Δύο προσλήψεις περί ελευθερίας

Ένα εξαιρετικό βιβλίο που διάβασα πρόσφατα,ήταν το “The Great Debate” του Yuval Levin. Από αρκετά χρόνια είχα αντιληφθεί μια υπαρκτή διάσταση στον πολιτικό χώρο που διεκδικεί τον τίτλο του φιλελευθερισμού,αλλά έπρεπε να συναντήσω αυτό το βιβλίο προκειμένου να κατορθώσω να σχηματοποιήσω τις βασικές γραμμές που περιγράφουν τον υπαρκτό αυτό διχασμό.
Ο Levin ανατρέχει στους κατά τη γνώμη του προπατορικούς του εκπροσώπους: τον Thomas Paine και τον Edmund Burke. Η λεπτομερής παράθεση των διαφορετικών προσλήψεων περί ελευθερίας των δύο στοχαστών,υπερβαίνει τις δυνατότητές μου και το ρόλο του ιστολογίου. Θα περιοριστώ συνεπώς σε μια συνοπτική περιγραφή.
Ο Paine αντιλαμβάνεται την ελευθερία ως «φυσικό δικαίωμα κάθε ανθρώπου» ανεξάρτητα από το ιστορικό πλαίσιο και το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο αυτός καλείται να ζήσει.
Ο Burke αντίθετα,τη θεωρεί κατάκτηση της ιστορικής διαδρομής μιας δεδομένης κοινωνίας και συνεπώς «πολιτικό δικαίωμα» το οποίο μια κοινωνία παρέχει στα μέλη της,υπό όρους και προϋποθέσεις.
Αυτή η θεμελιωδώς διαφορετική πρόσληψη της ελευθερίας,δημιουργεί και μια σειρά από λογικά ακόλουθες διαφοροποιήσεις. Για τον P. ο άνθρωπος γεννιέται  «φύσει» ελεύθερος και η κοινωνία οφείλει να του αναγνωρίζει το φυσικό δικαίωμα της ελευθερίας δίχως όρους. Διαγράφεται ήδη το ψυχολογικό μοτίβο του «δικαιωματισμού» ήτοι της αντίληψης πως ο ανθρωπος διαθέτει αναπαλλοτρίωτα φυσικά δικαιώματα τα οποία το κράτος (η θεσμικά συγκροτημένη έκφραση της κοινωνίας) έχει την υποχρέωση να του παρέχει,δίχως να αξιώνει ανταπόδοση.
Για τον B. αντίθετα,δεν υφίσταται άνθρωπος έξω από την κοινωνία,δεν υπάρχει κάποιο «ανιστορικό ον» με δεδομένα φυσικά δικαιώματα,το οποίο ξαφνικά εντάσσεται σε μια πολιτική κοινότητα. Αντίθετα είναι το περιβάλλον της πολιτικής κοινότητας που προηγείται της φυσικής εμφάνισης του ανθρώπου-πολίτη,ο οποίος διαμορφώνεται ιστορικά εντός αυτής και για κάθε «δικαίωμα» που του αναγνωρίζεται,οφείλει μια αντίστοιχη «υποχρέωση».
Η ελευθερία του P. είναι «φυσική»,μη υποκείμενη σε περιορισμούς και την αξιώνουν όλοι οι άνθρωποι,ως εκ της βιολογικής τους υπόστασης.
Η ελευθερία του B. είναι «πολιτική»,υπόκειται στον έλεγχο της κοινότητας και συνιστά την ανταμοιβή μιας ηθικής επιλογής του ανθρώπου-πολίτη.
Η ελευθερία του P. είναι ηθικά αδιάφορη,συνιστά βιολογικό γεγονός,αναπτύσσεται όπως ένας ζωντανός οργανισμός περιοριζόμενη μόνο από τη φύση. Η σύγκρουση με την κοινότητα των πολιτών αργά ή γρήγορα γίνεται αναπόφευκτη.
Η ελευθερία του B. είναι πολιτικό γεγονός,σε διαρκή αλληλεπίδραση με την πολιτική κοινότητα,συνεχώς υποκείμενο στους περιορισμούς που θέτει ο νόμος,αλλά και η παράδοση!

Φτάνουμε ήδη στο επίμαχο σταυροδρόμι: τι θα συμβεί όταν ο πολίτης απαιτήσει από την κοινότητα ένα «ατομικό δικαίωμα» που προσκρούει στο νομικό της καθεστώς ή στα ήθη και έθιμα που συγκροτούν την παράδοσή της; Στη σύγκρουση που θα ακολουθήσει,ο P. θα σταθεί αναφανδόν στο μέρος του διεκδικητή,ο B. θα σταθμίσει τις επιπτώσεις του αιτήματος στη συνοχή της πολιτικής κοινότητας.

Οι πολιτικοί επίγονοι των δυο στοχαστών,μπορούν εύκολα να εντοπιστούν σήμερα. Από τον Paine αντλεί εμπνευση η ελευθεριακή αριστερά των ‘60s η οποία,μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού,αγκάλιασε τον πολιτικό φιλελευθερισμό ως "φιλελέφτ" εκδοχή του και προσδιόρισε καθοριστικά το περιεχόμενο του σημερινού "liberal".
Από τον Burke ξεκινησε ο συντηρητικός στοχασμος ως αντίδραση στον Μεγάλο Τρόμο της Γαλλικης Επανάστασης,συμπορεύθηκε με τον κλασσικό φιλελευθερισμό ως ανάχωμα στην απειλή του μπολσεβικισμού και θεωρήθηκε ότι μετα την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ είχε ολοκληρώσει την ιστορική του διαδρομή.  Σήμερα ωστόσο,νέα διλήμματα και νέες αναζητήσεις,τον επαναφέρουν στο προσκήνιο.

Ας αναφέρω ενδεικτικά μερικά:
-Πρέπει να υπάρχει περιορισμός στη μετανάστευση; Όχι,απαντούν οι μεν,η ελεύθερη μετακίνηση αποτελεί δικαίωμα κάθε ανθρώπου! Ναι,ισχυρίζονται οι δε,η προστασία των συνόρων και των εθνικών χαρακτηριστικών,είναι αναγκαία!
-Πρέπει να υπάρχει έθνος; Όχι,λένε οι μεν,τα έθνη αποτελούν επινοήσεις που προάγουν την καχυποψία και τις ένοπλες συγκρούσεις! Ναι,αντιπαραβάλλουν οι δε,το έθνος αποτελεί τη στοιχειώδη μορφή της πολιτικής κοινότητας και τον ιστορικό χώρο εντός του οποίου κάθε πολιτική ελυθερία μπορεί να νοηθεί!
-Χρειάζονται οι θρησκείες; Πρέπει να έχουν λόγο στα Πολιτειακά ζητήματα; Όχι φυσικά,θεωρούν οι μεν, οι θρησκείες αποτελούν σκοταδιστικά παράγωγα,η Πολιτεία οφείλει να είναι κοσμική και μόνον! Ναι,αντιπαραθέτουν οι δε,ο Χριστιανισμός-περί αυτού συζητάμε- αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ιστορικής διαμόρφωσης του Δυτικού ανθρώπου,εξελίχθηκε μαζί με την κοινωνία,είναι απαραίτητο να παραμένει διακριτό χαρακτηριστικό της Πολιτείας.
-Μπορεί το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού να καθίσταται απεριόριστο; Μπορεί να υπερβαίνει τα βιολογικά χαρακτηριστικά; Ναι,λένε οι μεν,οι διαχωρισμοί φύλου-χρώματος-θρησκείας-εθνικότητας κοκ είναι τεχνητοί,κάθε άνθρωπος μπορεί να τους απορρίψει και να προσδιορίζεται κατά βούληση,η δε Πολιτεία οφείλει να προσαρμοστεί σε κάθε αντίστοιχο αίτημα.Όχι,λένε οι δε,υπάρχουν όρια στον αυτοπροσδιορισμό,η δε Πολιτεία οφείλει να προνοεί για τη διατήρηση της συνοχής της κοινότητας,μέρος της οποίας αποτελεί και η προστασία της παραδοσιακής οικογένειας.
-Πρέπει να ελέγχεται η εκφορά εκφράσεων αμφίβολης χροιάς,ως δυνάμενη να επιφέρει ανεπίτρεπτους διαχωρισμούς και προκαταλήψεις; Ναι,ισχυρίζονται οι μεν,πρέπει να ελεγχθεί το hate speech ως ύποπτο για την υπόθαλψη ρατσισμού.Όχι,απαντούν οι δε,ο έλεγχος του hate speech αποτελεί πρόφαση για την επιβολή της δικτατορίας του πολιτικά ορθού λόγου.

Τα παραδείγματα είναι ενδεικτικά,ο κατάλογος είναι φυσικά απεριόριστος. Ωστόσο η αντιδιαστολή είναι σαφής.
Νόμίζω ότι σήμερα,αυτό είναι και το πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Ελλείψει υπαρκτού σοσιαλισμού σοβιετικού τύπου,οι όροι "δεξιός" και "αριστερός",έχουν αποκτήσει μια ευρύτερη διάσταση και εκ των πραγμάτων,υπερβαίνουν τα παραδοσιακά τους όρια.Μερικοί ισχυρίζονται,ότι τα υπερέβησαν τόσο,ώστε να μην έχουν πια ουσιαστική υπόσταση,δεν υπάρχει δεξιά κι αριστερά.
Ιδεολογική αντιπαράθεση όμως υπάρχει και θα υπάρχει όσο υπάρχουν σκεπτόμενοι άνθρωποι.
Προφανώς και μεταξύ Paine και Burke τα σύνορα δεν είναι ερμητικά κλειστά.Κάποιος μπορεί να βρει σημεία ταύτισης και αντίθεσης και με τους δυο,κατά περίπτωση.

Στην προσωπική μου πορεία πολιτικής διαμόρφωσης,υπήρξα κάποτε εγγύτερα στην αντίληψη του Paine,τώρα αισθάνομαι πιο συμβατός με τον Burke. Δεν ξεχνώ ασφαλώς ότι μιλάμε για στοχαστές του αγγλοσαξονικού κόσμου,συνεπώς στα Ελληνικά πράγματα η επίδρασή τους έχει όρια.Όσα θέτουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Ελληνικής κοινωνίας και του Ελληνικού έθνους (το οποίο,κατά τη γνώμη μου εξακολουθεί να υφίσταται,έστω και διαρκώς μεταλλασσσόμενο).
Κυρίως όμως,όσα-σε προσωπικό επίπεδο-επιβάλλεται να έχει ένας σκεπτόμενος αλλά μη δογματικός παρατηρητής.
Κοινώς,ένας ελεύθερος άνθρωπος!
"Μεγάλη κουβέντα",θα μου πείτε και θα έχετε δίκιο...


6/12/2019

Δυο τύποι δημοκρατίας

«Η δημοκρατία δεν πρεπει να είναι θεσμός που εξισορροπεί συμφέροντα και αποκοιμίζει συνειδήσεις,αλλά ενας εργαλείο επιβολής της θέλησης των πολλών»
(Αλ.Τσίπρας, πρωθυπουργός της Ελλάδας, στο προσωπικό του tweet 25/11/2017)

Η αλήθεια ειναι οτι η δημοκρατία ως μορφή πολιτεύματος χαρακτηρίζεται απο την αρχή της πλειοψηφίας. Η γνώμη των πολλών δίνει τον τόνο,αποτελεί κριτήριο επιλογής των κυβερνητών,καθορίζει την καθημερινότητα και θεωρείται θεσμικά και εθιμικά τεκμήριο καθοριστικό στη λήψη των αποφάσεων σε πλείστους τομείς της καθημερινότητας.
Ωστόσο,όπως κάθε πολίτευμα,ετσι και τα δημοκρατικά διαθέτουν ποιοτικές διαφοροποιήσεις.
Το τεκμήριο ποιοτικής αποτίμησης είναι η στάση τους απέναντι στις μειοψηφίες,αλλά και τα όρια ισχύος της αρχής της πλειοψηφίας.

Στις φιλελεύθερες δημοκρατιες της Δύσης,το άτομο και τα δικαιώματά του,προστατεύονται συνταγματικά,ιστάμενα υπεράνω της αρχής της πλειοψηφίας. Δεν μπορεί δηλαδη,να τεθεί σε δημοψήφισμα η ισχύς ή η αναστολή του δικαιώματος κατοχής ιδιοκτησίας, η ελευθερία έκφρασης,η ελεύθερη επιλογή επαγγέλματος,η ελεύθερη μετακίνηση,η ελευθερία του επιχειρείν και ενα σωρό ακόμη ατομικα δικαιώματα που συγκροτούν τον πυρήνα του φιλελεύθερου κράτους δικαίου. Η ατομική ιδιοκτησία,θεμέλιο όλων των δικαιωμάτων που συνθέτουν τη χορεία της ατομικής ελευθερίας,θεωρείται απαραβίαστη.
Η διαφύλαξη του πυρήνα των ατομικών δικαιωμάτων πέραν της αρχής της πλειοψηφίας,προστατεύεται από το φιλελεύθερο Σύνταγμα και τη διάκριση των εξουσιών,κυρίως δε την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.

Υπάρχουν ωστόσο και άλλου τύπου δημοκρατίες,στις οποίες τα παραπάνω δεν είναι διόλου αυτονόητα  και η αρχή της πλειοψηφίας αξιώνει να υποκαταστήσει τόσο τη Συνταγματική προστασία των δικαιωμάτων του ατόμου (και κάθε ομάδας μειοψηφικής,πρωτίστως δε της αντιπολίτευσης),όσο και τη διάκριση των εξουσιών,επιχειρώντας να υποκαταστήσει τη Δικαιοσύνη από το «κοινό περί δικαίου αίσθημα»!

Στις δημοκρατίες αυτές,όπως μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτό,η πλειοψηφία επιδιώκει να εκμηδενίσει κάθε θεσμικό περιορισμό της ισχύος της και καθίσταται προοδευτικά αυταρχική έναντι των μειοψηφούσας γνώμης,όπως αυτήν την εκφέρει κάθε αντιπολιτευόμενη ομάδα ή και κάθε μεμονωμένος πολίτης. Τέτοια δημοκρατία,καθίσταται στην πράξη πλειοψηφισμός αυταρχικού τύπου ή αλλιώς «δικτατορία της πλειοψηφίας». Παραδείγματα δημοκρατιών τέτοιου τύπου,είχαμε παλαιότερα στην Αργεντινή του Περόν και σήμερα στη Ρωσία του Πούτιν ενώ,με θλίψη μπορεί κανείς να αντιληφθεί τη βαθμιαία μετατροπή της Βενεζουέλας από κοινοβουλευτική δημοκρατία σε δικτατορία της πλειοψηφίας και τελικά σε σοσιαλιστικού τύπου αυταρχικό καθεστώς. Προφανώς,αυτής της τελευταίας πολιτικής μετάλλαξης είναι θιασώτης ο πρωθυπουργός της Ελλάδας. Άλλωστε,ουδέποτε έκρυψε την πολιτική του συγγένεια με το καθεστώς Μαδούρο.

Οι ρίζες αυτής της λαϊκίστικης εκτροπής της δημοκρατίας σε πολίτευμα στο οποίο οι πολλοί δυναστεύουν κι οι ολίγοι υπηρετούν,μπορούν να αναζητηθούν στη Γαλλική Επανάσταση και στην περί «γενικής Θελήσεως» θεωρία του Ρουσσώ. Τι άλλο είναι άλλωστε το «κοινό περί δικαίου αίσθημα» από μια σύγχρονη εκδοχή της volonte generale των ιακωβίνων,που υπήρξε το θεωρητικό υπόβαθρο της συστηματικής εξόντωσης αντιφρονούντων στην guillotine ;

Ο δρόμος της ιακωβίνικου τύπου δημοκρατίας,οδηγεί νομοτελειακά στον αυταρχισμό του απόλυτου μονάρχη. Βρίσκεται δε σε τέλεια αντίθεση με τη δημοκρατία της διάκρισης των εξουσιών και του περιορισμού της ισχύος του ηγεμόνα,τη φιλελεύθερη δημοκρατία που σφυρηλατήθηκε στην Δύση από μια σειρά ιστορικών κατακτήσεων,όπως το διάταγμα των Μεδιολάνων, η Magna Carta, η Μεταρρύθμιση,το έδικτο της Νάντης, η Επιστολή για την Ανεξιθρησκεία του Λοκ, η Αγγλική ένδοξη επανάσταση, η Αμερικανική Ανεξαρτησία και η Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου.
Ακόμη κι αν κανείς ανιχνεύσει ικανές δόσεις πολιτικής σκοπιμότητας και φιλοσοφικών ευσεβών πόθων σε όλα τα παραπάνω ενδεικτικά στάδια,γεγονός είναι ότι η θεσμική κατοχύρωση της ανεξαρτησίας του ατόμου και της πολιτικής ελευθερίας,υπήρξε μια βαθμιαία ιστορική διεργασία πολλών σταδίων που διαμορφώθηκε σε πολιτική αντίληψη πριν ολοκληρωθεί η σύλληψη της νεώτερης μορφής δημοκρατικού πολιτεύματος.
Κοινώς,τα ατομικά δικαιώματα προηγήθηκαν του καθολικού δικαιώματος ψήφου. Η δημοκρατία,έρχεται να επιβραβεύσει μια πολιτική κατάσταση ελευθερίας,στην οποία η υπεράσπιση θεμελιωδών ατομικών δικαιωμάτων θεωρείται προϋπόθεση του πολιτεύματος και ίσταται πέραν της εκλογικής διαδικασίας: δεν τίθενται σε ψηφοφορία τα δικαιώματα του ανθρώπου! Τουλάχιστον,όχι στη φιλελεύθερη δημοκρατική Δύση! Το Σύνταγμα της Ελευθερίας,απαγορεύει κάθε σχετική αμφισβήτηση!
Η Ρουσσωική εκδοχή της δημοκρατίας όμως,δεν είναι μια μορφή δημοκρατίας που τίθεται υπό συνταγματικούς περιορισμούς.Είναι αντίθετα,μια επιθετική δημοκρατία,που αμφισβητεί το θεσμικό συνταγματικό πλαίσιο εν ονόματι της λαϊκής βούλησης (ή σωστότερα της "volonte generale") την οποία ο εκάστοτε ηγεμόνας διεκδικεί ως αυθεντικός εκφραστής της. Η αντίληψη αυτή παρουσιάζεται ευφυώς στο πλήθος ως πραγματική πολιτική ελευθερία,αρνούμενη να υπακούσει σε οποιονδήποτε περιορισμό και διεκδικούσα λόγο σε κάθε κοινωνικό πεδίο: ακόμη και στην ιδιωτική σφαίρα του ατόμου! Υπό τέτοιους όρους,η ατομική ιδιοκτησία δεν αποτελεί άβατο για το κράτος,τα ατομικά δικαιώματα οφείλουν να υποτάσσονται στο "γενικό συμφέρον",το κράτος ταυτίζεται με το κόμμα που κυβερνά, η κυβέρνηση παύει να αποτελεί έμμεση εκπρόσωπο της σχετικής πλειοψηφίας οφείλουσα σεβασμό στο σύνολο των πολιτών και μετατρέπεται σε σταυροφόρο της υπέρτατης αλήθειας: "ή εμείς ή αυτοί" (προεκλογική αποστροφή Αλ.Τσίπρα,στις τελευταίες εκλογές)!

