Ένα άλλο γελαστό απόγευμα

Η ταινία "Ένα γελαστό απόγευμα" είναι μια κινηματογραφική μεταφορά ενός σεναρίου του Φρέντυ Γερμανού. Όσοι δεν έτυχε να την έχουν δει,μάλλον δεν έχει νόημα να συνεχίσουν την ανάγνωση του παρόντος σημειώματος.
Για τους υπόλοιπους θα υπενθυμίσω το βασικό μοτίβο της ταινίας: η Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του "70, ο ήρωας της ταινίας ανένταχτος της αριστεράς,αντικομφορμιστής,επαναστάτης,η σύντροφός  του κόρη μεγαλοαστών,με παρελθόν συνεργασίας με τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Ο έρωτας από τη μια,οι "ταξικές διαφορές" από την άλλη,αλλά και κάτι ακόμη βαθύτερο: ο πατέρας του ήρωα,συνεργάτης των Γερμανών στην κατοχή! Μια μελανή σελίδα που θα τον κυνηγάει έστω κι αν δεν είχε ο ίδιος ευθύνη για τις πράξεις του πατέρα του!
Πίσω από το σενάριο,τους λαμπερούς πρωταγωνιστές (Νίκος Κούρκουλος-Μπέττυ Λιβανού) και την ωραία μουσική του Χατζηνάσιου,στο φιλμ ξεδιπλώνεται ολόκληρο το αφήγημα της αριστεράς στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης: οι "καλοί" της κατοχής που "έχασαν την ιστορική τους ευκαιρία" λόγω της συνωμοσίας του κεφαλαίου και των ξένων,που διώχτηκαν και κυνηγήθηκαν μετά τον εμφύλιο και που αναζητούν την ιστορική τους δικαίωση!
Φυσικά η ζωή και η ιστορική αλήθεια,είναι απείρως πολυπλοκότερες οποιωνδήποτε αφηγηματικών σχημάτων,πολύ περισσότερο όσων εντάσσονται στην υπηρεσία της ιδεολογικής αντιπαράθεσης και κατ'ανάγκην εξωραϊζουν επιλεκτικά τη μία πλευρά,δαιμονοποιώντας αντίστοιχα την αντίθετη.
Αλλά το θέμα μου δεν είναι ο σχολιασμός του σεναρίου,ούτε φυσικά η διερεύνηση της εγκυρότητάς του. Υπάρχουν ευτυχώς δεκάδες βιβλία σχετικά με την περίοδο 1941-1974 και στα οποία μπορεί ο οποιοσδήποτε να αναζητήσει πληροφορίες και επιχειρήματα των μεν ή των δε.

Το θέμα που επιθυμώ να αναδείξω είναι ότι η ταινία αυτή,όταν την πρωτοείδα στα δεκατρία μου χρόνια,άσκησε πάνω μου μια ιδιαίτερη γοητεία παρ'όλο που ήμουν αρκετά μικρός για να αντιληφθώ τα πολιτικά της μηνύματα. Αυτά τα αντιλήφθηκα αργότερα και υπήρξαν εξίσου ισχυροί παράγοντες επηρεασμού της εφηβικής μου σκέψης.
Αν με λίγα λόγια υπήρξα ως φοιτητής φίλα προσκείμενος στην αριστερά,αυτό οφείλονταν λιγότερο στη θεωρητική μου κατάρτιση (η οποία ήταν υποτυπώδης) και περισσότερο στη γοητεία του μηνύματος που εξέπεμπε το logo : από εδώ ήταν οι καλοί,οι γοητευτικοί,οι ανεξάρτητοι,οι αντικομφορμιστές,ο Κούρκουλος με τη μοτοσικλέτα του που φοράει ένα μπλου τζην και αγναντεύει το ηλιοβασίλεμμα...Από την άλλη ήταν οι συμβιβασμένοι,τα βουτυρόπαιδα,οι πλούσιοι,οι φλώροι,οι γόνοι των συνεργατών της δικτατορίας και της κατοχής!
Υποσυνείδητα είχα υιοθετήσει το αφήγημα του φιλμ,ήμουν αριστερός χωρίς πολλή σκέψη,επειδή ήταν γοητευτικό!

Νομίζω,στο βαθμό που νομιμοποιούμαι να μιλήσω για τη γενιά μου,ότι συνάντησα πολλούς σαν εμένα στο Πανεπιστήμιο.Παιδιά της μεσαίας τάξης,μεγαλωμένα με το όνειρο να προκόψουν μέσα απ'τα γράμματα,καλλιεργημένα,με ευαισθησίες,με "αστική" ανατροφή και ευγένεια και βέβαια με μια αυθόρμητη συμπάθεια προς την αριστερά ως αφηρημένη εκπρόσωπο του "καλού".
Τα χρόνια πέρασαν,ο καθένας μας πήρε το δικό του δρόμο,αλλά το παραμύθι ήταν πάντοτε εκεί και υποσυνείδητα σαγήνευε.

Για πολλούς λόγους,που έχουν αναλυθεί από πολλούς,στις σημερινές εκλογές εκτιμώ πως η γενιά μου ξεπερνά οριστικά τη γοητεία εκείνου του "γελαστού απογεύματος"! Καθένας για τους δικούς του λόγους κι εγώ προσωπικά εδώ και αρκετά χρόνια,αισθανόμαστε ότι το σενάριο δε μας αφορά.Πολύ περισσότερο,είμαστε βέβαιοι ότι το σενάριο υπήρξε προσχηματικό και βιώσαμε,ο καθένας στο βαθμό που το βίωσε,τα επίχειρα του εξωραϊσμένου παραμυθιού.

Αποχαιρετάμε λοιπόν οριστικά εκείνο το γελαστό απόγευμα,στο όνομα χιλιάδων άλλων απογευμάτων,λιγότερο εξιδανικευμένων. Ίσως τα απογεύματα αυτά να μη διαθέτουν τη γοητεία του Κούρκουλου και της Λιβανού,καθώς λικνίζονταν ερωτικά στην αμμουδιά,αλλά είναι εξίσου όμορφα και το σημαντικότερο: δεν υποκρύπτουν καμία υστεροβουλία,σαν εκείνης της νύχτας που ακολούθησε το απόγευμα του 1979 και κράτησε τα τελευταία πέντε χρόνια!

7/7/2019

Το τελευταίο video club

Στις αρχές της δεκαετίας του ´80, το βίντεο υπήρξε μία νέα οικιακή συσκευή που φιλοδόξησε να μεταφέρει μέρος της μαγείας του σινεμά στο περιβάλλον του σπιτιού. Αναγκαίο logistic του βίντεο,ήταν φυσικά το video club. Δεκάδες τέτοια καταστήματα σε κάθε πόλη παρείχαν την αναγκαία υποστήριξη με τις αντίστοιχες συλλογές ταινιών αρχικά σε κασέτες και στη συνέχεια σε dvd.
Ένας ολόκληρος νέος κύκλος εργασιών ξεκίνησε σε έναν μέχρι τότε παρθένο χώρο και μια αντίστοιχη αγορά αναπτύχθηκε. Η νέα αγορά,αποτέλεσε πεδίο προσοδοθηρίας για εκατοντάδες επαγγελματίες και,όπως συνήθως συμβαίνει και χώρο αντίστοιχου προβληματισμού για κοινωνιολόγους και διανοούμενους εν γένει,οι οποίοι έβλεπαν με ανησυχία το νέο μέσο ως ανταγωνιστή του παραδοσιακού σινεμά και προέβαιναν σε δυσμενείς αναλύσεις για τις συνέπειες της επέκτασης του οικιακού βίντεο (μεταξύ άλλων «αποξένωση», «αποκοπή από το κοινωνικό γίγνεσθαι», «αποβλάκωση από τη χολιγουντιανή βιομηχανία» και λοιπά μηνύματα επικείμενης συμφοράς).
Στο μεταξύ,η τεχνολογική εξέλιξη στο χώρο υπήρξε τέτοια που κανείς δεν είχε διανοηθεί!
Το video γρήγορα υπέκυψε στην τεχνολογική ανωτερότητα του dvd κι εκείνο με τη σειρά του στο blue ray! Αυτές οι εξελίξεις οδήγησαν τα video club σε αντίστοιχες προσαρμογές,δίχως φυσικά να απειλήσουν ποτέ την παράλληλη ύπαρξη του σινεμά!
Σύντομα όμως,η ιλιγγιώδης ανάπτυξη του διαδικτύου οδήγησε σε μη ανατάξιμες εξελίξεις. Η διακίνηση κινηματογραφικών ταινιών κάθε είδους στο διαδίκτυο και,κυρίως,η δυνατότητα οποιουδήποτε χρήστη να «κατεβάσει» και να δει στην οθόνη του υπολογιστή του οποιαδήποτε ταινία,υπονόμευσαν καίρια,όχι το σινεμά (όπως πολλοί φοβήθηκαν),αλλά το video club.Πέρα απ'αυτό,η κουλτούρα οπτικών θεμάτων που έχει διαμορφωθεί με την ευρεία χρήση των υπολογιστών,τα εκατοντάδες ολιγόλεπτα βίντεο,τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης,κατέστησαν τη διαδικασία ενοικίασης/προβολής ενός dvd μάλλον ξεπερασμένη,έχω την αίσθηση. Πρόσφατα επισκέφθηκα μεγάλο πολυκατάστημα και διαπίστωσα ότι ο τομέας των dvd είχε καταργηθεί (προφανώς κανείς πια δεν τα αγοράζει ή τα αγοράζουν τόσο λίγοι ώστε δεν είναι cost effective η συντήρηση ολόκληρου ξεχωριστού section).
Μέσα σε τριανταπέντε περίπου χρόνια,όσο διαρκεί σχεδόν μια γενιά,ο κύκλος εργασιών της αγοράς αυτής έφτασε στο τέλος του!
Τις προάλλες υπήρξα αυτόπτης μάρτυρας του οριστικού κλεισίματος δύο video club στα οποία υπήρξα πελάτης και συνδρομητής.
Πέρα από την ανθρώπινη πικρία που προκαλεί το τέλος κάθε σχέσης (και η τακτική εμπορική συναλλαγή,είναι μια ανθρώπινη σχέση από τις πιο ουσιαστικές),πέρα από τη θλίψη που νιώθεις για κάθε μαγαζί που «βάζει λουκέτο» όπως για κάθε άνθρωπο που χάνει τη δουλειά του,νομίζω πως πρόκειται κι εδώ για ένα ακόμη εναργές παράδειγμα της «δημιουργικής καταστροφής» (creative destruction, κατά τον όρο του Schumpeter) της οικονομίας της αγοράς. Εκ του μηδενός δημιουργήθηκε από την τεχνολογική εξέλιξη ένας νέος κύκλος εργασιών,μια νέα αγορά που άντεξε τρεις δεκαετίες. Η ίδια η τεχνολογική εξέλιξη που τη δημιούργησε,τώρα την καθιστά περιττή και την εξαφανίζει. Τα video clubs χάνονται,όπως χάθηκαν οι πεταλωτήδες όταν άρχισε η εξάπλωση του αυτοκινήτου,όπως χάθηκαν οι σιδεράδες του μεσαίωνα όταν εξαλείφθηκαν οι ιππότες,όπως σύντομα θα εξαλειφθούν και τα ταχυδρομεία στο σύγχρονο κόσμο των e mails.
Πρόκειται για νομοτελειακή εξέλιξη,οφειλόμενη στην τεχνολογική ανάπτυξη και δεν υπάρχει ούτε τρόπος να ανασταλεί,αλλά ούτε και κανένα λογικό επιχείρημα για να την εμποδίσει η ανθρώπινη κοινωνία. Παλιές δουλειές χάνονται,νέες δημιουργούνται,η διεργασία μεταμόρφωσης των ανθρώπινων κοινωνιών είναι αέναη.
Φυσικά στη διάρκεια αυτών των κύκλων κάποιοι στέκονται τυχεροί,προλαβαίνουν να εργαστούν και να συνταξιοδοτηθούν στην ίδια δουλειά,άλλοι προλαβαίνουν τη μέση του κύκλου και μένουν κατά το ήμισυ επιτυχημένοι,άλλοι -οι ατυχέστεροι- εντάσσονται στον κύκλο στην εποχή κορεσμού του,όταν έχει πάψει η εξάπλωσή του και έχει από καιρό ξεκινήσει η αναπότρεπτη παρακμή που οδηγεί στον τερματισμό. Αλλά δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζει κανείς εκ των προτέρων το στάδιο ανάπτυξης της αγοράς στην οποία αποφασίζει να επιχειρήσει! Το ρίσκο και η αβεβαιότητα,είναι εγγενή χαρακτηριστικά της οικονομίας της αγοράς,όπως και της ανθρώπινης ζωής!

Αποχαιρετώντας λοιπόν τα video club έχω να θυμάμαι δυο τρεις ανθρώπους που εργάστηκαν εκεί. Ο ένας πρόλαβε όλο τον κύκλο και συνταξιοδοτήθηκε,η άλλη εργάστηκε ως υπάλληλος και απολύθηκε τρία χρόνια πριν το οριστικό κλείσιμο του μαγαζιού. Η δεύτερη ασφαλώς υπήρξε συγκριτικά άτυχη. Ο τρίτος ήταν πρώην βοηθός κινηματογραφικών προβολών και το video club υπήρξε το επιτυχημένο προσωπικό του εγχείρημα.
Η ζωή ασφαλώς δεν είναι δίκαιη (οτιδήποτε κι αν σημαίνει αυτό) και οι συνάνθρωποί μας που ατυχούν αξίζουν το σεβασμό και τη συμπαράστασή μας. Η ηθική της αγοράς από μόνη της δεν μπορεί να περιβάλλει το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων,επειδή οι άνθρωποι είμαστε κάτι πολύ περισσότερο από ο,τι καταναλώνουμε! Το ότι η οικονομία της αγοράς (ο καπιταλισμός) αποτελεί την ορθολογικότερη ως σήμερα διευθέτηση,δε σημαίνει ότι συνιστά κάποιου είδους τέλεια διαδικασία. Οι αστοχίες είναι εγγενείς στις ανθρώπινες πράξεις.

