Για το ´21 και το σήμερα

 Συνηθίζουν οι άνθρωποι να υπερεκτιμούν την ερμηνευτική τους δυνατότητα.

Ειδικά στο πεδίο των ιστορικών γεγονότων,είναι έντονη η προσπάθεια ένταξής τους σε συγκεκριμένα ερμηνευτικά σχήματα,τα οποία συχνά εξυπηρετούν ευρύτερες ιδεολογικές επιδιώξεις. Η επανάσταση του ´21 αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση τέτοιων θεωρητικών ασκήσεων.

Ήταν άραγε «κοινωνική»,όπως ισχυρίζονταν η αριστερά επί δεκαετίες;

Ήταν «αστική»,όπως τη βάφτισε το κκε φέτος ή μήπως «των απλών ανθρώπων»,όπως τη χαρακτήρισε ο πρόεδρος της πρώην ανανεωτικής (και νυν ριζοσπαστικής) αριστεράς;

Ήταν «φιλελεύθερη» στα πρότυπα του αγγλοσαξονικού κοινοβουλευτικού μοντέλου,όπως την αποτιμά μερίδα φιλελεύθερων διανοητών;

Ήταν «εθνική» στα πρότυπα του ευρωπαϊκού εθνικισμού της εποχής,κατά τη συντηρητική αντίληψη ή μήπως «εθνικο-θρησκευτική» κατά την αφήγηση του εκκλησιαστικού ιερατείου;

Δύσκολο ασφαλώς να απαντήσει κάποιος μονολεκτικά και με απόλυτο τρόπο. Ήταν κάτι απ´όλα τα παραπάνω μαζί και ταυτόχρονα κάτι πολύ περισσότερο από το άθροισμά τους (άλλωστε,αρκετά χαρακτηριστικά από τα παραπάνω δεν συναθροίζονται,αλλά μάλλον αντιτίθενται μεταξύ τους).

Οι άνθρωποι παλεύουν να ερμηνεύσουν,αλλά η ιστορία αδιαφορεί! Κυλάει σαν ορμητικό ποτάμι,εν πολλοίς ανεξερεύνητο. Ειρωνεύεται τις ανθρώπινες προθέσεις και εκδικείται κάθε προσπάθεια χειραγώγησής της. Αν τα κίνητρα της ανθρώπινης πράξης είναι σε μεγάλο βαθμό σκοτεινά,τα ιστορικά γεγονότα που συντίθενται από χιλιάδες ανεξιχνίαστα κίνητρα,εύλογα παραμένουν δυσερμήνευτα.

Μου αρέσει μια σκέψη του Ντε Μαιστρ: «το έθνος προϋπάρχει της ιστορικής του ανάδειξης»! 

Το Ελληνικό έθνος,ασφαλώς σφυρηλατήθηκε τους αιώνες που προηγήθηκαν της Επανάστασης! Ποια ήταν τα φυσιογνωμικά συστατικά του; Αυτό ας το απαντήσουν οι ιστορικοί,στο βαθμό που δύνανται.

Σημασία έχει πως η ιδέα του έθνους είναι η θεμελιώδης συνθήκη της ιστορικής ανάδειξης των σύγχρονων κρατών και ο ζωτικός όρος ύπαρξής τους. Δίχως εθνική συνείδηση,το νόημα του πολιτειακού μορφώματος θαμπώνει και χρειάζεται νέα νοηματοδότηση.

Σήμερα αυτή η νοηματοδότηση επιχειρείται με υλικό τον «δικαιωματισμό»!

Μπορούν να συγκροτηθούν βιώσιμες πολιτικές κοινότητες στη βάση του δικαιωματισμού; Υπό την επίκληση μιας διαρκώς διευρυνόμενης γκάμας ατομικών διεκδικήσεων εκ μέρους μαχητικών μειοψηφιών; Το μέλλον θα δείξει,αν και προσωπικά,παραμένω επιφυλακτικός.

Μήπως ο δικαιωματισμος δεν είναι τίποτε άλλο παρά καμουφλαρισμένος μηδενισμός που οραματίζεται την υπονόμευση κάθε θεμελίου κοινωνικής συγκρότησης;

Ενδεχομένως,οι ερμηνείες είναι κι εδώ ανοιχτές.

Παραμένω διακριτικά στο περιθώριο και παρακολουθώ.

Νυχτερινός παρατηρητής,ανένταχτος κι ελεύθερος...

27/3/2021

Ο νέος ολοκληρωτισμός

 

Η ιστορία δείχνει ότι κανένας πολιτισμός δεν είναι άτρωτος (πολύ περισσότερο "αιώνιος").Επιπλέον,τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά είναι απολύτως αδιάφορα όταν πρόκειται να κριθεί η επιβίωσή του.

Η Αθήνα καταλύθηκε από τη Σπάρτη,η Ρώμη από τα βαρβαρικά φύλα,το Βυζάντιο από τους Τούρκους. Στην εποχή της πολιτικής ορθότητας,επικρατεί η αντίληψη της ισοτιμίας των πολιτισμών.Αυτή άλλωστε είναι και η βάση για την επινόηση του όρου "ισλαμοφοβία": αν όλοι οι πολιτισμοί είναι ισότιμοι,τότε κάθε απόπειρα κριτικής αντιμετώπισης όψεων του ισλάμ,είναι αντιεπιστημονική αλλά και ενδεικτική μιας ηθικά επίμεμπτης επιλογής. Το πρώτο βήμα για την υποδούλωση,είναι η καλλιέργεια μιας ένοχης συνείδησης στο υποψήφιο θύμα ("ισλαμοφοβικός","αντιδραστικός","ρατσιστής" κοκ).

Πολλοί φιλελεύθεροι έχουν αυτοπαγιδευτεί σ'αυτή τη συλλογιστική και είναι υποχρεωμένοι,για κάθε ισλαμιστή κεφαλοκυνηγό,να ανασύρουν από τα συρτάρια τις σταυροφορίες! Να συγκρίνουν δηλαδή το χριστιανικό πολιτισμό του 10ου αιώνα με τον ισλαμικό του 20ου,προκειμένου να επιβεβαιώσουν το σόφισμα περί "πολιτισμικής ισοτιμίας"!

"Αφού τα ίδια έκαναν και οι χριστιανοί πριν χίλια χρόνια,σημαίνει πως οι δυο πολιτισμοί είναι ταυτόσημοι"! Εντυπωσιακό λογικό άλμα,αλλά αναγκαίο μια και επιστρατεύεται για να δικαιολογήσει προειλημμένες πολιτικές επιλογές.

Στην πράξη βέβαια,ελάχιστοι θα πειστούν από το επιχείρημα ότι μια οικογένεια που υποχρεώνει τα θηλυκά της μέλη σε κλειτοριδεκτομή το 2021,είναι πολιτισμικά ισότιμη με τη μέση Ευρωπαϊκή οικογένεια. Ακόμη λιγότεροι θα πιστέψουν ότι ένας Παππούα και ένας Νεοϋορκέζος μπορούν να συγχωνευτούν και να συνυπάρξουν με ευκολία και,ελάχιστοι θα αποδεχτούν πως είναι υποχρέωση του Νεοϋορκέζου στην 5η Λεωφόρο να προσαρμοστεί στα ήθη και έθιμα του Παππούα,αντί για το αντίστροφο!

Γιατί λοιπόν ο δημόσιος λόγος έχει κατακλυστεί από μια κυρίαρχη άποψη περί ισοτιμίας-πολυπολιτισμικότητας και συγχώνευσης πολιτισμών ενώ,οι όποιες επιφυλάξεις διατυπώνονται χαμηλόφωνα; Μα επειδή η πολιτική ορθότητα έχει δαιμονοποιήσει πρώτα τις λέξεις,στη συνέχεια την έκφραση και,τώρα πια επιχειρεί να χειραγωγήσει και τη σκέψη.

Ο νέος ολοκληρωτικά εκκοσμικευμένος πολιτισμός αντιπαθεί κάθε μορφή ταυτότητας (εθνική,θρησκευτική,πολιτισμική κοκ). Στο όνομα της "συμβίωσης",της "ενσωμάτωσης",της "συγχώνευσης",οι άνθρωποι υποβιβάζονται σε όντα δίχως ιστορικό περιεχόμενο!

Οι καταβολές της ιστορίας,των γονέων,των παραδόσεων,των ηθών και εθίμων της κοινότητας,θεωρούνται παρωχημένες αντιλήψεις που εμποδίζουν τον άνθρωπο να προσεγγίσει την απόλυτη ελευθερία! Ποιά είναι αυτή; Ένα όν ανιστορικό-άεθνο-άθρησκο και ενδεχομένως άφυλο (ή πολύφυλο,στα πλαίσια της gender fluidity)! Ο αυτοπροσδιορισμός στην πιο ακραία του έκφραση,γίνεται ένας χαοτικός δικαιωματισμός δίχως πλαίσιο αναφοράς,δίχως δυνατότητα περιγραφής. Ο άνθρωπος είναι πια ένα λάχανο που φύεται τυχαία σ'ένα χωράφι δίχως οικογενειακούς ή κοινωνικούς περιορισμούς,ελεύθερα αναπτυσσόμενο σ'ένα ιστορικό κενό! Τίποτε απ'όσα συμβαίνουν γύρω του δεν έχει "νόημα",η ίδια η ζωή δεν έχει νόημα,προσλαμβάνεται ως ένα τυχαίον συμβάν σ'ένα α-νόητο σύμπαν! Ο μηδενισμός του 19ου αιώνα δε θα μπορούσε να περιγράψει αρτιότερα το ιδανικό του! Αποτελεί ασφαλώς νοητικό παράδοξο,το γεγονός πως το αίτημα για αυτοπροσδιορισμό στην πιο απόλυτή του έκφραση,το κίνημα των ατομικών δικιαωμάτων στην πιο εκστατική του μορφή,θα οδηγήσουν στην αποθέωση του μηδενισμού ως μεταμοντέρνας κυρίαρχης αντίληψης!

Σ'αυτό το σκηνικό,το μόνο που έχει ο άνθρωπος να πράξει,είναι να επιβιώσει έως ότου σημάνει το βιολογικό του τέλος. Δεν υπάρχει οικογένεια,υπάρχουν μόνο άτομα με δικαιώματα που συμβιώνουν κατ'ανάγκη κάτω από την ίδια στέγη και αναζητούν την αυτονόμησή τους από ο,τι περιγράφουν ως πατριαρχική δεσποτεία! Δεν υπάρχουν έθνη,υπάρχουν πολίτες ελευθέρως διακινούμενοι μεταξύ κρατικών οργανισμών,δίχως υποχρέωση απέναντί τους.Δεν υπάρχει τέχνη με αιτήματα διαχρονικότητας,μια και η ιστορία έχει συμπυκνωθεί σ'ένα διαρκές παρόν για το οποίο ο,τι προηγήθηκε και ο,τι θα ακολουθήσει παραμένουν αδιάφορα. Δεν υπάρχουν άντρες και γυναίκες,υπάρχουν υποκείμενα με απαιτήσεις σεξουαλικής πολυποικιλότητας.Στο ίδιο πνεύμα,οι σχέσεις μεταξύ των φύλων περιπλέκονται σε σχέσεις μεταξύ δεκάδων σεξουαλικών παραμέτρων που διατηρούν το δικαίωμα της αέναης μεταβολής (σήμερα είμαι "ο",αύριο είμαι "η",μεθαύριο είμαι "δεν ξέρω/δεν απαντώ".

Μπορεί να υπάρξει ατομική ευθύνη δίχως συνείδηση ταυτότητας; Δίχως το θάρρος του να ισχυριστείς πως "εγώ είμαι εγώ",μπορούν να συγκροτηθούν αξιόπιστες σχέσεις ανάμεσα σ'εσένα και τις πράξεις σου; Και πού ακούστηκε ελευθερία δίχως αίσθηση ατομικής ευθύνης;

Ιδού το τέλος της διαδρομής: η απαίτηση για ολοένα και μεγαλύτερη απελευθέρωση,κατέλυσε την ελευθερία! Οι άνθρωποι απελευθερώθηκαν και το αντίτιμο ήταν να απανθρωποποιηθούν.

Ελευθερία δίχως αίσθηση ορίων,σημαίνει ελευθερία δίχως ιστορικό πλαίσιο αναφοράς,ελευθερία εκτός κοινωνικού χώρου έκφρασης,αντικοινωνική ελευθερία!

Ο ακραίος ατομικισμός στην απόλυτή του έκφραση,δικαιολογεί την αντικοινωνική ατομικότητα εν ονόματι της ελευθερίας!

Οι άνθρωποι συμπεριφέρονται ως μονήρεις Ροβινσώνες,ατομικιστικά επιχειρούντες να επιβιώσουν μέσα σε ένα εχθρικό αρχιπέλαγος! Αντίληψη και αίσθηση κοινότητας,έχουν εκλείψει!

Ο μεγάλος μηδενιστής του 19ου αιώνα Νίτσε,προφήτεψε κάποτε: "η πλάνη μετέτρψε τα κτήνη σε ανθρώπους! Μπορεί η αλήθεια-ως Κίρκη-να τους ξανακάνει κτήνη";

Μια πολύ απαισιόδοξη εικόνα για τον άνθρωπο.Πρωτίστως,μια ιδιαιτέρως απεχθής εικόνα!

Άραγε βρισκόμαστε στο σημείο που η λέξη "ελευθερία" ενεργεί ως Κίρκη;

Δε θέλω να δεχτώ κάτι τέτοιο!

Εν ονόματι του ανθρώπου-όπως τον εκλαμβάνω-το απορρίπτω ως προοπτική...

10/3/2021

Ελεύθερος άνθρωπος

 Υπάρχει ελεύθερος άνθρωπος; Το ερώτημα είναι φιλοσοφικό και προϋποθέτει τον ορισμό τόσο του ανθρώπου,όσο και της ελευθερίας! Εκ των πραγμάτων το εγχείρημα υπερβαίνει τις δυνατότητές μου.Αν ωστόσο δεν μπορώ να τον ορίσω,ενδεχομένως θα μπορούσα να σκιαγραφήσω τα χαρακτηριστικά ενός ελεύθερου-κατά την ταπεινή μου αντίληψη-ανθρώπου.

Ένας τέτοιος άνθρωπος συνεπώς,διακρίνεται από τα ακόλουθα γνωρίσματα:

1) Αυτοσαρκάζεται. Δεν παίρνει απολύτως τοις μετρητοίς τον εαυτό του. Δεν τον περιφρονεί,κάθε άλλο,αλλά δεν του αποδίδει και εξέχουσα θέση στη ζωή.Έχει συναίσθηση των ορίων του,των ανεπαρκειών του,της ασημαντότητάς του στο σύμπαν.