Αυτού του τύπου ο αντιφιλελεύθερος πλειοψηφισμός,η αρχή της πλειοψηφίας που απαιτεί να μην υπόκειται σε θεσμικούς περιορισμούς,η ιμπεριαλιστική δημοκρατία του λαϊκισμού,συνιστά το πολιτικό αποτύπωμα της παρούσας κυβέρνησης,όπως ανάγλυφα το περιγράφει σε ποικίλες δημόσιες παρεμβάσεις του ο πρωθυπουργός.

Είναι καιρός,στο βαθμό που η διαπίστωση είναι έγκυρη, να αναλογιστούμε  τα όρια της δημοκρατικής παρέμβασης,την ανάγκη να διαφυλάσσεται η μειοψηφούσα γνώμη,τη σημασία του περιορισμού της ισχύος του ηγεμόνα,την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης ως προϋπόθεση αυτού του περιορισμού, τη βαρύτητα του φιλελεύθερου Συντάγματος στην προστασία των θεμελιωδών πολιτικών ελευθεριών.

Η ελευθερία,είναι σημαντικότερη απ'τη δημοκρατία! Ας μην ταυτίζουμε τις έννοιες,όσο κι αν κάποιοι επιχειρούν να το πράξουν,συσκοτίζοντας και τις δυο. Μόνο μια δημοκρατία που ασκείται υπό φιλελεύθερο Σύνταγμα είναι συμβατή με την ελευθερία. Υπάρχει όμως και η δημοκρατία που χρησιμεύει ως άλλοθι για την επιβολή της ενός ανδρός αρχής κι αυτού του τύπου η δημοκρατία,συνιστά κίνδυνο για την ελευθερία.
Επαφίεται στον αναγνώστη,να αναστοχαστεί τι είδους δημοκρατία διαμορφώνεται σήμερα στη χώρα.
Σε κάθε περίπτωση "η δημοκρατία,όπως κάθε πολίτευμα,θα αξιολογηθεί απ'την ποιότητα των ηγετών της" (Irving Babbitt).


28/11/2017

Η γλώσσα ως εργαλείο πολιτικής

"Όταν οι λέξεις χάνουν το νόημά τους,οι άνθρωποι χάνουν την ελευθερία τους"
Ο Hayek στο βιβλίο του "The fatal conceit",επιχειρεί μια εξαιρετικά ελεύθερη απόδοση της ρήσης του Κομφούκιου. Το παραδέχεται,λίγες σελίδες μετά,γράφοντας ότι στα Κινέζικα δεν υπάρχει αντίστοιχη λέξη/ιδεόγραμμα που να αποδίδει τη λέξη "ελευθερία",οπότε η απόδοση της ρήσης είναι μάλλον υπεραπλουστευμένη.
Ανατρέχοντας στα Ανάλεκτα του Κομφούκιου,συναντάμε τη φράση στο 13ο βιβλίο.Οι μεταφραστές έχουν ήδη επισημάνει ότι λέξεις όπως "ελευθερία","επιλογή","άτομο","λόγος","αυτονομία","υποκειμενικό","αντικειμενικό" κλπ. δεν έχουν το αντίστοιχό τους στα κινέζικα ιδεογράμματα.Με αυτή την προειδοποίηση,μεταφράζουν την επίμαχη ρήση ως "όταν τα ονόματα δεν χρησιμοποιούνται σωστά,η γλώσσα δεν χρησιμοποιείται αποτελεσματικά,οι υποθέσεις δεν επιλύονται,η εφαρμογή των νόμων και των ποινών ατονεί και οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι να κάνουν με τους εαυτούς τους"!

Η σημειολογικά φορτισμένη εισαγωγή,είναι αναγκαία προκειμένου να υποψιαστούμε τη βαθύτερη σημασία της ορθολογικής χρήσης των λέξεων και της πιστής απόδοσης του νοήματός τους,όχι για λόγους φιλολογικής διαστροφής ή ακαδημαϊκού φορμαλισμού,αλλά επειδή η γλώσσα αποτελεί μεταξύ άλλων,τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι νοηματοδοτούν τον κόσμο.

Τα τελευταία χρόνια διεθνώς,παρατηρείται μια ολοένα και εντονότερη απόπειρα τυποποίησης της γλώσσας.Οι λέξεις παύουν να θεωρούνται ηθικά ουδέτεροι όροι που περιγράφουν καταστάσεις και πρόσωπα ή αποδίδουν νοήματα. Αντίθετα,οι λέξεις αντιμετωπίζονται ως "πολιτικά υποκείμενα" που παράγουν πολιτικές θέσεις. Κατ'αντιδιαστολή συνεπώς,οι λέξεις "οφείλουν" να μορφοποιηθούν έτσι ώστε να εκφέρουν "πολιτικά ορθά" νοήματα,διαφορετικά εξοστρακίζονται ως "αντιδραστικές".
Δίχως να διαθέτω την κατάρτιση ενός γλωσσολόγου,επιχειρώ να ανιχνεύσω τη δράση του κινήματος της πολιτικής ορθότητας στη χρήση των λέξεων και στην εκφορά του καθημερινού λόγου.

Είναι αναγκαία μια ακόμη παρατήρηση. Παρά τις θαυμαστές της ικανότητες,η γλώσσα -σωστότερα ο προφορικός και γραπτός λόγος- δεν αρκεί για να αποδώσει όλες τις αποχρώσεις της διάθεσης του ανθρώπου που μιλά ή γράφει. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές μεταξύ φίλων,οι οποίοι μπορούν με διάθεση αστεϊσμού να αποκαλούν με υβριστικά επίθετα ο ένας τον άλλον,δίχως να εγείρονται αισθήματα εχθρότητας μεταξύ τους. Αντίστροφα,οι αντίδικοι σε μια δικαστική αίθουσα,μπορούν να εκδηλώνουν απόλυτη αντιπάθεια χρησιμοποιώντας λογιότατες εκφράσεις και χαμηλό τόνο εκφοράς του λόγου. Μπορούμε άνετα να "σφάξουμε με το βαμβάκι" λεκτικά τον οποιονδήποτε,να τον προσβάλλουμε,να τον ειρωνευτούμε,να τον μειώσουμε και να μην έχουμε διόλου παραβιάσει τους όρους του πολιτικά ορθού λεξικού. Αντίστροφα,μπορούμε να λούσουμε με ένα σωρό κοσμητικά επίθετα τον οποιονδήποτε ενώ,την ίδια στιγμή η διάθεσή μας απέναντί του είναι η φιλικότερη δυνατή και το χέρι μας τον αγκαλιάζει για να του προσφέρει κέρασμα. Ο όρος "γλώσσα του σώματος",αποδίδει ακριβώς αυτή την υστέρηση του γραπτού και προφορικού λόγου και την ανάγκη συμπλήρωσής του από χειρονομίες και μορφασμούς,προκειμένου η εκφραστική δυνατότητα του ανθρώπου να ολοκληρωθεί. Προκειμένου να συνεννοηθούμε,είναι αναγκαία η φυσική παρουσία του ενός απέναντι στον άλλον. Η γλώσσα,είναι αξιοθαύμαστο όργανο επικοινωνίας,αλλά ατελές. Όσα της λείπουν,τα αναπληρώνει η ανθρώπινη επαφή.

Όταν λοιπόν αποκαλώ κάποιον "λαθρεπιβάτη" ή "λαθροκυνηγό" ή "λαθρομετανάστη",δεν προβαίνω σε κανενός είδους ηθική κρίση. Περιγράφω απλώς υπαρκτές κατηγορίες ανθρώπων που παραβαίνουν τον νόμο. Η ηθική κρίση μπορεί να γίνει σε δεύτερο χρόνο,όταν γνωστοποιηθούν τα αίτια που οδήγησαν στην παραβίαση του νόμου,αλλά η παραβίαση του νόμου ως αξιολογική κρίση δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.
Εδώ όμως κάνει την εμφάνισή της η πολιτική ορθότητα η οποία ενίσταται στη χρήση του όρου "λαθρομετανάστης" με το επιχείρημα ότι ο όρος υποβιβάζει ηθικά τον άνθρωπο και το συμπλήρωμα-σύνθημα "δεν υπάρχουν λαθραίοι άνθρωποι,υπάρχουν λαθραίες πολιτικές"!
Δυο άμεσες παρατηρήσεις είναι προφανείς.
Η πρώτη είναι ότι η πολιτική ορθότητα έχει επιλεκτική "ευαισθησία". Επιλέγει ποιες λέξεις με πρώτο συνθετικό το "λάθρο" είναι αποδεκτές και ποιες καταδικαστέες.
Η δεύτερη παρατήρηση,άμεση συνέπεια της προηγούμενης,είναι ότι η πολιτική ορθότητα εξυπηρετεί συγκεκριμένη πολιτική ατζέντα. Δεν πρόκειται για κάποιου είδους αφελή πουριτανισμό που επιχειρεί να εξαγνίσει τη γλώσσα αφαιρώντας της στοιχεία "αρνητικής" χροιάς. Είναι αντίθετα,ένας απολύτως συνεπής στη στράτευσή του,μηχανισμός χειραγώγησης της γλώσσας.

Η επιβολή του όρου "μετανάστης" στη συζήτηση περί λαθρομετανάστευσης δρα ενισχυτικά προς την αποδοχή και υπονομευτικά προς την παρεμπόδισή της. Ένας μετανάστης,είναι εξ ορισμού υπεράνω πάσης υποψίας,συνεπώς κάθε δισταγμός προς την υποδοχή του,εύκολα μπορεί να στηλιτευθεί ως δείγμα μισαλλοδοξίας ή ρατσισμού.
Η γλώσσα στερήθηκε μιας "ηθικά μεμπτής" λέξης,όχι για να γίνει αθωότερη,αλλά για να αποτελέσει εργαλείο ηθικής απομείωσης όσων έχουν αντίθετη θεώρηση. Απαγορεύσαμε τον όρο "λαθρομετανάστης" για να μπορούμε να στηλιτεύουμε ως "ρατσιστές" όσους αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό το φαινόμενο!
Προφανώς η εξέλιξη εξυπηρετεί την πολιτική αντίληψη περί "ανοιχτών συνόρων",που βρίσκει θιασώτες κυρίως στην ριζοσπαστική αριστερά,αλλά και σε τμήμα του φιλελεύθερου χώρου.
Η πολιτική ορθότητα,αποτέλεσε τον δούρειο ίππο δια του οποίου μια συγκεκριμένη πολιτική αντίληψη επιβλήθηκε.
Όχι ως "ορθολογική",αλλά ως "ηθική" επιλογή!
Η πολιτική ορθότητα χωρίζει τις λέξεις σε καλές και κακές,αδιαφορεί για το πεδίο εκφοράς τους και εξυπηρετεί την ατζέντα της ριζοσπαστικής αριστεράς.

Ο γλωσσικός ιμπεριαλισμός της πολιτικής ορθότητας,έχει άμεση συνέπεια στο πολιτικό πεδίο.
Όποιος επιβάλλει το λεξιλόγιό του,επιβάλλει και τους συμβολισμούς του.Επιβάλλεται στο επίπεδο των συμβόλων και των φαντασιώσεων,πεδία στα οποία ο ορθολογισμός ελάχιστη επίδραση μπορεί να έχει, αποφασιστικά ωστόσο πεδία στη διαμόρφωση της κοινωνικής συμπεριφοράς και των πολιτικών επιλογών.
Αν η ανάλυσή μου είναι σωστή,η ριζοσπαστική αριστερά έχει επιβληθεί στο φαντασιακό επίπεδο της κοινωνίας χάρις στη εργαλειακή χρήση της γλώσσας και την επιβολή συγκεκριμένων εκφραστικών σχημάτων. Η υποκατάσταση της πολιτικής από τη συνθηματολογία,η υπονόμευση του ορθολογισμού από τις αμιγώς συναισθηματικές επιλογές,η πρόκριση της αφελούς λεξιπλασίας έναντι των πρακτικών λύσεων,δεν θα ήταν δυνατά δίχως μια προηγηθείσα επιβολή του "πολιτικά κατάλληλου" λεξικού.
Υπό την έννοια αυτή,ο εξοβελισμός της πολιτικής ορθότητας από τη γλώσσα,είναι μια αναγκαία προϋπόθεση απελευθέρωσης της κοινωνίας,από την άλω του ριζοσπαστικού πουριτανισμού που την περιβάλλει. Η πολιτική ορθότητα είναι το όχημα ενός υπόρρητου εν εξελίξει ολοκληρωτισμού. Το αν θα επιβληθεί οριστικά,εξαρτάται από τη δική μας στάση.


21/11/2017

Πλοίο στον Ινδικό

Βράδυ Χριστουγέννων στον Ινδικό Ωκεανό.
Το πλήρωμα του "Ελένη",έχει μόλις αποχαιρετήσει τον δεύτερο μηχανικό. Ένα ελικόπτερο Westland του Ινδικού πολεμικού ναυτικού,με τεχνολογία νυχτερινής πτήσης και GPS τελευταίας τεχνολογίας,έχει παραλάβει τον ασθενή εν πλω,για να τον μεταφέρει στο νοσοκομείο.
Ο γιατρός από τον Πειραιά,διέγνωσε πιθανή οξεία σκωληκοειδίτιδα μέσω τηλεδιάσκεψης.
Ο κυβερνήτης ενημερώνει την οικογένεια του αρρώστου. Μιλάνε και με τον ίδιο στο κινητό. Του εύχονται "περαστικά" και συνεχίζουν το ταξίδι,ενώ το ίχνος του Westland απομακρύνεται στο σκοτεινό ουρανό.
Το πλήρωμα σπεύδει στην τραπεζαρία,εκτός απ'όσους έχουν βάρδια. Ζεστό δείπνο,εορταστικό,καφές σε διάφορες ποικιλίες και γλυκό. Οι υπόλοιποι θα βολευτούν με το φούρνο μικροκυμάτων αργότερα.Το ψυγείο να'ναι καλά!
Είναι η ώρα που αναζητάς λίγη ανθρώπινη επαφή.Κάποιοι κουβεντιάζουν μεταξύ τους,άλλοι παίζουν χαρτιά,οι περισσότεροι αναζητούν αγαπημένα πρόσωπα στην πατρίδα ή άλλου: το Skype,τα sms,το facebook,το messenger,το viber και οι υπόλοιπες εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης των πολυμέσων παίρνουν φωτιά. Άλλοι αρκούνται σε μουσική στο youtube η σερφάρουν στο διαδίκτυο αναζητώντας πληροφορίες ή παρέα.
Το πλοίο διασχίζει το νυχτερινό ωκεανό με την ηλεκτρονική του πυξίδα και το GPS,το ραντάρ επιφανείας,τη νέας τεχνολογίας ντιζελομηχανή που αποδίδει 15% μεγαλύτερη ροπή με 20% μικρότερη κατανάλωση,τα διασωστικά μέσα τελευταίας τεχνολογίας: σωσίβια με ενσωματωμένο φως 48ωρης αυτόνομης λειτουργίας,σωσίβιες λέμβοι με εξωλέμβιο τριάντα ίππων,σχεδίες αυτόματου φουσκώματος κ.ο.κ
Τους εύχομαι καλό ταξίδι...

Προφανώς η τεχνολογία δεν εξαλείφει όλους τους κινδύνους που μας περιβάλλουν.Αλλά αν συγκρίνει κανείς τη δουλειά του ναυτικού σήμερα,με την αντίστοιχη πριν από τριάντα χρόνια,οι βελτιώσεις είναι εντυπωσιακές! Αν δε,ανατρέξουμε σε ακόμη παλιότερες εποχές,οι διαφορές είναι εξωπραγματικές! Η πλοήγηση,η ασφάλεια του πληρώματος,η διατροφή,τα διασωστικά μέσα,οι τηλεπικοινωνίες,η ψυχαγωγία,όλες οι παράμετροι της εργασίας έχουν αναβαθμιστεί χάρις στην τεχνολογική εξέλιξη!
Η ζωή-με μια λέξη-του ναυτικού,είναι καλύτερη!
Μια σύντομη επισκόπηση κάθε επαγγέλματος,αρκεί για να βεβαιωθούμε πως η αναβάθμιση των συνθηκών εργασίας μέσω της τεχνολογικής εξέλιξης,αποτελεί τον κανόνα σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα!
Η τεχνολογία κάνει τη δουλειά των ανθρώπων ευκολότερη,αποδοτικότερη και λιγότερο επικίνδυνη!
Κοινώς,αναβαθμίζει την ανθρώπινη ζωή!

Ας αφήσουμε για λίγο το πλοίο να συνεχίσει το ταξίδι του στον Ινδικό κι ας μεταφερθούμε,λίγους μήνες μετά,στο Ελληνικό λύκειο: εκεί που τα παιδιά των ναυτικών,ετοιμάζονται να γράψουν Έκθεση στις πανελλήνιες εξετάσεις. Το θέμα εδώ  http://news247.gr/eidiseis/koinonia/paideia/Panellinies/panellhnies-2017-to-thema-sth-neoellhnikh-ekthesh-gia-ta-eniaia-lukeia.4709561.html
Ας διαβάσουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα : "τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού διασύρθηκαν και υπονομεύθηκαν στις μέρες μας.Η σύγχυση πραγματικών και πλασματικών αναγκών,η πνιγηρή εντατικοποίηση του ρυθμού ζωής στις μεγαλουπόλεις,η εσωτερική μοναξιά,το άγχος και η αγωνία αλλοτριώνουν βαθύτατα και παρεμποδίζουν την πνευματική ολοκλήρωση των ανθρώπων".
Εκφράζεται η άποψη ότι η ανθρώπινη ζωή βαίνει επιδεινούμενη,για την ακρίβεια η διαπίστωση προβάλλεται περίπου ως αξίωμα μη χρήζον αποδείξεως.
Πρόκειται άραγε για μεμονωμένη διαπίστωση; Οι επιλογές των θεμάτων της έκθεσης,όπως τις σταχυολόγησε ο φίλος εκπαιδευτικός Λ.Καστανάς επί σειρά ετών,είναι ενδεικτικές:
2000: Η παιδεία ως μέσο διαφύλαξης των ιδανικών της ειρήνης, της ελευθερίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης
2001: Ο ρολος του διανοούμενου στη σύγχρονη εποχή της εξειδίκευσης και της κατανάλωσης
2002: Η μοριακή βιολογία και η γενετική ως ανθρώπινη ματαιοδοξία προς αποφυγήν
2003: Οικολογική κρίση ανισότητα κατανομής πόρων, κατανάλωση, αληθινή δημοκρατία κλπ
2004: Ο σύγχρονος δάσκαλος απέναντι στην επαναστατημένη νεολαία
2005: Η αξία των ομαδικών αγωνισμάτων έναντι των ατομικών
2006: Η μεγάλη ακούραστη ψυχή του πνευματικού δημιουργού
2007: Ο κοινωνισμός ενάντια στον ατομισμό
2008: Η αξία της Παράδοσης
2009: Το βιβλίο ως μέσο άμυνας κατά των ΜΜΕνημέρωσης
2010: Ο φόβος να χάσεις τη δουλειά σου λόγω τεχνολογικών εξελίξεων και η ανάγκη της αυτομόρφωσης
2011: Η βόμβα της πληροφορίας
2012: Η αρχαία τέχνη ως πρωτοπόρα και ζωντανή…
2013: Η αποξένωση μεταξύ των ανθρώπων λόγω της τεχνολογίας
2014: Η αξία της Ανθρωπιάς
2015: Οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης
2016: Η φιλία
2017: Τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού που διασύρονται στις μέρες μας και η ευθύνη της επιστήμης και της τεχνολογίας...