Το σινεμά πάντως διασώζεται σε πείσμα των απαισιόδοξων κοινωνικών αναλυτών,προφανώς επειδή καλύπτει άλλου είδους ανάγκες σε σχέση με το video club. Το σινεμά είναι κάτι πολύ περισσότερο από την προβολή μιας κινηματογραφικής ταινίας σε μία αίθουσα,αλλά περί αυτού ίσως σε κάποιο άλλο σημείωμα.
Η παρούσα ανάρτηση γράφτηκε για να αποχαιρετίσει το video club με το σεβασμό που αξίζει στους ανθρώπους που εργάστηκαν σ'αυτό και με τη γλυκόπικρη αίσθηση που συνοδεύει αναπόφευκτα κάθε αποχωρισμό...

09/6/2019

Για τις Πρέσπες

Είναι το «έθνος» μια φανταστική επινόηση; Σε κάποιο βαθμό ασφαλώς είναι.

Όπως σε άλλοτε άλλο βαθμό επινοήσεις συνιστούν η «κοινωνική τάξη»,ο «αθλητισμός»,η «μόδα»,η «ομορφιά», ο «έρωτας»,η «ελευθερία», η «επανάσταση»,η «δικαιοσύνη»,η «αξιοπρέπεια»,η «τέχνη» και για να μη μακρηγορούμε,ολόκληρο το πλέγμα των ιδεών και των συμβολισμών πάνω στους οποίους η ανθρωπότητα οικοδομεί πολιτισμό.

Αν όλα τα παραπάνω είναι έννοιες δίχως σημασία,αν αποτελούν το «εποικοδόμημα» των οικονομικών και μόνο σχέσεων,αν η ουσία της ανθρώπινης φύσης είναι ο ηδονοθηρικός ευδαιμονισμός κι αν ο διαλεκτικός υλισμός συνιστά το εγκυρότερο εργαλείο για την προσέγγισή του,τότε ο Μαρξ είχε δίκιο και όλοι είμαστε στο βάθος οπαδοί του,οτιδήποτε κι αν ψηφίζουμε. Σ αυτήν την περίπτωση,η συμφωνία των Πρεσπών δεν έχει ουσιαστική σημασία,όπως δεν έχει ούτε το «Όχι» του ‘40,ούτε η επανάσταση του ‘21: απλές υποσημειώσεις στο φανταστικό «εποικοδόμημα».

Αν όμως «δεν υπάρχουν οικονομικές επιλογές,αλλά μόνο οικονομικά μέσα για την επίτευξη ηθικών επιλογών», αν «ουκ επ άρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος», αν ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μια πατρίδα,μια οικογένεια,μιαν αγάπη,μια κοινότητα για να προσδιορίζεται σε σχέση μ αυτές κι αν υφίσταται ανθρώπινη «συνείδηση» και «ψυχή»,τότε η πρώτη υπόθεση τίθεται εν αμφιβόλω και οι Πρέσπες πλήττουν καίρια το ηθικό σύμβολο πολλών εξ ημών.

Συνεπώς κάθε επιλογή είναι σεβαστή και εδράζεται πάνω σε συγκεκριμένες αντιλήψεις αυτοπροσδιορισμού.

Ούτε οι μεν είναι προδότες,ούτε οι δε είμαστε φασίστες.

Είμαστε μάλλον εκπρόσωποι δυο αντιτιθέμενων κοσμοθεωριών,που θα συνεχίσουν να αντιτίθενται όσο υπάρχει ανθρωπότητα.

Δυο τύποι δημοκρατίας

«Η δημοκρατία δεν πρεπει να είναι θεσμός που εξισορροπεί συμφέροντα και αποκοιμίζει συνειδήσεις,αλλά ενας εργαλείο επιβολής της θέλησης των πολλών»
(Αλ.Τσίπρας, πρωθυπουργός της Ελλάδας, στο προσωπικό του tweet 25/11/2017)

Η αλήθεια ειναι οτι η δημοκρατία ως μορφή πολιτεύματος χαρακτηρίζεται απο την αρχή της πλειοψηφίας. Η γνώμη των πολλών δίνει τον τόνο,αποτελεί κριτήριο επιλογής των κυβερνητών,καθορίζει την καθημερινότητα και θεωρείται θεσμικά και εθιμικά τεκμήριο καθοριστικό στη λήψη των αποφάσεων σε πλείστους τομείς της καθημερινότητας.
Ωστόσο,όπως κάθε πολίτευμα,ετσι και τα δημοκρατικά διαθέτουν ποιοτικές διαφοροποιήσεις.
Το τεκμήριο ποιοτικής αποτίμησης είναι η στάση τους απέναντι στις μειοψηφίες,αλλά και τα όρια ισχύος της αρχής της πλειοψηφίας.

Στις φιλελεύθερες δημοκρατιες της Δύσης,το άτομο και τα δικαιώματά του,προστατεύονται συνταγματικά,ιστάμενα υπεράνω της αρχής της πλειοψηφίας. Δεν μπορεί δηλαδη,να τεθεί σε δημοψήφισμα η ισχύς ή η αναστολή του δικαιώματος κατοχής ιδιοκτησίας, η ελευθερία έκφρασης,η ελεύθερη επιλογή επαγγέλματος,η ελεύθερη μετακίνηση,η ελευθερία του επιχειρείν και ενα σωρό ακόμη ατομικα δικαιώματα που συγκροτούν τον πυρήνα του φιλελεύθερου κράτους δικαίου. Η ατομική ιδιοκτησία,θεμέλιο όλων των δικαιωμάτων που συνθέτουν τη χορεία της ατομικής ελευθερίας,θεωρείται απαραβίαστη.
Η διαφύλαξη του πυρήνα των ατομικών δικαιωμάτων πέραν της αρχής της πλειοψηφίας,προστατεύεται από το φιλελεύθερο Σύνταγμα και τη διάκριση των εξουσιών,κυρίως δε την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.

Υπάρχουν ωστόσο και άλλου τύπου δημοκρατίες,στις οποίες τα παραπάνω δεν είναι διόλου αυτονόητα  και η αρχή της πλειοψηφίας αξιώνει να υποκαταστήσει τόσο τη Συνταγματική προστασία των δικαιωμάτων του ατόμου (και κάθε ομάδας μειοψηφικής,πρωτίστως δε της αντιπολίτευσης),όσο και τη διάκριση των εξουσιών,επιχειρώντας να υποκαταστήσει τη Δικαιοσύνη από το «κοινό περί δικαίου αίσθημα»!

Στις δημοκρατίες αυτές,όπως μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτό,η πλειοψηφία επιδιώκει να εκμηδενίσει κάθε θεσμικό περιορισμό της ισχύος της και καθίσταται προοδευτικά αυταρχική έναντι των μειοψηφούσας γνώμης,όπως αυτήν την εκφέρει κάθε αντιπολιτευόμενη ομάδα ή και κάθε μεμονωμένος πολίτης. Τέτοια δημοκρατία,καθίσταται στην πράξη πλειοψηφισμός αυταρχικού τύπου ή αλλιώς «δικτατορία της πλειοψηφίας». Παραδείγματα δημοκρατιών τέτοιου τύπου,είχαμε παλαιότερα στην Αργεντινή του Περόν και σήμερα στη Ρωσία του Πούτιν ενώ,με θλίψη μπορεί κανείς να αντιληφθεί τη βαθμιαία μετατροπή της Βενεζουέλας από κοινοβουλευτική δημοκρατία σε δικτατορία της πλειοψηφίας και τελικά σε σοσιαλιστικού τύπου αυταρχικό καθεστώς. Προφανώς,αυτής της τελευταίας πολιτικής μετάλλαξης είναι θιασώτης ο πρωθυπουργός της Ελλάδας. Άλλωστε,ουδέποτε έκρυψε την πολιτική του συγγένεια με το καθεστώς Μαδούρο.

Οι ρίζες αυτής της λαϊκίστικης εκτροπής της δημοκρατίας σε πολίτευμα στο οποίο οι πολλοί δυναστεύουν κι οι ολίγοι υπηρετούν,μπορούν να αναζητηθούν στη Γαλλική Επανάσταση και στην περί «γενικής Θελήσεως» θεωρία του Ρουσσώ. Τι άλλο είναι άλλωστε το «κοινό περί δικαίου αίσθημα» από μια σύγχρονη εκδοχή της volonte generale των ιακωβίνων,που υπήρξε το θεωρητικό υπόβαθρο της συστηματικής εξόντωσης αντιφρονούντων στην guillotine ;

Ο δρόμος της ιακωβίνικου τύπου δημοκρατίας,οδηγεί νομοτελειακά στον αυταρχισμό του απόλυτου μονάρχη. Βρίσκεται δε σε τέλεια αντίθεση με τη δημοκρατία της διάκρισης των εξουσιών και του περιορισμού της ισχύος του ηγεμόνα,τη φιλελεύθερη δημοκρατία που σφυρηλατήθηκε στην Δύση από μια σειρά ιστορικών κατακτήσεων,όπως το διάταγμα των Μεδιολάνων, η Magna Carta, η Μεταρρύθμιση,το έδικτο της Νάντης, η Επιστολή για την Ανεξιθρησκεία του Λοκ, η Αγγλική ένδοξη επανάσταση, η Αμερικανική Ανεξαρτησία και η Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου.
Ακόμη κι αν κανείς ανιχνεύσει ικανές δόσεις πολιτικής σκοπιμότητας και φιλοσοφικών ευσεβών πόθων σε όλα τα παραπάνω ενδεικτικά στάδια,γεγονός είναι ότι η θεσμική κατοχύρωση της ανεξαρτησίας του ατόμου και της πολιτικής ελευθερίας,υπήρξε μια βαθμιαία ιστορική διεργασία πολλών σταδίων που διαμορφώθηκε σε πολιτική αντίληψη πριν ολοκληρωθεί η σύλληψη της νεώτερης μορφής δημοκρατικού πολιτεύματος.
Κοινώς,τα ατομικά δικαιώματα προηγήθηκαν του καθολικού δικαιώματος ψήφου. Η δημοκρατία,έρχεται να επιβραβεύσει μια πολιτική κατάσταση ελευθερίας,στην οποία η υπεράσπιση θεμελιωδών ατομικών δικαιωμάτων θεωρείται προϋπόθεση του πολιτεύματος και ίσταται πέραν της εκλογικής διαδικασίας: δεν τίθενται σε ψηφοφορία τα δικαιώματα του ανθρώπου! Τουλάχιστον,όχι στη φιλελεύθερη δημοκρατική Δύση! Το Σύνταγμα της Ελευθερίας,απαγορεύει κάθε σχετική αμφισβήτηση!
Η Ρουσσωική εκδοχή της δημοκρατίας όμως,δεν είναι μια μορφή δημοκρατίας που τίθεται υπό συνταγματικούς περιορισμούς.Είναι αντίθετα,μια επιθετική δημοκρατία,που αμφισβητεί το θεσμικό συνταγματικό πλαίσιο εν ονόματι της λαϊκής βούλησης (ή σωστότερα της "volonte generale") την οποία ο εκάστοτε ηγεμόνας διεκδικεί ως αυθεντικός εκφραστής της. Η αντίληψη αυτή παρουσιάζεται ευφυώς στο πλήθος ως πραγματική πολιτική ελευθερία,αρνούμενη να υπακούσει σε οποιονδήποτε περιορισμό και διεκδικούσα λόγο σε κάθε κοινωνικό πεδίο: ακόμη και στην ιδιωτική σφαίρα του ατόμου! Υπό τέτοιους όρους,η ατομική ιδιοκτησία δεν αποτελεί άβατο για το κράτος,τα ατομικά δικαιώματα οφείλουν να υποτάσσονται στο "γενικό συμφέρον",το κράτος ταυτίζεται με το κόμμα που κυβερνά, η κυβέρνηση παύει να αποτελεί έμμεση εκπρόσωπο της σχετικής πλειοψηφίας οφείλουσα σεβασμό στο σύνολο των πολιτών και μετατρέπεται σε σταυροφόρο της υπέρτατης αλήθειας: "ή εμείς ή αυτοί" (προεκλογική αποστροφή Αλ.Τσίπρα,στις τελευταίες εκλογές)!

Αυτού του τύπου ο αντιφιλελεύθερος πλειοψηφισμός,η αρχή της πλειοψηφίας που απαιτεί να μην υπόκειται σε θεσμικούς περιορισμούς,η ιμπεριαλιστική δημοκρατία του λαϊκισμού,συνιστά το πολιτικό αποτύπωμα της παρούσας κυβέρνησης,όπως ανάγλυφα το περιγράφει σε ποικίλες δημόσιες παρεμβάσεις του ο πρωθυπουργός.

Είναι καιρός,στο βαθμό που η διαπίστωση είναι έγκυρη, να αναλογιστούμε  τα όρια της δημοκρατικής παρέμβασης,την ανάγκη να διαφυλάσσεται η μειοψηφούσα γνώμη,τη σημασία του περιορισμού της ισχύος του ηγεμόνα,την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης ως προϋπόθεση αυτού του περιορισμού, τη βαρύτητα του φιλελεύθερου Συντάγματος στην προστασία των θεμελιωδών πολιτικών ελευθεριών.