2) Προσπαθεί να αντιληφθεί την αντίθετη άποψη.Γράφοντας "αντιληφθεί" είμαι περιοριστικός,για την ακρίβεια προσπαθεί να βιώσει την αντίθετη θέση.Αναγνωρίζει ότι η ιδεολογία είναι ένα απλό κέλυφος,κάτω απ'το οποίο χιλιάδες ψυχικές,νοητικές και αισθητικές διεργασίες έχουν συνδυαστεί για να βρουν προσωρινή ανακούφιση στο αναπαυτικό καλούπι των ιδεών.Αλλά ανά πάσα στιγμή,ένα τυχαίο γεγονός μπορεί να θραύσει το κέλυφος των ανακουφίσεων και τότε η αγωνία ξεχύνεται και κατακλύζει την ανθρώπινη ύπαρξη.Ο ελεύθερος άνθρωπος έχει επίγνωση των ορίων και των ανεπαρκειών κάθε ιδεολογίας,ξέρει πως την κρίσιμη στιγμή δε θα του δώσουν απαντήσεις,είναι έτοιμος να αποδεχτεί το στοίχημα της αβεβαιότητας.

3) Συνεπεία των (1) και (2),ο ελεύθερος άνθρωπος σατιρίζει οτιδήποτε και οποιονδήποτε,πάντοτε εντός των πλαισίων της ευπρέπειας που ορίζουν τα άγραφα ήθη του κοινωνικού του περιβάλλοντος. Ειδικότερα δε,σατιρίζει τις επιλογές του,αυτοσαρκαζόμενος! Ο καθένας μπορεί να διακωμωδήσει μια άποψη με την οποία διαφωνεί,αλλά χρειάζεται η ψυχική ρώμη της ελευθερίας για να σατιρίσεις αυτούς που εκπροσωπούν όσα εσύ λίγο-πολύ πιστεύεις και αποδέχεσαι! Ο ανάλαφρος αέρας της σάτιρας,είναι το στοιχείο που αναζωογονεί το δωμάτιο των πεποιθήσεων.Τις ανανεώνει δίχως να τους επιτρέπει να λιμνάσουν,να γίνουν δόγματα!

4) Ο ελεύθερος άνθρωπος,κατά συνέπεια,δεν είναι προσωπολάτρης! Διαχωρίζει τη φιλία,την οικειότητα,την προσωπική εκτίμηση,ακόμη και τον ανυπόκριτο θαυμασμό προς κάποιο πρόσωπο,από την άνευ όρων υποταγή στη γοητεία του. Ακόμη κι αν κάποτε υποκύψει σε κάποιον γκουρού,ο ελεύθερος άνθρωπος βρίσκει σύντομα το δρόμο της διαφυγής.Η ίδια η ψυχή του διαμαρτύρεται υποδόρια και δεν τον αφήνει σε ησυχία,μέχρι να απελευθερωθεί.

5) Ο ελεύθερος άνθρωπος αποδέχεται εξ ορισμού την ατομική ευθύνη των πράξεών του (αλλά και των παραλείψεών του). Αν ελευθερία σημαίνει ατομική επιλογή,αυτή είναι αμετάκλητα συνδεδεμένη με την ατομική ευθύνη.Συνεπώς,ο ελεύθερος άνθρωπος ξέρει να αποδέχεται τα σφάλματά του και να ζητά "συγγνώμη". Η ελευθερία συμβαδίζει με τη μετάνοια!

6) Ο ελεύθερος άνθρωπος,σε αισθητικό επίπεδο,αναγνωρίζει τη χρησιμότητα της φόρμας,αλλά και την αναγκαιότητα υπέρβασής της.Οι γραμμές υπάρχουν για να ορίζουν,ο άνθρωπος για να δοκιμάζει να τις υπερβεί.Τα χρώματα διακοσμούν και ανανεώνουν,αλλά μπορούν και να οδηγήσουν στην παραφροσύνη. Η μουσική μπορεί να εξευμενίσει ή και να εξαγριώσει.Η τέχνη σε κάθε της έκφραση είναι ταυτόχρονα φορέας κάθε αξίας και της αντίθετής της! Στο διαχρονικό ερώτημα αν η τέχνη υπάρχει για τον εαυτό της ή για τον άνθρωπο εν γένει,ο ελεύθερος άνθρωπος διαφεύγει μέσω του Άμλετ: η τέχνη υπάρχει έστω και για τον ένα που τη χρειάζεται!

7) Ο ελεύθερος άνθρωπος δεν είναι μοιρολάτρης.Πιστεύει στην ατομική ευθύνη,στην ατομική πρωτοβουλία,στην ικανότητα του ανθρώπου να καθορίζει τους όρους της ζωής του.Αλλά ταυτόχρονα,αναγνωρίζει και τα όρια της ανθρώπινης φύσης,προσπαθεί να διατηρεί την αίσθηση των ισορροπιών,δεν αποδίδει στον άνθρωπο υπερφυσικές δυνάμεις,ούτε τον θεοποιεί! 

8) Η επιδίωξη της ευδαιμονίας,απασχολεί την ανθρωπότητα από την εποχή του Επίκουρου.Πρόκειται ίσως για τη σύγχρονη εκδοχή της επικούρειας αντίληψης περί επιδίωξης της ηδονής,υπό την έννοια της αποφυγής του πόνου.Η σύγχρονη ηδονή,είναι η ευδαιμονία! Ο άνθρωπος που αγαπά την ελευθερία,επιδιώκει το "καλώς έχειν" των αισθήσεών του,δίχως να το μετατρέπει σε αυτοσκοπό. Η φιλαυτία που υπερβαίνει το μέτρο,οδηγεί στον εκφυλισμό,η πλήρης απάρνηση της ασκητικής ζωής οδηγεί στην κυριαρχία των παθών και τότε η ελευθερία,πάει περίπατο.

9) Ο ελεύθερος άνθρωπος συμπονά χωρίς να συνθηματολογεί,προσφέρει τη βοήθειά του στον συνάνθρωπο δίχως να το διατυμπανίζει,διατηρεί μια αίσθηση μετριοπάθειας και ταπεινότητας κυρίως για λόγους εσωτερικής ισορροπίας. Ίσως διαθέτει τον ψυχισμό ενός στωικού. Και βέβαια,δεν υποκύπτει στη σαγήνη του οίκτου,δεν τίθεται στην υπηρεσία της θεσμοποιημένης φιλανθρωπίας.

10) Ως αφηγητής προσπαθεί να εκμαιεύσει ερωτήματα,παρά να επιβάλλει συμπεράσματα.Κλείνει τις προτάσεις του κατά κανόνα με ερωτηματικά ή με αποσιωπητικά...

Πολλά ακόμη θα μπορούσαν να γραφτούν και πάλι η σκιαγράφηση θα ήταν ατελής! Καμιά φορά όμως,αρκεί μια φευγαλέα εικόνα,μια αίσθηση έστω και απατηλή,για να αισθανθεί κανείς την έννοια της ελευθερίας.Όπως ο έρωτας,έτσι κι αυτή,παραμένουν περισσότερο βιώματα παρά αφηρημένες ιδέες! Ίσως γι'αυτό το λόγο,ένα από τα μεγαλύτερα διλήμματα,είναι αυτό περί έρωτος και ελευθερίας.Αλλά περί αυτού,αισθάνομαι ανίκανος ακόμη και αδρά περιγράμματα να σκιαγραφήσω.

Και η ζωή συνεχίζεται...

                                                                                              16/10/2020

Δύο προσλήψεις περί ελευθερίας

Ένα εξαιρετικό βιβλίο που διάβασα πρόσφατα,ήταν το “The Great Debate” του Yuval Levin. Από αρκετά χρόνια είχα αντιληφθεί μια υπαρκτή διάσταση στον πολιτικό χώρο που διεκδικεί τον τίτλο του φιλελευθερισμού,αλλά έπρεπε να συναντήσω αυτό το βιβλίο προκειμένου να κατορθώσω να σχηματοποιήσω τις βασικές γραμμές που περιγράφουν τον υπαρκτό αυτό διχασμό.
Ο Levin ανατρέχει στους κατά τη γνώμη του προπατορικούς του εκπροσώπους: τον Thomas Paine και τον Edmund Burke. Η λεπτομερής παράθεση των διαφορετικών προσλήψεων περί ελευθερίας των δύο στοχαστών,υπερβαίνει τις δυνατότητές μου και το ρόλο του ιστολογίου. Θα περιοριστώ συνεπώς σε μια συνοπτική περιγραφή.
Ο Paine αντιλαμβάνεται την ελευθερία ως «φυσικό δικαίωμα κάθε ανθρώπου» ανεξάρτητα από το ιστορικό πλαίσιο και το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο αυτός καλείται να ζήσει.
Ο Burke αντίθετα,τη θεωρεί κατάκτηση της ιστορικής διαδρομής μιας δεδομένης κοινωνίας και συνεπώς «πολιτικό δικαίωμα» το οποίο μια κοινωνία παρέχει στα μέλη της,υπό όρους και προϋποθέσεις.
Αυτή η θεμελιωδώς διαφορετική πρόσληψη της ελευθερίας,δημιουργεί και μια σειρά από λογικά ακόλουθες διαφοροποιήσεις. Για τον P. ο άνθρωπος γεννιέται  «φύσει» ελεύθερος και η κοινωνία οφείλει να του αναγνωρίζει το φυσικό δικαίωμα της ελευθερίας δίχως όρους. Διαγράφεται ήδη το ψυχολογικό μοτίβο του «δικαιωματισμού» ήτοι της αντίληψης πως ο ανθρωπος διαθέτει αναπαλλοτρίωτα φυσικά δικαιώματα τα οποία το κράτος (η θεσμικά συγκροτημένη έκφραση της κοινωνίας) έχει την υποχρέωση να του παρέχει,δίχως να αξιώνει ανταπόδοση.
Για τον B. αντίθετα,δεν υφίσταται άνθρωπος έξω από την κοινωνία,δεν υπάρχει κάποιο «ανιστορικό ον» με δεδομένα φυσικά δικαιώματα,το οποίο ξαφνικά εντάσσεται σε μια πολιτική κοινότητα. Αντίθετα είναι το περιβάλλον της πολιτικής κοινότητας που προηγείται της φυσικής εμφάνισης του ανθρώπου-πολίτη,ο οποίος διαμορφώνεται ιστορικά εντός αυτής και για κάθε «δικαίωμα» που του αναγνωρίζεται,οφείλει μια αντίστοιχη «υποχρέωση».
Η ελευθερία του P. είναι «φυσική»,μη υποκείμενη σε περιορισμούς και την αξιώνουν όλοι οι άνθρωποι,ως εκ της βιολογικής τους υπόστασης.
Η ελευθερία του B. είναι «πολιτική»,υπόκειται στον έλεγχο της κοινότητας και συνιστά την ανταμοιβή μιας ηθικής επιλογής του ανθρώπου-πολίτη.
Η ελευθερία του P. είναι ηθικά αδιάφορη,συνιστά βιολογικό γεγονός,αναπτύσσεται όπως ένας ζωντανός οργανισμός περιοριζόμενη μόνο από τη φύση. Η σύγκρουση με την κοινότητα των πολιτών αργά ή γρήγορα γίνεται αναπόφευκτη.
Η ελευθερία του B. είναι πολιτικό γεγονός,σε διαρκή αλληλεπίδραση με την πολιτική κοινότητα,συνεχώς υποκείμενο στους περιορισμούς που θέτει ο νόμος,αλλά και η παράδοση!

Φτάνουμε ήδη στο επίμαχο σταυροδρόμι: τι θα συμβεί όταν ο πολίτης απαιτήσει από την κοινότητα ένα «ατομικό δικαίωμα» που προσκρούει στο νομικό της καθεστώς ή στα ήθη και έθιμα που συγκροτούν την παράδοσή της; Στη σύγκρουση που θα ακολουθήσει,ο P. θα σταθεί αναφανδόν στο μέρος του διεκδικητή,ο B. θα σταθμίσει τις επιπτώσεις του αιτήματος στη συνοχή της πολιτικής κοινότητας.

Οι πολιτικοί επίγονοι των δυο στοχαστών,μπορούν εύκολα να εντοπιστούν σήμερα. Από τον Paine αντλεί εμπνευση η ελευθεριακή αριστερά των ‘60s η οποία,μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού,αγκάλιασε τον πολιτικό φιλελευθερισμό ως "φιλελέφτ" εκδοχή του και προσδιόρισε καθοριστικά το περιεχόμενο του σημερινού "liberal".
Από τον Burke ξεκινησε ο συντηρητικός στοχασμος ως αντίδραση στον Μεγάλο Τρόμο της Γαλλικης Επανάστασης,συμπορεύθηκε με τον κλασσικό φιλελευθερισμό ως ανάχωμα στην απειλή του μπολσεβικισμού και θεωρήθηκε ότι μετα την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ είχε ολοκληρώσει την ιστορική του διαδρομή.  Σήμερα ωστόσο,νέα διλήμματα και νέες αναζητήσεις,τον επαναφέρουν στο προσκήνιο.

Ας αναφέρω ενδεικτικά μερικά:
-Πρέπει να υπάρχει περιορισμός στη μετανάστευση; Όχι,απαντούν οι μεν,η ελεύθερη μετακίνηση αποτελεί δικαίωμα κάθε ανθρώπου! Ναι,ισχυρίζονται οι δε,η προστασία των συνόρων και των εθνικών χαρακτηριστικών,είναι αναγκαία!
-Πρέπει να υπάρχει έθνος; Όχι,λένε οι μεν,τα έθνη αποτελούν επινοήσεις που προάγουν την καχυποψία και τις ένοπλες συγκρούσεις! Ναι,αντιπαραβάλλουν οι δε,το έθνος αποτελεί τη στοιχειώδη μορφή της πολιτικής κοινότητας και τον ιστορικό χώρο εντός του οποίου κάθε πολιτική ελυθερία μπορεί να νοηθεί!
-Χρειάζονται οι θρησκείες; Πρέπει να έχουν λόγο στα Πολιτειακά ζητήματα; Όχι φυσικά,θεωρούν οι μεν, οι θρησκείες αποτελούν σκοταδιστικά παράγωγα,η Πολιτεία οφείλει να είναι κοσμική και μόνον! Ναι,αντιπαραθέτουν οι δε,ο Χριστιανισμός-περί αυτού συζητάμε- αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ιστορικής διαμόρφωσης του Δυτικού ανθρώπου,εξελίχθηκε μαζί με την κοινωνία,είναι απαραίτητο να παραμένει διακριτό χαρακτηριστικό της Πολιτείας.
-Μπορεί το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού να καθίσταται απεριόριστο; Μπορεί να υπερβαίνει τα βιολογικά χαρακτηριστικά; Ναι,λένε οι μεν,οι διαχωρισμοί φύλου-χρώματος-θρησκείας-εθνικότητας κοκ είναι τεχνητοί,κάθε άνθρωπος μπορεί να τους απορρίψει και να προσδιορίζεται κατά βούληση,η δε Πολιτεία οφείλει να προσαρμοστεί σε κάθε αντίστοιχο αίτημα.Όχι,λένε οι δε,υπάρχουν όρια στον αυτοπροσδιορισμό,η δε Πολιτεία οφείλει να προνοεί για τη διατήρηση της συνοχής της κοινότητας,μέρος της οποίας αποτελεί και η προστασία της παραδοσιακής οικογένειας.
-Πρέπει να ελέγχεται η εκφορά εκφράσεων αμφίβολης χροιάς,ως δυνάμενη να επιφέρει ανεπίτρεπτους διαχωρισμούς και προκαταλήψεις; Ναι,ισχυρίζονται οι μεν,πρέπει να ελεγχθεί το hate speech ως ύποπτο για την υπόθαλψη ρατσισμού.Όχι,απαντούν οι δε,ο έλεγχος του hate speech αποτελεί πρόφαση για την επιβολή της δικτατορίας του πολιτικά ορθού λόγου.