Eπί σειρά ετών,όπως διαπιστώνεται,το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας μας,παρουσιάζει περίπου ως "αξίωμα" μια αντίληψη σαφώς τεχνοφοβική. Η τεχνολογική εξέλιξη θεωρείται εκ προοιμίου "αντι-ανθρωπιστική" ως προς τις απώτερες επιπτώσεις της.Κοινός παρονομαστής η άποψη ότι η τεχνολογία αποξενώνει τους ανθρώπους και δρα διαλυτικά για την ανθρώπινη κοινωνία,το αίσθημα του κοινοτισμού,την οικογένεια,τον ίδιο τον ανθρώπινο ψυχισμό.
Επαληθεύεται άραγε από τα γεγονότα αυτή η τεχνοφοβική προσέγγιση;
Εκτιμώ πως συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: το παράδειγμα του πλοίου είναι ενδεικτικό,αλλά είναι ένα μόνο ανάμεσα σε εκατοντάδες αντίστοιχα.
Περιοριζόμενος μόνο στο δικό μου επάγγελμα,αναφέρω ότι όλοι οι δείκτες που αφορούν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ζωής (βρεφική θνησιμότητα,νοσηρότητα,θνησιμότητα γενικού πληθυσμού,χρόνος αποκατάστασης τραυμάτων,χρόνος αντιμετώπισης νόσων,επιπολασμός και επιπλοκές νόσων,συνολική βιωσιμότητα πληθυσμού κ.α, έχουν εντυπωσιακά αναβαθμιστεί τα τελευταία πενήντα χρόνια! Αυτό θα ήταν αδύνατον δίχως την αποφασιστική συνδρομή της τεχνολογίας στην ιατρική εκπαίδευση,στη θεραπευτική,στην πρόληψη (εμβόλια),στην αναβάθμιση των επαγγελμάτων υγείας (φυσιοθεραπεία,φυσική αποκατάσταση,οδοντιατρική κ.α).
Γιατί λοιπόν το ελληνικό λύκειο αποστρέφεται την τεχνολογία;

Φοβάμαι ότι η απάντηση-και εδώ-έχει δυστυχώς ιδεολογικό πρόσημο.
Η εκπαιδευτική κοινότητα κυριαρχείται από αριστερές ιδέες.Στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι εκπαιδευτικοί των δημοσίων λυκείων είναι σοσιαλιστές ή σοσιαλίζοντες,μηδέ των κομμουνιστών εξαιρουμένων.
Ο Μαρξ στο "Κεφάλαιο",περιγράφει ως "εγγενή τάση της καπιταλιστικής παραγωγής" την διαρκή αντικατάσταση του μεταβλητού κεφαλαίου (εργάτες) από το σταθερό κεφάλαιο (μηχανές/υποδομές).Αυτή η τάση υπακούει στη λογική της κερδοφορίας και,σύμφωνα με τη μαρξιστική οπτική,οδηγεί στην "προλεταριοποίηση" έναν διαρκώς αυξανόμενο εργατικό πληθυσμό,ο οποίος και θα αποτελέσει την πρώτη ύλη της επανάστασης που θα απαλλοτριώσει τα μέσα παραγωγής από τους ιδιοκτήτες τους και θα τα αποδώσει στους εργάτες!
Ο Μαρξ δυστυχώς είδε τη μία όψη της εξέλιξης.Πράγματι η εκβιομηχάνιση έχει σαν αποτέλεσμα την αντικατάσταση πλήθους εργασιών που μέχρι τότε τις εκτελούσαν άνθρωποι,από τις μηχανές. Μόνο που οι "περιττοί" πια εργάτες δεν μετατρέπονται υποχρεωτικά σε άνεργους,επειδή οι μηχανές δημιουργούν από μόνες τους νέες αναγκαίες εργασίες που πριν την εμφάνισή τους ήταν ανύπαρκτες!
Το αυτοκίνητο αντικατέστησε το άλογο κι ένα πλήθος εργαζομένων (πεταλωτές,σαμαράδες,εκτροφείς αλόγων,ιδιοκτήτες στάβλων κ.α) έχασε το αντικείμενο εργασίας του. Την ίδια στιγμή όμως,νέες δουλειές προέκυψαν ως αναγκαία συμπληρώματα της αυτοκίνησης (ανταλλακτικά,λάστιχα,καύσιμα,βαφές.λαμαρινοεπισκευές,πλυντήρια κ.α)! Ο συνολικός αριθμός απασχολούμενων,όχι μόνο δεν μειώθηκε,αλλά αυξήθηκε,ειδικά από τη στιγμή που η παραγωγή αυτοκινήτων έγινε μαζική!
Σε αντίθεση με τη μαρξιστική οπτική,η εργασία δεν είναι μια σταθερή ποσοτικά οντότητα η οποία οφείλει να απορροφήσει έναν αντίστοιχα σταθερό αριθμό εργατών! Η εργασία είναι πρακτικά απεριόριστη ενώ αντίθετα,οι εργαζόμενοι,όπως κάθε οικονομικό μέγεθος,είναι πεπερασμένοι!
Οι εργαζόμενοι σε μια επιχείρηση αποδίδουν εκεί την εργασία τους και την ίδια στιγμή,αποστερούν την εργασία τους από μια άλλη δραστηριότητα που θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Επειδή οι οικονομικοί πόροι είναι πεπερασμένοι,αυτό που έχει σημασία από την άποψη της οικονομίας,είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα να κατανέμεται με τον πιο παραγωγικό διαθέσιμο τρόπο!
Κανείς δεν εμποδίζει έναν άνθρωπο να επιχειρήσει σήμερα να αναβιώσει τη μετακίνηση με άλογα.
Αλλά το κόστος της επένδυσης,σε σχέση με το αποτέλεσμα (την ανταπόκριση στην αγορά),γρήγορα θα τον πείσει για το ανώφελο της επιχείρησης.Κάθε τι που είναι οικονομικά ζημιογόνο,είναι ζημιογόνο επειδή δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ανθρώπων.Η αυτοκίνηση,επικράτησε των αλόγων,επειδή απαντούσε στις ανάγκες των ανθρώπων καλύτερα! Σε μια οικονομία της αγοράς,αυτό γίνεται άμεσα αντιληπτό,χάρις στις διακυμάνσεις των τιμών,οι οποίες αποτελούν ουσιαστικά την έκφραση των διακυμάνσεων των προτιμήσεων των καταναλωτών,δηλαδή του καθενός μας!

Η διαδικασία φυσικά μετάβασης από μία μορφή εργασίας σε μια άλλη,δεν είναι ούτε άμεση,ούτε ανέφελη.Οι "ηττημένοι" της τεχνολογικής εξέλιξης,όσοι βλέπουν τις δουλειές τους να χάνουν το νόημά τους,είναι φυσικό να αντιδρούν: οι Λουδίτες στην  Αγγλία του 19ου αιώνα,κατέστρεφαν τις μηχανές κλωστοϋφαντουργίας  που τις έβλεπαν να τους "παίρνουν τη δουλειά"!
Συναισθηματική αντίδραση,κατανοητή ασφαλώς ως ενστικτώδης απάντηση,αλλά ανορθολογική από κάθε άποψη.Ούτε η κοινωνία φτωχοποιήθηκε (το αντίθετο!),ούτε οι Λουδίτες εξοντώθηκαν ως φυσικά πρόσωπα,από την εκβιομηχάνιση.Απλά,αναζήτησαν άλλο αντικείμενο εργασίας!

Στη σημερινή εποχή,δεν υπάρχουν Λουδίτες,αλλά υπάρχουν οργανωμένες συντεχνίες,οι οποίες στο χώρο του ευρύτερου δημόσιου τομέα,διαθέτουν μεγάλη πολιτική δύναμη! Οι δημόσιοι εκπαιδευτικοί,είναι μια απ'αυτές και όχι μόνο στην Ελλάδα (στις ΗΠΑ θεωρούνται ένα απ'τα πιο ισχυρά συνδικάτα και είναι οι μεγαλύτεροι χρηματοδότες του Δημοκρατικού κόμματος).
Ακόμη και όσοι εξ αυτών δεν ενστερνίζονται τη μαρξιστική ανάλυση,όλοι τους κατανοούν τις συνέπειες της τεχνολογικής εξέλιξης στις συνθήκες εργασίας τους: μεγαλύτερες απαιτήσεις,αξιολόγηση έργου,σύνδεση γνώσης με την παραγωγή,εναλλακτικές μορφές εκπαίδευσης κ.α.
Όλα αυτά αντίκεινται στην αδράνεια,τη μεγαλύτερη ίσως από τις ροπές της ανθρώπινης φύσης! οτιδήποτε μας ξεβολεύει,μας ενοχλεί! Ισχύει για τον καθένα μας,οποιαδήποτε δουλειά κι αν κάνει.
Αφού λοιπόν δεν μπορούμε να σταματήσουμε την τεχνολογική εξέλιξη,πρέπει να την απαξιώσουμε στο ηθικό επίπεδο,να την παρουσιάσουμε ως σατανική διεργασία που εξυπηρετεί το "κεφάλαιο" σε βάρος των "εργαζομένων" και συνεπώς οφείλει να μείνει εκτός εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Δεν ισχυρίζομαι ότι η τεχνολογία και η ελεύθερη αγορά από μόνες τους αρκούν για την ηθική αναβάθμιση του ανθρώπου! Είναι απαραίτητο ένα θεσμικό πλαίσιο κανόνων,το οποίο οφείλει να διαπνέεται από μια αντίστοιχη ηθική αντίληψη για τις ανθρώπινες κοινότητες: η τιμιότητα στις συναλλαγές,η ειλικρίνεια,η εφαρμογή των κανόνων,ο σεβασμός στην ιδιοκτησία και στα ατομικά δικαιώματα,αλλά και η αλληλεγγύη προς τους αδύναμους,όλα αυτά είναι ζητήματα ηθικών επιλογών που αποτελούν το αναγκαίο συμπλήρωμα της οικονομίας της αγοράς!
Οι ανθρωπιστικές σπουδές και η κλασσική αρχαιότητα,η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός,η Χριστιανική ηθική πέραν της θρησκευτικής της διάστασης, έχουν σημαντικό ρόλο να παίξουν σ'αυτόν τον κρίσιμο τομέα!
Αλλά όλα αυτά είναι αναγκαίο να συντονιστούν υπό τη διάθεση σύζευξης με τη σύγχρονη τεχνολογική εξέλιξη και όχι ως αντιπαρατιθέμενα σ'αυτήν!
Το λύκειο συνεπώς,έχει εξαιρετικά σοβαρό και δημιουργικό ρόλο να επιτελέσει,ανοιγόμενο στην τεχνολογία και την αγορά και όχι δίνοντας μάχες περιχαράκωσης!

Ο ανθρωπισμός δεν μπορεί να αντιπαρατίθεται στην τεχνολογία!
Είναι καιρός να αναζητήσουμε τις νέες εκφράσεις του ανθρωπισμού στην εποχή της επανάστασης της πληροφορικής!
Δεν αντιλαμβάνομαι γιατί είναι πιο όμορφο το "Κούρο Σίβο" του Καββαδία αν τραγουδιέται με την προοπτική του ναυαγίου και της καταστροφής και όχι με την προοπτική της δυσκολίας που πρέπει να υπερβούμε για να καλυτερέψουμε τη ζωή μας!
Η ζωή δεν είναι μόνο μινόρε ή ματζόρε,είναι η διαρκής εναλλαγή τους,για να σχολιάσω και ως ερασιτέχνης μουσικός.

Κι όταν απαγγέλλω απ'το "Σταυρό του Νότου"
"...είπαν πως την είχες αγαπήσει
 σε μια κρίση μαύρου πυρετού..."
προσωπικά χαίρομαι που ο μαύρος πυρετός (Λεϊσμανίαση, "καλά-αζάρ" στα Ινδικά),είναι σήμερα πια μια αντιμετωπίσιμη και ιάσιμη νόσος (πεντασθενές αντιμόνιο και λιποσωμική αμφοτερικίνη Β)
και δεν σκοτώνει τους ανθρώπους όπως παλιά!
Η αφαίρεση του θανάτου απ'το αφήγημα,δεν του στερεί την ομορφιά,άλλωστε η τραγική απόληξη της ζωής μας δεν αναιρείται.
Απλώς το ταξίδι γίνεται λιγότερο βασανιστικό!

Το ταξίδι της ανθρωπότητας,στον ωκεανό της ιστορίας,δεν έχει τέλος.
Ομορφαίνει όμως,όταν το κάνουμε λιγότερο εργώδες και περισσότερο ελεύθερο...


1/7/2017

"Δεξιός" και "αριστερός" φιλελευθερισμός

Οι φιλελεύθεροι αρέσκονται συχνά να υποστηρίζουν ότι ανήκουν πολιτικά στο "κέντρο" και ότι αντιδιαστέλλονται τόσο από την κολλεκτιβιστική αντίληψη της αριστεράς,όσο και από τη συντηρητική κρατικίστικη αντίληψη της δεξιάς.
Ωστόσο,αυτή η διακήρυξη αν τεθεί στη βάσανο του κριτικού ελέγχου,αρχίζει να αναδεικνύει τις αστοχίες της.
Για την ακρίβεια,υπάρχουν ζητήματα στα οποία μεταξύ των φιλελευθέρων αναδεικνύονται
διαφοροποιήσεις και αντιθέσεις.
Ένα θεμελιώδες ζήτημα έχει να κάνει με τη στάση τους απέναντι στην οικονομική δραστηριότητα.Υπάρχουν αυτοί που ισχυρίζονται ότι οικονομική και πολιτική ελευθερία είναι αλληλένδετες και όσοι επισημαίνουν ότι η οικονομική ελευθερία είναι συνθήκη αναγκαία,αλλά όχι από μόνη της ικανή για την εμπέδωση και πολιτικής ελευθερίας.Περαιτέρω,υπάρχουν και όσοι θεωρούν πως η πολιτική πρέπει να διατηρεί το πρωτείο έναντι της οικονομίας και εστιάζουν στην αναγκαιότητα πολιτικών παρεμβάσεων που θα "επιδιορθώνουν" τις αστοχίες της αγοράς.
Ένα άλλο,σημαντικό ζήτημα,ανέκυψε με αφορμή τη μεταναστευτική κρίση.Υπάρχουν αυτοί που ζητούν αυστηρό έλεγχο συνόρων και ροών,ταυτοποίηση μεταναστών και αριθμητικό όριο στο μέγεθος της υποδοχής και από την άλλη,εκείνοι που προκρίνουν μια απόλυτα ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων δια μέσου των συνόρων,χωρίς κανέναν περιορισμό,στο όνομα του δικαιώματος ελεύθερης και απρόσκοπτης μετακίνησης.
Στα ζητήματα πολιτικής ασφαλείας και εθνικής άμυνας,μπορεί κανεις να ανιχνεύσει ακόμη μια διαφοροποίηση. Ανάμεσα σε όσους προκρίνουν μια αυστηρή πολιτική υπεράσπισης του "rule of law" ,με άτεγκτη εφαρμογή των νόμων και κατασταλτική πολιτική και σε όσους επιλέγουν μια πολιτική που εστιάζει περισσότερο στο σωφρονισμό και στα δικαιώματα των κρατουμένων. Φυσικά,τα ζητήματα αυτα δεν ειναι αλληλοαναιρουμενα,εδώ η διαφοροποίηση έχει να κάνει με ταξινόμηση προτεραιοτήτων.
Άλλη σημαντική παράμετρος διαφοροποιήσεων,ειναι η στάση απέναντι σε ζητήματα θεσμικής και θρησκευτικής παράδοσης. Οι "μετανεωτερικοί" αμφισβητούν την έννοια του έθνους και προκρίνουν μια πολυπολιτισμική επιλογή κοινωνικής αντίληψης. Οι αγνωστικιστές περιφρονούν έως εχθρεύονται τη θρησκευτική αντίληψη και υιοθετούν έναν άτεγκτο αντικληρικαλισμό. Στον αντίποδα,οι οπαδοί της ιστορικής συνέχειας,υιοθετούν μια ήπια κριτική στάση απέναντι στις παραδόσεις και διαχωρίζουν το αίτημα εκκοσμίκευσης της Πολιτείας από τη γενικευμένη αντιεκκλησιαστική πολεμική.

Η σκιαγράφηση των παραπάνω ενδοφιλελευθερων διαφοροποιήσεων,οσο αδρή και ατελής κι αν ειναι,αντανακλά μια ιστορική εξέλιξη του φιλελεύθερου χώρου. Ενώ δηλαδη αυτός,μεσούντος του ψυχρού πολέμου,είχε ενσωματωθεί/συγχωνευτεί με τον συντηρητικό,μπροστα στην κοινή απειλή της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επιβολής,μετα τη διάλυση του σοβιετικού μπλοκ παρατηρήθηκαν νέες ζυμώσεις. Πολλοί ανανεωτικοί αριστεροί αισθάνθηκαν ακόμη πιο κοντά στον πολιτικό φιλελευθερισμό ενώ,αρκετοί "παραδοσιακοί" φιλελεύθεροι διαπίστωσαν μπροστα στα νέα διλήμματα του μεταψυχροπολεμικού κόσμου,πολιτικές συγγένειες με τους συντηρητικούς.
Ειναι φυσικό αυτές οι αναδιατάξεις να δίνουν αφορμές για αντιπαραθέσεις,ενίοτε έντονες,ειδικά στην Ελλάδα στην οποια ο φιλελεύθερος χώρος υπήρξε παραδοσιακά περιορισμένης απήχησης και ενσωματωμένος στη ΝΔ μέχρι που,η οικονομική κρίση,οδήγησε αρκετούς πρώην αριστερούς/κεντροαριστερούς στις τάξεις του.