Η ελευθερία,είναι σημαντικότερη απ'τη δημοκρατία! Ας μην ταυτίζουμε τις έννοιες,όσο κι αν κάποιοι επιχειρούν να το πράξουν,συσκοτίζοντας και τις δυο. Μόνο μια δημοκρατία που ασκείται υπό φιλελεύθερο Σύνταγμα είναι συμβατή με την ελευθερία. Υπάρχει όμως και η δημοκρατία που χρησιμεύει ως άλλοθι για την επιβολή της ενός ανδρός αρχής κι αυτού του τύπου η δημοκρατία,συνιστά κίνδυνο για την ελευθερία.
Επαφίεται στον αναγνώστη,να αναστοχαστεί τι είδους δημοκρατία διαμορφώνεται σήμερα στη χώρα.
Σε κάθε περίπτωση "η δημοκρατία,όπως κάθε πολίτευμα,θα αξιολογηθεί απ'την ποιότητα των ηγετών της" (Irving Babbitt).


28/11/2017

Πλοίο στον Ινδικό

Βράδυ Χριστουγέννων στον Ινδικό Ωκεανό.
Το πλήρωμα του "Ελένη",έχει μόλις αποχαιρετήσει τον δεύτερο μηχανικό. Ένα ελικόπτερο Westland του Ινδικού πολεμικού ναυτικού,με τεχνολογία νυχτερινής πτήσης και GPS τελευταίας τεχνολογίας,έχει παραλάβει τον ασθενή εν πλω,για να τον μεταφέρει στο νοσοκομείο.
Ο γιατρός από τον Πειραιά,διέγνωσε πιθανή οξεία σκωληκοειδίτιδα μέσω τηλεδιάσκεψης.
Ο κυβερνήτης ενημερώνει την οικογένεια του αρρώστου. Μιλάνε και με τον ίδιο στο κινητό. Του εύχονται "περαστικά" και συνεχίζουν το ταξίδι,ενώ το ίχνος του Westland απομακρύνεται στο σκοτεινό ουρανό.
Το πλήρωμα σπεύδει στην τραπεζαρία,εκτός απ'όσους έχουν βάρδια. Ζεστό δείπνο,εορταστικό,καφές σε διάφορες ποικιλίες και γλυκό. Οι υπόλοιποι θα βολευτούν με το φούρνο μικροκυμάτων αργότερα.Το ψυγείο να'ναι καλά!
Είναι η ώρα που αναζητάς λίγη ανθρώπινη επαφή.Κάποιοι κουβεντιάζουν μεταξύ τους,άλλοι παίζουν χαρτιά,οι περισσότεροι αναζητούν αγαπημένα πρόσωπα στην πατρίδα ή άλλου: το Skype,τα sms,το facebook,το messenger,το viber και οι υπόλοιπες εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης των πολυμέσων παίρνουν φωτιά. Άλλοι αρκούνται σε μουσική στο youtube η σερφάρουν στο διαδίκτυο αναζητώντας πληροφορίες ή παρέα.
Το πλοίο διασχίζει το νυχτερινό ωκεανό με την ηλεκτρονική του πυξίδα και το GPS,το ραντάρ επιφανείας,τη νέας τεχνολογίας ντιζελομηχανή που αποδίδει 15% μεγαλύτερη ροπή με 20% μικρότερη κατανάλωση,τα διασωστικά μέσα τελευταίας τεχνολογίας: σωσίβια με ενσωματωμένο φως 48ωρης αυτόνομης λειτουργίας,σωσίβιες λέμβοι με εξωλέμβιο τριάντα ίππων,σχεδίες αυτόματου φουσκώματος κ.ο.κ
Τους εύχομαι καλό ταξίδι...

Προφανώς η τεχνολογία δεν εξαλείφει όλους τους κινδύνους που μας περιβάλλουν.Αλλά αν συγκρίνει κανείς τη δουλειά του ναυτικού σήμερα,με την αντίστοιχη πριν από τριάντα χρόνια,οι βελτιώσεις είναι εντυπωσιακές! Αν δε,ανατρέξουμε σε ακόμη παλιότερες εποχές,οι διαφορές είναι εξωπραγματικές! Η πλοήγηση,η ασφάλεια του πληρώματος,η διατροφή,τα διασωστικά μέσα,οι τηλεπικοινωνίες,η ψυχαγωγία,όλες οι παράμετροι της εργασίας έχουν αναβαθμιστεί χάρις στην τεχνολογική εξέλιξη!
Η ζωή-με μια λέξη-του ναυτικού,είναι καλύτερη!
Μια σύντομη επισκόπηση κάθε επαγγέλματος,αρκεί για να βεβαιωθούμε πως η αναβάθμιση των συνθηκών εργασίας μέσω της τεχνολογικής εξέλιξης,αποτελεί τον κανόνα σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα!
Η τεχνολογία κάνει τη δουλειά των ανθρώπων ευκολότερη,αποδοτικότερη και λιγότερο επικίνδυνη!
Κοινώς,αναβαθμίζει την ανθρώπινη ζωή!

Ας αφήσουμε για λίγο το πλοίο να συνεχίσει το ταξίδι του στον Ινδικό κι ας μεταφερθούμε,λίγους μήνες μετά,στο Ελληνικό λύκειο: εκεί που τα παιδιά των ναυτικών,ετοιμάζονται να γράψουν Έκθεση στις πανελλήνιες εξετάσεις. Το θέμα εδώ  http://news247.gr/eidiseis/koinonia/paideia/Panellinies/panellhnies-2017-to-thema-sth-neoellhnikh-ekthesh-gia-ta-eniaia-lukeia.4709561.html
Ας διαβάσουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα : "τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού διασύρθηκαν και υπονομεύθηκαν στις μέρες μας.Η σύγχυση πραγματικών και πλασματικών αναγκών,η πνιγηρή εντατικοποίηση του ρυθμού ζωής στις μεγαλουπόλεις,η εσωτερική μοναξιά,το άγχος και η αγωνία αλλοτριώνουν βαθύτατα και παρεμποδίζουν την πνευματική ολοκλήρωση των ανθρώπων".
Εκφράζεται η άποψη ότι η ανθρώπινη ζωή βαίνει επιδεινούμενη,για την ακρίβεια η διαπίστωση προβάλλεται περίπου ως αξίωμα μη χρήζον αποδείξεως.
Πρόκειται άραγε για μεμονωμένη διαπίστωση; Οι επιλογές των θεμάτων της έκθεσης,όπως τις σταχυολόγησε ο φίλος εκπαιδευτικός Λ.Καστανάς επί σειρά ετών,είναι ενδεικτικές:
2000: Η παιδεία ως μέσο διαφύλαξης των ιδανικών της ειρήνης, της ελευθερίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης
2001: Ο ρολος του διανοούμενου στη σύγχρονη εποχή της εξειδίκευσης και της κατανάλωσης
2002: Η μοριακή βιολογία και η γενετική ως ανθρώπινη ματαιοδοξία προς αποφυγήν
2003: Οικολογική κρίση ανισότητα κατανομής πόρων, κατανάλωση, αληθινή δημοκρατία κλπ
2004: Ο σύγχρονος δάσκαλος απέναντι στην επαναστατημένη νεολαία
2005: Η αξία των ομαδικών αγωνισμάτων έναντι των ατομικών
2006: Η μεγάλη ακούραστη ψυχή του πνευματικού δημιουργού
2007: Ο κοινωνισμός ενάντια στον ατομισμό
2008: Η αξία της Παράδοσης
2009: Το βιβλίο ως μέσο άμυνας κατά των ΜΜΕνημέρωσης
2010: Ο φόβος να χάσεις τη δουλειά σου λόγω τεχνολογικών εξελίξεων και η ανάγκη της αυτομόρφωσης
2011: Η βόμβα της πληροφορίας
2012: Η αρχαία τέχνη ως πρωτοπόρα και ζωντανή…
2013: Η αποξένωση μεταξύ των ανθρώπων λόγω της τεχνολογίας
2014: Η αξία της Ανθρωπιάς
2015: Οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης
2016: Η φιλία
2017: Τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού που διασύρονται στις μέρες μας και η ευθύνη της επιστήμης και της τεχνολογίας...

Eπί σειρά ετών,όπως διαπιστώνεται,το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας μας,παρουσιάζει περίπου ως "αξίωμα" μια αντίληψη σαφώς τεχνοφοβική. Η τεχνολογική εξέλιξη θεωρείται εκ προοιμίου "αντι-ανθρωπιστική" ως προς τις απώτερες επιπτώσεις της.Κοινός παρονομαστής η άποψη ότι η τεχνολογία αποξενώνει τους ανθρώπους και δρα διαλυτικά για την ανθρώπινη κοινωνία,το αίσθημα του κοινοτισμού,την οικογένεια,τον ίδιο τον ανθρώπινο ψυχισμό.
Επαληθεύεται άραγε από τα γεγονότα αυτή η τεχνοφοβική προσέγγιση;
Εκτιμώ πως συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: το παράδειγμα του πλοίου είναι ενδεικτικό,αλλά είναι ένα μόνο ανάμεσα σε εκατοντάδες αντίστοιχα.
Περιοριζόμενος μόνο στο δικό μου επάγγελμα,αναφέρω ότι όλοι οι δείκτες που αφορούν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ζωής (βρεφική θνησιμότητα,νοσηρότητα,θνησιμότητα γενικού πληθυσμού,χρόνος αποκατάστασης τραυμάτων,χρόνος αντιμετώπισης νόσων,επιπολασμός και επιπλοκές νόσων,συνολική βιωσιμότητα πληθυσμού κ.α, έχουν εντυπωσιακά αναβαθμιστεί τα τελευταία πενήντα χρόνια! Αυτό θα ήταν αδύνατον δίχως την αποφασιστική συνδρομή της τεχνολογίας στην ιατρική εκπαίδευση,στη θεραπευτική,στην πρόληψη (εμβόλια),στην αναβάθμιση των επαγγελμάτων υγείας (φυσιοθεραπεία,φυσική αποκατάσταση,οδοντιατρική κ.α).
Γιατί λοιπόν το ελληνικό λύκειο αποστρέφεται την τεχνολογία;

Φοβάμαι ότι η απάντηση-και εδώ-έχει δυστυχώς ιδεολογικό πρόσημο.
Η εκπαιδευτική κοινότητα κυριαρχείται από αριστερές ιδέες.Στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι εκπαιδευτικοί των δημοσίων λυκείων είναι σοσιαλιστές ή σοσιαλίζοντες,μηδέ των κομμουνιστών εξαιρουμένων.
Ο Μαρξ στο "Κεφάλαιο",περιγράφει ως "εγγενή τάση της καπιταλιστικής παραγωγής" την διαρκή αντικατάσταση του μεταβλητού κεφαλαίου (εργάτες) από το σταθερό κεφάλαιο (μηχανές/υποδομές).Αυτή η τάση υπακούει στη λογική της κερδοφορίας και,σύμφωνα με τη μαρξιστική οπτική,οδηγεί στην "προλεταριοποίηση" έναν διαρκώς αυξανόμενο εργατικό πληθυσμό,ο οποίος και θα αποτελέσει την πρώτη ύλη της επανάστασης που θα απαλλοτριώσει τα μέσα παραγωγής από τους ιδιοκτήτες τους και θα τα αποδώσει στους εργάτες!
Ο Μαρξ δυστυχώς είδε τη μία όψη της εξέλιξης.Πράγματι η εκβιομηχάνιση έχει σαν αποτέλεσμα την αντικατάσταση πλήθους εργασιών που μέχρι τότε τις εκτελούσαν άνθρωποι,από τις μηχανές. Μόνο που οι "περιττοί" πια εργάτες δεν μετατρέπονται υποχρεωτικά σε άνεργους,επειδή οι μηχανές δημιουργούν από μόνες τους νέες αναγκαίες εργασίες που πριν την εμφάνισή τους ήταν ανύπαρκτες!
Το αυτοκίνητο αντικατέστησε το άλογο κι ένα πλήθος εργαζομένων (πεταλωτές,σαμαράδες,εκτροφείς αλόγων,ιδιοκτήτες στάβλων κ.α) έχασε το αντικείμενο εργασίας του. Την ίδια στιγμή όμως,νέες δουλειές προέκυψαν ως αναγκαία συμπληρώματα της αυτοκίνησης (ανταλλακτικά,λάστιχα,καύσιμα,βαφές.λαμαρινοεπισκευές,πλυντήρια κ.α)! Ο συνολικός αριθμός απασχολούμενων,όχι μόνο δεν μειώθηκε,αλλά αυξήθηκε,ειδικά από τη στιγμή που η παραγωγή αυτοκινήτων έγινε μαζική!
Σε αντίθεση με τη μαρξιστική οπτική,η εργασία δεν είναι μια σταθερή ποσοτικά οντότητα η οποία οφείλει να απορροφήσει έναν αντίστοιχα σταθερό αριθμό εργατών! Η εργασία είναι πρακτικά απεριόριστη ενώ αντίθετα,οι εργαζόμενοι,όπως κάθε οικονομικό μέγεθος,είναι πεπερασμένοι!
Οι εργαζόμενοι σε μια επιχείρηση αποδίδουν εκεί την εργασία τους και την ίδια στιγμή,αποστερούν την εργασία τους από μια άλλη δραστηριότητα που θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Επειδή οι οικονομικοί πόροι είναι πεπερασμένοι,αυτό που έχει σημασία από την άποψη της οικονομίας,είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα να κατανέμεται με τον πιο παραγωγικό διαθέσιμο τρόπο!
Κανείς δεν εμποδίζει έναν άνθρωπο να επιχειρήσει σήμερα να αναβιώσει τη μετακίνηση με άλογα.
Αλλά το κόστος της επένδυσης,σε σχέση με το αποτέλεσμα (την ανταπόκριση στην αγορά),γρήγορα θα τον πείσει για το ανώφελο της επιχείρησης.Κάθε τι που είναι οικονομικά ζημιογόνο,είναι ζημιογόνο επειδή δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ανθρώπων.Η αυτοκίνηση,επικράτησε των αλόγων,επειδή απαντούσε στις ανάγκες των ανθρώπων καλύτερα! Σε μια οικονομία της αγοράς,αυτό γίνεται άμεσα αντιληπτό,χάρις στις διακυμάνσεις των τιμών,οι οποίες αποτελούν ουσιαστικά την έκφραση των διακυμάνσεων των προτιμήσεων των καταναλωτών,δηλαδή του καθενός μας!