Τα παραδείγματα είναι ενδεικτικά,ο κατάλογος είναι φυσικά απεριόριστος. Ωστόσο η αντιδιαστολή είναι σαφής.
Νόμίζω ότι σήμερα,αυτό είναι και το πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Ελλείψει υπαρκτού σοσιαλισμού σοβιετικού τύπου,οι όροι "δεξιός" και "αριστερός",έχουν αποκτήσει μια ευρύτερη διάσταση και εκ των πραγμάτων,υπερβαίνουν τα παραδοσιακά τους όρια.Μερικοί ισχυρίζονται,ότι τα υπερέβησαν τόσο,ώστε να μην έχουν πια ουσιαστική υπόσταση,δεν υπάρχει δεξιά κι αριστερά.
Ιδεολογική αντιπαράθεση όμως υπάρχει και θα υπάρχει όσο υπάρχουν σκεπτόμενοι άνθρωποι.
Προφανώς και μεταξύ Paine και Burke τα σύνορα δεν είναι ερμητικά κλειστά.Κάποιος μπορεί να βρει σημεία ταύτισης και αντίθεσης και με τους δυο,κατά περίπτωση.

Στην προσωπική μου πορεία πολιτικής διαμόρφωσης,υπήρξα κάποτε εγγύτερα στην αντίληψη του Paine,τώρα αισθάνομαι πιο συμβατός με τον Burke. Δεν ξεχνώ ασφαλώς ότι μιλάμε για στοχαστές του αγγλοσαξονικού κόσμου,συνεπώς στα Ελληνικά πράγματα η επίδρασή τους έχει όρια.Όσα θέτουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Ελληνικής κοινωνίας και του Ελληνικού έθνους (το οποίο,κατά τη γνώμη μου εξακολουθεί να υφίσταται,έστω και διαρκώς μεταλλασσσόμενο).
Κυρίως όμως,όσα-σε προσωπικό επίπεδο-επιβάλλεται να έχει ένας σκεπτόμενος αλλά μη δογματικός παρατηρητής.
Κοινώς,ένας ελεύθερος άνθρωπος!
"Μεγάλη κουβέντα",θα μου πείτε και θα έχετε δίκιο...


6/12/2019

Στην παιδική χαρά

Ο Αμβρόσιος αναπαύεται

στο παγκάκι 

της παιδικής χαράς

έχει τ'αυτί στημένο για ν'ακούσει

η γερασμένη του ακοή 

μήπως τυχόν κι αντιληφθεί

κανένα λόγο βλάσφημο

καμια αλλόκοτη κουβέντα

αταίριαστη

με το ήθος

του ναού των Φαρισαίων.

Το βλέμμα του

θολό πια απ'τα χρόνια

παλεύει κι αυτό

να διακρίνει

κάποιο άσεμνο άγγιγμα

καθώς αγόρια και κορίτσια

παίζουν μαζί-τι φρίκη Θεέ μου-

που ξανακούστηκε

αγόρια και κορίτσια αξεχώριστα

να τρέχουν,να παίζουν

να γελούν.

Να και η Γκρέτα

στο απέναντι παγκάκι

παραφυλάει ν'ακούσει 

τους στίχους

των παιδικών τραγουδιών:

"Η μικρή Ελένη,κάθεται και κλαίει"

γιατί άραγε να κλαίει

επιτρέπεται αυτό;

"Και τότε ρίξαμε τον κλήρο

να δούμε ποιός θα φαγωθεί"

άλλο πάλι και τούτο!

Τόση βία δεν τη χωρά

ο νους της Γκρέτας.

Κι ύστερα

είναι και τα αγγίγματα

κείνο τ'αγόρι

με το ξανθό κοριτσάκι

της ζήτησε άραγε την άδεια

πριν την αγγίξει;

Κι αν όχι

είν'άγγιγμα τούτο αθώο 

ή μήπως παρενόχληση;

Όλα αυτά γενικά 

είναι πολύ δυσάρεστα

για τον Αμβρόσιο 

και την Γκρέτα

που στήσανε καρτέρι

στα παιδιά

για να τους δείξουνε 

πως θα'πρεπε να παίζουν.

Ο Αμβρόσιος

που'χει ξεχάσει

πότε ήτανε παιδί

κι η Γκρέτα

που'χει αρνηθεί

να'ναι παιδί,

τόσο αλλιώτικοι

κι όμως τόσο ταυτόσημοι

στη θλίψη 

που ενώνει

δυο ανθρώπους

που κάψανε νωρίς

της νιότης την κραυγή
τη δίχως ενοχές ελευθερία
της παιδικότητας.


20/8/2019

Ένα άλλο γελαστό απόγευμα

Η ταινία "Ένα γελαστό απόγευμα" είναι μια κινηματογραφική μεταφορά ενός σεναρίου του Φρέντυ Γερμανού. Όσοι δεν έτυχε να την έχουν δει,μάλλον δεν έχει νόημα να συνεχίσουν την ανάγνωση του παρόντος σημειώματος.
Για τους υπόλοιπους θα υπενθυμίσω το βασικό μοτίβο της ταινίας: η Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του "70, ο ήρωας της ταινίας ανένταχτος της αριστεράς,αντικομφορμιστής,επαναστάτης,η σύντροφός  του κόρη μεγαλοαστών,με παρελθόν συνεργασίας με τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Ο έρωτας από τη μια,οι "ταξικές διαφορές" από την άλλη,αλλά και κάτι ακόμη βαθύτερο: ο πατέρας του ήρωα,συνεργάτης των Γερμανών στην κατοχή! Μια μελανή σελίδα που θα τον κυνηγάει έστω κι αν δεν είχε ο ίδιος ευθύνη για τις πράξεις του πατέρα του!
Πίσω από το σενάριο,τους λαμπερούς πρωταγωνιστές (Νίκος Κούρκουλος-Μπέττυ Λιβανού) και την ωραία μουσική του Χατζηνάσιου,στο φιλμ ξεδιπλώνεται ολόκληρο το αφήγημα της αριστεράς στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης: οι "καλοί" της κατοχής που "έχασαν την ιστορική τους ευκαιρία" λόγω της συνωμοσίας του κεφαλαίου και των ξένων,που διώχτηκαν και κυνηγήθηκαν μετά τον εμφύλιο και που αναζητούν την ιστορική τους δικαίωση!
Φυσικά η ζωή και η ιστορική αλήθεια,είναι απείρως πολυπλοκότερες οποιωνδήποτε αφηγηματικών σχημάτων,πολύ περισσότερο όσων εντάσσονται στην υπηρεσία της ιδεολογικής αντιπαράθεσης και κατ'ανάγκην εξωραϊζουν επιλεκτικά τη μία πλευρά,δαιμονοποιώντας αντίστοιχα την αντίθετη.
Αλλά το θέμα μου δεν είναι ο σχολιασμός του σεναρίου,ούτε φυσικά η διερεύνηση της εγκυρότητάς του. Υπάρχουν ευτυχώς δεκάδες βιβλία σχετικά με την περίοδο 1941-1974 και στα οποία μπορεί ο οποιοσδήποτε να αναζητήσει πληροφορίες και επιχειρήματα των μεν ή των δε.

Το θέμα που επιθυμώ να αναδείξω είναι ότι η ταινία αυτή,όταν την πρωτοείδα στα δεκατρία μου χρόνια,άσκησε πάνω μου μια ιδιαίτερη γοητεία παρ'όλο που ήμουν αρκετά μικρός για να αντιληφθώ τα πολιτικά της μηνύματα. Αυτά τα αντιλήφθηκα αργότερα και υπήρξαν εξίσου ισχυροί παράγοντες επηρεασμού της εφηβικής μου σκέψης.
Αν με λίγα λόγια υπήρξα ως φοιτητής φίλα προσκείμενος στην αριστερά,αυτό οφείλονταν λιγότερο στη θεωρητική μου κατάρτιση (η οποία ήταν υποτυπώδης) και περισσότερο στη γοητεία του μηνύματος που εξέπεμπε το logo : από εδώ ήταν οι καλοί,οι γοητευτικοί,οι ανεξάρτητοι,οι αντικομφορμιστές,ο Κούρκουλος με τη μοτοσικλέτα του που φοράει ένα μπλου τζην και αγναντεύει το ηλιοβασίλεμμα...Από την άλλη ήταν οι συμβιβασμένοι,τα βουτυρόπαιδα,οι πλούσιοι,οι φλώροι,οι γόνοι των συνεργατών της δικτατορίας και της κατοχής!
Υποσυνείδητα είχα υιοθετήσει το αφήγημα του φιλμ,ήμουν αριστερός χωρίς πολλή σκέψη,επειδή ήταν γοητευτικό!

Νομίζω,στο βαθμό που νομιμοποιούμαι να μιλήσω για τη γενιά μου,ότι συνάντησα πολλούς σαν εμένα στο Πανεπιστήμιο.Παιδιά της μεσαίας τάξης,μεγαλωμένα με το όνειρο να προκόψουν μέσα απ'τα γράμματα,καλλιεργημένα,με ευαισθησίες,με "αστική" ανατροφή και ευγένεια και βέβαια με μια αυθόρμητη συμπάθεια προς την αριστερά ως αφηρημένη εκπρόσωπο του "καλού".
Τα χρόνια πέρασαν,ο καθένας μας πήρε το δικό του δρόμο,αλλά το παραμύθι ήταν πάντοτε εκεί και υποσυνείδητα σαγήνευε.

Για πολλούς λόγους,που έχουν αναλυθεί από πολλούς,στις σημερινές εκλογές εκτιμώ πως η γενιά μου ξεπερνά οριστικά τη γοητεία εκείνου του "γελαστού απογεύματος"! Καθένας για τους δικούς του λόγους κι εγώ προσωπικά εδώ και αρκετά χρόνια,αισθανόμαστε ότι το σενάριο δε μας αφορά.Πολύ περισσότερο,είμαστε βέβαιοι ότι το σενάριο υπήρξε προσχηματικό και βιώσαμε,ο καθένας στο βαθμό που το βίωσε,τα επίχειρα του εξωραϊσμένου παραμυθιού.

Αποχαιρετάμε λοιπόν οριστικά εκείνο το γελαστό απόγευμα,στο όνομα χιλιάδων άλλων απογευμάτων,λιγότερο εξιδανικευμένων. Ίσως τα απογεύματα αυτά να μη διαθέτουν τη γοητεία του Κούρκουλου και της Λιβανού,καθώς λικνίζονταν ερωτικά στην αμμουδιά,αλλά είναι εξίσου όμορφα και το σημαντικότερο: δεν υποκρύπτουν καμία υστεροβουλία,σαν εκείνης της νύχτας που ακολούθησε το απόγευμα του 1979 και κράτησε τα τελευταία πέντε χρόνια!