Η ανάδειξη των διαφοροποιήσεων δεν έχει σκοπό να επιτείνει διαδικασίες ενδοσκόπησης και "εσωστρέφειας". Κανέναν δεν ενδιαφέρουν σήμερα διχογνωμίες περί του "φύλου των αγγέλων",ειδικά όταν στην παρούσα συγκυρία επείγει η απαλλαγή της χώρας απο το εθνικοσοσιαλιστικό μόρφωμα που την κυβερνά.
Γίνεται περισσότερο για λόγους πολιτικής καταγραφής και επειδή,αναγκαία προϋποθεση κάθε γόνιμης σύνθεσης,ειναι η σαφής ανάδειξη των αρχικών αποκλίσεων.
Προσωπική μου γνώμη,ειναι οτι για την επίτευξη τόσο του μείζονος (εκδίωξη των συριζανέλ),οσο και του ελάσσονος (εμπλουτισμός της φιλελεύθερης σκέψης) στόχου,ο ιδανικότερος πολιτικός
σχηματισμός ειναι αυτή τη στιγμή η ΝΔ υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Περιττεύει συνεπώς να τονίσω την πολιτικη μου συμπόρευση.
Συμπόρευση κριτική μεν,όπως αρμόζει σε κάθε φιλελεύθερο, αλλά στην παρούσα στιγμή ανεπιφύλακτη!

31/10/2016

Η τοξική συνείδηση

Με αφορμή την αντιδικία περί της λειτουργίας του εργοστασίου εξόρυξης χρυσού στη Χαλκιδική,ο υπουργός εργασίας Π.Σκουρλέτης εκ των πολεμίων της επένδυσης,δήλωσε μεταξύ άλλων ότι "οι εργαζόμενοι μεταλλωρύχοι έχουν χάσει την ταξική τους συνείδηση"!
Οι άνθρωποι δηλαδή που αντιδρούν στο ενδεχόμενο απώλειας της δουλειάς τους,είναι ένοχοι -κατά τον υπουργό- ελλειπούς "ταξικής συνειδητότητας"!
Θα προσπεράσω το ήθος που αποπνέει μια τέτοια δήλωση σχολιάζοντας εν συντομία. Έναν άνθρωπο που πρόκειται να απολυθεί λόγω μακροοικονομικών μεταβολών δεν τον χλευάζεις,πολύ δε περισσότερο δεν του καλλιεργείς συνειδησιακές τύψεις. Δεν πρόκειται για ανθρώπους που κινδυνεύουν να χάσουν τις δουλειές τους επειδή ήταν αντιπαραγωγικοί ή επειδή βιαιοπραγούσαν σε βάρος της επιχείρησης ή των συναδέλφων τους. Πρόκειται για εργαζόμενους των οποίων η εργασία απειλείται από μακροοικονομικούς όρους και δη από την κυβερνητική πολιτική.
Το βασικό επίδικο της συγκεκριμένης επένδυσης,οι επιπτώσεις της δηλαδή στο περιβάλλον,αποτελούν αντικείμενο δικαστικής διερεύνησης και ως εκ τούτου περιττεύει η προσωπική μας άποψη. Η πιο πρόσφατη πάντως σχετική δικαστική απόφαση από το ΣτΕ είναι υπέρ της συνέχισης της λειτουργίας του έργου http://www.protothema.gr/politics/article/523455/to-ste-akurose-tin-apofasi-skourleti-gia-tis-skouries/

Αυτό το οποίο έχει κατά τη γνώμη μου σημασία,είναι το θεωρητικό υπόβαθρο του αφορισμού Σκουρλέτη,δηλαδή η μαρξιστική θεωρία περί κοινωνικών τάξεων και πάλης των τάξεων. Σύμφωνα με αυτήν, υπάρχει μία επικυρίαρχος τάξη-η αστική- η οποία κατέχει τα μέσα παραγωγής και εκμεταλλεύεται την υπεραξία του προϊόντος που παράγει η εργασία της εργατικής τάξης. Η τελευταία-πάντα κατά τον Μαρξ- οδηγείται σε συνθήκες διαρκούς φτωχοποίησης ("προλεταριοποίησης") και είναι "ιστορικά προορισμένη" να εξαλείψει τη διαδικασία της αστικής εκμετάλλευσης και,ιδιοποιούμενη τα μέσα παραγωγής,να δημιουργήσει μια αταξική κοινωνία,επιφέροντας το τέλος του κράτους και της ιστορικής κοινωνικής διαπάλης.
Όλα αυτά είναι λίγο-πολύ γνωστά και χιλιογραμμένα,έχουν δε αναλυθεί τόσο κατά το επιστημονικό όσο και κατά το προφητικό τους τμήμα.
Το θεμέλιο της μαρξιστικής ανάλυσης είναι η έννοια της "κοινωνικής τάξης".Πρόκειται ασφαλώς για αφαίρεση,όπως κάθε απόπειρα ομαδικής ταξινόμησης των ανθρώπων.Αλλά και ο ίδιος ο πυρήνας της είναι προβληματικός.

Η έννοια της "κοινωνικής τάξης",γράφει ο Mises στο "Socialism" εδράζεται πάνω σε δυο υποθέσεις οι οποίες είναι αναληθείς. Η πρώτη υπόθεση ισχυρίζεται πως οι άνθρωποι που ασκούν το ίδιο επάγγελμα,έχουν σε κάθε περίπτωση κοινά συμφέροντα.Η δεύτερη-συνυφασμένη με την πρώτη- πως δεν είναι μεταξύ τους ανταγωνιστικοί.
Δε νομίζω πως χρειάζεται ιδιαίτερη προσπάθεια για να συμφωνήσει κανείς με τις διαπιστώσεις του Mises.
Ας χρησιμοποιήσουμε παραδείγματα.

-Στον ιατρικό επαγγελματικό κλάδο δραστηριοποιούνται οι εξής κατηγορίες ιατρών: ιατροί του ΕΣΥ,στρατιωτικοί ιατροί,πανεπιστημιακοί ιατροί,ελεύθεροι επαγγελματίες ιατροί συμβεβλημένοι με τον ΕΟΠΥΥ,ελεύθεροι επαγγελματίες ιατροί μη συμβεβλημένοι με τον ΕΟΠΥΥ. Μέχρι πριν λίγα χρόνια,ξεχωριστή κατηγορία ήταν οι ιατροί του ΙΚΑ,εντός των οποίων υπήρχαν υποκατηγορίες ιατρών συμβεβλημένων ή μη με άλλα ταμεία,όπως ο ΟΠΑΔ,ο Οίκος Ναύτου,το ΤΕΒΕ κλπ. αλλά και μερικές κατηγορίες ιατρών που εργάζονταν επί συμβάσει σε ιδιωτικές κλινικές,μεγάλες μονάδες ΔΕΚΟ,θεραπευτήρια "ειδικού τύπου" κλπ.
Μια πραγματική πανσπερμία λοιπών εργασιακών συνθηκών και επιλογών εντός ενός επαγγέλματος!
Φαντάζεται κανείς στα σοβαρά ότι αυτοί οι άνθρωποι είχαν κοινά συμφέροντα ή ήσαν μεταξύ τους μη ανταγωνιστικοί; Ασφαλώς και η σκέψη μόνο,αποτελεί φενάκη!
-Ας αφήσουμε το ιατρικό επάγγελμα και ας διερευνήσουμε το υπαλληλικό.Υπάρχουν ιδιωτικοί υπάλληλοι,υπάρχουν και δημόσιοι υπάλληλοι.Και οι δύο εργάζονται σε συνθήκες υπαλληλίας,υπό την εποπτεία προϊσταμένου στον οποίο λογοδοτούν και ο οποίος τους επιβλέπει.Οι μεν είναι μη μόνιμοι και διαρκώς αξιολογούμενοι,οι δε μόνιμοι και μηδέποτε αξιολογούμενοι.Οι μεν απολύονται,οι δε συνταξιοδοτούνται πρόωρα.Οι μεν εργάζονται δίχως bonus,δώρα εορτών ή εφάπαξ,οι δε έχουν νομοθετικά θεμελιωμένο δικαίωμα σε όλα αυτά.
Μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι οι εργαζόμενοι αυτοί έχουν κοινά συμφέροντα ή είναι μη ανταγωνιστικοί μεταξύ τους;
-Να εξετάσουμε τους αυτοκινητιστές; Υπάρχουν οι έχοντες δίπλωμα και άδεια και οι έχοντες μόνο δίπλωμα,αλλά μη έχοντες τη μικρή περιουσία που απαιτείται για την αγορά της πολυπόθητης άδειας.Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τους φαρμακοποιούς.
-Οι αγρότες πάλι αποτελούν μια διακριτή και πολυτεμαχισμένη κατηγορία.Υπάρχουν οι πλήρους και οι μερικής απασχόλησης,οι μικροί καλλιεργητές και οι κάτοχοι μεγάλων αγροτικών εκτάσεων,οι έχοντες πρόσβαση σε επιδοτήσεις και οι μη έχοντες,οι διαβιώνοντες επιδοτούμενοι και αυτοί που επενδύουν σε πρωτοποριακές καλλιέργειες,οι συνεταιριζόμενοι και οι αυτόνομοι κ.ο.κ. Και εδώ μπορεί κανείς να διακρίνει ποικιλία συμφερόντων και επιδιώξεων και βέβαια,ανταγωνισμό.

Για να μη μακρηγορούμε,σε κάθε επαγγελματικό κλάδο τα χαρακτηριστικά εργασίας οδηγούν τους ασκούντες το ίδιο επάγγελμα σε ανταγωνισμό και αμφισβητούν την αντίληψη του "κοινού επαγγελματικού συμφέροντος".Κάτι τέτοιο μπορεί να υπάρξει μόνο υπό μία πολύ διασταλτική αντίληψη "κοινών επαγγελματικών χαρακτηριστικών" εθιμικού κυρίως τύπου.
Ήδη,από το 18ο αιώνα,ο Adam Smith είχε παρατηρήσει τη δυσκολία συμπόρευσης των επαγγελματιών του ίδιου κλάδου προσθέτοντας πως όποτε αυτό συνέβαινε ο σκοπός ήταν κάποια "συνωμοσία σε βάρος του κοινού και απέληγε συχνά σε κάποια ευνοϊκή ρύθμιση για τον κλάδο από πλευράς της Πολιτείας".
Οι αγγλοσάξονες έχουν προφανώς διακρίνει την αδιαμφισβήτητη αυτή αλήθεια,γι'αυτό και είναι εξαιρετικά προσεκτικοί στην ορολογία τους. Αναφέρονται στις διεκδικήσεις των "συνδικάτων" και όχι των "εργαζομένων".Υπάρχουν και εργαζόμενοι εκτός συνδικάτων,υπάρχουν και άνεργοι που θα ήταν δυνάμει εργαζόμενοι και των οποίων συχνότατα οι επιδιώξεις αντιτίθενται σ'εκείνες των συνδικάτων. Οι συνδικαλιστές αντίθετα,για προφανείς λόγους,επιδιώκουν να συσκοτίζουν τις διαφοροποιήσεις και να γενικεύουν τον αντιπροσωπευτικό τους ρόλο ομιλώντας εξ ονόματος όλων των εργαζομένων του κλάδου.
Πριν τέσσερα χρόνια,η Πολιτεία προχωρούσε σε μία ιστορική μεταρρύθμιση.Πιεζόμενη από την αναγκαιότητα να μειώσει το κόστος της πρωτοβάθμιας περίθαλψης,αφαιρούσε από τους ιατρούς του ΙΚΑ το προνόμιο της αποκλειστικής συνταγογράφησης φαρμάκων για τους ασφαλισμένους του οργανισμού και "άνοιγε" τη συγκεκριμένη αγορά σε έναν ευρύτερο αριθμό ιατρών. Η αντίδραση των ιατρών του ΙΚΑ θύμισε τις αντίστοιχες των Λουδιτών στη Βρετανία του 19ου αιώνα. Κατέλαβαν εξ εφόδου το υπουργείο υγείας και εξέδιδαν συνταγές από το αμφιθέατρό του,κατά παράβαση κάθε έννοιας ιατρικής δεοντολογίας και εξευτελίζοντας πλήρως το κατ'ευφημισμόν "ιατρικό λειτούργημα"! Ήταν χαρακτηριστική βέβαια η στάση των τότε ιατρικών συλλόγων ανά την επικράτεια: καλούσαν τα μέλη τους σε "απεργιακή συμπαράσταση",υπερασπιζόμενοι ουσιαστικά το δικαίωμα μιας μερίδας ιατρών σε κατ'εξαίρεση και κατ'αποκλειστικότητα απολαβές! Επειδή βέβαια το σκανδαλώδες του ζητήματος ήταν-ακόμη και για γιατρούς-εξόφθαλμο,συνόδευαν τις παραινέσεις τους και με απειλές πειθαρχικών διώξεων...

Από όσα εξιστορήθηκαν,προκύπτει με σαφήνεια νομίζω,η επαλήθευση της άποψης του Mises. Κοινό επάγγελμα δε σημαίνει απαραίτητα κοινό επαγγελματικό συμφέρον.Πολύ συχνά,ισχύει το αντίθετο!
Αν λοιπόν οι ασκούντες το ίδιο επάγγελμα,υπόκεινται σε ποικιλία διαφορετικών ρυθμίσεων που συνεπάγονται και διαφοροποιήσεις ως προς το εισόδημα,γίνεται σαφές πως δεν μπορεί να υπάρξει κανενός είδους "κοινή ταξική χωροθέτηση"! Η αντίληψη περί "ταξικής συνείδησης" αποδεικνύεται μια θεωρητική κατασκευή,ένα εφεύρημα που χρησιμοποιούν οι συνδικαλιστές προκειμένου να αιτιολογήσουν τη φιλοδοξία τους να προβάλλουν ως καθολικοί εκπρόσωποι των επαγγελματιών.
Ενίοτε,τον όρο χρησιμοποιούν και υπουργοί της αριστεράς,όπως ο Σκουρλέτης,προκειμένου να "απενοχοποιήσουν" την πολιτική τους "ενοχοποιώντας" όσους πλήττονται απ'αυτήν.
Τουλάχιστον,αυτό επιχειρεί,κατά τρόπο αδιάντροπο ο συγκεκριμένος υπουργός.

Καμία "ταξική συνείδηση" λοιπόν δεν πλήττεται από την πολιτική Σκουρλέτη. Πλήττονται άνθρωποι που κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους. Σκληρά εργαζόμενοι,που ο καθένας τους έχει ασφαλώς τη δική του συνείδηση και δε θα δώσει λόγο σε κανέναν υπουργό γι'αυτήν.
Περί συνειδήσεως ασφαλώς δεν μπορούμε να κάνουμε ανάλυση,το πεδίο είναι χαώδες και δεν υπάρχουν τεκμήρια για να το προσεγγίσουμε.
Μπορούμε ωστόσο να ανιχνεύσουμε την "τοξική συνείδηση" του υπουργού.
Καμιά φορά ένα γράμμα,κάνει τη διαφορά...


14/1/2016

Σημειολογία περί φιλελεύθερης δημοκρατίας

Η δημοκρατία αποτελεί το πολιτικό σύστημα που είναι περισσότερο συμβατό με το φιλελευθερισμό. Κάθε πολίτης μια ψήφος και κάθε καταναλωτής μια (τελική) επιλογή. Το πολυκομματικό σύστημα αντιστοιχεί στην οικονομία της αγοράς,τα κόμματα και οι ιδεολογίες αντιστοιχούν στα προϊόντα και τις επιχειρήσεις, η ισοδυναμία της ψήφου κάθε πολίτη αποτελεί έκφραση της αρχής της ισονομίας, η αρχή της πλειοψηφίας αντικατοπτρίζει την αρχή της εξέχουσας επιλογής, ο δημοκρατικός πλουραλισμός αντιστοιχεί στην ποικιλότητα της αγοράς. Η πολιτική έλλειψη απόλυτου άρχοντα συμβαδίζει με την απουσία κεντρικά ελεγχόμενης οικονομικής δραστηριότητας. Πολλές ομοιότητες μπορεί κανείς να αντιστοιχίσει μεταξύ του πολιτικού προτύπου της δημοκρατίας και του οικονομικού μοντέλου της οικονομίας της αγοράς.

Υπάρχουν ωστόσο κάποια φιλελεύθερα χαρακτηριστικά που δεν αποτελούν προαπαιτούμενα για ένα δημοκρατικό πολίτευμα και των οποίων η έλλειψη,αφενός μεν υποβιβάζει την ποιότητα της δημοκρατίας,αφετέρου δε αναδεικνύει τα όριά της.
'Ενα κλασικό παράδειγμα είναι το γεγονός ότι η αρχή της πλειοψηφίας δεν μπορεί για έναν φιλελεύθερο να αφορά τα ατομικά δικαιώματα. Τα δικαιώματα του ατόμου ίστανται πέραν της πολιτικής διαβούλευσης,είναι μη αμφισβητήσιμα και δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ψηφοφορίας. Στη χώρα μας,κάτι τέτοιο δεν είναι αυτονόητο. Πριν από χρόνια,με αφορμή το ζήτημα της μη αναγραφής του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες, υπήρξαν απόψεις περί δημοψηφίσματος. Αλλά οι θρησκευτικές αντιλήψεις κάθε ανθρώπου αποτελούν αυστηρά ιδιωτικό του ζήτημα,δεν πρέπει να αφορούν την Πολιτεία και φυσικά δεν τίθενται υπό ψήφιση. Ακόμη και αν υπάρχει θρησκεία την οποία ασπάζεται ένας και μόνο πολίτης,η φιλελεύθερη Πολιτεία οφείλει να προστατεύει το δικαίωμα αυτού του ενός να θρησκεύεται χωρίς να θέτει υπό δημόσια κρίση τη θρησκευτική του αντίληψη και χωρίς φυσικά να έχει λόγο το πολιτικό σώμα περί αυτής. Αν αυτή
η διάκριση δεν ήταν δυνατή από τον τότε προκαθήμενο της εκκλησίας της Ελλάδας μακαριστό Χριστόδουλο αυτό ήταν κάτι μάλλον αναμενόμενο. Εκείνο που αποτέλεσε δυσάρεστη έκπληξη ήταν το γεγονός πως αυτή τη διάκριση αδυνατούσε να κάνει ο τότε επικεφαλής της ΝΔ και μετέπειτα πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής. Τα ατομικά δικαιώματα δεν τίθενται σε ψηφοφορία!