Η διαδικασία φυσικά μετάβασης από μία μορφή εργασίας σε μια άλλη,δεν είναι ούτε άμεση,ούτε ανέφελη.Οι "ηττημένοι" της τεχνολογικής εξέλιξης,όσοι βλέπουν τις δουλειές τους να χάνουν το νόημά τους,είναι φυσικό να αντιδρούν: οι Λουδίτες στην  Αγγλία του 19ου αιώνα,κατέστρεφαν τις μηχανές κλωστοϋφαντουργίας  που τις έβλεπαν να τους "παίρνουν τη δουλειά"!
Συναισθηματική αντίδραση,κατανοητή ασφαλώς ως ενστικτώδης απάντηση,αλλά ανορθολογική από κάθε άποψη.Ούτε η κοινωνία φτωχοποιήθηκε (το αντίθετο!),ούτε οι Λουδίτες εξοντώθηκαν ως φυσικά πρόσωπα,από την εκβιομηχάνιση.Απλά,αναζήτησαν άλλο αντικείμενο εργασίας!

Στη σημερινή εποχή,δεν υπάρχουν Λουδίτες,αλλά υπάρχουν οργανωμένες συντεχνίες,οι οποίες στο χώρο του ευρύτερου δημόσιου τομέα,διαθέτουν μεγάλη πολιτική δύναμη! Οι δημόσιοι εκπαιδευτικοί,είναι μια απ'αυτές και όχι μόνο στην Ελλάδα (στις ΗΠΑ θεωρούνται ένα απ'τα πιο ισχυρά συνδικάτα και είναι οι μεγαλύτεροι χρηματοδότες του Δημοκρατικού κόμματος).
Ακόμη και όσοι εξ αυτών δεν ενστερνίζονται τη μαρξιστική ανάλυση,όλοι τους κατανοούν τις συνέπειες της τεχνολογικής εξέλιξης στις συνθήκες εργασίας τους: μεγαλύτερες απαιτήσεις,αξιολόγηση έργου,σύνδεση γνώσης με την παραγωγή,εναλλακτικές μορφές εκπαίδευσης κ.α.
Όλα αυτά αντίκεινται στην αδράνεια,τη μεγαλύτερη ίσως από τις ροπές της ανθρώπινης φύσης! οτιδήποτε μας ξεβολεύει,μας ενοχλεί! Ισχύει για τον καθένα μας,οποιαδήποτε δουλειά κι αν κάνει.
Αφού λοιπόν δεν μπορούμε να σταματήσουμε την τεχνολογική εξέλιξη,πρέπει να την απαξιώσουμε στο ηθικό επίπεδο,να την παρουσιάσουμε ως σατανική διεργασία που εξυπηρετεί το "κεφάλαιο" σε βάρος των "εργαζομένων" και συνεπώς οφείλει να μείνει εκτός εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Δεν ισχυρίζομαι ότι η τεχνολογία και η ελεύθερη αγορά από μόνες τους αρκούν για την ηθική αναβάθμιση του ανθρώπου! Είναι απαραίτητο ένα θεσμικό πλαίσιο κανόνων,το οποίο οφείλει να διαπνέεται από μια αντίστοιχη ηθική αντίληψη για τις ανθρώπινες κοινότητες: η τιμιότητα στις συναλλαγές,η ειλικρίνεια,η εφαρμογή των κανόνων,ο σεβασμός στην ιδιοκτησία και στα ατομικά δικαιώματα,αλλά και η αλληλεγγύη προς τους αδύναμους,όλα αυτά είναι ζητήματα ηθικών επιλογών που αποτελούν το αναγκαίο συμπλήρωμα της οικονομίας της αγοράς!
Οι ανθρωπιστικές σπουδές και η κλασσική αρχαιότητα,η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός,η Χριστιανική ηθική πέραν της θρησκευτικής της διάστασης, έχουν σημαντικό ρόλο να παίξουν σ'αυτόν τον κρίσιμο τομέα!
Αλλά όλα αυτά είναι αναγκαίο να συντονιστούν υπό τη διάθεση σύζευξης με τη σύγχρονη τεχνολογική εξέλιξη και όχι ως αντιπαρατιθέμενα σ'αυτήν!
Το λύκειο συνεπώς,έχει εξαιρετικά σοβαρό και δημιουργικό ρόλο να επιτελέσει,ανοιγόμενο στην τεχνολογία και την αγορά και όχι δίνοντας μάχες περιχαράκωσης!

Ο ανθρωπισμός δεν μπορεί να αντιπαρατίθεται στην τεχνολογία!
Είναι καιρός να αναζητήσουμε τις νέες εκφράσεις του ανθρωπισμού στην εποχή της επανάστασης της πληροφορικής!
Δεν αντιλαμβάνομαι γιατί είναι πιο όμορφο το "Κούρο Σίβο" του Καββαδία αν τραγουδιέται με την προοπτική του ναυαγίου και της καταστροφής και όχι με την προοπτική της δυσκολίας που πρέπει να υπερβούμε για να καλυτερέψουμε τη ζωή μας!
Η ζωή δεν είναι μόνο μινόρε ή ματζόρε,είναι η διαρκής εναλλαγή τους,για να σχολιάσω και ως ερασιτέχνης μουσικός.

Κι όταν απαγγέλλω απ'το "Σταυρό του Νότου"
"...είπαν πως την είχες αγαπήσει
 σε μια κρίση μαύρου πυρετού..."
προσωπικά χαίρομαι που ο μαύρος πυρετός (Λεϊσμανίαση, "καλά-αζάρ" στα Ινδικά),είναι σήμερα πια μια αντιμετωπίσιμη και ιάσιμη νόσος (πεντασθενές αντιμόνιο και λιποσωμική αμφοτερικίνη Β)
και δεν σκοτώνει τους ανθρώπους όπως παλιά!
Η αφαίρεση του θανάτου απ'το αφήγημα,δεν του στερεί την ομορφιά,άλλωστε η τραγική απόληξη της ζωής μας δεν αναιρείται.
Απλώς το ταξίδι γίνεται λιγότερο βασανιστικό!

Το ταξίδι της ανθρωπότητας,στον ωκεανό της ιστορίας,δεν έχει τέλος.
Ομορφαίνει όμως,όταν το κάνουμε λιγότερο εργώδες και περισσότερο ελεύθερο...


1/7/2017

Ελεύθερος επαγγελματίας ιατρός

Αφορμή γι'αυτό το κείμενο,αποτέλεσε η ανακοίνωση του ΕΟΠΥΥ http://www.eopyy.gov.gr/%CE%88%CE%B3%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B1%20%CE%95%CE%9F%CE%A0%CE%A5%CE%A5/%CE%9D%CE%AD%CE%B1%20-%20%CE%91%CE%BD%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%8E%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82%20-%20%CE%94%CE%B5%CE%BB%CF%84%CE%AF%CE%B1%20%CE%A4%CF%8D%CF%80%CE%BF%CF%85/%CE%91%CE%9D%CE%91%CE%9A%CE%9F%CE%99%CE%9D%CE%A9%CE%A3%CE%97%20-%20%CE%9F%CE%94%CE%97%CE%93%CE%99%CE%91%20%CE%A0%CE%A1%CE%9F%CE%A3%20%CE%A3%CE%A5%CE%9C%CE%92%CE%95%CE%92%CE%9B%CE%97%CE%9C%CE%95%CE%9D%CE%9F%CE%A5%CE%A3%20%CE%99%CE%91%CE%A4%CE%A1%CE%9F%CE%A5%CE%A3%20%CE%93%CE%99%CE%91%20%CE%99%CE%91%CE%A4%CE%A1%CE%99%CE%9A%CE%95%CE%A3%20%CE%95%CE%A0%CE%99%CE%A3%CE%9A%CE%95%CE%A8%CE%95%CE%99%CE%A3%2023-06-2017.pdf

Ας εξετάσουμε τα σημεία αναφοράς.
1) Καθορίζεται μέγιστος αριθμός επισκέψεων ασθενών ανά ιατρό ανά ημέρα!
    Δεν ενδιαφέρει αν ο ιατρός είναι περιζήτητος,αδιάφορος ή αντιπαθής,όλοι οι ιατροί υποχρεούνται να μην υπερβούν το μέγιστο καθορισμένο αριθμό ημερησίων επισκέψεων! Σε ο,τι αφορά τους ιατρούς,το μέτρο συνιστά ευθεία υπονόμευση των επιθυμητών από τους ασθενείς,προς όφελος των λιγότερο επιθυμητών,όσων οι ασθενείς για διάφορους λόγους αποφεύγουν. Ο όρος "καλός" και "κακός" ιατρός ίσως δεν ισχύει εδώ επακριβώς,αλλά σίγουρα ο δημοφιλής/επιθυμητός ιατρός πλήττεται σε σχέση με τον αντιδημοφιλή/ανεπιθύμητο συνάδελφό του. Ταυτόχρονα,η δυνατότητα του ασθενή να επιλέγει συμβεβλημένο ιατρό της αρεσκείας του,περιορίζεται αυταπόδεικτα.

2) Καθορίζεται ελάχιστος χρόνος ιατρικής επίσκεψης ανά ασθενή,τα δεκαπέντε (15) λεπτά!
Εδώ πλέον,η αυθαιρεσία εξακοντίζεται! Η ιατρική επίσκεψη υποβιβάζεται,από επιστημονική πράξη σε γραφειοκρατικό μέγεθος προκαθορισμένης διάρκειας! Περιοριζόμενος να αναφερθώ μόνο στην ειδικότητα της παθολογίας,είτε πρόκειται για συνταγογράφηση φαρμάκων,είτε για ερμηνεία παρακλινικών εξετάσεων,είτε για εξέταση ασθενούς (λήψη ιστορικού,κλινική εξέταση,παρακλινικό έλεγχο,συνταγογράφηση),όλα συναθροίζονται σε ένα αυθαίρετα προκαθορισμένο δεκαπεντάλεπτο της ώρας!
Αυτή η προφανής γελοιοποίηση της ιατρικής πράξης,θα οδηγήσει εκ του ασφαλούς σε αντίστοιχα φαιδρές καταστάσεις.Ιατροί και ασθενείς,θα αλληλοκοιτάζονται,ανταλλάσσοντας κοινωνικού τύπου σχόλια ("τι κάνετε στο σπίτι,τα παιδιά καλά";) περιμένοντας να παρέλθει το "ιερό δεκαπεντάλεπτο",προκειμένου να ολοκληρωθεί νομοτύπως η επίσκεψη και να μπορέσει ο ασφαλισμένος να πάει στο σπίτι του και ο ιατρός να δει τον επόμενο ασφαλισμένο!
Πρωτοφανής σπατάλη χρόνου,σε βάρος και των δυο-ιατρών και ασφαλισμένων- αλλά προφανώς προς τέρψη της γραφειοκρατίας του ΕΟΠΥΥ που θα μπορεί να ισχυριστεί ότι ο χρόνος που διατίθεται προς ιατρική εξέταση είναι επαρκής!
Η στρέβλωση φυσικά πηγάζει από την προφανή ανακολουθία: αντί να ορίζεται ο χρόνος εξέτασης,από τον καθ'ύλην αρμόδιο ιατρό,ορίζεται από μια αυθαίρετη γραφειοκρατικού τύπου απόφαση!
Την ίδια στιγμή,στο χώρο του ιατρείου,άλλος ασθενής με περισσότερο επείγον πρόβλημα θα αδυνατεί να προσεγγίσει τον ιατρό και ο ιατρός θα αδυνατεί να τον εξετάσει,αν δεν έχει παρέλθει το "ιερό δεκαπεντάλεπτο"!
Πρωτοφανείς παραλογισμοί,που αν υλοποιηθούν θα οδηγήσουν σε συνδυασμό κωμικών και τραγικών καταστάσεων στα ιατρεία!

3) Καλούνται οι ιατροί να δηλώσουν το ωράριο εξυπηρετήσεως των ασφαλισμένων του ΕΟΠΥΥ.
Λογικό,εκ πρώτης όψεως.Αλλά ,με τους προαναφερθέντες περιορισμούς (15 λεπτά για κάθε ασφαλισμένο και μέχρι 20 ασφαλισμένοι την ημέρα),είναι προφανές ότι το ωράριο καθίσταται χαοτικό! Ο ιατρός θα πρέπει να διαθέσει 5 ημερήσιες ώρες για την εξυπηρέτηση 20 ασφαλισμένων,ενώ κατά κανόνα ο ρεαλιστικός χρόνος που απαιτείται είναι υποπολλαπλάσιος,αλλά θα πρέπει να τις  διαθέσει και με τέτοιο τρόπο διασποράς στο 24ωρο,ώστε να έχει τη δυνατότητα να εξετάζει και ιδιωτικούς του ασθενείς,αλλά και να μη διαταράσσεται η ροή εξυπηρέτησης των ασφαλισμένων του ΕΟΠΥΥ! Τα παραπάνω ισούνται με απόπειρα τετραγωνισμού του κύκλου!