7/7/2019

Το τελευταίο video club

Στις αρχές της δεκαετίας του ´80, το βίντεο υπήρξε μία νέα οικιακή συσκευή που φιλοδόξησε να μεταφέρει μέρος της μαγείας του σινεμά στο περιβάλλον του σπιτιού. Αναγκαίο logistic του βίντεο,ήταν φυσικά το video club. Δεκάδες τέτοια καταστήματα σε κάθε πόλη παρείχαν την αναγκαία υποστήριξη με τις αντίστοιχες συλλογές ταινιών αρχικά σε κασέτες και στη συνέχεια σε dvd.
Ένας ολόκληρος νέος κύκλος εργασιών ξεκίνησε σε έναν μέχρι τότε παρθένο χώρο και μια αντίστοιχη αγορά αναπτύχθηκε. Η νέα αγορά,αποτέλεσε πεδίο προσοδοθηρίας για εκατοντάδες επαγγελματίες και,όπως συνήθως συμβαίνει και χώρο αντίστοιχου προβληματισμού για κοινωνιολόγους και διανοούμενους εν γένει,οι οποίοι έβλεπαν με ανησυχία το νέο μέσο ως ανταγωνιστή του παραδοσιακού σινεμά και προέβαιναν σε δυσμενείς αναλύσεις για τις συνέπειες της επέκτασης του οικιακού βίντεο (μεταξύ άλλων «αποξένωση», «αποκοπή από το κοινωνικό γίγνεσθαι», «αποβλάκωση από τη χολιγουντιανή βιομηχανία» και λοιπά μηνύματα επικείμενης συμφοράς).
Στο μεταξύ,η τεχνολογική εξέλιξη στο χώρο υπήρξε τέτοια που κανείς δεν είχε διανοηθεί!
Το video γρήγορα υπέκυψε στην τεχνολογική ανωτερότητα του dvd κι εκείνο με τη σειρά του στο blue ray! Αυτές οι εξελίξεις οδήγησαν τα video club σε αντίστοιχες προσαρμογές,δίχως φυσικά να απειλήσουν ποτέ την παράλληλη ύπαρξη του σινεμά!
Σύντομα όμως,η ιλιγγιώδης ανάπτυξη του διαδικτύου οδήγησε σε μη ανατάξιμες εξελίξεις. Η διακίνηση κινηματογραφικών ταινιών κάθε είδους στο διαδίκτυο και,κυρίως,η δυνατότητα οποιουδήποτε χρήστη να «κατεβάσει» και να δει στην οθόνη του υπολογιστή του οποιαδήποτε ταινία,υπονόμευσαν καίρια,όχι το σινεμά (όπως πολλοί φοβήθηκαν),αλλά το video club.Πέρα απ'αυτό,η κουλτούρα οπτικών θεμάτων που έχει διαμορφωθεί με την ευρεία χρήση των υπολογιστών,τα εκατοντάδες ολιγόλεπτα βίντεο,τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης,κατέστησαν τη διαδικασία ενοικίασης/προβολής ενός dvd μάλλον ξεπερασμένη,έχω την αίσθηση. Πρόσφατα επισκέφθηκα μεγάλο πολυκατάστημα και διαπίστωσα ότι ο τομέας των dvd είχε καταργηθεί (προφανώς κανείς πια δεν τα αγοράζει ή τα αγοράζουν τόσο λίγοι ώστε δεν είναι cost effective η συντήρηση ολόκληρου ξεχωριστού section).
Μέσα σε τριανταπέντε περίπου χρόνια,όσο διαρκεί σχεδόν μια γενιά,ο κύκλος εργασιών της αγοράς αυτής έφτασε στο τέλος του!
Τις προάλλες υπήρξα αυτόπτης μάρτυρας του οριστικού κλεισίματος δύο video club στα οποία υπήρξα πελάτης και συνδρομητής.
Πέρα από την ανθρώπινη πικρία που προκαλεί το τέλος κάθε σχέσης (και η τακτική εμπορική συναλλαγή,είναι μια ανθρώπινη σχέση από τις πιο ουσιαστικές),πέρα από τη θλίψη που νιώθεις για κάθε μαγαζί που «βάζει λουκέτο» όπως για κάθε άνθρωπο που χάνει τη δουλειά του,νομίζω πως πρόκειται κι εδώ για ένα ακόμη εναργές παράδειγμα της «δημιουργικής καταστροφής» (creative destruction, κατά τον όρο του Schumpeter) της οικονομίας της αγοράς. Εκ του μηδενός δημιουργήθηκε από την τεχνολογική εξέλιξη ένας νέος κύκλος εργασιών,μια νέα αγορά που άντεξε τρεις δεκαετίες. Η ίδια η τεχνολογική εξέλιξη που τη δημιούργησε,τώρα την καθιστά περιττή και την εξαφανίζει. Τα video clubs χάνονται,όπως χάθηκαν οι πεταλωτήδες όταν άρχισε η εξάπλωση του αυτοκινήτου,όπως χάθηκαν οι σιδεράδες του μεσαίωνα όταν εξαλείφθηκαν οι ιππότες,όπως σύντομα θα εξαλειφθούν και τα ταχυδρομεία στο σύγχρονο κόσμο των e mails.
Πρόκειται για νομοτελειακή εξέλιξη,οφειλόμενη στην τεχνολογική ανάπτυξη και δεν υπάρχει ούτε τρόπος να ανασταλεί,αλλά ούτε και κανένα λογικό επιχείρημα για να την εμποδίσει η ανθρώπινη κοινωνία. Παλιές δουλειές χάνονται,νέες δημιουργούνται,η διεργασία μεταμόρφωσης των ανθρώπινων κοινωνιών είναι αέναη.
Φυσικά στη διάρκεια αυτών των κύκλων κάποιοι στέκονται τυχεροί,προλαβαίνουν να εργαστούν και να συνταξιοδοτηθούν στην ίδια δουλειά,άλλοι προλαβαίνουν τη μέση του κύκλου και μένουν κατά το ήμισυ επιτυχημένοι,άλλοι -οι ατυχέστεροι- εντάσσονται στον κύκλο στην εποχή κορεσμού του,όταν έχει πάψει η εξάπλωσή του και έχει από καιρό ξεκινήσει η αναπότρεπτη παρακμή που οδηγεί στον τερματισμό. Αλλά δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζει κανείς εκ των προτέρων το στάδιο ανάπτυξης της αγοράς στην οποία αποφασίζει να επιχειρήσει! Το ρίσκο και η αβεβαιότητα,είναι εγγενή χαρακτηριστικά της οικονομίας της αγοράς,όπως και της ανθρώπινης ζωής!

Αποχαιρετώντας λοιπόν τα video club έχω να θυμάμαι δυο τρεις ανθρώπους που εργάστηκαν εκεί. Ο ένας πρόλαβε όλο τον κύκλο και συνταξιοδοτήθηκε,η άλλη εργάστηκε ως υπάλληλος και απολύθηκε τρία χρόνια πριν το οριστικό κλείσιμο του μαγαζιού. Η δεύτερη ασφαλώς υπήρξε συγκριτικά άτυχη. Ο τρίτος ήταν πρώην βοηθός κινηματογραφικών προβολών και το video club υπήρξε το επιτυχημένο προσωπικό του εγχείρημα.
Η ζωή ασφαλώς δεν είναι δίκαιη (οτιδήποτε κι αν σημαίνει αυτό) και οι συνάνθρωποί μας που ατυχούν αξίζουν το σεβασμό και τη συμπαράστασή μας. Η ηθική της αγοράς από μόνη της δεν μπορεί να περιβάλλει το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων,επειδή οι άνθρωποι είμαστε κάτι πολύ περισσότερο από ο,τι καταναλώνουμε! Το ότι η οικονομία της αγοράς (ο καπιταλισμός) αποτελεί την ορθολογικότερη ως σήμερα διευθέτηση,δε σημαίνει ότι συνιστά κάποιου είδους τέλεια διαδικασία. Οι αστοχίες είναι εγγενείς στις ανθρώπινες πράξεις.

Το σινεμά πάντως διασώζεται σε πείσμα των απαισιόδοξων κοινωνικών αναλυτών,προφανώς επειδή καλύπτει άλλου είδους ανάγκες σε σχέση με το video club. Το σινεμά είναι κάτι πολύ περισσότερο από την προβολή μιας κινηματογραφικής ταινίας σε μία αίθουσα,αλλά περί αυτού ίσως σε κάποιο άλλο σημείωμα.
Η παρούσα ανάρτηση γράφτηκε για να αποχαιρετίσει το video club με το σεβασμό που αξίζει στους ανθρώπους που εργάστηκαν σ'αυτό και με τη γλυκόπικρη αίσθηση που συνοδεύει αναπόφευκτα κάθε αποχωρισμό...

09/6/2019

Επί ασπαλάθων

"τον έδεσαν χειροπόδαρα" μας λέει
"τον έριξαν χάμω και τον έγδαραν
τον έσυραν παράμερα τον καταξέσκισαν
απάνω στους αγκαθερούς ασπάλαθους
και πήγαν και τον πέταξαν στον Τάρταρο κουρέλι".

Έτσι στον κάτω κόσμο πλέρωνε τα κρίματά του
Ο Παμφύλιος ο Αρδιαίος ο πανάθλιος Τύραννος

(Γ.Σεφέρης)

Ο τύραννος είναι πάντοτε απεχθής. Έχει διαπράξει τη μέγιστη ύβρη,να παραχωρήσει στον εαυτό του απεριόριστη εξουσία,γεγονός που συνιστά το θεμέλιο της αυθαίρετης πολιτείας του. Άνθρωπος ο οποίος δεν λογοδοτεί πουθενά,νομοτελειακά μετατρέπεται σε επίγειο θεό. Και ως «θεός» είναι ικανός για οποιαδήποτε πράξη.
Θυμάμαι ωστόσο δυο χαρακτηριστικά στιγμιότυπα της νεώτερης αποκαθήλωσης τυράννων τα οποία αποτύπωσε ο τηλεοπτικός φακός. Μέχρι την εποχή της μηντιακής κυριαρχίας,η τυραννοκτονία ουδέποτε αποτέλεσε μεγάλης κλίμακας δημόσιο θέαμα.
Βλέποντας όμως την εκτέλεση του ζεύγους Τσαουσέσκου και αργότερα,εκείνην του Καντάφι,ήρθα αντιμέτωπος με την ωμή βία του όχλου,με τον ορισμό του λυντσαρίσματος. Εξ αντιδιαστολής,υπό την επίδραση της δημόσιας διαπόμπευσης και των βασανιστηρίων,οι αλλοτινοί τύραννοι μου προκάλεσαν τον οίκτο.
Το πρώην τρομερό ζεύγος Τσαουσέσκου,είχε μετατραπεί σε δυο τρομαγμένα γεροντάκια που εκλιπαρούσαν για έλεος. Κι ο κάποτε υπερφίαλος χασάπης της Λιβύης,ήταν ένα αιμόφυρτο ανθρώπινο λείψανο που ικέτευε να το λυτρώσουν απ το μαρτύριο.

Το ότι η ανθρώπινη φύση είναι ικανή για τη διάπραξη ασύλληπτων ωμότητων,είναι κοινότοπη διαπίστωση. Ενώ η ανάδειξη της ομορφιάς προϋποθέτει χαρίσματα που λίγοι διαθέτουν,ο καθένας μας μπορεί να ασχημονήσει σε βαθμό αποτρόπαιο. Ίσως ενδόμυχα αυτό να οφείλεται και στο γεγονός πως έχουμε εκπαιδευτεί να πιστεύουμε στην έμφυτη κακία του ανθρώπου. «Ένοχος είναι ο άνθρωπος»,μας διαβεβαιώνουν οι ποικιλώνυμοι κατηχητές,ιεροεξεταστές,καθοδηγητές και λοιποί επίδοξοι πάτρωνες της ζωής μας. «Homo homini lupus» διαβεβαιώνει η λατινική γραμματεία.
 «Ένοχος» όταν χαμογελάς,ενώ υπάρχει τόσος πονος τριγύρω, «ηθικά επίμεμπτος» όταν απολαμβάνεις οτιδήποτε,ενώ υπάρχουν συνάνθρωποί σου που υποφέρουν.
Άνθρωπε,είτε ως θύμα του προπατορικού αμαρτήματος (για τους υπέργειους),είτε ως εκφυλισμένος εκπρόσωπος της μπουρζουά κοινωνίας (για τους επίγειους ιεροεξεταστές),το βέβαιο είναι πως κουβαλάς πολλή ενοχή μέσα σου.

Κι όμως!
Το να αποδεχτούμε πως είμαστε όλοι ένοχοι,ειναι εύκολο! Τόσοι προπαγανδιστές μας το υποβάλλουν ως βεβαιότητα!
Μόνο ο Ιησούς όμως και οι μεγάλοι μύστες μετα απ´αυτόν,διατύπωσαν την υπέρτατα τραγική αλήθεια: πως όλοι,είμαστε εξίσου αθώοι!
Ακόμη κι ο επαχθέστερος τύραννος,κρύβει μέσα του τα ίχνη της απωλεσθείσας αθωότητας: ένα μακρινό παιδικό χαμόγελο,μια ξεχασμένη αγκαλιά,ένα αποξηραμένο δάκρυ,ένα αγνάντεμμα στο ηλιοβασίλεμα,ένα σπασμένο ξύλινο στρατιωτάκι,ένα ναυαγισμένο όνειρο...

Κάπου είμαστε όλοι αθώοι.
Η αυθαιρεσία και η τυραννικότητα,ίσως συνιστούν απελπισμένες απόπειρες απάντησης στο μεγάλο μυστήριο της ύπαρξης.
Κι ο οίκτος προς τον εκπεσόντα τύραννο,ίσως να συνιστά την επίγεια αντανάκλαση του θείου οίκτου προς τον εκπεσόντα άγγελο.
Τουλάχιστον για όσους μπορούμε να τον προσφέρουμε...


1/3/2019

Για τις Πρέσπες

Είναι το «έθνος» μια φανταστική επινόηση; Σε κάποιο βαθμό ασφαλώς είναι.

Όπως σε άλλοτε άλλο βαθμό επινοήσεις συνιστούν η «κοινωνική τάξη»,ο «αθλητισμός»,η «μόδα»,η «ομορφιά», ο «έρωτας»,η «ελευθερία», η «επανάσταση»,η «δικαιοσύνη»,η «αξιοπρέπεια»,η «τέχνη» και για να μη μακρηγορούμε,ολόκληρο το πλέγμα των ιδεών και των συμβολισμών πάνω στους οποίους η ανθρωπότητα οικοδομεί πολιτισμό.

Αν όλα τα παραπάνω είναι έννοιες δίχως σημασία,αν αποτελούν το «εποικοδόμημα» των οικονομικών και μόνο σχέσεων,αν η ουσία της ανθρώπινης φύσης είναι ο ηδονοθηρικός ευδαιμονισμός κι αν ο διαλεκτικός υλισμός συνιστά το εγκυρότερο εργαλείο για την προσέγγισή του,τότε ο Μαρξ είχε δίκιο και όλοι είμαστε στο βάθος οπαδοί του,οτιδήποτε κι αν ψηφίζουμε. Σ αυτήν την περίπτωση,η συμφωνία των Πρεσπών δεν έχει ουσιαστική σημασία,όπως δεν έχει ούτε το «Όχι» του ‘40,ούτε η επανάσταση του ‘21: απλές υποσημειώσεις στο φανταστικό «εποικοδόμημα».

Αν όμως «δεν υπάρχουν οικονομικές επιλογές,αλλά μόνο οικονομικά μέσα για την επίτευξη ηθικών επιλογών», αν «ουκ επ άρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος», αν ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μια πατρίδα,μια οικογένεια,μιαν αγάπη,μια κοινότητα για να προσδιορίζεται σε σχέση μ αυτές κι αν υφίσταται ανθρώπινη «συνείδηση» και «ψυχή»,τότε η πρώτη υπόθεση τίθεται εν αμφιβόλω και οι Πρέσπες πλήττουν καίρια το ηθικό σύμβολο πολλών εξ ημών.

Συνεπώς κάθε επιλογή είναι σεβαστή και εδράζεται πάνω σε συγκεκριμένες αντιλήψεις αυτοπροσδιορισμού.

Ούτε οι μεν είναι προδότες,ούτε οι δε είμαστε φασίστες.

Είμαστε μάλλον εκπρόσωποι δυο αντιτιθέμενων κοσμοθεωριών,που θα συνεχίσουν να αντιτίθενται όσο υπάρχει ανθρωπότητα.