'Ενα άλλο ζήτημα στο οποίο η δημοκρατία δε συμβαδίζει πάντα με το φιλελευθερισμό,είναι αυτό του περιορισμού της ισχύος της εξουσίας και της διάκρισης των εξουσιών. Ο έλεγχος της δύναμης του επικυρίαρχου ("sovereign") αποτελεί διαχρονική επιδίωξη των φιλελεύθερων οι οποίοι γνωρίζουν πως "η δύναμη διαφθείρει και η απόλυτη δύναμη διαφθείρει απόλυτα" (Lord Acton). Η διάκριση των εξουσιών και η ανεξαρτησία της εκτελεστικής από τη νομοθετική εξουσία,αποτελούν ένα δοκιμασμένο θεσμικό μέτρο προς την επίτευξη αυτού του στόχου (checks and balances). Στη χώρα μας,καίτοι συνταγματικά η διάκριση των εξουσιών προβλέπεται,στην πράξη το πολιτικό σύστημα λειτουργεί παρέχοντας υπερεξουσίες τόσο στον πρωθυπουργό,όσο και στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Πρακτικά έχουμε μια μορφή πλειοψηφισμού (majoritarianism) o οποίος μη υπαγόμενος σε επαρκή περιορισμό της ισχύος του και διεισδύοντας ενίοτε στην ιδιωτική σφαίρα του ατόμου,υλοποιεί αυτό που ο Jouvenel αποκαλούσε "δημοκρατικό ολοκληρωτισμό" (totalitarian democracy)!

Ενα τρίτο ζήτημα ανακύπτει αν εξετάσει κανείς τη διαδικασία ιστορικής ανάδειξης του φιλελευθερισμού στη Δυτική Ευρώπη με σημεία αναφοράς την κλασική Ελλάδα, τη χριστιανική θρησκεία και τον ουμανισμό της αναγέννησης, το ρωμαϊκό δίκαιο και τη θρησκευτική μεταρρύθμιση,τη Magna Carta και τις μεγάλες κοινωνικές επαναστάσεις (Αγγλική,Αμερικανική,Γαλλική). Οι παραπάνω ιστορικές καμπές διαμόρφωσαν ένα συγκεκριμένο ήθος και μια αντίστοιχη αισθητική για το φιλελεύθερο αίτημα. Αναφέρομαι στο ήθος που αναγνωρίζει την ιδιαίτερη και μοναδική αξία κάθε ανθρώπου ως αυτεξούσιας και ελεύθερα βουλόμενης ύπαρξης και στην αισθητική που υπαγορεύει την αναγνώριση και το σεβασμό στο "πρόσωπο" του ανθρώπου. Ενας τέτοιος πρoσωποκεντρικός πολιτισμός γεννά την ουμανιστική τέχνη αλλά και θεωρεί αυτονόητη την ελεύθερη παρουσία των πολιτών με ακάλυπτα πρόσωπα . Η απόκρυψη των χαρακτηριστικών του προσώπου μπορεί να αποτελεί μονάχα
 πρόσκαιρη συμβολική ενέργεια στη διάρκεια εθιμικών εκδηλώσεων (Απόκριες/Halloween) και ποτέ μόνιμη πολιτικά αποδεκτή εμφάνιση.
Επιχειρηματολογώντας συγκεκριμένα,η μπούρκα δεν καταργεί μονάχα το πρόσωπο,αλλά και το άτομο καθεαυτό,το σώμα και τα δικαιώματά του. Δίχως πρόσωπο,δεν υπάρχει σώμα,δίχως σώμα δεν υπάρχει habeas corpus, δεν υπάρχει ελεύθερος αυτεξούσιος άνθρωπος,αλλά υποκείμενο χωρίς δικαιώματα, ενεργούμενο τρίτων. Η μπούρκα δεν μπορεί να συνυπάρχει με μια φιλελεύθερη Πολιτεία,όπως ακριβώς κάθε απόπειρα μόνιμης εξάλειψης των δικαιωμάτων του ατόμου δεν μπορεί να είναι αποδεκτή. Πολλοί φιλελεύθεροι συζητώντας για την μπούρκα επικεντρώνονται στο ζήτημα της θρησκευτικής ελευθερίας και τείνουν να την αποδεχτούν. Ωστόσο,αυτό που εν προκειμένω διακυβεύεται,δεν είναι η θρησκευτική ελευθερία,αλλά η κατάλυση της ιδιοπροσωπείας του ατόμου,άρα η de facto εξάλειψη των ατομικών δικαιωμάτων. Μοιάζει με θέατρο του παραλόγου: η μπούρκα ως σκιάχτρο,εξολοθρεύει τον άνθρωπο και ταυτόχρονα διεκδικεί -το σκιάχτρο- δικαίωμα ύπαρξης εν ονόματι των δικαιωμάτων του ανθρώπου!
Δικαιώματα όμως χωρίς υποκείμενο αναφοράς,συνιστούν καθαρή λογική αντίφαση. Κάθε δικαίωμα υπάρχει,από τη στιγμή που ένας άνθρωπος εν ζωή το διεκδικεί. Δεν υφίστανται δικαιώματα καθεαυτά,παρά μόνο σε συνάφεια με το φυσικό τους φορέα:τον άνθρωπο.
Καμιά φορά ο'τι δεν μπορεί να αποσαφηνίσει η ιδεολογία,το διαλευκάνει η αισθητική ή και η ηθική παράδοση ("moral tradition") μιας κοινωνίας.

Ανακεφαλαιώνοντας: το άβατον της ιδιωτικής σφαίρας,η προστασία των μειονοτήτων και το πρωτείο του ατόμου,ο περιορισμός της δύναμης της εξουσίας και η διάκριση των εξουσιών,αποτελούν ζητήματα στα οποία η συμπόρευση φιλελευθερισμού και δημοκρατίας,αν και επιθυμητή,δεν είναι πάντοτε υπαρκτή. Κατά τούτο,υπάρχουν ποιοτικές διαβαθμίσεις ανάμεσα στα δημοκρατικά καθεστώτα,με τα πιο φιλελεύθερα εξ αυτών,ασφαλώς να διαθέτουν τεκμήριο υπεροχής. Επιπλέον,ένα προσωποκεντρικό ήθος και μια αντίστοιχη αισθητική,δίνουν τον πολιτισμικό τόνο που μια ανοιχτή φιλελεύθερη κοινωνία συνήθως διαθέτει,όχι απλά σεβόμενη το ανθρώπινο πρόσωπο,αλλά θεμελιώνοντας την τέχνη και την πνευματική της δημιουργία επ' αυτού.


Φυσικά,ελλείψει δημοκρατίας είναι άτοπη κάθε συζήτηση περί φιλελευθερισμού! Η δημοκρατία είναι συνθήκη αναγκαία (necessary) και-εφόσον πληρούνται και οι ανωτέρω όροι- ικανή (efficient) προυπόθεση φιλελευθερισμού.Κατά τον ίδιο τρόπο που η ελεύθερη αγορά είναι όρος αναγκαίος -αλλά μόνο υπό προυποθέσεις(*) και ικανός-για την ύπαρξη πολιτικής ελευθερίας.

Το ζήτημα φυσικά δεν εξαντλείται εδώ,ελπίζω απλά να το σκιαγράφησα πολύ αδρά.


(*) Στην περίπτωση για παράδειγμα της Κίνας,στην οποία υπάρχουν συνθήκες διεύρυνσης των οικονομικών ελευθεριών,η πολιτική φιλελευθεροποίηση εξακολουθεί να εκκρεμεί.Έχω τη γνώμη πως,ειδικά αυτό το παράδειγμα,επιβεβαιώνει τη σημασία του τρίτου παράγοντα (moral tradition) που είναι και ο περισσότερο ασαφής όλων.

21/12/2015

Η νέα αντιδυτική συμμαχία

Μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο,η δυναμική των πραγμάτων ευνόησε τη διαδικασία απο-αποικιοποίησης. Οι πρώην αποικίες διεκδικούσαν το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση,στην εθνική ανεξαρτησία,στην αποτίναξη της αλλότριας ηγεμονίας.Το πολιτικό αυτό αίτημα το ευνοούσε αφενός μεν η οικονομικο-στρατιωτική εξάντληση των πρώην αποικιακών δυνάμεων (Βρετανίας,Γαλλίας,Ολλανδίας,Πορτογαλίας,Βελγίου,Γερμανίας κατά κύριο λόγο),αφετέρου δε η δυναμική της επιθμίας αυτοδιάθεσης των λαών την επαύριο της φονικότερης διεθνούς σύρραξης που γνώρισε η ανθρωπότητα,αλλά και ο κοινωνικός-πολιτικός-πληθυσμιακός δυναμισμός των πρώην αποικιών.Ασφαλώς ρόλο έπαιξαν και οι δυναμικοί ηγέτες που εξέφρασαν τον αντιαποικιακό αγώνα (Νεχρού,Χο Τσι Μινχ,Νκρούμα,Μπεν Μπελά,Λουμούμπα,Σουκάρνο κ.α).

Ο αντιαποικιακός αγώνας,πέρα από το αναμφισβήτητα δίκαιο αίτημα της αυτοδιάθεσης που εξέφρασε,είναι σημαντικό να τονιστεί ότι διεξάχθηκε μέσα σε ένα ευρύτερο γεωστρατηγικό περιβάλλον στο οποίο δέσποζε ο ψυχρός πόλεμος. Από τη μια μεριά η Δύση με τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες πολιτικο-οικονομικο-στρατιωτικά εξουθενωμένες και ηθικά ένοχες λόγω του αποικιοκρατικού τους παρελθόντος,από την άλλη μεριά η αναδυόμενη υπερδύναμη της ΕΣΣΔ με την ηθική λάμψη της νικήτριας των ναζί και το όραμα ενός άλλου κόσμου δίχως "εκμετάλλευση του ανθρώπου απ'τον άνθρωπο",να θερμαίνει τους οραματισμούς εκατομμυρίων ανθρώπων όπου γης.Το ισοζύγιο έκλινε δραματικά υπέρ των σοβιετικών και μόνο το ηθικό και υλικό κύρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής κατόρθωνε να αποτρέπει την απόλυτη πολιτική επικυριαρχία της ΕΣΣΔ στη μεταπολεμική Ευρώπη.

Αν ωστόσο,στον Ευρωπαϊκό χώρο,είχε επιτευχθεί μια διευθέτηση,ένα modus operandi μεταξύ ΕΣΣΔ και Δύσης,βασισμένο σε μια αντίληψη γεωστρατηγικής ισορροπίας,στον υπόλοιπο κόσμο το πεδίο αντιπαράθεσης παρέμενε ανοιχτό.Οι σοβιετικοί ορθά διέγνωσαν μια πρώτης τάξης ευκαιρία να διευρύνουν τα όρια της γεωστρατηγικής τους επιρροής υποστηρίζοντας λόγω και έργω τα αντιαποικιοκρατικά κινήματα του αναπτυσσόμενου κόσμου.Διόλου τυχαία,τα κομμουνιστικά κόμματα πρωτοστάτησαν στον αντιαποικιακό αγώνα και η αντίληψη του σοσιαλιστικού διεθνισμού υποχώρησε μπροστά στο αίτημα της εθνικής αυτοδιάθεσης.Η στράτευση των τοπικών ΚΚ στον αντιαποικιοκρατικό αγώνα είχε δύο άμεσα πλεονεκτήματα: αφενός μεν διεύρυνε την πολιτική τους επιρροή στο γηγενή πληθυσμό (η "εθνική απελευθέρωση" είναι πιο εύληπτος όρος από την "κοινωνική χειραφέτηση"),αφετέρου δε εξυπηρετούσε τις γεωπολιτικές επιδιώξεις των σοβιετικών.Τα ΚΚ δηλαδή ενίσχυαν την πολιτική τους δύναμη ως αντιαποικιοκρατικοί σχηματισμοί,αλλά και εξυπηρετούσαν τη μεγάλη σοσιαλιστική πατρίδα που διεύρυνε το ζωτικό χώρο  επιρροής της.
Η λογική συνέπεια της πολιτικής αυτής υπήρξε η ένταξη των απελευθερωμένων πρώην αποικιών στη σοβιετική σφαίρα επιρροής.Στις δεκαετίες του '60 και του '70,τα περισσότερα νέα κράτη-πρώην αποικίες,πολιτεύονταν φιλικά προς την ΕΣΣΔ,εισήγαγαν τεχνογνωσία και πολιτικό management από τους σοβιετικούς ή ήταν άμεσα προσκολλημένα στο κομμουνιστικό στρατόπεδο.
Αν εξαιρέσει κανείς την Ινδία,η οποία διαθέτει αυτόνομη δυναμική,τα περισσότερα Αφρικανικά κράτη,οι χώρες της Μέσης Ανατολής και της ΝΑ Ασίας,υπήρξαν για μεγάλο χρονικό διάστημα περιοχές στις οποίες το σοβιετικό πολιτικό μοντέλο ήταν προνομιακό.

Στη Δύση,το ζήτημα της απο-αποικιοποίησης,όπου δεν σκόνταφτε στα εθνικιστικά ένστικτα των θιγόμενων χωρών,αντιμετωπίστηκε μα ανάμικτη διάθεση.Η καθαρή φιλελεύθερη αντίληψη που πρόκρινε το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των λαών,υποστήριξε των αντιαποικιακό αγώνα.Οι σοσιαλιστές έκαναν το ίδιο.Οι κομμουνιστές όπως ήταν λογικό,συντάχθηκαν με τη σοβιετική πολιτική.Οι συντηρητικοί οπαδοί του "εθνικού μεγαλείου του παρελθόντος", αντιμετώπισαν με αμήχανη αντιπάθεια τις εξελίξεις,αλλά το γεωπολιτικό τσουνάμι της εποχής ήταν συντριπτικό.
Πόσοι όμως διείδαν,πίσω από τον αγώνα για αυτοδιάθεση των πρώην αποικιών,τις απώτερες σοβιετικές επιδιώξεις;
Πόσοι αναρωτήθηκαν για τις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες που θα προέκυπταν από το τέλος του αποικιακού κόσμου;
Ασφαλώς λίγοι και,κατά κύριο λόγο,Αμερικανοί.
Το 1946 ο Αμερικανός πρέσβης στη Μόσχα G.Kennan στέλνει το ιστορικό "μακρύ τηλεγράφημα" στο οποίο αναλύει με οξυδέρκεια τα κίνητρα της σοβιετικής πολιτικής και προτείνει την πολιτική περιορισμού της ("containment"). Μαζί με την ιστορική ομιλία του Churchill στο Fulton και την εισαγωγή του όρου "σιδηρούν παραπέτασμα"λίγες μόλις μέρες μετά (!),αυτά τα δυο περιστατικά σηματοδοτούν τη θεωρητική προσέγγιση της Δύσης απέναντι στον ψυχρό πόλεμο.
Μέχρι το 1989,οπότε ο κομμουνισμός κατέρρευσε υπό το βάρος της οικονομικής και πολιτικής του αποτυχίας,αυτό υπήρξε με μικρές παραλλαγές το βασικό αφήγημα των Δυτικών Δημοκρατιών απέναντι στη σοβιετική απειλή.

Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ και η πολιτική απαξίωση της κομμουνιστικής ιδέας,σήμανε μια παροδική περίοδο θριάμβου της φιλελεύθερης αντίληψης,η οποία συνοδεύτηκε και από μια πρωτοφανή άνοδο του βιοτικού επιπέδου παγκοσμίως,ιδιαίτερα στις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου.Όλα τα στατιστικά στοιχεία επιβεβαιώνουν τη συμβολή του ελεύθερου εμπορίου και του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού στην εξάλειψη της φτώχειας σε εκτεταμένα στρώματα πληθυσμού του πλανήτη.Ο καπιταλισμός όμως,εκ της φύσεώς του,αποστρέφεται τις παραδοσιακές κοινωνικές δομές,αμφισβητεί ήθη και έθιμα αιώνων,είναι απόλυτα κοσμικός,αδιάφορος συνεπώς για θρησκευτικές αφηγήσεις και προκρίνει το πρωτείο του ατόμου έναντι των θρησκευτικών δογμάτων.
Ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός υπονομεύει την αυθεντία των θρησκευτικών ηγετών.
Αν αυτό στη Δύση,έχει ήδη επιτευχθεί από την εποχή του Λούθηρου,στην "καθ'ημάς Ορθόδοξη παράδοση" είναι-δυστυχώς-ακόμη ζητούμενο,στη δε Ισλαμική κοσμοαντίληψη αδιανόητο!
Το Ισλάμ,είναι αυτή τη στιγμή,ο μαζικότερος συγκροτημένος χώρος αντίθεσης απέναντι στο Δυτικό καπιταλισμό και όσα τον συνοδεύουν: ατομικά δικαιώματα,κοινοβουλευτική δημοκρατία,πολυπολιτισμικότητα,ανεκτικότητα.
Δεν ισχυρίζομαι ασφαλώς ότι όλοι οι μουσουλμάνοι είναι εχθρικά διακείμενοι απέναντι σ'αυτά,αλλά ότι οι περισσότεροι και εντονότερα εχθρικά διακείμενοι,είναι οπαδοί κάποιας από τις ισλαμικές σέχτες.
Αντιδυτικό μένος τρέφουν φυσικά και άλλοι οπαδοί: νεοναζιστές,θρησκόληπτοι χριστιανοί ζηλωτές,κομμουνιστές κλπ. Μόνο όμως οι ισλαμικές σέχτες παρουσιάζουν τέτοια μαζικότητα και μόνο αυτές έχουν την επιχειρησιακή δυνατότητα να ασκήσουν τρομοκρατία μεγάλης κλίμακας,όπως ήταν η επίθεση στη Ν.Υόρκη το 2001 και στο Παρίσι πριν λίγες μέρες!