Είναι μάλλον περιττό να επιχειρηματολογήσουμε περαιτέρω.
Η ανακοίνωση του ΕΟΠΥΥ επιχειρεί να εντάξει την ιατρική πράξη σε έναν γραφειοκρατικό κυκεώνα,αποκλειστικά και μόνο για λόγους εντυπώσεων. Οι συνέπειες της τυχόν εφαρμογής της θα είναι τραγελαφικές!
Ιατροί οι οποίοι εξυπηρετούν πλήθος ασφαλισμένων,θα αναγκαστούν να τους διασπείρουν σε ένα δεκαήμερο (μέχρι 200 επισκέψεις δικαιολογεί ο ΕΟΠΥΥ ανά ιατρό κάθε μήνα).
Ασθενείς οι οποίοι εξυπηρετούνταν σε πέντε λεπτά (τόσο διαρκεί μια μέση συνταγογράφηση φαρμάκων),θα περιμένουν χαζολογώντας να παρέλθει το τέταρτο της ώρας.
Ιατροί οι οποίοι έχουν διάθεση να εργαστούν,θα πρέπει να προσαρμόσουν την εργασία τους σε προκαθορισμένη διάρκεια επίσκεψης!
Ασθενείς που έχουν επείγον ιατρικό πρόβλημα,θα πρέπει να βρουν τον ιατρό εκτός ωραρίου ΕΟΠΥΥ,αλλά και εκτός "τέταρτου επίσκεψης ΕΟΠΥΥ",για να εξεταστούν!

Οι ρυθμίσεις που επιχειρούν με αυθαίρετο τρόπο να καταστήσουν την ιατρική πράξη,έρμαιο προαποφασισμένου χρόνου και  να μετατρέψουν τους ιατρούς σε χρονομέτρες,θα δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα σε ιατρούς και ασφαλισμένους.
Πρόκειται για φαιδρότητες οι οποίες καλό θα ήταν να αποσυρθούν.Όχι μόνο δεν διευκολύνουν ιατρούς και ασθενείς-το αντίθετο-αλλά επιδεινώνουν τις συνθήκες λειτουργίας ενός κρίσιμου για την υγεία των ανθρώπων επαγγέλματος:του ιατρικού!
Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν η ανακοίνωση υποκρύπτει απώτερες σκοπιμότητες.Αν δηλαδή επιχειρείται να υπονομευθεί έτι περαιτέρω το ιδιωτικό ιατρείο,ώστε να αναδειχθούν οι δημόσιες δομές ΠΦΥ (ΤΟΜΥ)που επιχειρείται να ανασυσταθούν. Δεν αποκλείω ένα τέτοιο ενδεχόμενο,δεδομένης της ιδεολογίας των κυβερνώντων και της εμφανούς απέχθειάς τους προς κάθε ελεύθερο επαγγελματία! Ωστόσο,ακόμη κι αν ισχύει κάτι τέτοιο,πρόκειται περί ματαιοπονίας. Η ιατρική είναι πολύ αρχαιότερη του σοσιαλισμού και θα συνεχίσει να υπάρχει και μετά την έκλειψή του.Η ιστορική εμπειρία το επιβεβαιώνει.

Ανακεφαλαιώνοντας:
Αν μας ενδιαφέρει η υγεία των πολιτών,οφείλει να μας ενδιαφέρει και η απρόσκοπτη εργασία των ιατρών!
Τόσο προφανές,τόσο αληθές!


24/6/2017

Η εποχή Τραμπ

Με αφορμή την ορκωμοσία Τραμπ,άκουσα την ομιλία που εκφώνησε ο νέος Πρόεδρος.
http://abcnews.go.com/Politics/full-text-president-donald-trumps-inauguration-speech/story?id=44915821
Είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον,καθώς παρουσίαζε το πολιτικό του σκεπτικό. Θα επιχειρήσω μια σύντομη σταχυολόγηση,παραθέτοντας εντός εισαγωγικών αυτούσιες φράσεις του.
Στο επικεντρό της,ένας "νέος εθνικισμός" (America first) βασισμένος στην αντίληψη οτι "ένα έθνος υπάρχει για να υπηρετεί τους πολίτες του". Επι της αρχής,ελάχιστοι θα διαφωνούσαν.
Ωστόσο,χρειάζεται και η μυθολογία: "μοιραζόμαστε ενα ένδοξο πεπρωμένο",συμπλήρωσε ο πρόεδρος κι εδώ κάπου,αρχίζουμε να νιώθουμε ενα ρίγος να διαπερνά την πλάτη μας. Την τελευταία φορά που ενα ισχυρό έθνος οραματίστηκε οτι ειναι ιστορικά προορισμένο να θριαμβεύσει,ο κόσμος βυθίστηκε στα συντρίμμια.

Κατα τον Τραμπ,σήμερα ξεκίνησε η αληθινή "λαοκρατία" καθώς η νίκη του ήταν νίκη ενάντια στο "κατεστημένο" και εκφράζει ενα "ιστορικό κίνημα πρωτοφανές" το οποίο "θα καθορίσει για πολλά χρόνια την πορεία του κόσμου"!
Μεσσιανικά,ανορθολογικά στοιχεία,μαζι με κολακεία του πλήθους. Καθόλου ευοίωνη συνταγή!

Το πιο ενδιαφέρον σημείο,ειναι η οικονομική του πολιτική. "Κάναμε πλούσιες τις άλλες χώρες,φτωχαίνοντας τη δική μας.Ο πλούτος της μεσαίας τάξης μας λεηλατήθηκε και ανά διανεμήθηκε στον υπόλοιπο πλανήτη"!
Πρόκειται,κατα τη γνώμη μου,για τη "λυδια λίθο" της υπερψήφισης Τραμπ. Η αμερικανική μεσαία τάξη,βιώνει τις συνέπειες της παγκοσμιοποίησης αρνητικά,υπό την έννοια οτι η οικονομική της θέση στον κόσμο,υποβαθμίζεται διαρκώς,λόγω της αλματώδους ανάπτυξης των νέων οικονομιών. Αυτό ειναι κατι που προφανώς ενοχλεί τον μέσο δυτικό ο οποιος είχε συνηθίσει σε μια κατάσταση χαοτικής εισοδηματικής  υπεροχής του έναντι των υπολοίπων.
Πως σκοπεύει ο Τραμπ να επαναφέρει οικονομική ανάπτυξη και θέσεις εργασιας;
Με μια συνταγή του παρελθόντος : εμπορικό προστατευτισμό! "Αγοράζω αμερικανικά και προσλαμβάνω Αμερικανούς" ήταν επί λέξη το σύνθημα του!


"Ο προστατευτισμός θα οδηγήσει σε ευημερία και ισχύ",συμπλήρωσε.
"Θα χτίσει νέες γέφυρες,αεροδρόμια,σιδηροτροχιές,αυτοκινητοδρόμους κλπ έργα υποδομής", σε μια υπόμνηση ίσως του μεσοπολεμικού new deal. Άλλωστε και ο προστατευτισμός ήκμασε στην περίοδο του μεσοπολέμου,με τραγικές πολιτικές επιπτώσεις...

Την εικόνα συμπληρώνει ο βολονταρισμός: "μην επιτρέψετε σε κανέναν να σας πει πως δεν γίνεται" που συμπλέει με το μεσσιανικό στοιχείο "θα μας προστατέψει ο Θεός"! Μια νέα συλλογικότητα κυοφορείται κάτω απ αυτές τις συνθήκες :"η πίστη στην πατρίδα,θα μας οδηγήσει στην ενότητα αναμεταξύ μας"!

Ο Τραμπ μιλά λοιπόν για το μέλλον,αλλα οι συνταγές του θυμίζουν το όχι και τόσο μακρινό παρελθόν. Για την ακρίβεια θυμίζουν έναν άλλον οραματιστή του μεσοπολέμου ο οποίος προέκρινε αντίστοιχες αξίες: πρώτα η Γερμανία,ενότητα,συλλογικότητα,δουλειές για τους πολίτες,καταδίκη των παρηκμασμένων κομμάτων του κατεστημένου,ασφάλεια και οικονομικό προστατευτισμό μέχρι σημείου απόλυτα ελεγχόμενης οικονομικής δραστηριότητας κ.ο.κ
Τι λείπει μέχρι στιγμής απο τη συνταγή Τραμπ για να μιμηθεί πλήρως τη συνταγή της μεσοπολεμικής Γερμανίας;
Δυο βασικά στοιχεία : ενας αποδιοπομπαίος τράγος και μια θεσμική διολίσθηση σε πρακτικές ολοκληρωτισμού.
Κι αν ο αποδιοπομπαίος τράγος ειναι εύκολο να επινοηθεί (τότε στη Γερμανία τον ρόλο τον έπαιξαν οι δύσμοιροι Εβραίοι),η θεσμική εκτροπή φαντάζει εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα. Η αμερικανική Πολιτεία διαθέτει ισχυρή δημοκρατική παράδοση και σημαντικούς θεσμικούς μηχανισμούς ελέγχου και ισορροπιών. Η πιθανότητα συγκέντρωσης υπερεξουσιων σε έναν φορέα εξουσίας ή σε ενα πρόσωπο,ειναι ελάχιστη. Ωστόσο,στη ζωη τίποτε δεν μπορεί εκ των προτέρων να αποκλειστεί! Και μονο το γεγονός οτι ο φορέας τέτοιων αντιλήψεων ειναι πλέον Πρόεδρος των ΗΠΑ,συνιστά απο μόνο του μια πρόκληση πρωτοφανή στη μεταπολεμική ιστορία!

Ποια θα είναι η εξωτερική πολιτική του νέου πλανητάρχη; Αντιφατικά στοιχεία έδωσε η ομιλία του. Από τη μια μεριά ένας "νεο-απομονωτισμός" με περιορισμό των στρατιωτικών υποχρεώσεων των ΗΠΑ έναντι των παραδοσιακών τους συμμάχων τους οποίους "έχουν επιδοτήσει αρκετά"(κάτι που ασφαλώς είναι αληθές). Από την άλλη,μια διακήρυξη συμμαχίας απέναντι στον ισλαμικό φονταμενταλισμό,προκειμένου αυτός να "εξαλειφθεί ριζικά"! Άρα,αναμένονται αναδιατάξεις στη διεθνή σκηνή.

Το βέβαιον ειναι οτι ο νέος Πρόεδρος της μεγαλύτερης οικονομικής και στρατιωτικής δύναμης του πλανήτη,παρουσίασε ενα πολιτικό προγραμμα ριζικής αναθεώρησης θεμελιωδών στοιχείων που κυριάρχησαν τις τελευταίες δεκαετίες στη διαμόρφωση του οικονομικού και γεωπολιτικού τοπίου.
Μένει να φανεί σε ποιο βαθμό θα υλοποιηθεί κατι τέτοιο και βέβαια,ποιες θα ειναι οι επιπτώσεις του.
Αν θα μπορούσα να κανω μια πρόβλεψη,θα έλεγα οτι ο οικονομικός προστατευτισμός τον οποιον εξήγγειλε,ειναι καταδικασμένος σε αποτυχία.
Πρόκειται για ανορθολογική επιλογή που εκτοξεύει το κόστος λειτουργίας της αγοράς,οδηγεί σε
 σπατάλη πόρων και σε ένταση των εμπορικών ανταγωνισμών εν μέσω κλίματος αμοιβαίας καχυποψίας και αντιπαλότητας.
Ιστορικά απέτυχε οποτεδήποτε κι αν εφαρμόστηκε,πολυ συχνά δε-και εύλογα- οδήγησε σε στρατιωτικές συρράξεις.

Οι αντοχές της αμερικανικής δημοκρατίας ενδέχεται να δοκιμαστούν. Εκτός απο τις ιδέες του νέου Προέδρου,το προσωπικό του στυλ δεν είναι διόλου συναινετικό,παρόλο που απόψε υπήρξε ηπιότερος εκφραστικά. Υπήρξαν ήδη διαδηλώσεις πολιτών που εξέφραζαν την αποδοκιμασία τους,γεγονός το οποίο δεν είχε νομίζω επαναληφθεί σε άλλες ορκωμοσίες Προέδρων.
Οι ΗΠΑ ωστόσο,παραμένουν η χώρα με τη μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα στον πλανήτη. Η πολιτική τους είναι εκ των πραγμάτων παγκόσμια πολιτική,ακόμη κι αν αυτή είναι ο απομονωτισμός: ακόμη και  η μη συμμετοχή των ΗΠΑ σε κάποιο θέατρο εξελίξεων συνιστά παγκόσμιας σημασίας είδηση και έχει αντίστοιχης σημασίας επιπτώσεις.
Το ίδιο ισχύει και για την οικονομική τους πολιτική. Κάθε επιλογή,έχει παγκόσμιες επιπτώσεις.
Θα βιώσουμε άραγε την εποχή που η Αμερική,απο παγκόσμιος θεματοφύλακας της ελευθερίας θα μετατραπεί σε κήρυκα του εμπορικού προστατευτισμού; Κι ολα αυτα εν μέσω συνθηκών παγκοσμιοποίησης; Πολλές αντιφατικές επιλογές μοιάζει να εκπροσωπεί ο νέος Πρόεδρος.