Πίσω από τις σχέσεις εκκλησίας-κράτους

Οι κατά καιρούς συζητήσεις για τις σχέσεις εκκλησίας-πολιτείας,μπορεί μεν να εστιάζουν σε συγκεκριμένα ζητήματα (όπως π.χ η μισθοδοσία των κληρικών),αλλά συνήθως εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ιδεολογικών αναφορών και κοσμοαντιλήψεων.
Αυτό είναι πολύ σαφές προκειμένου για την αριστερά,η οποία εκ φύσεως πολιτικοποιεί κάθε ζήτημα ανθρώπινων ή και συλλογικών σχέσεων,έχει δε διατυπωμένη άποψη για το χριστιανισμό ως ιστορικό φαινόμενο και για τη σημασία του ως παράγοντα κοινωνικών διεργασιών.
Για να μιλήσουμε χωρίς περιστροφές,ο ιστορικός υλισμός που αποτελεί το φιλοσοφικό θεμέλιο του μαρξισμού και των διακλαδώσεών του,απορρίπτει κάθε μεταφυσική αναφορά ως ανορθολογική και κάθε θρησκευτική εκδήλωση ως αποπροσανατολιστική των ουσιαστικών προβλημάτων που "οφείλουν" να απασχολούν τον άνθρωπο.
Η γνωστή αποστροφή του Μαρξ πως "η θρησκεία είναι το όπιο του λαού",αποκρυσταλλώνει αυτήν ακριβώς την θεωρητική προσέγγιση της αριστεράς.
Η κλασσική μαρξιστική αριστερά είναι άθεη,άθρησκη και-κατά κανόνα- αντικληρικαλιστική*.
Αυτό άλλωστε επιβεβαιώνει και η ιστορική εμπειρία: κάθε κομμουνιστικό καθεστώς οπουδήποτε κι αν εγκαταστάθηκε,απαγόρευσε τις θρησκευτικές εκδηλώσεις,τη θρησκευτική λατρεία εν γένει,έκλεισε ή κατεδάφισε ναούς και θρησκευτικούς χώρους,δίωξε,εκτόπισε,βασάνισε και εκτέλεσε χιλιάδες ιερείς οποιουδήποτε δόγματος.

Στον Ευρωπαϊκό χώρο,για ιστορικούς λόγους ο χριστιανισμός υπήρξε η κυρίαρχη θρησκεία που επικράτησε για αιώνες και συνέβαλλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση του Δυτικού πολιτισμού.
Είναι αλήθεια πως οι εκπρόσωποί του πραγματοποίησαν υπερβάσεις,πολιτεύτηκαν συναλλασσόμενοι δολίως,καταδίωξαν τους αιρετικούς και τους άθεους,επιχείρησαν να ασκήσουν κοσμική εξουσία και συχνά υποδαύλισαν μίση και πάθη που βρήκαν την πληρέστερη έκφρασή τους στους θρησκευτικούς πολέμους που μάστισαν την Ευρώπη.
Είναι ωστόσο εξίσου αληθές πως οι χριστιανικές εκκλησίες της Δύσης σταδιακά προσαρμόστηκαν στα πολιτικά ήθη των κοινωνιών,απώλεσαν θέλοντας και μη τον εξουσιαστικό τους οίστρο,υποτάχθηκαν σε μεγάλο βαθμό στο κοσμικό κράτος και στην εξουσία του. Η ανεξιθρησκεία και η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης αποτελούν στοιχεία της καθημερινότητας του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού.

Το ζήτημα που τίθεται εν προκειμένω,έχει να κάνει με τη διαμόρφωση της ιστορικής φυσιογνωμίας της Δύσης υπό την επίδραση και του χριστιανισμού,σε σχέση με τη σύγχρονη εποχή στην οποία η νεωτερικότητα αμφισβητεί το λόγο ύπαρξης του θρησκευτικού φαινομένου,θεωρεί την ιδέα του έθνους παρωχημένη σε σχέση με την παγκοσμιοποιημένη κοινωνία και προβάλλει ένα αυτόνομο μοντέλο ανθρώπου-πολίτη δίχως αναφορές στις ηθικές παραδόσεις της κοινωνίας εντός της οποίας το άτομο ζει και ενεργεί.
Ο ιστορικός ρόλος του χριστιανισμού δεν αμφισβητείται,αλλά θεωρείται πλέον περαιωθείς. Δεν αναγνωρίζει η νεωτερική σκέψη ρόλο στη μεταφυσική,την απορρίπτει ως δεισιδαιμονία,θεωρεί τη θρησκεία μια ανωμαλία της ανθρώπινης σκέψης.
Περαιτέρω,αμφισβητείται το έθνος ως οντότητα στερούμενη περιεχομένου,αλλά κυρίως ως πολιτική ιδέα λειτουργική,μπροστά στις προκλήσεις του παγκοσμιοποιημένου χωροχρόνου. Το έθνος θεωρείται πρόσκομμα στην ολοκλήρωση της υλοποίησης του παγκόσμιου χωριού,τα σύνορα φαντάζουν εμπόδια στην πολιτισμική ομογενοποίηση και "συναδέλφωση" των λαών,οι σημαίες αντιμετωπίζονται ως σύμβολα μισαλλοδοξίας,ο πατριωτισμός ως εξωραϊσμός του ολέθριου εθνικισμού και των όσων αυτός συνεπάγεται.
Τέλος,ο άνθρωπος,δεν είναι πια το "ενεργούμενο των παραδόσεων" της κοινωνίας του,οφείλει να τις υπερκεράσει και -εν ονόματι της ελευθερίας- να αρθεί πάνω και έξω απ'αυτές: ένα ον υπερεθνικό,άεθνο,με αναφορές μόνο των υλικών συναλλαγών του,προσδιοριζόμενο αποκλειστικά από τις υλικές συνθήκες της ζωής του.
Κάθε αίτημα της νεωτερικότητας εμπεριέχει εν σπέρματι έγκυρες ενστάσεις. Οι θρησκείες πράγματι υπήρξαν όργανα εξουσίας,ο εθνικισμός πράγματι αιματοκύλισε την Ευρώπη,ο άνθρωπος όντως βασανίστηκε για να χειραφετηθεί από τις παραδόσεις και τον ηθικό κομφορμισμό της κοινωνίας του!
Αλλά κάθε απόπειρα της νεωτερικότητας να οδηγήσει τα αιτήματά της στα άκρα,δημιουργεί νέα αδιέξοδα.
Κάθε προσπάθεια απελευθέρωσης του ανθρώπου δια της αποδόμησης των αναφορών της ιστορικής του παρουσίας,δημιουργεί συνθήκες μιας νέας υποδούλωσης.

Οι θρησκείες εμπεριέχουν πράγματι κάποιο στοιχείο εξουσιαστικής επιβολής,αλλά την ίδια στιγμή εκφράζουν μια εσωτερική ανάγκη πολλών ανθρώπων.Η  ολοκληρωτική άρνηση της θρησκευτικότητας-λόγω των εξουσιαστικών αυθαιρεσιών του ιερατείου-παραγνωρίζει ένα ουσιώδες χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης,αυτό της υπαρξιακής αγωνίας και της συνακόλουθης ανακούφισής της. Να ελευθερώσουμε τον άνθρωπο από τα δεσμά του ιερατείου είναι ένα πράγμα,να του αρνηθούμε τη θρησκευτική έκφραση είναι κάτι άλλο,εντελώς διαφορετικό. Να το πράξουμε δε αυτό εν ονόματι του Διαφωτισμού και του ορθού λόγου,είναι κάτι που συνιστά λογική αυθαιρεσία και ιστορική αστοχία.
Οι παραδόσεις των κοινωνιών,το ηθικό πλαίσιο που αυτές απαρτίζουν,αναμφίβολα διακρίνονται από ικανού βαθμού κομφορμισμό.Άλλωστε εξ ορισμού κάθε παράδοση είναι συντηρητική.Να αναδείξουμε τον οπισθοδρομικό χαρακτήρα κάποιων ηθών είναι ένα ζήτημα,να αρνηθούμε την παράδοση και τον κοινωνικό της ρόλο εν όλω,είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.Κάθε κοινωνία συγκροτείται μεταξύ άλλων και από μια ηθική παράδοση,με τα θετικά και τα αρνητικά της,αλλά πάντως υπαρκτή. Δεν υπάρχει ιστορικό παράδειγμα κοινωνικής συγκρότησης δίχως παραδόσεις και δεν μπορώ να φανταστώ πως μπορεί να υπάρξει.
Η ιδέα του έθνους τέλος,εμπεριέχει ικανό βαθμό αοριστίας,ανοιχτό σε αυθαίρετες ερμηνείες.Αλλά και ποια ιδέα εξαιρείται απ'αυτά τα χαρακτηριστικά; Η φιλία,η αλληλεγγύη,η αγάπη,η ελευθερία,η δικαιοσύνη,η ανεξαρτησία,η δημοκρατία και κάθε ιδέα εν γένει,δεν αμπεριέχουν την αοριστία και την ασάφεια ως χαρακτηριστικό τους; Αν οι ιδέες μπορούσαν να περιγραφούν πλήρως και να οριστούν με ακρίβεια,θα έπαυαν να είναι ιδέες και θα μετατρέπονταν σε μαθηματικές εξισώσεις ή σε μηχανολογικές κατασκευές! Η ιδέα εξ ορισμού εμπεριέχει την αοριστία κι αυτό οδηγεί σε πολλαπλές υποκειμενικές ερμηνείες της. Στείρος λοιπόν ο επιθετικός εθνικισμός,πράγματι,καταστροφικός για την ειρηνική συνύπαρξη των ανθρώπων.Αλλά ποιός μπορεί να αρνηθεί τη σημασία της ιδέας του έθνους στη συγκρότηση των σύγχρονων κρατών; Περαιτέρω,ποιος μπορεί να απαγορεύσει σε κάποιον άνθρωπο να συγκινείται με την ιδέα της πατρίδας,το άκουσμα του εθνικού ύμνου,τη θέα της σημαίας του;

Οι επιταγές της νεωτερικότητας εκκινούν από εύλογες ενστάσεις. Αλλά,επεκτείνοντας στα άκρα την κριτική τους επί του έθνους,της παράδοσης,της θρησκευτικότητας,επειχειρούν να οικοδομήσουν μια ουτοπία στην οποία αφελώς φαντάζονται ελεύθερους ανθρώπους δίχως αναφορές σε πατρίδα,θρησκευτική πίστη ή ηθική παράδοση.
Δεν ξέρω αν είναι ποτέ εφικτή μια τέτοια δημιουργία.
Ακόμη κι αν είναι όμως,δεν μπορώ να φανταστώ πως θα αφορά ανθρώπινα όντα,αλλά μάλλον εξωανθρώπινες οντότητες δίχως δυνατότητα συνδιαμόρφωσης με το περιβάλλον τους,δίχως αγωνίες,δίχως συναισθηματικές εξαρτήσεις από αυτό,δίχως αναφορές σε αφηρημένες ιδέες,δίχως καλλιτεχνική δημιουργία,δίχως δάκρυ...
Υπάρχει ελευθερία δίχως δάκρυ;
Υπάρχει ανθρώπινη κοινότητα δίχως δάκρυ;

Αντί επιλόγου,θα επικαλεστώ τον Όκαρ Ουάιλντ: "είμαστε όλοι μέσα στο βούρκο,μερικοί όμως κοιτάζουμε τ'αστέρια"!
Γι'αυτούς του τελευταίους,γράφω τις ταπεινές μου σκέψεις...


(*) Ο αντικληρικαλισμός της αριστεράς,δεν αποτελεί θέσφατο! Απόδειξη,οι χιλιάδες θρήσκοι Έλληνες ψηφοφόροι του ΚΚΕ (προσωπικά γνωρίζω αρκετούς),αλλά και οι έντονες θρησκευτικές αναφορές του τσαβισμού στη Βενεζουέλα! Κάθε ιδέα,όπως αναφέραμε,είναι ανοιχτή σε πολλαπλές υποκειμενικές ερμηνείες.Αυτό για μένα,συνιστά ένα από τα υπέροχα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ελευθερίας.

(**) Ο αναγνώστης του ιστολογίου,μπορεί εύλογα να διαπιστώσει μια διάσταση ανάμεσα σ'αυτήν την ανάρτηση και σε μια παλιότερή μου https://nikorestis.blogspot.com/2012/09/blog-post.html
Η διάσταση είναι πράγματι υπαρκτή και οφείλεται στην εξέλιξη του προσωπικού μου προβληματισμού.Οι ιδέες μου εξελίσσονται αναπόφευκτα.Την εξέλιξή τους,ας την κρίνει ο αναγνώστης.

(***) Στη φωτογραφία,Γερμανοί και Βρεταννοί στρατιώτες παίζουν ποδόσφαιρο στη no man's land σε μια σύντομη ανακωχή του ΑΠΠ.
Τι υπέροχη "α-νόητη παράδοση"  το ποδόσφαιρο! Τι υπέροχες "α-νοησίες" τα παιχνίδια των ανθρώπων!


23/11/2018

Η ελευθερία ως ομορφιά

Οι διαχρονικοί εχθροί της ομορφιάς εν συντομία:

Στην αρχή,ήταν οι θρησκείες.Πολέμησαν την ομορφιά στο όνομα της αγνότητας.Αρνήθηκαν το κάλλος λόγω πουριτανικής ηθικής.

Στη συνέχεια,ήταν ο σοσιαλισμός.Πολέμησε την ομορφιά στο όνομα του εξισωτισμού.Αρνήθηκε την ατομική γοητεία,στο όνομα της κολλεκτιβιστικής προόδου.

Εσχάτως,προέκυψε ο λελεδισμός.Εχθρεύεται την ομορφιά,στο όνομα της πολιτικής ορθότητας! Την έκφραση θαυμασμού προς το ωραίο,τη χλευάζει ως σεξισμό!

Ματαιοπονούν ασφαλώς όλοι τους: η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο...

Ο πουριτανισμός,δηλαδή η επίκληση της αγνότητας ως ηθικού πλεονεκτήματος στην πιο ακραία της μορφή,υπέστη στη διάρκεια των αιώνων ποικίλες μεταμορφώσεις.
Στην αρχή υπήρξε αμιγώς θρησκευτικός.Η πλειονότητα των θρησκειών των ανθρώπων ομνύει στην "ηθική αγνότητα" και αντιτάσσεται στην ηδονοθηρία.Καμία θρησκεία δεν έχει "Επικούρεια" φιλοσοφία ζωής.
Βέβαια,υπήρξαν και οι ιστορικοί υπονομευτές του θρησκευτικού πουριτανισμού.Στο χριστιανικό κόσμο,ως τέτοια υπονόμευση μπορεί να θεωρηθεί το "'Ασμα Ασμάτων" του Σολομόντα,το "Μωρίας Εγκώμιον" του Έρασμου και το "Δεκαήμερο" του Βοκάκκιου.Αλλά το τελικό χτύπημα,το έδωσε η Αναγέννηση: εκείνη την ιστορική περίοδο,το αίτημα για τη σύζευξη του θεανθρώπινου Δράματος με το Κάλλος της Δημιουργίας,η λατρεία του Θεού-Πατέρα μέσω της αποθέωσης της Μητέρας του Θεού,οδήγησε τους ζηλωτές σε αναδίπλωση.Στο εξής το κάλλος θα αποτελεί απαραίτητο συστατικό στοιχείο της χριστιανικής θρησκευτικότητας,τουλάχιστον για όσους ιερείς διαθέτουν την απαραίτητη κοινωνική ευφυία.