Ποια είναι λοιπόν η νέα αντιδυτική συμμαχία που διαμορφώνεται; Είναι ακριβώς η προσάρτηση των ιδεολόγων αντικαπιταλιστών στο άρμα του ισλαμικού φονταμενταλισμού.Μπορεί οι κοινωνικο-πολιτικές τους επιδιώξεις να μη συμπίπτουν με εκείνες των ισλαμιστών,μπορεί να μην έχουν τις θρησκευτικές αναφορές τους,αλλά ταυτίζονται στην κοινή επιδίωξη της καταστροφής του δυτικού μοντέλου οργάνωσης των κοινωνιών.
Η πρόσφατη τρομοκρατική επίθεση στο Παρίσι,επιβεβαίωσε την ιδιότυπη συμπόρευση.
Δύσκολα θα βρεις μετριοπαθή μουσουλμάνο να τη δικαιολογήσει.Αντίθετα,χιλιάδες είναι οι αντικαπιταλιστές εκ δεξιών και εξ αριστερών που έσπευσαν να την αιτιολογήσουν και να την επιβραβεύσουν.Και όταν όλα τα επιχειρήματα ανεπαρκούν,επιστρατεύουν το έσχατο: το αποικιοκρατικό παρελθόν της Γαλλίας!
Ο κύκλος της συμπόρευσης που άνοιξε με την έναρξη του αντιαποικιοκρατικού αγώνα,κλείνει τώρα με την εκ νέου επίκλησή του!
Όχι πια ως ενεργός αδικία που δικαιολογεί την εξέγερση εναντίον της,αλλά ως προπατορικό αμάρτημα και άρα τεκμήριο διαχρονικής ενοχής!
Η επιχειρηματολογία ασφαλώς δεν αντέχει σε λογική επεξεργασία,είναι περισσότερο μια εύκολη καταφυγή στο θυμικό: αυτό ακριβώς συνιστά και την ουσία της ταύτισης των φονταμενταλιστών του ισλάμ με εκείνους του αντικαπιταλισμού.Η ταύτισή τους είναι ψυχολογική,ο δεσμός τους είναι ενστικτώδης,υπακούει στο ορμέμφυτο μίσος τους ενάντια στη Δύση και στα πολιτικά και πολιτισμικά της πρότυπα.Γι'αυτό και ο δεσμός είναι πανίσχυρος: είναι άλογος,τρέφεται από το ένστικτο!
Μπορεί κανείς να ισχυριστεί πως υπάρχει κάποια δόση υπερβολής στη διαπίστωση.Αλλά,προσωπικά,ανάμεσα στο τηλε-διάγγελμα ενός μουλά,στην ομιλία ενός χρυσαυγίτη και στο μανιφέστο ενός αντιεξουσιαστή,δυσκολεύομαι να διακρίνω τις διαφοροποιήσεις.Το κυρίαρχο μήνυμα του αντικαπιταλιστικού μένους επικαλύπτει κάθε άλλη απόχρωση.
Τα παραδείγματα που έφερα δεν επιλέχτηκαν τυχαία.Στη χώρα μας,το φαινόμενο είναι απολύτως υπαρκτό.Οι αντιδράσεις στην πρόσφατη επίθεση των ισλαμιστών στο Παρίσι,η απόπειρα δικαιολόγησής τους,η ενόχληση για όσους έδειξαν τη συμπαράστασή τους στους Γάλλους,είναι φαινόμενα που καταγράφηκαν από τα social media,από τον πιο ευαίσθητο πομπό του σφυγμού της κοινωνίας σε real time.Αν συνυπολογίσουμε δε πως,μέσω των social media,εκφράζονται οι κατά τεκμήριο περισσότερο συμφιλιωμένοι με την τεχνολογική εργαλειοθήκη της Δύσης,η εχθρότητα απέναντι στη Δύση από πολίτες που ζουν σ'αυτήν,εκπλήσσει δυσάρεστα.

Ασφαλώς υπάρχουν πολλά ζητήματα για να ασκήσει κανείς κριτική στις Δυτικές Δημοκρατίες.Παραμένουν ωστόσο,πέραν πάσης αμφιβολίας,από κάθε άποψη,τα προτιμότερα πολιτικά και πολιτειακά μορφώματα από όσα έχουμε διαθέσιμα.Η ορθολογική κριτική,οφείλει να προσβλέπει στη διαρκή τους βελτίωση και όχι στην υπονόμευση των πυλώνων του αξιακού τους περιεχομένου.Κοινοβουλευτική δημοκρατία,διάκριση εξουσιών,κοσμικό κράτος,ατομικά δικαιώματα και προστασία μειονοτήτων,πολιτική ελευθερία,πολιτικός και πολιτισμικός πλουραλισμός,οικονομική ελευθερία,ιδού οι βασικές αξίες του Δυτικού πολιτισμού τις οποίες κάθε φιλελεύθερος άνθρωπος ασπάζεται.
Η νέα αντιδυτική συμμαχία των κηρύκων της καταστροφής,πρέπει να μας βρει σταθερά ενάντιους.
Δίχως υποσημειώσεις και αστερίσκους!


Για το Παρίσι,τη Γαλλία και τον Ελεύθερο κόσμο,ελάχιστος φόρος τιμής,το ποίημα του Jacques Prevert

                                         (Τρία σπίρτα,ένα προς ένα αναμμένα στη νύχτα
                                           το πρώτο για να δω όλο σου το πρόσωπο
                                           το δεύτερο για να δω τα μάτια σου
                                           το τελευταίο για να δω το στόμα σου
                                           κι η σκοτεινιά ολόκληρη για να τα θυμηθώ
                                           σφίγγοντάς σε στην αγκαλιά μου)



16/11/2015

Big red brother is watching

Οι βασικές προβλέψεις του νομοσχεδίου Παππά για τα ΜΜΕ http://www.thepressproject.gr/article/83390/Psifizetai-simera-to-nomosxedio-gia-tis-tileoptikes-adeies παρουσιάζουν δυο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά.

Αναφέρομαι συγκεκριμένα στην πρόβλεψη "τιμής εκκίνησης" και "ελάχιστου αριθμού εργαζομένων" ως προυποθέσεων αδειοδότησης. Τα παραπάνω θα προσδιορίζονται από κοινή υπουργική απόφαση (ΚΑΠ). Το Κράτος δηλαδή,θα αποφασίζει αυθαίρετα,ποιο θα είναι το ελάχιστο κόστος λειτουργίας κάθε τηλεοπτικού σταθμού! Προφανώς,δε θα μπορεί ο καθένας να λειτουργεί τηλεοπτικό σταθμό,εκτός από όσους έχουν τεράστια οικονομική επιφάνεια ή αντίστοιχη πολιτική επιρροή!
Φανταστείτε αντίστοιχες προβλέψεις για κάθε επιχείρηση: δε θα ανοίξεις αν δεν έχεις "τάδε" κεφάλαιο εκκίνησης και "δείνα" λειτουργικά έξοδα!
Που αλήθεια στον κόσμο ισχύουν τέτοιοι περιορισμοί?
Ειλικρινέστεροι ήταν κατά τούτο οι σοβιετικοί: "δε θα ανοίξεις αν δεν είσαι μέλος του κόμματος"!

Ο υπουργός σπεύδει να υπερασπιστεί το νομοσχέδιο προκειμένου να "πατάξει την ασυδοσία" του χώρου.Ποιος αλήθεια εγγυάται περί των προθέσεών του? Η τεχνολογία δίνει σήμερα τη δυνατότητα πολλαπλών χρήσεων των ραδιοσυχνοτήτων. Το Κράτος ασφαλώς πρέπει να έχει μια γενική εποπτεία και να εισπράττει ένα τέλος χρήσεως του δικτύου,αλλά πως μπορεί το Κράτος να αποφασίζει για τη βιωσιμότητα μιας ραδιοτηλεοπτικής επιχείρησης ? Αυτό είναι κάτι που μόνο η αγορά μπορεί να προσδιορίσει και συγκεκριμένα ο σιδηρούς νόμος της σχέσεως εσόδων/εξόδων!
"Όχι",μας λέει ο υπουργός, "υπάρχουν κανάλια που λειτουργούν ελλειμματικά αλλά δανειοδοτούνται από τις τράπεζες μέσω πολιτικών παρεμβάσεων,προκειμένου να συνεχίζουν να λειτουργούν,επειδή κάνουν προπαγάνδα αρεστή στο σύστημα"!
Εδώ λοιπόν βρίσκεται η ουσία του νομοθετήματος.
Ο υπουργός ενοχλείται από την πιστωτική πολιτική των τραπεζών και τι κάνει? Επιχειρεί να την ελέγξει!
Ο υπουργός ενοχλείται από το περιεχόμενο των τηλεοπτικών εκπομπών και τι κάνει? Επιχειρεί να τις ελέγξει!
Ο υπουργός ενοχλείται από τη σχέση πολιτικής/ΜΜΕ και τι κάνει? Επιχειρεί να την ελέγξει κι αυτήν!
Με λίγα λόγια,έχουμε να κάνουμε με μια τυπικά "αριστερή" πολιτική προσέγγιση ενός ζητήματος: απέναντι σε φαινόμενα που μας ενοχλούν,επειχειρούμε να ασκήσουμε πολιτικό έλεγχο,όχι για να τα εξαλείψουμε,αλλά για να συνεχίσουν υφιστάμενα υπό τη χειραγώγησή μας!

Κοινώς,αυτό που επιχειρείται είναι η επιδείνωση του υφισταμένου πλαισίου και η αυξημένη κυβερνητική (βλέπε κομματική) εποπτεία του.
Οι οικονομικοί όροι που προβλέπονται,σε συνδυασμό με τον κομματικό έλεγχο του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας των ΜΜΕ,θα καταστήσουν κάθε μελλοντική δραστηριοποίηση στο χώρο άμεσα εξαρτημένη από τους κυβερνώντες.
Η διαπλοκή πολιτικής και ΜΜΕ την οποία καταγγέλει ο κος Παππάς,οφείλει να διερευνηθεί από τη δικαιοσύνη και αυτή είναι αρμόδια να αποσαφηνίσει τυχόν ποινικές ευθύνες και να επιβάλλει αντίστοιχες κυρώσεις όπου συντρέχουν αποδείξεις. Δεν είναι δουλειά του κου Παππά να υποκαθιστά θεσμικά τη δικαιοσύνη.
Η δε πιστοληπτική σχέση τραπεζών και ΜΜΕ,οφείλει να απασχολεί τις διοικήσεις,τους μετόχους και τους κατόχους ιδιοκτησιακών τίτλων των τραπεζών.Αυτοί είναι αρμόδιοι να κρίνουν τον ορθολογισμό της και να εγκρίνουν ή να απορρίψουν την ασκούμενη πολιτική. Δεν είναι δουλειά του κου Παππά να παρεμβαίνει υποδεικνύοντας σε κάθε τράπεζα που θα δανείσει και που όχι!

Ασφαλώς δεν έχουμε να κάνουμε με κοινωνία αγγέλων. Πολιτικές παρεμβάσεις,διαπλοκή,διευκολύνσεις οικονομικής ή άλλης φύσεως γίνονται συνεχώς και όχι μόνο στο χώρο των ΜΜΕ. Αλλά ποια είναι η λύση? Περισσότερη Κρατική εποπτεία,όπως επιθυμεί η αριστερά ή περισσότερη διαφάνεια και μεγαλύτερη έκθεση στον ανταγωνισμό σε κάθε επίπεδο,όπως προκρίνει η φιλελεύθερη αντίληψη? Εκτιμώ ότι η δεύτερη επιλογή είναι σαφώς προτιμότερη.

Τέλος,ένα σχόλιο περί προπαγάνδας. Ο όρος είναι κάπως διασταλτικός,αλλά προφανώς η μονομερής παρουσίαση των γεγονότων ή η στράτευση ενός τηλεοπτικού καναλιού σε συγκεκριμένο πολιτικό χώρο,το καθιστά αναπόφευκτα φορέα συγκεκριμένης ιδεολογικής απόχρωσης. "Προπαγάνδα",με την ευρεία έννοια,κάνει κάθε άνθρωπος που διακηρύσσει την ταύτισή του με μια συγκεκριμένη ιδεολογία ή ένα συγκεκριμένο πολιτικό χώρο.
Αλλά "λογοκρισία",ελεγχόμενη δηλαδή πληροφόρηση,εξ ορισμού μπορεί μόνο η ανώτατη Αρχή να επιβάλλει. Λογοκρισία,μπορεί μόνο το Κράτος να επιβάλλει,ποτέ η αγορά! Η αγορά λειτουργεί με όρους ανταγωνισμού,συνεπώς οφείλει να ικανοποιεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό πολιτών.Άρα,οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί και ραδιοφωνικοί σταθμοί, οι ιστοσελίδες του διαδικτύου,τα blogs κ.ο.κ προκειμένου να προσελκύουν κοινό,είναι από την αγορά υποχρεωμένα να επιδεικνύουν το μέγιστο δυνατό πλουραλισμό,φιλοξενώντας όσο το δυνατόν περισσότερες απόψεις,γνώμες,ιδέες,οπτικές,πληροφορίες,λεπτομέρειες για κάθε ζήτημα.
Αντίθετα,το Κράτος και οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς του,λειτουργώντας από θέση ισχύος,δεν υπόκεινται στη βάσανο της αξιολόγησης του περιεχομένου των ειδήσεων που αναπαράγουν. Η ΕΡΤ,για να μιλήσουμε απλά,δεν ενδιαφέρεται για ποσοστά τηλεθέασης ή ακροαματικότητας,διότι οι πόροι της δεν εξαρτώνται απ'αυτά! Συνεπώς δεν έχει κανένα κίνητρο πλουραλιστικής ειδησεογραφίας και ενημέρωσης.Αντίθετα,όντας πολιτικά και οικονομικά εξαρτημένη απ'την εκάστοτε κυβέρνηση,έχει κάθε κίνητρο να προπαγανδίζει υπέρ της. Η πρακτική της ΕΡΤ (διαχρονικά,όχι τώρα),υπήρξε ακριβώς αυτή: να αποτελεί κυβερνητικό φερέφωνο!
Μίλησε κανείς για προπαγάνδα?
Εκεί δε που το Κράτος διαθέτει το μονοπώλιο της ενημέρωσης (Κίνα,Κούβα,Β.Κορέα κλπ),εκεί δηλαδή που η λογοκρισία εφαρμόζεται άτεγκτα,η ενημέρωση έχει de facto αντικατασταθεί από την προπαγάνδιση της "μιας και μόνης αλήθειας".


Περισσότερη ελευθερία λοιπόν χρειάζεται και λιγότερη Κρατική χειραγώγηση ο χώρος των ΜΜΕ.
Όπως άλλωστε και κάθε άλλος χώρος στον οποίο δραστηριοποιούνται οι άνθρωποι...

24/10/2015

Τα τσουβάλια του Ροβινσώνα

Γράφει ο Knut Wicksell (lectures on political economy, vol.1,p.31):

"Ας υποθέσουμε πως ο Ροβινσωνας καλλιεργεί καλαμπόκι για τις ανάγκες του και η ετήσια Συγκομιδή του ειναι πέντε τσουβάλια. Ενας τρίτος παρατηρητής θα υπέθετε πως η αξία κάθε σακιού ειναι ίδια αφού,τόσο το περιεχόμενο,οσο και η ποσότητα δε διαφέρουν στο ελάχιστο. Ειναι όμως ετσι;
Το πρώτο τσουβάλι ειναι απολύτως αναγκαίο για να τραφεί ο Ροβινσώνας,δίχως αυτό δεν επιβιώνει.
Το δεύτερο τσουβάλι επίσης το καταναλώνει,αλλά τώρα πλέον όχι για να αποφύγει το λιμό,μα για να νιώθει χορτάτος,καλοταϊσμένος.
Το τρίτο,το χρησιμοποιεί για να ταΐσει τα κοτόπουλα στο κοτέτσι του,ετσι ώστε να τα πολλαπλασιάσει και να εμπλουτίσει το διαιτολόγιό του με κρέας και αυγά.
Το τέταρτο σακί,το χρησιμοποιεί για να φτιάξει απόσταγμα απο τον καρπό,ενα υποκατάστατο του αλκοόλ,μια μικρη δηλαδή πολυτέλεια για την καθημερινότητά του.
Το πέμπτο τέλος,μιας και του περισσεύει,το χρησιμοποιεί για να ταΐσει τους παπαγάλους και τα εξωτικά πτηνά του νησιού,ετσι ώστε να περνά το χρόνο του κάπως πιο ευχάριστα. Εισάγει την πολυτέλεια της διασκέδασης στη ζωή του.
Αν για οποιονδήποτε λόγο,ο Ροβινσωνας χρειαστεί να θυσιάσει κάποιο απ τα τσουβάλια του,το βέβαιο ειναι πως θα θυσιάσει πρώτα το 5ο και στη συνέχεια το 4ο. Θα προσπαθήσει να διαφυλάξει τα υπόλοιπα και ιδιαίτερα τα δυο πρώτα.
Αν λοιπόν η χρόνια έχει κακή σοδειά και τα τσουβάλια γίνουν δυο, προφανώς θα χρησιμοποιηθούν όπως το 1ο και το 2ο,αποκλειστικά δηλαδή για τη σίτιση του Κρούσου".

Το παράδειγμα αυτό δείχνει πως η αξία κάθε πράγματος,είναι απόλυτα εξαρτημένη από το χρήστη του,δηλαδή από τον άνθρωπο που το παράγει και το χρησιμοποιεί. Κάθε τσουβάλι καλαμπόκι αξίζει όσο το αξιολογεί ο άνθρωπος. Διαφορετικά το αξιολογεί ενας πεινασμένος,διαφορετικά ενας χορτάτος,διαφορετικά ενας που έχει μπουχτίσει να τρώει καλαμπόκι.
Ο Adam Smith περιέγραφε πως κάθε αγαθό έχει δυο μορφές αξίας: την αξία χρήσης και την αξία ανταλλαγής. Οι δυο τους δεν ταυτίζονται απαραίτητα. Το αποφασιστικό κριτήριο αξιολόγησης ειναι η σπάνις (scarcity). Αυτο ακριβώς το στοιχείο,ειναι που αξιολογεί ξεχωριστά ο κάθε άνθρωπος.
Αυτό δε το χαρακτηριστικό,η σπάνις, η έλλειψη,η ανεπάρκεια αγαθών,είναι που γεννά την Πολιτική Οικονομία.
Ο αέρας που αναπνέουμε,έχει τεράστια αξία χρήσης,αλλα επειδή διατίθεται σε αφθονία,η αξία ανταλλαγής του,ειναι μηδαμινή.
Το νερό που πίνουμε,έχει εξίσου μεγάλη αξία χρήσης,η δε ανταλλακτική του αξία εξαρτάται απο τη διαθεσιμότητά του. Είναι μικρή στην καλά ενυδατωμένη μας 'Ηπειρο,είναι μεγάλη στις περιοχές που πλήττονται από ξηρασία και ανυδρία.
Πάντοτε,ο αποφασιστικός κριτής είναι ο άνθρωπος που πρόκειται να καταναλώσει (αγαθά ή υπηρεσίες)!
Εδώ εδράζεται η αντίληψη για την υποκειμενική θεωρία αξίας (subjective theory of value) των αγαθών/υπηρεσιών,την οποία ενστερνίζεται η Αυστριακή σχολή οικονομικών (Menger,Bawerk,Mises,Hayek κ.α).
Αν επιχειρούσα να δώσω έναν ορισμό θα έλεγα πως "η ανταλλακτική αξία κάθε αγαθού/υπηρεσίας,δηλαδή η οικονομική του αξία,εξαρτάται άμεσα απ;o το ποσό αναγκαία θεωρούν την κτήση/παροχή του οι καταναλωτές".
Γι αυτό ο πολύτιμος αλλά άφθονος αέρας είναι δωρεάν ενώ ,το λιγότερο αναγκαίο αλλά ειδικών συνθηκών σινεμά στοιχίζει το αντίτιμο του εισιτηρίου του.