Σε κάθε περίπτωση,μπαίνουμε σε μια συναρπαστική,ριψοκίνδυνη εποχή!
Κάθε πρόβλεψη ειναι παρακινδυνευμένη.
Ειναι χρήσιμο ωστόσο,να διατηρούμε σε εναργεια τις θεμελιώδεις επιλογές της ελευθερίας: ελεύθερο εμπόριο,ελεύθερος ανταγωνισμός,ανοιχτές αγορές,ανοιχτές κοινωνίες!
Είναι και αναγκαίο να τις υπενθυμίζουμε στον Πρόεδρο Τραμπ,όσο ταπεινοί κι αν είμαστε!


21/1/2017

Η γοητευτική φενάκη της ουτοπίας

Με αφορμή το θάνατο του Κουβανού δικτάτορα Φιντέλ Κάστρο,είχαμε ξανά την ευκαιρία να διαπιστώσουμε ότι “όλοι οι δικτάτορες δεν είναι ίδιοι”.Υπάρχουν οι δικτάτορες με συντηρητικές αντιλήψεις,οι οποίοι γνωρίζουν (δικαίως) τη γενική κατακραυγή και υπάρχουν και οι εξ αριστερών δικτάτορες.Ο Κάστρο ανήκε στους δεύτερους.

Οι αριστεροί δικτάτορες χαίρουν κατ’αρχήν ειδικής επίκλησης: σχεδόν κανείς δεν τους αποκαλεί “δικτάτορες”,αντ’αυτού προτιμώνται άλλοι όροι ποκίλης εξωραϊστικής υφής: “ηγέτης”,”επαναστάτης”,”πατέρας” κλπ. Ενίοτε υιοθετούνται αυτούσιες και οι προσφωνήσεις των υποστηρικτών τους.Έτσι λοιπόν ο Κάστρο ήταν “κομμαντάντε” (αρχηγός)!

Η εκλεκτικά ωραιοποιημένη επίκληση,αντιστοιχεί φυσικά σε μια υπόρρητη ή και ανυπόκριτη συμπάθεια,η οποία συχνά φτάνει στην άνευ όρων αποδοχή! Δε θα ήταν άστοχο να ισχυριστώ ότι οι θαυμαστές του Κάστρο ανέρχονται διεθνώς σε χιλιάδες.Δυστυχώς για τη στατιστική ακρίβεια,δε θα μάθουμε ποτέ πόσοι εξ αυτών ήταν Κουβανοί αφού,ο μακαρίτης καθ’όλη τη διάρκεια της υπερπεντηκονταετούς του ηγεσίας δε θεώρησε σκόπιμο να θέσει την πολιτική του στη βάσανο της λαϊκής ετυμηγορίας.Κοινώς,δεν έκανε ποτέ εκλογές και τώρα,είναι φύσει αδύνατον να κάνει...

Η συμπάθεια απέναντι στους σοσιαλιστές/κομμουνιστές δικτάτορες,δεν αποτελεί Ελληνική ιδιαιτερότητα.Η εξωραϊστική ορολογία είναι απέναντί τους διεθνώς ομόθυμη.”Ηγέτη” αποκάλεσε τον Κάστρο το BBC,το Reuters,πλήθος δυτικών εφημερίδων,καθώς και αρκετοί δημοκρατικά εκλεγμένοι βουλευτές και μάλιστα όχι απαραιτήτως αριστερών αντιλήψεων.

Ειδική μνεία πρέπει ασφαλώς να γίνει στον Πρωθυπουργό του Καναδά ο οποίος πλειοδότησε σε κοσμητικά επίθετα για τον θανόντα,σε βαθμό τέτοιο ώστε να έχει προκαλέσει γενικευμένη θυμηδία.

Καταγράφουμε συνεπώς ένα αναμφισβήτητο φαινόμενο: οι σοσιαλιστές δικτάτορες αντιμετωπίζονται από το ευρύ κοινό σε μεγάλο βαθμό επιεικώς,σε σημαντικό δε βαθμό με ανυπόκριτη αποδοχή.Δεν αναφέρομαι στους στρατευμένους σοσιαλιστές,οι οποίοι είναι φυσικό να εκφράζουν το θαυμασμό τους,περιγράφω την τάση που χαρακτηρίζει τον μέσο μη πολιτικοποιημένο πολίτη της Δύσης.

Το ερώτημα που ανακύπτει είναι “γιατί”;

Τι είναι αυτό που ωθεί τον μέσο δυτικό πολίτη μέσου και μεγάλου εισοδήματος να ανέχεται την πρακτική του σοσιαλιστικού ολοκληρωτισμού και να επιστρατεύει ένα σωρό (έωλα) επιχειρήματα για να τη δικαιολογήσει;

Ασφαλώς η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονολεκτική ούτε μονοσήμαντη.Εκτιμώ όμως ότι έχει κατά κύριο λόγο να κάνει με τη γοητεία που ασκεί η “σοσιαλιστική ουτοπία” στη σκέψη μας και την εν γένει ανάγκη του ανθρώπου να προστατέψει τις ουτοπίες του.Το γεγονός ότι διαχρονικά οι ουτοπίες περιέγραψαν ή υλοποίησαν τερατωδίες,ουδόλως είναι αρκετό για να τις απομυθοποιήσει.

Η “νεφελοκοκκυγία” του Αριστοφάνη υπήρξε μία από τις αρχαιότερες κομμουνιστικές ουτοπίες,εκεί γίνονταν λόγος για κοινή ιδιοκτησία της γης.Παρόλο που ο επινοητής της την αποδόμησε,το μήνυμά της παρέμεινε γοητευτικό.

Το “νησί των Μακάρων” περιγράφεται στον Ησίοδο ως μια γη της επαγγελίας στην οποία οι άνθρωποι ζουν ευτυχισμένοι και γεύονται τα αγαθά της φύσης δίχως μόχθο.

Η “Πολιτεία” του Πλάτωνα,αποτελεί μια προσπάθεια περιγραφής ενός ιδεατού τύπου πολιτεύματος.Στο έργο υπάρχουν σελίδες απροκάλυπτου ολοκληρωτισμού,προτρέποντας σε έλεγχο της τέχνης,της πληροφόρησης,της εκπαίδευσης,ακόμη και σημεία τερατώδους ευγονικής αντίληψης που προκρίνουν την ευθανασία των σωματικά και διανοητικά υστερούντων παιδιών! Την αντιμετωπίζαμε όμως ως μεγαλειώδες έργο,ως τη στιγμή που ο Popper τόλμησε να την απογυμνώσει και να μας την αναδείξει ως αυτό ακριβώς που ήταν:μια δυστοπία ολοκληρωτισμού!

Στο ίδιο μοτίβο,πλήθος ουτοπιών του Μεσαίωνα : η “Utopia” του More,η “Civitas Sollis” του Campanella, η προγενέστερη “Civitas Dei” του Αυγουστίνου!

Η εποχή των επαναστάσεων,έδωσε αναρίθμητες ουτοπικές κατασκευές: από την “Icaria” του Cabet,ως τα Φαλανστήρια του Fourrier,από τα καλλιτεχνικά και φιλολογικά ρεύματα του υπερρεαλισμού και του φουτουρισμού,μέχρι τη μεταπολεμική γεννιά της αμφισβήτησης με τα κοινόβια των hippies και των ποικίλων εναλλακτικών ακτιβιστικών κινημάτων της αριστεράς.

Κοινά χαρακτηριστικά κάθε συλλογικής ουτοπίας μπορεί κανείς εύκολα να διακρίνει: αντικαπιταλιστική νοοτροπία,απέχθεια για τον σύγχρονο πολιτισμό,άρνηση του χρήματος και πρόκριση μορφών ανταλλακτικής οικονομίας,ποικίλου βαθμού υπονόμευση της αστικής ηθικής παράδοσης,απόδοση προτεραιότητας στο συλλογικό πνεύμα έναντι της ατομικής ιδιαιτερότητας,ροπή προς κοινωνικούς πειραματισμούς,ολοκληρωτική εξάλειψη της ατομικής ιδιοκτησίας κλπ.

Με αυστηρά οικονομικά κριτήρια,οι συλλογικές ουτοπίες υπήρξαν ανορθολογικές.Γι’αυτό και οι περισσότερες παρέμειναν θεωρητικές συλλήψεις ενώ,όσες εξ αυτών υλοποιήθηκαν,υπήρξαν βραχύβιες καθώς οδηγήθηκαν σε οικονομικό αδιέξοδο.Ούτε αυτό το γεγονός φαίνεται όμως επαρκές για να τις απομυθοποιήσει στο φαντασιακό πολλών ανθρώπων.

Ασφαλώς η ανάγκη του ανθρώπου να επινοεί φανταστικούς κόσμους που υπερβαίνουν τους περιορισμούς της πραγματικής ζωής,εντάσσεται στα χαρίσματα της διάνοιάς του.Όχι μόνο δεν είναι κατακριτέα,αλλά εμπλουτίζει την ανθρώπινη δημιουργία με την προοπτική της ομορφιάς,έστω και σε υπερβατικό επίπεδο.
Ο μύθος του Ηρός του Πλάτωνα,ο μύθος των πρωτόπλαστων της Αγίας Γραφής,η Θεία Κωμωδία του Δάντη,o "Χαμένος Παράδεισος" του Μίλτον,ο Φάουστ του Γκαίτε,για να περιοριστούμε μονάχα σε ενδεικτικά δημιουργήματα της Δυτικής διανόησης,αποτελούν τυπικά παραδείγματα,αναμφίβολης πνευματικής αξίας.

Το πρόβλημα ωστόσο ξεκινά κάθε φορά που επιχειρείται η “ενθάδε” υλοποίηση της εκάστοτε ουτοπίας.Πολύ απλά,ο κόσμος της καθημερινότητας είναι πολύ σκληρός γι’αυτές! Η δε εμμονική προσήλωση στην υλοποίησή τους,αποβαίνει απάνθρωπη!

Οι θρησκείες είναι κατά τούτο “ειλικρινέστερες” του σοσιαλισμού: υπόσχονται έναν καλύτερο κόσμο “σε έναν άλλον κόσμο” και υπονομεύουν εξ αρχής το όραμά τους με την αμφιβολία της  ύπαρξης του “επέκεινα”.Ο σοσιαλισμός αντίθετα είναι πιο απαιτητικός,επιθυμεί να οικοδομήσει εδώ και τώρα την ουτοπία του.Η απαίτηση είναι ολοκληρωτική,γι’αυτό ίσως και το αποτέλεσμα είναι ιδιάζων ολοκληρωτισμός!

Η πικρή αλήθεια είναι ότι ο άνθρωπος πορεύεται στη ζωή με μόνο του εξοπλισμό τη λογική και το συναίσθημα.Τα δυο στοιχεία χρειάζεται να εξισορροπούν,είναι εξίσου αναγκαία.Είναι επιπλέον εξίσου ατελή,όπως και η ανθρώπινη φύση.Υπόκεινται κι αυτά στη βάσανο της διάψευσης,είναι υποχρεωμένα να αντλούν διδαχές από την ανθρώπινη εμπειρία,αδυνατούν σε κάθε περίπτωση να δώσουν απαντήσεις στη βαθύτερη υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου.

Αυθαιρετώντας-κι ας μου συγχωρεθεί-θα υποστήριζα ότι η λογική κυριαρχεί στη διαχείριση των παραστάσεων της ζωής ενώ,το συναίσθημα έχει πρωτεύοντα ρόλο στην αντιμετώπιση της αγωνίας.

Η αγωνία,ίσως είναι το κατεξοχήν χαρακτηριστικό της φύσης του ανθρώπου.Η αγωνία της επίγνωσης της θνητότητας,του πεπερασμένου της ύπαρξης.

Είναι λοιπόν ανθρώπινο να επιχειρείται η υπέρβαση της καθημερινότητας με όπλο το συναίσθημα.Το κάνουν διαχρονικά οι ερωτευμένοι,όχι χωρίς κόστος κι αυτοί! Μόνο που το κόστος αυτής της επιλογής,σε μαζικότερη κλίμακα,είναι κατά κανόνα τραγικών διαστάσεων.

Όσο γοητευτική λοιπόν κι αν μοιάζει η συναισθηματική προσέγγιση της καθημερινότητας,οδηγεί σε αδιέξοδο.

Ο Κάστρο,υπήρξε τύραννος, παρά την προσωπική του γοητεία.

Η Κούβα,παραμένει ένα φτωχό, ανελεύθερο κράτος,παρά την εξωτική της ομορφιά.

Ο σοσιαλισμός,παραμένει ένα αυταρχικό σύστημα που,παρά τις πανανθρώπινες υποσχέσεις του,οδηγεί σε γενικευμένη φτώχεια και ολοκληρωτισμό!

Για τις θρησκευτικές ουτοπίες δεν θα αποφανθώ,κινδυνεύω να υποπέσω σε θεολογία και δεν έχω τα εφόδια για τέτοιο εγχείρημα.

Ας δώσει καθένας τη δική του απάντηση.

Προσπαθώ να παραμένω,πολιτικά και υπαρξιακά,φιλελεύθερος!