Στον ισλαμικό κόσμο,υπονόμευση του πουριτανισμού μπορεί κανείς να συναντήσει στο "Ρουμπαγιάτ" του Ομάρ Καγιάμ. Ενδεχομένως και σε άλλα χωρία,δεν έχω τις σχετικές γνώσεις για να τοποθετηθώ. Η αλήθεια είναι πάντως,ότι ως γενική εντύπωση,το αίτημα της ομορφιάς στη θρησκεία του Μωάμεθ μοιάζει δευτερεύον.

Μετά τις θρησκείες,ο πουριτανισμός βρήκε καταφύγιο στην πολιτική.
Όχι μόνο στον Βικτωριανό Συντηρητισμό,όπως θα ανέμενε κανείς,αλλά και σε πολλές εκδοχές του Σοσιαλισμού.Και στους δύο χώρους,υπήρχε η ελευθεριάζουσα εκδοχή και η παραδοσιακή αντίστοιχη. Οι ορθόδοξοι κομμουνιστές είναι κατά κανόνα αμέμπτου ηθικολογίας ενώ,ακόμη και στερότυπα του λόγου και της ενδυμασίας τους,ακολουθούν την πουριτανική αντίληψη του κόμματος. Οι ελευθεριακοί σοσιαλιστές,διαθέτουν μεγαλύτερη ποικιλία ηθικών επιλογών.

Στη σύγχρονη εποχή,ο πουριτανισμός εκδηλώνεται δια της πολιτικής ορθότητας: ένας ολόκληρος κώδικας λέξεων και εκφράσεων,αλλά και μια αντίστοιχα απαγορευμένη/επιβεβλημένη θεματολογία,έρχονται να υπαγορεύσουν το νεο-πουριτανισμό που εμφανίζεται-ξανά- ως το ηθικό πρότυπο της εποχής μας.
Παράδειγμα επιβεβλημένης πολιτικά ορθής θεματολογίας: ο μετανάστης ως πρόσφυγας-θύμα που χρήζει φροντίδας και ενσωμάτωσης.
Παράδειγμα απαγορευμένης θεματολογίας: ο μετανάστης ως ψευδο-πρόσφυγας που επιχειρεί να λεηλατήσει τα προνόμια της δυτικής κοινωνίας που τον υποδέχεται.
Προφανώς υπάρχουν και οι δυο κατηγορίες.
Η πολιτική ορθότητα όμως,εμμονικά αποδέχεται μόνο την πρώτη εκδοχή ενώ,πεισματικά αρνείται τη δεύτερη.Ο πουριτανισμός της την οδηγεί στο βασανιστήριο της αυτοτιμωρίας: επιβάλλει στην κοινωνία την αίσθηση της ενοχής για κάθε μετανάστη και κατά συνέπεια,προκρίνει την άνευ περιορισμών ολοκληρωτική υποδοχή/ενσωμάτωσή του. Η υποκρισία του πουριτανισμού είναι πάντοτε δυο όψεων.Η μία αφορά το "λαό",ο οποίος πρέπει,οφείλει να υποταγεί στο ηθικό κήρυγμα των ιερέων.Η άλλη,αφορά τους ιερείς,οι οποίοι κηρύττουν για το λαό και όχι για τους ίδιους,εκκινούμενοι από ιδιοτελή κίνητρα και εξ υστεροβουλίας.
Η ρητορική της πολιτικής ορθότητας,είναι από την άποψη αυτή,απολύτως πουριτανική. Δεν έχει κανείς παρά να αναλογιστεί την αδιαφάνεια που κρύβεται πίσω από το "ανθρωπιστικό" έργο των ποικίλων ΜΚΟ,για να καταλάβει για ποιου είδους ιδιοτέλεια κάνουμε λόγο.


Τυγχάνω οπαδός της Επικούρειας φιλοσοφίας,της επιδίωξης της ηδονής στη ζωή,όχι υπό την έννοια της στενής υλικής απόλαυσης,αλλά υπό την έννοια της απουσίας πόνου,της εν γένει επιδίωξης της ευεξίας σώματος και ψυχής.Πάντοτε κατ'ανθρώπινο μέτρο και σε στενή συνάρτηση με τον κοινωνικό περίγυρο.
Δεν περιφρονώ την ασκητική ηθική,αντίθετα τη θεωρώ απαραίτητο συμπλήρωμα εκπαίδευσης της ανθρώπινης ψυχής,απλώς δεν μου ταιριάζει ως αποκλειστική πρόταση του βίου.
Εκτιμώ το κάλλος των ανθρώπινων δημιουργημάτων και γοητεύομαι από την ομορφιά σε κάθε της εκδοχή!
Για την ακρίβεια,υποτάσσομαι στην ομορφιά,δίχως ενοχές και δίχως να αισθάνομαι την ανάγκη εξηγήσεων.
Η αισθητική των πραγμάτων,μου λέει πολλά για το περιεχόμενό τους.
Οι ιδέες μου,έχουν σαφείς αισθητικές αναφορές.
Είμαι φιλελεύθερος,επειδή η ελευθερία αποτελεί το ιδανικότερο μέσο για την ανθρώπινη ευτυχία,αφενός μεν επειδή εξαλείφει την ένδεια,αφετέρου δε επειδή πολλαπλασιάζει την ανθρώπινη εκφραστικότητα και δημιουργία. Αυτά τα δυο χαρακτηριστικά,αποτελούν για μένα προϋποθέσεις για περισσότερη ομορφιά στη ζωή. Η ελευθερία και η ομορφιά συμβαδίζουν,στη δική μου αντίληψη των πραγμάτων.

Ως εκ τούτου,μπορεί μεν να προκρίνω τον ορθολογισμό,αλλά αναγνωρίζω τα όριά του. Ο ορθολογισμός αποτελεί χρήσιμο εργαλείο διαχείρισης της καθημερινότητας,αλλά η ομορφιά είναι εκ φύσεως μη ορθολογική κι ωστόσο,εξίσου αναγκαίο συστατικό της καθημερινότητας.
Όταν ο ορθολογισμός αρχίζει να υπεισέρχεται στην αισθητική,τότε ο κίνδυνος της πουριτανικής ηθικής υπονομεύει το κάλλος ως δυνατότητα έκφρασης.Η υπονόμευση όμως του κάλλους,είναι ταυτόχρονα υπονόμευση της ελευθερίας.

Προσπαθείστε να ανιχνεύσετε ίχνη χιούμορ σε χώρους όπως το κατηχητικό,η ΚΝΕ ή ένα απογευματινό τσάι πολιτικής ορθότητας: μάταιος κόπος ασφαλώς.
Προσπαθείστε να ανιχνεύσετε ίχνη καλαισθησίας αντίστοιχα: αν υπάρχουν,σύντομα η πουριτανική ρητορική τα εξαλείφει.
Το σημαντικότερο: προσπαθήστε να εντοπίσετε ειλικρίνεια ανθρώπινων σχέσεων( με μια λέξη:φιλία) ,σε τέτοιες συνευρέσεις! Εδώ κι αν η απόπειρα καθίσταται σισύφειο μαρτύριο!
Ας μη γελιόμαστε: η πουριτανική ηθική αποβάλλει κάθε αυθορμητισμό,εξαναγκάζει τον άνθρωπο να υποβάλλεται σε αυτολογοκρισία,τον μετατρέπει σε ενεργούμενο του πουριτανού ιεροεξεταστή!
Η ανθρώπινη ελευθερία,κάτω απ'αυτές τις συνθήκες,πάει περίπατο.

Από τη μέχρι τώρα εμπειρία μου,στους χώρους ιδεολογικοπολιτικών ζυμώσεων και δη στους παραπάνω που περιέγραψα,κατέληξα στο συμπέρασμα πως η ομορφιά,αν δε σώσει τον κόσμο όπως υποστήριζε ο Ντοστογιέφσκι,τουλάχιστον θα αποτελεί τον αστρολάβο του στον πλου προς την ελευθερία.
Κοινώς,ελευθερία και ομορφιά συμβαδίζουν.

Κι εγώ παραμένω,ένας αιρετικός και μόνος εστέτ-κάου μπόϊ...


9/10/2018

Γιατί δεν είμαι λελές

1) Επειδή δεν πιστεύω πως ο σοσιαλισμός μπορεί να λειτουργήσει. Συνεπώς δεν θρηνώ καμία δήθεν "χαμένη ευκαιρία" της αριστεράς,ούτε αναπολώ κάποια ιστορικά της στελέχη που έχουν αποδημήσει εις Κύριον.Θλίβομαι σαν άνθρωπος για την απουσία τους,αλλά δεν εκτιμώ πως θα μπορούσαν να θέσουν σε λειτουργία ένα σύστημα οικονομικά ανορθολογικό,όπως ο σοσιαλισμός.

2) Επειδή δεν χλευάζω το θρησκευτικό φαινόμενο και ειδικότερα τον Χριστιανισμό. Ανεξαρτήτως θρησκευτικών πεποιθήσεων και δίχως να παραβλέπω τις υπερβάσεις και τα εγκλήματα των ιερέων στη διάρκεια των αιώνων,αναγνωρίζω το Χριστιανισμό ως συστατικό στοιχείο της ταυτότητας του Δυτικού Πολιτισμού.

3) Επειδή δεν περιφρονώ την έννοια της πατρίδας,ούτε το ρόλο της οικογένειας στη δόμηση των ανθρώπινων κοινωνιών. Στέκομαι  απέναντι στον μισαλλόδοξο εθνικισμό και στο πρότυπο του πατέρα-Δεσπότη,αλλά ταυτόχρονα αγαπώ την πατρίδα μου και την οικογένειά μου. Με όλα τους τα λάθη και με όλες μου τις αδυναμίες,πορεύομαι μέσα τους και αντιλαμβάνομαι την ιστορική μου διαδρομή σε συνάρτηση με τη δική τους παρουσία. Δεν αποδέχομαι την ιδέα του ανθρώπου δίχως ιστορικό πλαίσιο,του άεθνου/ανέστιου/δίχως καταβολές "κοσμοπολίτη".Σέβομαι όσους αισθάνονται έτσι,απλά διαφωνώ.

4) Επειδή δεν είμαι οπαδός του ιστορικού υλισμού.Δεν πιστεύω ότι το κυρίαρχο χαρακτηριστικό των ανθρώπινων πραγμάτων είναι η οικονομία,αυτή είναι κατεξοχήν μαρξιστική άποψη.Ταυτίζομαι με όσους εκτιμούν πως δεν υπάρχουν οικονομικοί σκοποί,υπάρχουν μόνο οικονομικά μέσα για την επίτευξη ηθικών επιλογών στους ανθρώπους. Εκτιμώ ότι "ούκ επ άρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος".Αποδέχομαι την ελεύθερη αγορά και την ελεύθερη οικονομία όχι μόνο για τις οικονομικές,αλλά κυρίως για τις ηθικές τους επιπτώσεις στις ανθρώπινες κοινωνίες. Αναγνωρίζω ταυτόχρονα,τα όρια των επιδράσεών τους,καθώς και τα αδιέξοδά τους.Δεν υπάρχει τελειότητα στα ανθρώπινα πράγματα.

5) Επειδή είμαι Χριστιανός.Αιρετικός κατά πάσα βεβαιότητα,σπανίως εκκλησιαζόμενος,βαθιά απεχθανόμενος το φαρισαϊσμό κλήρου και πιστών,αλλά εντούτοις πιστός.Πιστεύω στον γλυκύ Ιησού της αγάπης και της συγγνώμης. Συντηρώ συνεπώς προσωπικές επιλογές ανορθολογισμού και ενστίκτου,δεν θεοποιώ τον Καρτεσιανό ορθολογισμό,μολονότι τον χρησιμοποιώ στις καθημερινές μου συναλλαγές. Πιστεύω σ'αυτό που ο Τσώρτσιλ αποκαλούσε "την ιδέα μιας ηθικής διακυβέρνησης του Σύμπαντος".

6) Επειδή στέκομαι κριτικά απέναντι στην ανεξέλεγκτη μετανάστευση,τη θεωρώ φαινόμενο επικίνδυνο για τη συνοχή των Δυτικών κοινωνιών και πιστεύω πως πρέπει άμεσα να περιοριστεί. Είναι άλλο πράγμα η ελεύθερη μετακίνηση πολιτών εντός ενός κράτους ή μιας ένωσης κρατών και εντελώς άλλο η άνευ περιορισμών διασυνοριακή μετακίνηση πληθυσμών. Τέτοιο φαινόμενο ουδέποτε υπήρξε ιστορικά υπό συνθήκες ειρήνης,καθόσον αντίκειται σε κάθε οικονομική λογική. Επιπλέον,η πολιτισμική ασυμβατότητα των ανθρώπινων κοινωνιών,δεν μπορεί να περιφρονείται,ούτε να εκβιάζεται η συνύπαρξη ανθρώπων με εντελώς διαφορετικές κουλτούρες. Αλλά και η  κυριαρχία κάθε κράτους πρέπει να γίνεται σεβαστή,δεν μπορούν να καταλυθούν τα κράτη στο όνομα της παγκόσμιας ανθρώπινης κοινότητας,που είναι μια ουτοπία.

7) Επειδή δεν εργαλειοποιώ τη διαφορετικότητα,ούτε επιθυμώ να επιβάλλω τις μειοψηφικές τάσεις ως κανόνα. Σέβομαι κάθε επιλογή σεξουαλικού προσανατολισμού,θρησκείας,διαιτητικών προτιμήσεων κ.ο.κ αλλά δεν περιφρονώ όσους εξακολουθούν να δρουν και να επιλέγουν "παραδοσιακά". Πιστεύω στην αξία της παράδοσης,χωρίς να παραβλέπω τις σκοτεινές της αποχρώσεις,αλλά δεν είμαι κάθετα απορριπτικός.

8) Επειδή δεν είμαι πολιτικά ορθός. Δεν πιστεύω πως οι λέξεις έχουν ηθικό περιεχόμενο,ούτε πως ο "εξωραϊσμός" τους βελτιώνει ηθικά την κοινωνία. Αν πεις "Ρομά" αντί "γύφτος",δεν έχεις βελτιώσει ηθικά την ανθρωπότητα.Αν πεις "έγχρωμος" αντί για "μαύρος",δεν έχεις μειώσει το ρατσισμό.Αν πεις "παράτυπος μετανάστης" αντί "λαθρομετανάστης",δεν έχεις μεταβάλλει επί το θετικότερον το φαινόμενο. Αντίθετα,η εργαλειοποίηση των λέξεων,αποτελεί πολιτικό όπλο δια του οποίου επιχειρεί η αριστερά (και ο λελεδισμός) τη χειραγώγηση του πολιτικού διαλόγου. Αυτός που ελέγχει τις λέξεις,ελέγχει και τη σκέψη των ανθρώπων,είναι γνωστό. Απεχθάνομαι κάθε έλεγχο της ανθρώπινης σκέψης.