Η υποκειμενική θεωρία της αξίας,εκτός από οικονομικά ορθολογική,είναι και βαθιά δημοκρατική.
Αφήνει δηλαδή στους ανθρώπους-καταναλωτές το δικαίωμα να αποφασίζουν ελεύθερα,ποια αγαθά και ποιες υπηρεσίες θα επιλέξουν κατά προτεραιότητα και ποια θα αφήσουν για κάποια άλλη ευθετότερη χρονική στιγμή. Αντί να αποφασίζει αυθαίρετα κάποιος "πεφωτισμένος" εγκέφαλος ή κάποια ομάδα "σοφών", αποφασίζει η αγορά. Δηλαδή,η συνισταμένη των διαφορετικών επιθυμιών και προτιμήσεων, δισεκατομμυρίων ξεχωριστών ανθρώπων. Οι τιμές των αγαθών και υπηρεσιών,όταν διαμορφώνονται ελεύθερα στην αγορα,αντανακλούν αυτήν ακριβώς την περίπλοκη διαδικασία διαλογής. Κανένας άλλος μηχανισμός,δεν έχει ως τώρα υποκαταστήσει το θαυμαστό ρόλο της αγοράς στη διαδικασία αυτή. Κάθε φορά που παρεμβαίνει το κράτος για να επηρεάσει τις τιμές (δασμοί,επιδοτήσεις,φόροι ή φοροαπαλλαγές) επιλεκτικά σε κάποια τομεα της οικονομίας,το αποτέλεσμα ειναι η στρέβλωση της παραγωγικής διαδικασίας και η παραμόρφωση των προτιμήσεων του κοινού. Στις ακραίες περιπτώσεις που το κράτος επιδιώκει τον κεντρικό έλεγχο της οικονομίας,οι συνέπειες είναι τραγικές : ελλείψεις προϊόντων και μαύρη αγορά. Επιπλέον δε,επειδή ο έλεγχος της οικονομίας,είναι στην ουσία έλεγχος των επιθυμιών των ανθρώπων,πάντοτε η κεντρικά διευθυνόμενη οικονομία υλοποιείται σε καθεστώς πολιτικού ολοκληρωτισμού!

Οι άνθρωποι λοιπόν καθορίζουν τις ανάγκες τους,άρα και τις τιμες των αγαθών και υπηρεσιών που τους προσφέρονται.
Αυτή τουλάχιστον η προϋπόθεση πρεπει να τηρείται,προκειμένου να πληρούνται οι όροι οικονομικής ανάπτυξης εν μέσω ανοιχτής κοινωνίας.
Ο φιλελευθερισμός, δίνει το λόγο στον κάθε ανθρωπο ξεχωριστά και σέβεται την προτίμησή του.
Απο το νησί του Ροβινσώνα ως τις γειτονιές των σημερινών μεγαλουπόλεων η θεμελιώδης αυτή αρχή ισχύει διαχρονικά.


13/9/2015

Μια στοιχειωμένη εικόνα

Χειμώνας του '95 στο χωριό Νικολή της νότιας Λευκάδας (με το ζόρι είκοσι κάτοικοι). Ο αγροτικός γιατρός που περνουσε μια φορά την εβδομάδα,μπαίνει στο κοινοτικό γραφείο. Δυο τρεις γιαγιάδες κι ένας παππούς. Γράφει τα φάρμακα,παίρνει τις πιέσεις,ρωτάει αν θέλουν τίποτε άλλο "όχι γιατρέ,να' σαι καλά,την άλλη βδομάδα πάλε".
Μένει μόνος με τον κοινοτικό υπάλληλο κι ανάβει τσιγάρο -κάπνιζε τότε- για να συνοδεύσει το καφεδάκι.
Ησυχία απόλυτη,σα χειμωνιάτικη επαρχία.
Με το μάτι περιδιαβαίνει το μικρό γραφείο με τους γκρεμισμένους σοβάδες και την υγρασία που κατρακυλάει απ τους τοίχους.
'Ενα κάδρο τραβάει την προσοχή του: "απόσπασμα εκ του Συντάγματος της Επιδαύρου, κεφαλαίον Β παρ.θ:Εις την Ελληνικήν Επικράτειαν,ούτε πωλείται,ούτε αγοράζεται άνθρωπος.Αργυρώνητος δε παντός γένους και πάσης θρησκείας,άμα πατήσας  το Ελληνικον έδαφος,είναι ελεύθερος και από τον δεσπότην αυτού ακαταζήτητος"!

Ακόμη βουρκώνω απαγγέλλοντας αυτή την παράγραφο. Η μικρή Ελλάδα,στη μέση της φωτιάς του Αγώνα καταγγέλει το αίσχος της δουλείας και την κηρύττει ανίσχυρη εντός της "Ελληνικής Επικράτειας"!
Ποιας "Επικράτειας"; Το 1822, η Ελληνικη Επικράτεια περιορίζονταν στην Πελοπόνησσο,τη Στερεά και δυο τρία νησιά. Ήταν δε τόσο εύθραυστη που ο όρος "επικράτεια" συνιστούσε κωμική μεγαλαυχία!
Αλλα η ελευθερία,δε χρειάζεται χώρο,της αρκεί μονο "αρετή και τόλμη" για ν´αρθρώσει το μεγαλείο της παρουσίας της.
Η μικρή,σπαρασσόμενη Ελλάδα του 1822, καταργούσε τη δουλεία στο ελάχιστο έδαφος που διεκδικούσε απ´την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το έπραττε δε,έντεκα ολόκληρα χρόνια πριν το αποφασίσει η Μεγάλη Βρετανία (Το 1833 τέθηκε σε ισχύ η "Slavery Abolition Act" και μάλιστα με εξαιρέσεις)!

Εκεί λοιπόν,στο κοινοτικό γραφείο του Νικολή, το πνεύμα της Ελλάδας που αγαπώ δια μέσου των αιώνων ήταν παρόν! Κρυμμένο σε μια ταπεινή γωνία της πατρικής γης,πάνω σ´ ενα κιτρινισμένο χαρτί,νοτισμένο απ´ την πολυκαιρία και την ατελείωτη υγρασία του βρόχινου νησιού,ήταν εκεί το ανυπέρβλητο σπάραγμα της Ελευθερίας!
Για πολλά μπορω να οικτίρω τη χώρα μου και είμαι απ´ τους πρώτους που το κάνουν.
Αλλα όταν,για λίγο έστω,μου αποκαλύπτει το βαθύτερο εαυτό της,βουρκώνω απο περηφάνεια και συγκίνηση!
Αληθινός πατριωτισμός,ειναι για μένα κατι τέτοιο: η ελεύθερη φρόνηση εν μέσω ταπείνωσης. Το μαργαριτάρι που κρύβεται μέσα σε τόνους λάσπης. Η δικαίωση του αδικημένου μετά απ' την προσωπική του Οδύσσεια. Το δάκρυ της σιωπής. Το καθαρό βλέμμα και το τίμιο χαμόγελο. Η ζεστή χειραψία  και μια μπουκιά φαΐ στον καταφρονεμένο.
Αντιπαθώ τον πατριωτισμό των παρελάσεων,της επιτήδευσης,της ένοπλης αλαζονείας,του μισαλλόδοξου εθνικισμού. Αποστρέφομαι τους επαγγελματίες πατριώτες και όσους εξαργυρώνουν τη διαφημιζόμενη φιλοπατρία τους. Για όλους αυτούς,θυμάμαι τον αφορισμό του Samuel Johnson "ο πατριωτισμός είναι το τελευταίο καταφύγιο του απατεώνα"!
Υπάρχει όμως και η γλυκιά πατρίδα που ομνύει στην Ελευθερία!
Αυτή την πατρίδα την τιμώ,την αγαπώ,είμαι πρόθυμος να την υπερασπιστώ.

Η ταπεινή διακήρυξη Ελευθερίας του ξεχασμένου Νικολή,αυτή είναι η δική μου μυστική πατρίδα...


5/9/2015

Φιλελευθερισμός και υγειονομική πρόληψη

- Ένας μοτοσικλετιστής οδηγάει χωρίς κράνος και εμπλέκεται σε ατύχημα: η νοσηλεία του στο νοσοκομείο γίνεται με έξοδα του κοινωνικού συνόλου.Αν φορούσε κράνος,είναι βέβαιο πως η νοσηλεία του θα ήταν βραχύτερη ή θα είχε αποφευχθεί.Σε κάθε περίπτωση,η ατομική του επιλογή να μη φορέσει κράνος,επιβάρυνε το κοινωνικό σύνολο με επιπλέον κόστος νοσηλείας!

- Μια οικογένεια αρνείται να εμβολιαστεί για την εποχική γρίππη. Ένα μέλος της ή και ολόκληρη,νοσούν από γρίππη και εμφανίζουν επιπλοκές που καθιστούν αναγκαία τη νοσοκομειακή νοσηλεία τους. Ο μικρότερος γιος μάλιστα (ή ο ηλικιωμένος παππούς),παρουσιάζουν οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια και οδηγούνται στη μονάδα εντατικής θεραπείας (ΜΕΘ) από όπου βγαίνουν μετά από ένα μήνα. Η ατομική τους επιλογή να αρνηθούν τον εμβολιασμό,επιβάρυνε το κοινωνικό σύνολο με κόστος νοσηλείας και εργατοωρών ενώ,είναι πιθανό πως στέρησε και μια κλίνη στη ΜΕΘ,από κάποιον άλλον άνθρωπο που την είχε ανάγκη!

- Ένας μάρτυρας του Ιεχωβά,παρόλο που νοσεί σοβαρά και χρειάζεται μετάγγιση αίματος,την αρνείται για λόγους θρησκευτικών αντιλήψεων.Η νοσηλεία του παρατείνεται ή και επιβαρύνεται λόγω της ατομικής του επιλογής.

- Ένας καταυλισμός Ρομά,δεν εμβολιάζει κανένα παιδί : ατομικές αντιλήψεις,άγνοια,δεισιδαιμονία,αλλά και ατομικές επιλογές,σε συνδυασμό με τη διαρκή μετακίνηση της νομαδικής ζωής,καθιστούν τον ομαδικό εμβολιασμό ανέφικτο. Οι υγειονομικές επιπτώσεις προφανείς...

- Πρόσφατα,ο υπουργός υγείας,ανακοίνωσε την πρόθεσή του να καταστήσει υποχρεωτικές μια σειρά προληπτικών εξετάσεων για το γενικό πληθυσμό. Σε περίπτωση άρνησης των πολιτών να υποβληθούν σ'αυτές,το κόστος τυχόν νοσηλείας τους λόγω νοσημάτων που θα προκύψουν εξ αιτίας της αμέλειας,θα επιβαρύνει σε σημαντικό ποσοστό τους ίδιους τους πάσχοντες.


Τα παραδείγματα αυτά είναι ενδεικτικά ενός διλήμματος που τίθεται καθημερινά ενώπιόν μας:
Ποια είναι τα όρια των ατομικών επιλογών που πρέπει να γίνονται σεβαστές;
Από ποιο σημείο και πέρα αρχίζει μια ατομική επιλογή να έχει κοινωνικές επιπτώσεις και να συνεπάγεται αντίστοιχο κόστος;
Μέχρι ποιου σημείου νομιμοποιείται η Πολιτεία να παρεμβαίνει στις ατομικές επιλογές των πολιτών εν ονόματι της προστασίας του κοινωνικού συνόλου;

Προφανώς οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες.
Η διάκριση ατομικής και δημόσιας σφαίρας είναι πολύ συχνά δυσχερής,το ίδιο και η διάκριση των επιπτώσεων των πράξεων των ατόμων. Ασφαλώς και έχω δικαίωμα να βάλω φωτιά στο διαμέρισμά μου και να το κάψω. Αλλά,από ποιο σημείο και έπειτα η φωτιά αρχίζει να απειλεί τα υπόλοιπα διαμερίσματα και άρα,καθιστά αναγκαία την επέμβαση της πυροσβεστικής;

Η υιοθέτηση ατομικών συμπεριφορών που ενέχουν τον κίνδυνο πρόκλησης σοβαρής βλάβης στο άτομο,μπορεί να υποστηριχθεί πως αποτελεί δικαίωμα του ατόμου,αλλά ταυτόχρονα στοιχειοθετεί και εύλογο πεδίο αντίδρασης/πρόληψης από πλευράς της Πολιτείας.

Αν μάλιστα διυλίσουμε περαιτέρω τον κώνωπα,κάθε δυνητικά επιβλαβής έξη (όπως λ.χ το κάπνισμα ή το αλκοόλ),θα μπορούσαν να δώσουν στην Πολιτεία αφορμή κατασταλτικού ελέγχου εν ονόματι της προστασίας του κοινωνικού συνόλου.

Όσο επικίνδυνη και κοινωνικά επιζήμια μπορεί να είναι μια ατομική επιλογή υψηλού ρίσκου,άλλο τόσο εφιαλτική μπορεί να καταστεί μια Πολιτεία ιεροεξεταστών που παραμονεύουν για να ελέγξουν την ανθρώπινη συμπεριφορά και να καταστείλουν κάθε απόκλιση!

Κάπου εδώ λοιπόν ίσως βρίσκεται το κρίσιμο στοιχείο επιλογής: όταν δυσκολεύεσαι να επιλέξεις μεταξύ δυο δεδομένων από τη σκοπιά της θετικής τους εφαρμογής,τότε-ακολουθώντας την Αριστοτελική προτροπή-προσπαθείς να φανταστείς την αρνητική εκδοχή της εφαρμογής τους.
Από τη μια μεριά λοιπόν ένας μεμονωμένος "ατίθασος" ή  μια "ομάδα αποκλινόντων" που θέτουν σε δοκιμασία τις κοινωνικές δομές.
Από την άλλη,μια ισχυρή ομάδα ιεροεξεταστών που επιβάλλουν politically correct επιλογές ή διεκδικούν το ρόλο των "εξυγιαντών" της κοινωνίας,υπό τη σιδηρά πυγμή του Κράτους.
Προσωπικά,δεν έχω δίλημμα να επιλέξω.
Θα προτιμήσω τους "αποκλίνοντες" και θα αποδεχτώ το κόστος που πρέπει να καταβάλλω για να υπάρχουν.Η άλλη επιλογή,είναι για μένα εφιαλτική!

Θα φοράω λοιπόν το κράνος μου,πάνω στη μοτοσικλέτα και θα κάνω ο'τι μπορώ για να πείσω και τους άλλους να το φοράνε.
Θα εμβολιάζομαι και θα συνιστώ με θέρμη στους ασθενείς μου να εμβολιάζονται.
Θα κάνω προληπτικές εξετάσεις και θα συνιστώ και στους ασθενείς μου να κάνουν.
Αλλά όλα αυτά υπό το πνεύμα καλής προαίρεσης,έλλογης ανταλλαγής απόψεων και ψύχραιμης παράθεσης επιστημονικών δεδομένων: όχι επειδή τα διατάσσει κάποια ανώτερη Αρχή!

Ο πειρασμός του ολοκληρωτισμού,εμφιλοχωρεί συχνά στην πουριτανική ηθική . Η τελευταία,δεν αποτελεί προνόμιο μόνο θρησκευτικών δογμάτων,είναι εξαιρετικά διαδεδομένη και στο χώρο των πολιτικών ιδεολογιών.

Ολοκληρώνοντας: προτιμώ το κόστος των ατομικών αστοχιών,από την άνωθεν επιβεβλημένη Κρατική ορθοδοξία!
Έστω κι αν εγώ,πάντα* θα φοράω το κράνος μου...


*Σημ: εκτός αν κάποτε, νέα επιστημονικά δεδομένα αμφισβητήσουν τη χρησιμότητά του...


4/8/2015

Man is no island

Στις συζητήσεις με ανθρώπους συγγενών αντιλήψεων,αισθάνομαι την ανάγκη να υποδυθώ το δικηγόρο του διαβόλου.Όχι τόσο επειδή είμαι αντιδραστικό στοιχείο με σνομπ χαρακτηριστικά (που είμαι),όσο επειδή στοιχειώδης πνευματική εντιμότητα μου επιβάλλει να θέτω υπό συνεχή κρίση τις εκάστοτε απόψεις μου.Άμεση συνέπεια φυσικά αυτής μου της συνήθειας,είναι να μην ταυτίζομαι ποτέ με τις ιδέες μου,να μην τις μετατρέπω σε δόγμα,σχεδόν να αναζητώ το στοιχείο της καθημερινότητας που θα τις θέσει σε δοκιμασία ή και θα τις ανατρέψει οριστικά!

Χθες το βράδυ,είχα την ευκαιρία να ακούσω τον Yarun Brook,θεωρητικό υποστηρικτή της φιλοσοφίας της Ayn Rand,στην παρουσίαση του βιβλίου του.Ήταν μια μοναδική ευκαιρία να του θέσω τη βασική μου ένσταση απέναντι στη Rand: "ασφαλώς και κάθε άνθρωπος πρέπει να είναι υπεύθυνος για τη ζωή του και την επιδίωξη της ατομικής του ευτυχίας.Αλλά,στη ζωή,υπάρχουν και άνθρωποι που εμφανώς υστερούν: άνθρωποι με σωματικές αναπηρίες,με νοητική υστέρηση,με χρόνιες παθήσεις κ.ο.κ.Απέναντι σ'αυτούς,η Rand προτείνει την εθελοντική ιδιωτική φιλανθρωπία.Είναι ποτέ δυνατόν να οικοδομήσουμε την ανθρώπινη κοινωνία μόνο πάνω σ'αυτή τη συνταγή";

Η απάντησή του ήταν,για τους μεν "λιγότερο έξυπνους" πως υπάρχουν "λιγότερο έξυπνες" απασχολήσεις μέσω των οποίων μπορούν να βιοπορίζονται,για τους δε σωματικά/νοητικά έχοντες αναπηρία πως "δεν είναι πολλοί" και "σε κάθε περίπτωση,μπορεί η ιδωτική πρόνοια να τους φροντίσει"...
Πρόσθεσε δε και κάτι επιπλέον εν είδει ερωτήματος: "ακόμη κι αν υποθέσουμε πως υπάρχει κάποιος που ο Α κρίνει πως χρήζει συνδρομής.Ο Α έχει κάθε δικαίωμα να τον συνδράμει,αλλά βάσει ποιας ηθικής αρχής θα αξιώσει και τη συνδρομή του Β"; Προφανώς,το ερώτημα αποσκοπεί στην αποδόμηση της φιλοσοφίας του κράτους πρόνοιας,μέσω μιας διαδικασίας ανάδειξης κάποιων αυθαίρετων υποθέσεων ("κάποιοι υποθέτουν αυθαίρετα πως κάποιοι άλλοι βρίσκονται εν ανάγκη και,στο όνομα αυτής της αυθαίρετης υπόθεσης,υποχρεώνουν όλους να συνδράμουν,ακόμη και όσους δεν επιθυμούν να το πράξουν: άρα προσβάλλουν την ελευθερία των τελευταίων,οι οποίοι συνδράμουν χωρίς να ερωτηθούν αν το επιθυμούν": αυτή είναι,αν έχω σωστά αντιληφθεί,η σκιαγράφηση της φιλοσοφικής ένστασης)!