2/12/2016

"Δεξιός" και "αριστερός" φιλελευθερισμός

Οι φιλελεύθεροι αρέσκονται συχνά να υποστηρίζουν ότι ανήκουν πολιτικά στο "κέντρο" και ότι αντιδιαστέλλονται τόσο από την κολλεκτιβιστική αντίληψη της αριστεράς,όσο και από τη συντηρητική κρατικίστικη αντίληψη της δεξιάς.
Ωστόσο,αυτή η διακήρυξη αν τεθεί στη βάσανο του κριτικού ελέγχου,αρχίζει να αναδεικνύει τις αστοχίες της.
Για την ακρίβεια,υπάρχουν ζητήματα στα οποία μεταξύ των φιλελευθέρων αναδεικνύονται
διαφοροποιήσεις και αντιθέσεις.
Ένα θεμελιώδες ζήτημα έχει να κάνει με τη στάση τους απέναντι στην οικονομική δραστηριότητα.Υπάρχουν αυτοί που ισχυρίζονται ότι οικονομική και πολιτική ελευθερία είναι αλληλένδετες και όσοι επισημαίνουν ότι η οικονομική ελευθερία είναι συνθήκη αναγκαία,αλλά όχι από μόνη της ικανή για την εμπέδωση και πολιτικής ελευθερίας.Περαιτέρω,υπάρχουν και όσοι θεωρούν πως η πολιτική πρέπει να διατηρεί το πρωτείο έναντι της οικονομίας και εστιάζουν στην αναγκαιότητα πολιτικών παρεμβάσεων που θα "επιδιορθώνουν" τις αστοχίες της αγοράς.
Ένα άλλο,σημαντικό ζήτημα,ανέκυψε με αφορμή τη μεταναστευτική κρίση.Υπάρχουν αυτοί που ζητούν αυστηρό έλεγχο συνόρων και ροών,ταυτοποίηση μεταναστών και αριθμητικό όριο στο μέγεθος της υποδοχής και από την άλλη,εκείνοι που προκρίνουν μια απόλυτα ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων δια μέσου των συνόρων,χωρίς κανέναν περιορισμό,στο όνομα του δικαιώματος ελεύθερης και απρόσκοπτης μετακίνησης.
Στα ζητήματα πολιτικής ασφαλείας και εθνικής άμυνας,μπορεί κανεις να ανιχνεύσει ακόμη μια διαφοροποίηση. Ανάμεσα σε όσους προκρίνουν μια αυστηρή πολιτική υπεράσπισης του "rule of law" ,με άτεγκτη εφαρμογή των νόμων και κατασταλτική πολιτική και σε όσους επιλέγουν μια πολιτική που εστιάζει περισσότερο στο σωφρονισμό και στα δικαιώματα των κρατουμένων. Φυσικά,τα ζητήματα αυτα δεν ειναι αλληλοαναιρουμενα,εδώ η διαφοροποίηση έχει να κάνει με ταξινόμηση προτεραιοτήτων.
Άλλη σημαντική παράμετρος διαφοροποιήσεων,ειναι η στάση απέναντι σε ζητήματα θεσμικής και θρησκευτικής παράδοσης. Οι "μετανεωτερικοί" αμφισβητούν την έννοια του έθνους και προκρίνουν μια πολυπολιτισμική επιλογή κοινωνικής αντίληψης. Οι αγνωστικιστές περιφρονούν έως εχθρεύονται τη θρησκευτική αντίληψη και υιοθετούν έναν άτεγκτο αντικληρικαλισμό. Στον αντίποδα,οι οπαδοί της ιστορικής συνέχειας,υιοθετούν μια ήπια κριτική στάση απέναντι στις παραδόσεις και διαχωρίζουν το αίτημα εκκοσμίκευσης της Πολιτείας από τη γενικευμένη αντιεκκλησιαστική πολεμική.

Η σκιαγράφηση των παραπάνω ενδοφιλελευθερων διαφοροποιήσεων,οσο αδρή και ατελής κι αν ειναι,αντανακλά μια ιστορική εξέλιξη του φιλελεύθερου χώρου. Ενώ δηλαδη αυτός,μεσούντος του ψυχρού πολέμου,είχε ενσωματωθεί/συγχωνευτεί με τον συντηρητικό,μπροστα στην κοινή απειλή της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επιβολής,μετα τη διάλυση του σοβιετικού μπλοκ παρατηρήθηκαν νέες ζυμώσεις. Πολλοί ανανεωτικοί αριστεροί αισθάνθηκαν ακόμη πιο κοντά στον πολιτικό φιλελευθερισμό ενώ,αρκετοί "παραδοσιακοί" φιλελεύθεροι διαπίστωσαν μπροστα στα νέα διλήμματα του μεταψυχροπολεμικού κόσμου,πολιτικές συγγένειες με τους συντηρητικούς.
Ειναι φυσικό αυτές οι αναδιατάξεις να δίνουν αφορμές για αντιπαραθέσεις,ενίοτε έντονες,ειδικά στην Ελλάδα στην οποια ο φιλελεύθερος χώρος υπήρξε παραδοσιακά περιορισμένης απήχησης και ενσωματωμένος στη ΝΔ μέχρι που,η οικονομική κρίση,οδήγησε αρκετούς πρώην αριστερούς/κεντροαριστερούς στις τάξεις του.

Η ανάδειξη των διαφοροποιήσεων δεν έχει σκοπό να επιτείνει διαδικασίες ενδοσκόπησης και "εσωστρέφειας". Κανέναν δεν ενδιαφέρουν σήμερα διχογνωμίες περί του "φύλου των αγγέλων",ειδικά όταν στην παρούσα συγκυρία επείγει η απαλλαγή της χώρας απο το εθνικοσοσιαλιστικό μόρφωμα που την κυβερνά.
Γίνεται περισσότερο για λόγους πολιτικής καταγραφής και επειδή,αναγκαία προϋποθεση κάθε γόνιμης σύνθεσης,ειναι η σαφής ανάδειξη των αρχικών αποκλίσεων.
Προσωπική μου γνώμη,ειναι οτι για την επίτευξη τόσο του μείζονος (εκδίωξη των συριζανέλ),οσο και του ελάσσονος (εμπλουτισμός της φιλελεύθερης σκέψης) στόχου,ο ιδανικότερος πολιτικός
σχηματισμός ειναι αυτή τη στιγμή η ΝΔ υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Περιττεύει συνεπώς να τονίσω την πολιτικη μου συμπόρευση.
Συμπόρευση κριτική μεν,όπως αρμόζει σε κάθε φιλελεύθερο, αλλά στην παρούσα στιγμή ανεπιφύλακτη!

31/10/2016

Επί του πιεστηρίου

Σε λίγες ώρες,ο Ντόναλντ Τραμπ θα εκλεγεί Πρόεδρος των ΗΠΑ. Ασφαλώς τα κριτήρια επιλογής του υπήρξαν συνθετα και ο αμερικανικός λαός τον προέκρινε λαμβάνοντας υπ όψιν του όσα τον ενδιέφεραν. Η περίπτωση Τραμπ συνάντησε την ισχυρή αντίθεση της συντριπτικής πλειοψηφίας των ΜΜΕ καθώς και των παραδοσιακών μηχανισμών του Δημοκρατικού αλλα και του Ρεπουμπλικανικού κόμματος. Παρόλ'αυτά (ή ίσως και χάρις σ´αυτά) ο Τραμπ επικράτησε. Ειναι ασφαλώς νωρίς για προβλέψεις της Πολιτείας του και φυσικά δεν είμαι πολιτικός αναλυτής.
Προσωπικά,έκλινα ελαφρώς υπέρ της Κλίντον έχοντας ωστόσο σοβαρές επιφυλάξεις και για την ίδια.
Η πιο εύκολη ερμηνεία για την εκλογή Τραμπ,ειναι η άνοδος του λαϊκισμού και η επιθυμία των πολιτών για "αντισυστημική" επιλογή. Σε μεγάλο βαθμό αυτα ισχύουν. Υπάρχουν ωστόσο συγκεκριμένα ερωτήματα,τα οποια πρεπει να απαντήσει ενας φιλελεύθερος προκειμένου να σταθεί πολιτικά απέναντι σε όσα ο Τραμπ πρεσβεύει.

Ερώτημα 1ο: ποιά ειναι τα όρια της μεταναστευτικής πολιτικής; Μέχρι πόσους μετανάστες μπορεί η δεδομένη χώρα να υποδεχτεί/σιτίσει/περιθάλψει/εντάξει στις κοινωνικές της υποδομές; Για ποσο χρόνο; Με ποια πολιτισμικά χαρακτηριστικά μεταναστών ειναι συμβατή η ομαλή συνύπαρξη των γηγενών; Κάτω απο ποιες συνθήκες και ποιες προϋποθεσεις;
Ειναι προφανές οτι το ερώτημα απασχολεί τον μέσο πολίτη σε Αμερική και Ευρώπη. Ειναι εξίσου προφανές οτι το να αποφεύγουμε να το θέσουμε επειδη δεν ειναι πολιτικά ορθό,το να απαντάμε με θεωρητικές κατασκευές του 19ου αιώνα περί ελεύθερης διακίνησης ανθρώπων ή τέλος το να κατηγορούμε ως ρατσιστές όσους το θέτουν,διευρύνει την πολιτική επιρροή του κύκλου Τραμπ.

Ερώτημα 2ο: πως μπορεί η Δύση να καθησυχάσει τη μεσαία της τάξη που βλέπει την προνομιακή επι αιώνες θέση της στον κόσμο,να δέχεται ισχυρή αμφισβήτηση απο τις ανερχόμενες οικονομίες της παγκοσμιοποίησης; Το ελεύθερο εμπόριο επαυξάνει τον πλούτο της γης,νέες μεσαίες τάξεις αναπτύσσονται σε χώρες στις οποίες μέχρι πριν είκοσι χρόνια υπήρχε ανείπωτη ενδεια. Αυτό ειναι ασφαλώς θετικό για την ανθρωπότητα,ταυτόχρονα όμως γεννά ανασφάλεια σε μεγάλο τμήμα της μεσαίας τάξης της Δύσης η οποια ανησυχεί για την απώλεια της προνομιακής της θέσης. Η ανασφάλεια ενισχύεται απο τη δημογραφική γήρανση της Δύσης,που οδηγεί σε περικοπές των ασφαλιστικών προνομίων των πολιτών,τις πιέσεις των μεταναστευτικών ροών,την αντικειμενική μείωση του μεριδίου της Δύσης στον παγκόσμιο παραγόμενο πλούτο.
Υπάρχουν απαντήσεις και ποιες;
Οσο αφήνουμε το πεδίο θολό πίσω απο γενικόλογες διακηρύξεις για τα αγαθά του ελεύθερου εμπορίου,τόσο κερδίζει ακροατές η φοβική/κορπορατιστικη αντίληψη τύπου Τραμπ. Ο μερκαντιλισμός επιστρέφει!

Ερώτημα 3ο: ποια ειναι σήμερα η ρεαλιστική επιλογή εξωτερικής πολιτικής για τη Δύση; Προφανώς η "εξαγωγή δημοκρατίας" έχει αποτύχει. Τα παραδείγματα πρώην δικτατόρων του αραβικού κόσμου  που ανατράπηκαν απο τη Δύση (Σανταμ,Κανταφι) και επακολούθησε απόλυτη αναρχία στις χώρες τους ειναι ενδεικτικά. Ανάμεσα σε έναν δικτάτορα και στην έξαρση του ισλαμικού φονταμενταλισμού,οι επιλογές δεν ειναι ποτε αυτονόητες. Η τρομοκρατία και η έξαρση της μετανάστευσης,που προκύπτουν απο μια διαλυμένη χώρα,πρεπει να σταθμίζονται σοβαρά.
Η υποχρέωση του ΝΑΤΟ να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία των πρώην σοβιετικών δορυφόρων της ανατολικής Ευρώπης και νυν μελών του,ειναι ενα ζητημα. Η ανάγκη συνεργασίας με τη Ρωσία για την αντιμετώπιση του ισλαμικού φονταμενταλισμού ένα άλλο, εν πολλοίς συγκρουόμενο με το πρώτο.
Η αντιμετώπιση του καθεστώτος της Β.Κορεας και του Ιράν,ακόμη ενα. Προφανώς τα ζητήματα απασχολούν κατα κύριο λόγο την αμερικανική υπερδύναμη,αλλα έχουν επιπτώσεις και σ εμάς. Θα αναβαθμίσει τον ρόλο της Τουρκίας η Προεδρία Τραμπ και σε ποιο βαθμό; Έχουμε δυνατότητα διπλωματικής παρέμβασης και αν ναι,με τι ανταλλάγματα;



Παρέθεσα τρία ενδεικτικά ερωτήματα προς προβληματισμό. Ασφαλώς υπάρχουν πολλά περισσότερα.
Προσωπικά,δεν εχω απαντήσεις,αναγνωρίζω οτι χρειάζεται περισυλλογή.
Αυτο όμως που δεν μπορεί ενας φιλελεύθερος σήμερα να κάνει,ειναι να τα αγνοήσει,να τα παρακάμψει ως "ασήμαντα" ή να καταφύγει στη θεωρία του 19ου αιώνα για να βρει απαντήσεις.
Η εκλογή Τραμπ στη μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου,δείχνει οτι απασχολούν τους πολίτες.
Το βέβαιο ειναι οτι έχουμε μεγάλες προκλήσεις μπροστα μας.