9) Επειδή πιστεύω στην καταστολή του εγκλήματος χωρίς αστερίσκους και θεωρώ την τιμωρία απαραίτητο συστατικό της διαδικασίας σωφρονισμού.Η αντίληψη περί "βελτιώσεως των ανθρώπων" εκτιμώ πως έχει όρια.Υπάρχουν άνθρωποι που ίστανται πέραν των κοινωνιών,είτε από επιλογή τους,είτε εξ ιδιοσυστασίας.Οι κοινωνίες έχουν ηθική υποχρέωση να τους συνδράμουν,πρωτίστως όμως έχουν δικαίωμα να αμυνθούν. Υποστηρίζω την αυστηροποίηση του υφιστάμενου ποινικού κώδικα.

10) Επειδή τέλος,προσπαθώ να παραμένω ταπεινός. Αυτό συνιστά μια θέση που ελέγχεται ως προς την αξιοπιστία της,αλλά την αφήνω στην κρίση του αναγνώστη. Ο μέσος λελές που γνωρίζω,είναι βαθιά αλαζόνας στα όρια της οίησης και ελάχιστα ανεκτικός στην αντίθετη άποψη,παρά τους ισχυρισμούς του.


Ενδεχομένως ο κατάλογος να είναι ατελής,επιφυλάσσομαι να επανέλθω.

ΥΓ: Περιέγραψα γιατί δεν είμαι λελές,το ότι είμαι φιλελεύθερος δεξιός,ελπίζω πως υπονοήθηκε εξ αντιδιαστολής.Αν όχι,το αναφέρω για να είμαι ξεκάθαρος.

ΥΓ2: Αν ο παππούς Adam Smith εμπίπτει στη δική μου ή στη λελέδικη αντίληψη,ας το κρίνει κι αυτό ο αναγνώστης.


24/9/2018

Το μπάχαλο ως πολιτική επιλογή

Η κυρίαρχη κριτική στην τελευταία κυβέρνηση Καραμανλή (2004-2009) αναφέρεται στις ευθύνες της για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό. Είναι γεγονός πως η κριτική είναι δικαιολογημένη και κάθε στατιστικός έλεγχος μπορεί να την επιβεβαιώσει.
Για μένα ωστόσο,το μεγαλύτερο σφάλμα της εν λόγω κυβέρνησης,υπήρξε η αδράνειά της κατά τη διάρκεια των ταραχών του Δεκεμβρίου 2008. Την περίοδο εκείνη,ολόκληρη η χώρα παραδόθηκε στη λεηλασία και την καταστροφή.Η Πολιτεία αμήχανη,παρακολουθούσε τους ταραχοποιούς να βανδαλίζουν σπίτια,οχήματα και καταστήματα ανενόχλητοι. Το Κράτος,ως συγκροτημένη μορφή κοινωνικής συνύπαρξης,συνθηκολόγησε μπροστά στην ωμή βία των μπάχαλων!

Αν μια επιχείρηση ή ένα κράτος χρεοκοπήσει,υπάρχουν οι προϋποθέσεις ανάταξης,εφόσον διασωθεί ο ηθικός πυρήνας της εργασίας και του οικονομείν: μόχθος,περιστολή δαπανών,ασκητεία,λελογισμένα έξοδα,αξιοπιστία στις συναλλαγές,προσαρμογή των αναγκών στα οικονομικά δεδομένα,επενδύσεις εύλογου ρίσκου κ.ο.κ
Αλλά τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 2008,καλλιέργησαν μια εντελώς αντίθετη αντίληψη κοινωνικής συμπεριφοράς: εκβιαστική επιβολή,προσφυγή στην ωμή βία,αρχή της καταστροφής,περιφρόνηση της ιδιωτικής περιουσίας και του δημόσιου χώρου,κατάργηση της κοινωνικής ειρήνης.
Είναι προφανές πως η γενιά που ριζοσπαστικοποιήθηκε εκείνη την περίοδο,χρειάζεται επανεκπαίδευση προκειμένου να εξορθολογίσει τη συμπεριφορά της. Αυτό με τη σειρά του απαιτεί χρόνο,ο οποίος δεν υπάρχει.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο συνεπώς για την επανεκκίνηση της χώρας είναι ο πολιτικός εξτρεμισμός που εκμεταλλεύτηκε τη συνθηκολόγηση της κυβέρνησης Καραμανλή και κατέστη κοινωνικά επικυρίαρχος!

Στη διάρκεια της θητείας της παρούσας κυβέρνησης,το φαινόμενο εξελίσσεται δίχως καμία επιφύλαξη καθώς,δεν τηρούνται πια ούτε τα προσχήματα. Συμμορίες μπάχαλων του αριστερού εξτρεμισμού («Ρουβίκωνας») πραγματοποιούν ανενόχλητες επιδρομές σε στόχους της αρεσκείας τους,με την πλήρη πολιτική κάλυψη της κυβέρνησης. Η πλατεία Εξαρχείων έχει μετατραπεί σε γκέτο του κοινωνικού περιθωρίου και η περιήγησή της τις νυχτερινές ώρες συνιστά επικίνδυνο εγχείρημα.
Το Πεδίον του Άρεως,τα κτίρια που τελούν υπό κατάληψη εντός ή εκτός του Πανεπιστημίου,αποτελούν δυο ακόμη ενδεικτικά παραδείγματα. Ο διαβόητος νόμος Παρασκευόπουλου αποθαρρύνει τις διωκτικές αρχές και ενθαρρύνει την παραβατική συμπεριφορά.Άγνωστος αριθμός βαρυποινιτών έχει αποφυλακιστεί χάρις σ´αυτόν!
Σήμερα δόθηκε στη δημοσιότητα και το πόρισμα της επιτροπής Παρασκευόπουλου για την αντιμετώπιση της ανομίας στους Πανεπιστημιακούς χώρους: ένα υπόδειγμα ανεδαφικών προτάσεων κατευνασμού της παραβατικότητας,το οποίο παρέχει άλλοθι στους παρανομούντες και περιφρονεί στοιχειώδεις αρχές της ζωής.

Εκτιμώ πως,όσο πλησιάζουν οι εκλογές,το πεδίο της πολιτικής ασφάλειας θα αποτελέσει κρίσιμο χώρο αντιπαράθεσης. Με την οικονομία χρονίως τελματωμένη,δεν διαφαίνεται κρίσιμος χώρος ιδεολογικής διαμάχης. Το δόγμα «Νόμος και τάξη» (για την ακρίβεια,η αποδόμησή του) προσφέρεται για να καλλωπίσει η κυβέρνηση το τσαλακωμένο αριστερό της προφίλ.
Θα επενδύσει συνεπώς στο μπάχαλο.
Άλλωστε,το μπάχαλο τη νομιμοποίησε ηθικά,την ανέδειξε πολιτικά και της έδωσε τελικά την εξουσία.
Αν κάτι χαρακτηρίζει την κυβέρνηση με συνέπεια (μια κυβέρνηση απολύτως ασυνεπή σε ο,τι κι αν έχει εξαγγείλει),είναι η αισθητική αποδοχή του λούμπεν και η κολακεία του. Το μπάχαλο,αποτελεί το πολιτικό εργαλείο ανάδειξής του. Η βία άλλωστε,ουδέποτε απορρίφθηκε ως πολιτικό μέσο από τα στελέχη της κυβέρνησης της χώρας.

Αναμένω συνεπώς επιδείνωση των φαινομένων εξτρεμιστικής βίας αριστερής προέλευσης τους επόμενους μήνες.
Εδώ θα είμαστε για να διαπιστώσουμε αν θα διαψευστώ.


20/9/2018

Δυο τύποι δημοκρατίας

«Η δημοκρατία δεν πρεπει να είναι θεσμός που εξισορροπεί συμφέροντα και αποκοιμίζει συνειδήσεις,αλλά ενας εργαλείο επιβολής της θέλησης των πολλών»
(Αλ.Τσίπρας, πρωθυπουργός της Ελλάδας, στο προσωπικό του tweet 25/11/2017)

Η αλήθεια ειναι οτι η δημοκρατία ως μορφή πολιτεύματος χαρακτηρίζεται απο την αρχή της πλειοψηφίας. Η γνώμη των πολλών δίνει τον τόνο,αποτελεί κριτήριο επιλογής των κυβερνητών,καθορίζει την καθημερινότητα και θεωρείται θεσμικά και εθιμικά τεκμήριο καθοριστικό στη λήψη των αποφάσεων σε πλείστους τομείς της καθημερινότητας.
Ωστόσο,όπως κάθε πολίτευμα,ετσι και τα δημοκρατικά διαθέτουν ποιοτικές διαφοροποιήσεις.
Το τεκμήριο ποιοτικής αποτίμησης είναι η στάση τους απέναντι στις μειοψηφίες,αλλά και τα όρια ισχύος της αρχής της πλειοψηφίας.

Στις φιλελεύθερες δημοκρατιες της Δύσης,το άτομο και τα δικαιώματά του,προστατεύονται συνταγματικά,ιστάμενα υπεράνω της αρχής της πλειοψηφίας. Δεν μπορεί δηλαδη,να τεθεί σε δημοψήφισμα η ισχύς ή η αναστολή του δικαιώματος κατοχής ιδιοκτησίας, η ελευθερία έκφρασης,η ελεύθερη επιλογή επαγγέλματος,η ελεύθερη μετακίνηση,η ελευθερία του επιχειρείν και ενα σωρό ακόμη ατομικα δικαιώματα που συγκροτούν τον πυρήνα του φιλελεύθερου κράτους δικαίου. Η ατομική ιδιοκτησία,θεμέλιο όλων των δικαιωμάτων που συνθέτουν τη χορεία της ατομικής ελευθερίας,θεωρείται απαραβίαστη.
Η διαφύλαξη του πυρήνα των ατομικών δικαιωμάτων πέραν της αρχής της πλειοψηφίας,προστατεύεται από το φιλελεύθερο Σύνταγμα και τη διάκριση των εξουσιών,κυρίως δε την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.

Υπάρχουν ωστόσο και άλλου τύπου δημοκρατίες,στις οποίες τα παραπάνω δεν είναι διόλου αυτονόητα  και η αρχή της πλειοψηφίας αξιώνει να υποκαταστήσει τόσο τη Συνταγματική προστασία των δικαιωμάτων του ατόμου (και κάθε ομάδας μειοψηφικής,πρωτίστως δε της αντιπολίτευσης),όσο και τη διάκριση των εξουσιών,επιχειρώντας να υποκαταστήσει τη Δικαιοσύνη από το «κοινό περί δικαίου αίσθημα»!

Στις δημοκρατίες αυτές,όπως μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτό,η πλειοψηφία επιδιώκει να εκμηδενίσει κάθε θεσμικό περιορισμό της ισχύος της και καθίσταται προοδευτικά αυταρχική έναντι των μειοψηφούσας γνώμης,όπως αυτήν την εκφέρει κάθε αντιπολιτευόμενη ομάδα ή και κάθε μεμονωμένος πολίτης. Τέτοια δημοκρατία,καθίσταται στην πράξη πλειοψηφισμός αυταρχικού τύπου ή αλλιώς «δικτατορία της πλειοψηφίας». Παραδείγματα δημοκρατιών τέτοιου τύπου,είχαμε παλαιότερα στην Αργεντινή του Περόν και σήμερα στη Ρωσία του Πούτιν ενώ,με θλίψη μπορεί κανείς να αντιληφθεί τη βαθμιαία μετατροπή της Βενεζουέλας από κοινοβουλευτική δημοκρατία σε δικτατορία της πλειοψηφίας και τελικά σε σοσιαλιστικού τύπου αυταρχικό καθεστώς. Προφανώς,αυτής της τελευταίας πολιτικής μετάλλαξης είναι θιασώτης ο πρωθυπουργός της Ελλάδας. Άλλωστε,ουδέποτε έκρυψε την πολιτική του συγγένεια με το καθεστώς Μαδούρο.

Οι ρίζες αυτής της λαϊκίστικης εκτροπής της δημοκρατίας σε πολίτευμα στο οποίο οι πολλοί δυναστεύουν κι οι ολίγοι υπηρετούν,μπορούν να αναζητηθούν στη Γαλλική Επανάσταση και στην περί «γενικής Θελήσεως» θεωρία του Ρουσσώ. Τι άλλο είναι άλλωστε το «κοινό περί δικαίου αίσθημα» από μια σύγχρονη εκδοχή της volonte generale των ιακωβίνων,που υπήρξε το θεωρητικό υπόβαθρο της συστηματικής εξόντωσης αντιφρονούντων στην guillotine ;

Ο δρόμος της ιακωβίνικου τύπου δημοκρατίας,οδηγεί νομοτελειακά στον αυταρχισμό του απόλυτου μονάρχη. Βρίσκεται δε σε τέλεια αντίθεση με τη δημοκρατία της διάκρισης των εξουσιών και του περιορισμού της ισχύος του ηγεμόνα,τη φιλελεύθερη δημοκρατία που σφυρηλατήθηκε στην Δύση από μια σειρά ιστορικών κατακτήσεων,όπως το διάταγμα των Μεδιολάνων, η Magna Carta, η Μεταρρύθμιση,το έδικτο της Νάντης, η Επιστολή για την Ανεξιθρησκεία του Λοκ, η Αγγλική ένδοξη επανάσταση, η Αμερικανική Ανεξαρτησία και η Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου.
Ακόμη κι αν κανείς ανιχνεύσει ικανές δόσεις πολιτικής σκοπιμότητας και φιλοσοφικών ευσεβών πόθων σε όλα τα παραπάνω ενδεικτικά στάδια,γεγονός είναι ότι η θεσμική κατοχύρωση της ανεξαρτησίας του ατόμου και της πολιτικής ελευθερίας,υπήρξε μια βαθμιαία ιστορική διεργασία πολλών σταδίων που διαμορφώθηκε σε πολιτική αντίληψη πριν ολοκληρωθεί η σύλληψη της νεώτερης μορφής δημοκρατικού πολιτεύματος.
Κοινώς,τα ατομικά δικαιώματα προηγήθηκαν του καθολικού δικαιώματος ψήφου. Η δημοκρατία,έρχεται να επιβραβεύσει μια πολιτική κατάσταση ελευθερίας,στην οποία η υπεράσπιση θεμελιωδών ατομικών δικαιωμάτων θεωρείται προϋπόθεση του πολιτεύματος και ίσταται πέραν της εκλογικής διαδικασίας: δεν τίθενται σε ψηφοφορία τα δικαιώματα του ανθρώπου! Τουλάχιστον,όχι στη φιλελεύθερη δημοκρατική Δύση! Το Σύνταγμα της Ελευθερίας,απαγορεύει κάθε σχετική αμφισβήτηση!
Η Ρουσσωική εκδοχή της δημοκρατίας όμως,δεν είναι μια μορφή δημοκρατίας που τίθεται υπό συνταγματικούς περιορισμούς.Είναι αντίθετα,μια επιθετική δημοκρατία,που αμφισβητεί το θεσμικό συνταγματικό πλαίσιο εν ονόματι της λαϊκής βούλησης (ή σωστότερα της "volonte generale") την οποία ο εκάστοτε ηγεμόνας διεκδικεί ως αυθεντικός εκφραστής της. Η αντίληψη αυτή παρουσιάζεται ευφυώς στο πλήθος ως πραγματική πολιτική ελευθερία,αρνούμενη να υπακούσει σε οποιονδήποτε περιορισμό και διεκδικούσα λόγο σε κάθε κοινωνικό πεδίο: ακόμη και στην ιδιωτική σφαίρα του ατόμου! Υπό τέτοιους όρους,η ατομική ιδιοκτησία δεν αποτελεί άβατο για το κράτος,τα ατομικά δικαιώματα οφείλουν να υποτάσσονται στο "γενικό συμφέρον",το κράτος ταυτίζεται με το κόμμα που κυβερνά, η κυβέρνηση παύει να αποτελεί έμμεση εκπρόσωπο της σχετικής πλειοψηφίας οφείλουσα σεβασμό στο σύνολο των πολιτών και μετατρέπεται σε σταυροφόρο της υπέρτατης αλήθειας: "ή εμείς ή αυτοί" (προεκλογική αποστροφή Αλ.Τσίπρα,στις τελευταίες εκλογές)!