Δεν υπήρχε φυσικά χρόνος για επαρκή συζήτηση,αλλά είναι προφανές για μένα,πως η αρχική μου ένσταση διατηρεί την ισχύ της στο ακέραιο!

Κατ'αρχήν,οι σωματικά και νοητικά πάσχοντες δεν είναι επ'ουδενί "λίγοι".Ασφαλώς δεν αποτελούν την πλειοψηφία του πληθυσμού,αλλά υπάγονται και οι δικές τους στατιστικές στο νόμο της διαρκούς αύξησης,όσο αυξάνεται το προσδόκιμο επιβίωσης των ανθρώπων,αλλά και οι ποιοτικές συνιστώσες των ανθρώπινων κοινωνιών!
Με τον όρο "ποιοτικές συνιστώσες" εννοώ φυσικά τη συνεχή καταπολέμηση των νόσων που μαστίζουν την ανθρωπότητα,την εξάλειψή τους ή τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεών τους στην ποιότητα της ανθρώπινης ζωής.
Ας γίνω λίγο πιο απλός: πριν την εφαρμογή της ινσουλίνης (1922) στη θεραπεία του διαβήτη,οι διαβητικοί ήταν καταδικασμένοι σε πρόωρο θάνατο.Σήμερα-ευτυχώς-οι ίδιοι άνθρωποι ζουν μια σχεδόν φυσιολογική ζωή,χάρη στα θεραπευτικά μέσα που είναι διαθέσιμα,αλλά και στις μεθόδους πρόληψης και αποκατάστασης που εφαρμόζονται.Το τίμημα φυσικά είναι σαφές: το μέσο ετήσιο κόστος θεραπευτικής φροντίδας ενός διαβητικού στην Ελλάδα,έχει υπολογιστεί περίπου στα 1300 ευρώ (φάρμακα,αναλώσιμα,κόστος νοσηλείας,αντιμετώπιση επιπλοκών κλπ).Σήμερα,στη χώρα μας υπάρχουν 1.200.000 διαβητικοί,με τον αριθμό τους σε παγκόσμιο επίπεδο να υπολογίζεται στα 300.000.000 και πρόγνωση να διπλασιαστεί περί το 2030!
Ένας απλός πολλαπλασιασμός μας δίνει 1.560.000.000 ευρώ για την ετήσια υγειονομική κάλυψη μόνο των διαβητικών Ελλήνων!
Φυσικά,καμία σύγχρονη κοινωνία δε διανοείται πως είναι ηθικά αποδεκτή η απόσυρσή της από την υγειονομική κάλυψη των διαβητικών πολιτών της!
Η υγειονομική κάλυψη των πασχόντων από χρόνιες νόσους,είναι μια "ποιοτική συνιστώσα" την οποία οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν κατακτήσει και την οποία έχουν κάθε πρόθεση να διατηρήσουν και να επεκτείνουν.Αν στην εξίσωση προσθέσουμε και τις άλλες νόσους φθοράς (alzheimer,νεφρική ανεπάρκεια,κακοήθειες,καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια κλπ),το κονδύλιο που απαιτείται για την υγειονομική τους κάλυψη εκτοξεύεται σε επίπεδα που καμία εθελοντική ελεημοσύνη,όσο καλή διάθεση κι αν έχει,δεν μπορεί να καλύψει! Για την ακρίβεια,η υγειονομική κάλυψη του πληθυσμού,είναι εφικτή μόνο επί πιστώσει! Μόνο με την προέγκριση πιστώσεων είναι δυνατή η κάλυψη των υγειονομικών αναγκών των πολιτών μιας ανεπτυγμένης Δυτικής κοινωνίας.Ασφαλώς οι πιστωτές θα είναι τα μεγάλα ιδιωτικά και κρατικά funds,αλλά η βασική προϋπόθεση αξιόπιστης λειτουργίας του πιστοληπτικού συστήματος είναι η "ισχύς του συμβολαίου",την οποία μόνο οι οργανωμένες κρατικές συλλογικότητες μπορούν να εγγυηθούν!
Πως μπορεί να ισχύσει το συμβόλαιο ελλείψει μιας ανώτερης αρχής που θα εγγυάται την επιβολή του και θα διαθέτει τα μέσα να το επιβάλλει;
Στην ιστορία,δεν υπάρχει παράδειγμα ανθρώπινης κοινωνίας που να μην είναι δομημένη πάνω σε κάποιες αρχές Πολιτειακής μορφής,με σαφώς καθορισμένο μηχανισμό άσκησης εξουσίας και επιβολής νόμων! Δεν έχει υπάρξει ιστορικά κάποιο άλλο σχήμα κοινωνικής οργάνωσης που να είναι μακροπρόθεσμα λειτουργικό,έξω από τη θεσμικά οργανωμένη πολιτική κοινωνία! Ο τρόπος της θεσμικής οργάνωσης και η μορφή του πολιτεύματος,είναι φυσικά ζήτημα πολιτικής διαβούλευσης,αλλά η παρουσία θεσμικά κατοχυρωμένου μηχανισμού επιβολής των νόμων είναι conditio sine qua non προκειμένου η κοινωνία να λειτουργεί.Αυτό ισχύει είτε μιλάμε για την εποχή των αυτοκρατοριών,είτε για τα σύγχρονα κράτη.Είτε για τις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες της Δύσης,είτε για τις ολιγαρχίες ή τα μοναρχικά καθεστώτα του υπόλοιπου σύγχρονου κόσμου.

Για να απλοποιήσω το σκεπτικό μου,δίχως κρατικό μηχανισμό επιβολής των νόμων,κοινωνία δεν υφίσταται,πόσο μάλλον κράτος πρόνοιας ή προνοιακό σύστημα οποιασδήποτε μορφής.
Τη μη-κρατική ή αντι-εξουσιαστική κοινωνική οργάνωση την έχουν δοκιμάσει αρκετές ομάδες ανθρώπων διαχρονικά.Από τις θρησκευτικές μειονότητες των pilgrims και τους ουτοπικούς σοσιαλιστές του 19ου αιώνα,μέχρι τους Boers της Ν.Αφρικής στα τέλη του 19ου αιώνα,τους αναρχικούς της Καταλωνίας στο μεσοπόλεμο,τους Hippies της δεκαετίας του '60 και πάει λέγοντας.
Σε κάθε περίπτωση,το εγχείρημα ήταν βραχύβιο,επειδή αποδείχθηκε μη λειτουργικό.
Συνοψίζοντας,αν επιθυμούμε στοιχειώδη κοινωνική οργάνωση-εντός της οποίας θα υφίσταται και κάποιας μορφής σύστημα κοινωνικής πρόνοιας-είναι απαραίτητο να υπάρχει κράτος και νόμοι,στους οποίους τα άτομα θα υποτάσσονται.Φυσικά,είναι ιδανικό,το κράτος να λειτουργεί σεβόμενο τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών και οι νόμοι να εκφράζουν την αρχή του habeas corpus και του απαραβίαστου της ατομικής ιδιοκτησίας,αλλά πάντως κράτος πρέπει να υπάρχει.
Η ακραία ατομικιστική ελευθεριότητα της A.Rand εκτιμώ πως είναι εξίσου ουτοπική,με την αταξική ελευθεριακή κοινωνία των αναρχοκομμουνιστών,τα φαλανστήρια του Fourrier και την Utopia του More.
Εκτός όμως από ουτοπικά,τα κοινωνικά αυτά οράματα,είναι κατά τη γνώμη μου και αποτρόπαια!


Το δεύτερο σκέλος του επιχειρήματος,αυτό περί ηθικής επιλογής,παρουσιάζει εξίσου ενδιαφέρον.
Πράγματι δεν υπάρχει κανενός είδους "ηθικό πρόταγμα" που να επιβάλλει σε κάποιον άνθρωπο να δείξει συμπόνοια απέναντι σε κάποιον άλλον ή να τον συνδράμει για οποιοδήποτε λόγο.
Αν οι ανθρώπινες κοινωνίες απαρτίζονταν από άτομα που απλά συναλλάσσονται για ίδιον όφελος,τότε πέρα από τον ατομικό ωφελιμισμό,καμία άλλη ηθική έννοια δε θα νομιμοποιούνταν να αναπτυχθεί.Συνεπώς η "αλληλεγγύη",ο "ανθρωπισμός",η "αλτρουϊστική ηθική" θα ήταν λογικά άτοπες. Η ίδια μάλιστα η Rand κατακεραυνώνει στα γραπτά της την αλτρουϊστική αντίληψη,ως αντίληψη που αντιστρατεύεται το συμφέρον του ατόμου,ως παρακμιακή ηθική που προτάσσει το συλλογικό έναντι του ατομικού και υποτάσσει τον άνθρωπο στο επίπεδο του μηδενικού που οφείλει να θυσιαστεί για το καλό της συλλογικότητας.
Αλλά οι ανθρώπινες κοινωνίες δεν έχουν -ευτυχώς-αυτή τη μονόπλευρη εικόνα.
Οι άνθρωποι,ακόμη κι όταν συναλλάσσονται για ίδιον όφελος,αναπτύσσουν μια σχέση.Η καθημερινή επανάληψη της συναλλαγής,διευρύνει και εμβαθύνει αυτή τη διαπροσωπική σχέση.Η εμπιστοσύνη που γεννάται από την αξιοπιστία της συναλλαγής,οδηγεί αναπόφευκτα σε μια ηθική αποτίμηση: "επειδή ο Γιώργος με προμηθεύει με ποιοτικά προϊόντα,ο Γιώργος είναι αξιόπιστος"!
Αυτή η αρχική αποτίμηση,εντασσόμενη στο ευρύτερο περιβάλλον και συγκρινόμενη με τη συμπεριφορά άλλων προσώπων,οδηγεί τελικά σε μια ηθική αξιολόγηση: "ο Γιώργος,σε αντίθεση με άλλους,είναι έντιμος άνθρωπος" ή αντίθετα "ο Κώστας,είναι αναξιόπιστος και απατεώνας"!
Η εμπορική συναλλαγή,αναπόφευκτα οδηγεί σε μια ηθική συναλλαγή: οι άνθρωποι συναλλάσσονται και ανταλλάσσουν αξίες.Δεν ανταλλάσσουν μόνο προϊόντα-αυτό είναι μια πολύ στενή αντίληψη της ανταλλαγής-ανταλλάσσουν ακριβώς αξίες.Προβαίνουν σε μία έμπρακτη ηθική επιλογή! Αγοράζω από τον Γιώργο,επειδή τον εμπιστεύομαι και όχι από τον Κώστα επειδή τον θεωρώ αναξιόπιστο! Αντίστροφα,ο Γιώργος με εξυπηρετεί επειδή με εμπιστεύεται ενώ,δεν εξυπηρετεί τον Παύλο ο οποίος είναι κακοπληρωτής (άρα αναξιόπιστος).
Ολόκληρη η αγορά,εμπεριέχει μια ηθική επιλογή: αυτήν της εμπιστοσύνης!
Τι άλλο σημαίνει η αγορά επί πιστώσει και η πιστωτική κάρτα; "Σε εμπιστεύομαι,γι'αυτό και διευκολύνω τη συναλλαγή μας"!
Αν καταρρεύσει η καλή πίστη,καταρρέουν οι συναλλαγές,καταρρέει η ίδια η αγορά!
Ο Hayek επικαλείται τον όρο catallactics από το Αριστοτελικό "καταλλάσσειν"("Ηθικά Νικομάχεια"): ο όρος υποδηλώνει ακριβώς το ηθικό περιεχόμενο της αγοράς και τη συμβολή της στην ηθική ανάδειξη του ανθρώπου.Το "καταλλάσσειν" εμπεριέχει το "συναλλάσεσθαι" αλλά και τις ηθικές του συνέπειες: τη διανθρώπινη εμπιστοσύνη,την καταλλαγή,την κοινωνική ειρήνευση!
Οι άνθρωποι από άτομα δύσπιστα που αλληλοϋποβλέπονται,σταδιακά και σε βάθος χρόνου μετατρέπονται σε πολίτες που συναλλάσσονται με αμοιβαία εμπιστοσύνη και οικοδομούν μια κοινωνία με ηθικό περιεχόμενο!
Η μετατροπή της αγέλης των αγνώστων μεταξύ τους ατόμων,σε κοινωνία με ηθικό περιεχόμενο,είναι μια διεργασία ουσιαστικής αναβάθμισης της ηθικής υπόστασης του ανθρώπου!
Γι'αυτό ο Adam Smith επικαλείται την "common humanity" ως αναγκαίο συστατικό της ανθρώπινης κοινωνίας και ο Hayek αναφέρεται στην "moral tradition" ως απαραίτητο συμπλήρωμα του κοινωνικού ηθικού κώδικα.

Βάσει ποιας ηθικής αρχής θα μεριμνήσω για το άτομο που υποφέρει;
Αν το δω ως "'άτομο",βάσει καμιάς.
Αν το δω ως συμπολίτη,θα επικαλεστώ την αρχή της κοινωνικής ειρήνης.
Αν το δω ως συνάνθρωπο,θα επικαλεστώ την αρχή του ανθρωπισμού.
Βάσει ποιας ηθικής θα μεριμνήσω για τον πάσχοντα;
Αν οι ανθρώπινες κοινωνίες ήταν κενές ηθικού περιεχομένου,βάσει καμιάς.
Αλλά επειδή οι άνθρωποι είναι ηθικά όντα και έχουν δομήσει ηθικές κοινωνίες,μεριμνούν ο ένας για τον άλλον.

Όταν δέχεσαι επίθεση από τρεις κακοποιούς στο δρόμο,η αστυνομία θα παρέμβει για να σε προστατέψει,δίχως να περιμένει να της το ζητήσεις: θα καταργήσει την ελευθερία σου (αφού θα παρέμβει αυθαίρετα) για να σου σώσει τη ζωή! Γιατί; Επειδή ακριβώς η "ηθική παράδοση" (moral tradition) της κοινωνίας μας έχει κατακτήσει αυτήν ακριβώς τη διάσταση,μέσα από αιώνες πείρας και διανθρώπινου "καταλλάσσειν"!
Στο στενά ατομικιστικό σύμπαν της A.Rand,η moral tradition εξοβελίζεται ως "συλλογικό δημιούργημα",το άτομο οφείλει κάθε στιγμή να δηλώσει την επιθυμία του και τελικά,ο άτυχος άνθρωπος πεθαίνει στο δρόμο αβοήθητος,κάτω απ'τα χτυπήματα των κακοποιών...
Ασφαλώς και είναι μεγάλη κατάκτηση η προστασία των δικαιωμάτων του ατόμου!
Αλλά είναι η οργανωμένη κοινωνία που έχει εντάξει τα ατομικά δικαιώματα στην ηθική της παράδοση,εκείνος ο οργανισμός που θα εγγυηθεί την προστασία τους!
Ο κόσμος της Rand είναι μια θεωρητική κατασκευή: αποτελείται από άτομα που επιδιώκουν την ευτυχία μέσα σε ένα σύμπαν κενό ηθικού περιεχομένου! Αλλά η ευτυχία είναι κι αυτή μια ηθική έννοια.Πως μπορεί να πραγματωθεί σε ένα αν-ηθικό σύμπαν;

Οι ενστάσεις μου λοιπόν διατηρούν την ισχύ τους.
Από την άποψη του αγνωστικιστή φιλελεύθερου (Hayek,Friedman,Mises κ.α),τόσο η ηθική λειτουργία της αγοράς,όσο και η ηθική παράδοση της κοινωνίας,με αναγκάζουν να απορρίψω τον αυτοεκπληρούμενο ατομικισμό της A.Rand.
Θα τον απορρίψω όμως και ως χριστιανός φιλελεύθερος (όπως ήταν ο Adam Smith,ο John Locke,ο Frederic Bastiat).
Υπάρχει μια πολύ αξιόπιστη-κατά τη γνώμη μου-ηθική επιταγή που καθιστά δυνατή την ομαλή ανθρώπινη συμβίωση.Αποτελεί ρήση του Ιησού στην επί του όρους ομιλία: "Πάντα οὖν ὅσα ἐὰν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτως καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς· οὗτος γάρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται." (Ματθ 7:12)

Η αρχή της αμοιβαιότητας,αλλά και του σεβασμού της ατομικής ελευθερίας,σε μια ρήση πλήρη ηθικού περιεχομένου.Δεν ομνύω στο Θεό της εκδίκησης και των διαταγών,ελπίζω μόνο στο Θεό της αγάπης και της συγγνώμης.


Στο μυθιστόρημα "Ο άρχοντας των μυγών" του Golding,μια ομάδα παιδιών ναυαγεί σε ένα ερημονήσι και σταδιακά εκπίπτουν στη βαρβαρότητα.Ανάμεσά τους,υπάρχει ο Πόρκυ,ο χοντρούλης με τα γυαλιά μυωπίας που πάσχει από άσθμα.Το αδύναμο μέλος της ομάδας,αυτό που χρειάζεται συχνότερα τη συνδρομή των άλλων,είναι και το πρώτο θύμα του εκβαρβαρισμού! Δεν είναι ασφαλώς τυχαίο.Η εξαγρίωση των ανθρώπων,κάθε φορά που συμβαίνει,έχει ως πρώτα της θύματα τους ασθενέστερους εξ αυτών.

Οι άνθρωποι ευτυχώς,δεν είναι νησιά! Καταδικασμένοι να συνυπάρχουν,οφείλουν διαρκώς να βελτιώνουν τους όρους αυτής της συνύπαρξης.Αυτό απαιτεί μια δύσκολη ισορροπία κάθε φορά,ανάμεσα στο σεβασμό της ιδιωτικότητας και στην πραγμάτωση της απαιτούμενης αλληλεγγύης.Η αναζήτηση αυτής της ισορροπίας,είναι από μόνη της,τόσο μια νοητική προσπάθεια,όσο και μια ηθική επιλογή.

Man is no island...


24/4/2015