Αυτού του τύπου ο αντιφιλελεύθερος πλειοψηφισμός,η αρχή της πλειοψηφίας που απαιτεί να μην υπόκειται σε θεσμικούς περιορισμούς,η ιμπεριαλιστική δημοκρατία του λαϊκισμού,συνιστά το πολιτικό αποτύπωμα της παρούσας κυβέρνησης,όπως ανάγλυφα το περιγράφει σε ποικίλες δημόσιες παρεμβάσεις του ο πρωθυπουργός.

Είναι καιρός,στο βαθμό που η διαπίστωση είναι έγκυρη, να αναλογιστούμε  τα όρια της δημοκρατικής παρέμβασης,την ανάγκη να διαφυλάσσεται η μειοψηφούσα γνώμη,τη σημασία του περιορισμού της ισχύος του ηγεμόνα,την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης ως προϋπόθεση αυτού του περιορισμού, τη βαρύτητα του φιλελεύθερου Συντάγματος στην προστασία των θεμελιωδών πολιτικών ελευθεριών.

Η ελευθερία,είναι σημαντικότερη απ'τη δημοκρατία! Ας μην ταυτίζουμε τις έννοιες,όσο κι αν κάποιοι επιχειρούν να το πράξουν,συσκοτίζοντας και τις δυο. Μόνο μια δημοκρατία που ασκείται υπό φιλελεύθερο Σύνταγμα είναι συμβατή με την ελευθερία. Υπάρχει όμως και η δημοκρατία που χρησιμεύει ως άλλοθι για την επιβολή της ενός ανδρός αρχής κι αυτού του τύπου η δημοκρατία,συνιστά κίνδυνο για την ελευθερία.
Επαφίεται στον αναγνώστη,να αναστοχαστεί τι είδους δημοκρατία διαμορφώνεται σήμερα στη χώρα.
Σε κάθε περίπτωση "η δημοκρατία,όπως κάθε πολίτευμα,θα αξιολογηθεί απ'την ποιότητα των ηγετών της" (Irving Babbitt).


28/11/2017

Η γλώσσα ως εργαλείο πολιτικής

"Όταν οι λέξεις χάνουν το νόημά τους,οι άνθρωποι χάνουν την ελευθερία τους"
Ο Hayek στο βιβλίο του "The fatal conceit",επιχειρεί μια εξαιρετικά ελεύθερη απόδοση της ρήσης του Κομφούκιου. Το παραδέχεται,λίγες σελίδες μετά,γράφοντας ότι στα Κινέζικα δεν υπάρχει αντίστοιχη λέξη/ιδεόγραμμα που να αποδίδει τη λέξη "ελευθερία",οπότε η απόδοση της ρήσης είναι μάλλον υπεραπλουστευμένη.
Ανατρέχοντας στα Ανάλεκτα του Κομφούκιου,συναντάμε τη φράση στο 13ο βιβλίο.Οι μεταφραστές έχουν ήδη επισημάνει ότι λέξεις όπως "ελευθερία","επιλογή","άτομο","λόγος","αυτονομία","υποκειμενικό","αντικειμενικό" κλπ. δεν έχουν το αντίστοιχό τους στα κινέζικα ιδεογράμματα.Με αυτή την προειδοποίηση,μεταφράζουν την επίμαχη ρήση ως "όταν τα ονόματα δεν χρησιμοποιούνται σωστά,η γλώσσα δεν χρησιμοποιείται αποτελεσματικά,οι υποθέσεις δεν επιλύονται,η εφαρμογή των νόμων και των ποινών ατονεί και οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι να κάνουν με τους εαυτούς τους"!

Η σημειολογικά φορτισμένη εισαγωγή,είναι αναγκαία προκειμένου να υποψιαστούμε τη βαθύτερη σημασία της ορθολογικής χρήσης των λέξεων και της πιστής απόδοσης του νοήματός τους,όχι για λόγους φιλολογικής διαστροφής ή ακαδημαϊκού φορμαλισμού,αλλά επειδή η γλώσσα αποτελεί μεταξύ άλλων,τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι νοηματοδοτούν τον κόσμο.

Τα τελευταία χρόνια διεθνώς,παρατηρείται μια ολοένα και εντονότερη απόπειρα τυποποίησης της γλώσσας.Οι λέξεις παύουν να θεωρούνται ηθικά ουδέτεροι όροι που περιγράφουν καταστάσεις και πρόσωπα ή αποδίδουν νοήματα. Αντίθετα,οι λέξεις αντιμετωπίζονται ως "πολιτικά υποκείμενα" που παράγουν πολιτικές θέσεις. Κατ'αντιδιαστολή συνεπώς,οι λέξεις "οφείλουν" να μορφοποιηθούν έτσι ώστε να εκφέρουν "πολιτικά ορθά" νοήματα,διαφορετικά εξοστρακίζονται ως "αντιδραστικές".
Δίχως να διαθέτω την κατάρτιση ενός γλωσσολόγου,επιχειρώ να ανιχνεύσω τη δράση του κινήματος της πολιτικής ορθότητας στη χρήση των λέξεων και στην εκφορά του καθημερινού λόγου.

Είναι αναγκαία μια ακόμη παρατήρηση. Παρά τις θαυμαστές της ικανότητες,η γλώσσα -σωστότερα ο προφορικός και γραπτός λόγος- δεν αρκεί για να αποδώσει όλες τις αποχρώσεις της διάθεσης του ανθρώπου που μιλά ή γράφει. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές μεταξύ φίλων,οι οποίοι μπορούν με διάθεση αστεϊσμού να αποκαλούν με υβριστικά επίθετα ο ένας τον άλλον,δίχως να εγείρονται αισθήματα εχθρότητας μεταξύ τους. Αντίστροφα,οι αντίδικοι σε μια δικαστική αίθουσα,μπορούν να εκδηλώνουν απόλυτη αντιπάθεια χρησιμοποιώντας λογιότατες εκφράσεις και χαμηλό τόνο εκφοράς του λόγου. Μπορούμε άνετα να "σφάξουμε με το βαμβάκι" λεκτικά τον οποιονδήποτε,να τον προσβάλλουμε,να τον ειρωνευτούμε,να τον μειώσουμε και να μην έχουμε διόλου παραβιάσει τους όρους του πολιτικά ορθού λεξικού. Αντίστροφα,μπορούμε να λούσουμε με ένα σωρό κοσμητικά επίθετα τον οποιονδήποτε ενώ,την ίδια στιγμή η διάθεσή μας απέναντί του είναι η φιλικότερη δυνατή και το χέρι μας τον αγκαλιάζει για να του προσφέρει κέρασμα. Ο όρος "γλώσσα του σώματος",αποδίδει ακριβώς αυτή την υστέρηση του γραπτού και προφορικού λόγου και την ανάγκη συμπλήρωσής του από χειρονομίες και μορφασμούς,προκειμένου η εκφραστική δυνατότητα του ανθρώπου να ολοκληρωθεί. Προκειμένου να συνεννοηθούμε,είναι αναγκαία η φυσική παρουσία του ενός απέναντι στον άλλον. Η γλώσσα,είναι αξιοθαύμαστο όργανο επικοινωνίας,αλλά ατελές. Όσα της λείπουν,τα αναπληρώνει η ανθρώπινη επαφή.

Όταν λοιπόν αποκαλώ κάποιον "λαθρεπιβάτη" ή "λαθροκυνηγό" ή "λαθρομετανάστη",δεν προβαίνω σε κανενός είδους ηθική κρίση. Περιγράφω απλώς υπαρκτές κατηγορίες ανθρώπων που παραβαίνουν τον νόμο. Η ηθική κρίση μπορεί να γίνει σε δεύτερο χρόνο,όταν γνωστοποιηθούν τα αίτια που οδήγησαν στην παραβίαση του νόμου,αλλά η παραβίαση του νόμου ως αξιολογική κρίση δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.
Εδώ όμως κάνει την εμφάνισή της η πολιτική ορθότητα η οποία ενίσταται στη χρήση του όρου "λαθρομετανάστης" με το επιχείρημα ότι ο όρος υποβιβάζει ηθικά τον άνθρωπο και το συμπλήρωμα-σύνθημα "δεν υπάρχουν λαθραίοι άνθρωποι,υπάρχουν λαθραίες πολιτικές"!
Δυο άμεσες παρατηρήσεις είναι προφανείς.
Η πρώτη είναι ότι η πολιτική ορθότητα έχει επιλεκτική "ευαισθησία". Επιλέγει ποιες λέξεις με πρώτο συνθετικό το "λάθρο" είναι αποδεκτές και ποιες καταδικαστέες.
Η δεύτερη παρατήρηση,άμεση συνέπεια της προηγούμενης,είναι ότι η πολιτική ορθότητα εξυπηρετεί συγκεκριμένη πολιτική ατζέντα. Δεν πρόκειται για κάποιου είδους αφελή πουριτανισμό που επιχειρεί να εξαγνίσει τη γλώσσα αφαιρώντας της στοιχεία "αρνητικής" χροιάς. Είναι αντίθετα,ένας απολύτως συνεπής στη στράτευσή του,μηχανισμός χειραγώγησης της γλώσσας.

Η επιβολή του όρου "μετανάστης" στη συζήτηση περί λαθρομετανάστευσης δρα ενισχυτικά προς την αποδοχή και υπονομευτικά προς την παρεμπόδισή της. Ένας μετανάστης,είναι εξ ορισμού υπεράνω πάσης υποψίας,συνεπώς κάθε δισταγμός προς την υποδοχή του,εύκολα μπορεί να στηλιτευθεί ως δείγμα μισαλλοδοξίας ή ρατσισμού.
Η γλώσσα στερήθηκε μιας "ηθικά μεμπτής" λέξης,όχι για να γίνει αθωότερη,αλλά για να αποτελέσει εργαλείο ηθικής απομείωσης όσων έχουν αντίθετη θεώρηση. Απαγορεύσαμε τον όρο "λαθρομετανάστης" για να μπορούμε να στηλιτεύουμε ως "ρατσιστές" όσους αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό το φαινόμενο!
Προφανώς η εξέλιξη εξυπηρετεί την πολιτική αντίληψη περί "ανοιχτών συνόρων",που βρίσκει θιασώτες κυρίως στην ριζοσπαστική αριστερά,αλλά και σε τμήμα του φιλελεύθερου χώρου.
Η πολιτική ορθότητα,αποτέλεσε τον δούρειο ίππο δια του οποίου μια συγκεκριμένη πολιτική αντίληψη επιβλήθηκε.
Όχι ως "ορθολογική",αλλά ως "ηθική" επιλογή!
Η πολιτική ορθότητα χωρίζει τις λέξεις σε καλές και κακές,αδιαφορεί για το πεδίο εκφοράς τους και εξυπηρετεί την ατζέντα της ριζοσπαστικής αριστεράς.

Ο γλωσσικός ιμπεριαλισμός της πολιτικής ορθότητας,έχει άμεση συνέπεια στο πολιτικό πεδίο.
Όποιος επιβάλλει το λεξιλόγιό του,επιβάλλει και τους συμβολισμούς του.Επιβάλλεται στο επίπεδο των συμβόλων και των φαντασιώσεων,πεδία στα οποία ο ορθολογισμός ελάχιστη επίδραση μπορεί να έχει, αποφασιστικά ωστόσο πεδία στη διαμόρφωση της κοινωνικής συμπεριφοράς και των πολιτικών επιλογών.
Αν η ανάλυσή μου είναι σωστή,η ριζοσπαστική αριστερά έχει επιβληθεί στο φαντασιακό επίπεδο της κοινωνίας χάρις στη εργαλειακή χρήση της γλώσσας και την επιβολή συγκεκριμένων εκφραστικών σχημάτων. Η υποκατάσταση της πολιτικής από τη συνθηματολογία,η υπονόμευση του ορθολογισμού από τις αμιγώς συναισθηματικές επιλογές,η πρόκριση της αφελούς λεξιπλασίας έναντι των πρακτικών λύσεων,δεν θα ήταν δυνατά δίχως μια προηγηθείσα επιβολή του "πολιτικά κατάλληλου" λεξικού.
Υπό την έννοια αυτή,ο εξοβελισμός της πολιτικής ορθότητας από τη γλώσσα,είναι μια αναγκαία προϋπόθεση απελευθέρωσης της κοινωνίας,από την άλω του ριζοσπαστικού πουριτανισμού που την περιβάλλει. Η πολιτική ορθότητα είναι το όχημα ενός υπόρρητου εν εξελίξει ολοκληρωτισμού. Το αν θα επιβληθεί οριστικά,εξαρτάται από τη δική μας στάση.


21/11/2017