9/11/2016

Στον αυτόματο πιλότο

Στα φοιτητικά μου χρόνια υπήρξα θιασώτης του Καστοριάδη. Θυμάμαι ότι μια από τις απόψεις που ανέπτυσσε ήταν ότι το καπιταλιστικό σύστημα λειτουργεί περίπου αυτονομημένο από τις προτιμήσεις και επιθυμίες των καπιταλιστών. Η άποψη αυτή,διαπίστωσα ότι είναι κυρίαρχη σε μεγάλο τμήμα της αριστερής σκέψης. Δεν είμαι βέβαιος τι είναι αυτό που την ευνοεί. Ίσως,μια απλουστευμένη ερμηνεία της "αοράτου χειρός" του Adam Smith. Ίσως η πίστη στην ύπαρξη ιστορικών αυτοματισμών και η νομοτέλεια του μαρξιστικού ιστορικού ντετερμινισμού,να οδηγεί σε ανάλογες ερμηνείες και στο χώρο της οικονομίας. Ίσως πάλι η απέχθεια προς τη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος και η απροθυμία κατανόησής του,να οδηγούν σε μια προσληψή του με όρους χαοτικούς ("η ζούγκλα του χρηματιστηρίου","το χάος της αγοράς","η άναρχη ανάπτυξη του κεφαλαίου" και άλλες ενδεικτικές εκφράσεις).
Ενδεχομένως υπάρχουν αρκετές ακόμη αιτίες. Γεγονός είναι οτι υπάρχει σε μεγάλο τμήμα των ανθρώπων εδραιωμένη η αντίληψη πως "το σύστημα",ό τι κι αν αυτό σημαίνει,λειτουργεί αυτονομημένο απο τους ανθρώπους,με μια δική του νομοτέλεια που επιβάλλεται πάνω τους.
Ασφαλώς υπάρχουν πρακτικά παραδείγματα που ενισχύουν αυτή την τάση. Οι χιλιάδες αργομισθίες για παράδειγμα στο δημόσιο-κατά κανόνα-τομέα,τι άλλο αποτελούν παρά την επιβεβαίωση μιας αντίληψης "αυτόματης απόκτησης εισοδήματος" αποκομμένης απο τις παραγωγικές προϋποθέσεις δημιουργίας του;
Η αριστερή κριτική βέβαια,αποφεύγει τέτοια παραδείγματα.Ο Καστοριάδης έγραφε για τον κόσμο που κινείται "σαν τρελό ποτάμι,που κανένας δεν μπορούσε να δαμάσει".Οι αιρετικοί αριστεροί της σχολής της Φραγκφούρτης περιέγραφαν την αδυναμία του καπιταλιστή να απολαύσει τα υπάρχοντά του επειδή είναι υποχρεωμένος "σαν τον Οδυσσέα δεμένο στο κατάρτι" να ακολουθεί την απρόσωπη παραγωγική διαδικασία.Έστω...
Στο δικό μου παράδειγμα,του μη παραγωγικού μισθωτού,η αντίληψη του εγγυημένου εισοδήματος "μήνας μπαίνει,μήνας βγαίνει",δίχως να εξετάζεται το παραγόμενο έργο,η παρεχόμενη υπηρεσία και το κοινωνικό τους αντίκρυσμα,είναι -σε επίπεδο πρακτικής οικονομίας- το χαρακτηριστικό υπόδειγμα της θεωρίας της  υποτιθέμενης "αυτόνομης,άναρχης καπιταλιστικής παραγωγής".

Η αντίληψη αυτή προφανώς δεν αντέχει σε κριτική.
Η διαδικασία της καπιταλιστικής παραγωγής,διαθέτει ένα βασικό μηχανισμό χάρις στον οποίο διαρκώς αναπροσαρμόζεται,σύμφωνα με τις αενάως μεταβαλλόμενες προτιμήσεις των καταναλωτών. Ο μηχανισμός αυτός,είναι οι τιμές των προϊόντων και υπηρεσιών (price system)! Οι τιμές αντανακλούν τη σχέση προσφοράς/ζήτησης και τις μεταβολές της. Γι αυτό και  είναι διαρκώς μεταβαλλόμενες,όπως ακριβώς σε διαρκή μεταβολή υπόκεινται οι προτιμήσεις των καταναλωτών. Σε μια ελεύθερη αγορά,η αντιπροσώπευση τιμής αγοράς/προτίμησης καταναλωτή είναι ακριβής. Σε αγορές με ρυθμιστικές παρεμβάσεις (διατιμήσεις,επιδοτήσεις,δασμούς,περιορισμούς ανταγωνισμού κλπ) η σχέση στρεβλώνεται και η αντανάκλαση καθυστερεί να διαμορφωθεί και παρουσιάζεται λιγότερο ακριβής. Πάντως,διατηρεί σε ικανό βαθμό την εγκυρότητά της.
Η αλλαγή στην τιμή (προϊόντος,υπηρεσίας,μετοχής κλπ) δίνει το κατάλληλο σήμα στους επιχειρηματίες/επενδυτές να αναπροσαρμόσουν τις επενδύσεις τους,τροποποιώντας την κατεύθυνση της παραγωγής προς εκείνους τους τομείς στους οποίους οι καταναλωτές στρέφουν το ενδιαφέρον τους. Έτσι,το σύστημα διαρκώς αυτορρυθμίζεται και διασφαλίζεται η επαρκής κάλυψη των καταναλωτικών αναγκών των ανθρώπων. Ασφαλώς δεν είναι όλα τέλεια,υπάρχουν και οι "κρίσεις" που κλονίζουν την πίστη στην καπιταλιστική οικονομία. Μόνο που οι περισσότερες κρίσεις,οφείλονται στα αδιέξοδα των ρυθμιστικών παρεμβάσεων που προαναφέρθηκαν και όχι στη δήθεν "ασύδοτη/αχαλίνωτη" λειτουργία της αγοράς. Η αγορά,όταν λειτουργεί ελεύθερα,προσαρμόζεται αργά ή γρήγορα στις επιθυμίες των καταναλωτών. Δεν αυτορρυθμίζεται αφ εαυτής,αλλά χάρις στο σύστημα τιμών,το οποίο είναι ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός τρόπος αποτύπωσης των επιθυμιών των ανθρώπων. Η καπιταλιστική παραγωγή,είναι συνεπώς,απολύτως ανθρωποκεντρική.

Η αντίληψη συνεπώς ότι "το σύστημα" δρα κατά έναν μεταφυσικό τρόπο "αυτονομημένο" απ τους ανθρώπους,οφείλεται στην αδυναμία κατανόησης του ρόλου του price system. Εξ ου και συναντάμε αντιλήψεις ελέγχου των τιμών να είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στους εξ αριστερών (σοσιαλιστές) ή εκ δεξιών (συντηρητικούς) πολέμιους του φιλελεύθερου καπιταλισμού.
Η εσφαλμένη εικόνα ενός "οικονομικού ντετερμινισμού" συμπληρώνει την πλάνη του-επίσης ανύπαρκτου- "ιστορικού ντετερμινισμού".
Αυτή η πίστη στη λειτουργία αυτόματων μηχανισμών παραγωγής πλούτου και ιστορικής εξέλιξης οδηγεί σε δυο πολιτικές επιπτώσεις.
Από τη μια μεριά,σε ένα συντηρητικό φαταλισμό,μια μοιρολατρική παραίτηση από την ανάληψη ατομικής πρωτοβουλίας και ευθύνης.
Από την άλλη,σε έναν ακτιβιστικό βολονταρισμό,στη διεκδίκηση αλλαγής του κόσμου απλά και μόνο δια της Θελήσεως. Ο βολονταρισμός αυτός καθαγιάζεται από την αρχή της πλειοψηφίας και φτάνει στον τέλειο αφαιρετικό αφορισμό: "οτιδήποτε θέλει ο λαός,είναι εφικτό"!
Οι δυο τάσεις,συχνά αλληλοκαλύπτονται,ενίοτε δε συγκυβερνούν.

Η σημερινή κυβέρνηση της χώρας,δίνει την εντύπωση ότι εμφορείται από έναν τέτοιο συνδυασμό αντιλήψεων.Εν συντομία : "ο πλούτος παράγεται αυτόματα,το μοναδικό πρόβλημα είναι να τον κατανείμουμε,αλλά θα το λύσουμε επειδή έχουμε τη λαϊκή υποστήριξη"!
Παρακάμπτοντας τα θεμελιώδη λάθη αυτής της υπόθεσης,η κυβέρνηση πολιτεύεται πάνω σ αυτές τις παραδοχές. Τα αποτελέσματα είναι εμφανή: αβελτηρία,αναβλητικότητα,χοντροκομμένες διακηρύξεις αυξήσεων ανύπαρκτου εισοδήματος,συνωμοσιολογικός λόγος,πολεμική κατά των "κακών δανειστών" και κατά των "εσωτερικών εχθρών"!
Ένας συνδυασμός οικονομικής διολίσθησης,κοινωνικής στασιμότητας και πολιτικού διχασμού κυριαρχεί σήμερα στη χώρα.
Ένας θανάσιμος για κάθε ζωντανή κοινωνία συνδυασμός.
Είτε θα του επιτρέψουμε να μας οδηγήσει σε αργό,αλλά αναπόφευκτο θάνατο,είτε θα απαλλαγούμε απ τη δηλητηριώδη μέγγενη κάνοντας την ηθική επιλογή της ατομικής ευθύνης και της ελευθερίας.

26/10/2016

Το σύστημα "Χούτου"

Οι Χούτου,ειναι η μεγαλύτερη φυλή της Ρουάντας. Μοιράζονται τη χώρα με τους Τούτσι,την άλλη φυλή που μειοψηφεί αριθμητικά και την οποία απεχθάνονται. Το διαφυλετικό μίσος έφτασε στο απώγειό του το 1994 όταν και σημειώθηκε η τελευταία γενοκτονία του 20ου αιώνα,σε βάρος των Τούτσι.
Πριν τη μοιραία χρονολογία,ο Χούτου δικτάτορας της χώρας εφάρμοζε το σύστημα των ποσοστόσεων. Σύμφωνα με αυτό,οι Τούτσι εκπροσωπούσαν το 9% του πληθυσμού και συνεπώς θα έπρεπε να αντιπροσωπεύονται στη δημόσια διοίκηση με αυτήν την αναλογία. Το 9% φυσικά,είχε προκύψει αυθαίρετα,δίχως καμια επίσημη απογραφή.
Η ποσόστωση απαιτούσε,στις δημόσιες υπηρεσίες μόνο το 9% των υπαλλήλων να ειναι Τούτσι. Στα σχολεία,μόνο το 9% των μαθητών,στα νοσοκομεία μονο το 9% των ιατρών (και των ασθενών) και ούτω κάθ εξής.
Ο δικτάτορας όμως,δεν αρκέστηκε σ' αυτό. Εφάρμοσε μια ακόμη φαεινότερη ιδέα. Την αντίστροφη ποσόστωση. Σύμφωνα με αυτήν,αν σε ένα διαγωνισμό για πρόσληψη σε δημόσια θέση αντιστοιχούσαν στους Τούτσι δέκα θέσεις, τότε δεν επιλέγονταν οι δέκα πρώτοι,αλλά οι δέκα τελευταίοι! Μ αυτόν τον τρόπο,απέκλειε την πρόσβαση στον κρατικό μηχανισμό στους κατα τεκμήριο πιο ικανούς και επέλεγε τους έχοντες λιγότερα τυπικά προσόντα. Έτσι κατόρθωνε δυο πράγματα: αφενός μεν στελέχωνε τη διοίκηση με ευκολότερα χειραγωγήσιμους Τούτσι,αφετέρου δε στερούσε τη δυνατότητα κοινωνικής ανέλιξης στους πιο προικισμένους Τούτσι!
Φυσικά,το συστημα εφαρμόστηκε εκ των υστέρων,μετα το διαγωνισμό,αφού αν ήταν εκ των προτέρων γνωστό,τότε όλοι θα έσπευδαν να σαμποτάρουν τις επιδόσεις τους.
Πρωτότυπο πραγματικά και πολιτικά σατανικό!
Στην Ελλάδα σήμερα,η τελευταία εκλεγμένη κυβέρνηση φαίνεται να εμπνέεται απο αυτό το παράδειγμα.
Στελεχώνει λοιπόν τη δημόσια διοίκηση,όχι απλά με τα "δικά της παιδιά" αλλά μάλλον με τα "λιγότερο προικισμένα δικά της παιδιά"!
Ιδεολογικοποιεί δε αυτήν την επιλογή απαξιώνοντας την αριστεία ως "ρετσινιά" και αναμοχλεύοντας ένα πρωτόγονο ταξικό μίσος σε βάρος των "χάρβαρντ" (sic) και προς όφελος δήθεν των "λύκων της Γκράβας και της Δραπετσώνας" (double sic). Η αριστερά της διανόησης μας άφησε χρόνους,την υποκατέστησε η αριστερά της αμάθειας που αποθεώνει τη λούμπεν αντίληψη του βίου και ερωτοτροπεί αισθητικά με τον ολοκληρωτισμό του μεσοπολέμου: ο χειρώνακτας ειναι το ηθικό υποκείμενο του νέου ανθρώπου που θα οικοδομηθεί μέσω της εξόντωσης του αστικού "διανοουμενισμού"!
Όλα αυτά,προκαλούν ρίγη ανατριχίλας σε όσους είναι υποψιασμένοι. Το τέρας έχει για τα καλά ξυπνίσει και βρυχάται.
Οι υπόλοιποι μάλλον παρακολουθούν απαθείς την εκπαιδευτική αποδόμηση της κοινωνίας μας, την "νέα ηθική" και τη "νέα αισθητική" να διεκδικούν την επικυριαρχία τους επί του κοινωνικού σώματος και τα φαντάσματα του μεσοπολέμου να συγκεντρώνονται στους πρόποδες του Παρθενώνα.
Δεν υπάρχει θέση για καμια διαλεκτική σ αυτό που οικοδομείται .
Δεν υπάρχει κανείς ανθρωπισμός στο "σύστημα Χούτου"!
Στο τέλος της διαδρομής,παραμονεύει η φρίκη.

6/7/2016

Η τοξική συνείδηση

Με αφορμή την αντιδικία περί της λειτουργίας του εργοστασίου εξόρυξης χρυσού στη Χαλκιδική,ο υπουργός εργασίας Π.Σκουρλέτης εκ των πολεμίων της επένδυσης,δήλωσε μεταξύ άλλων ότι "οι εργαζόμενοι μεταλλωρύχοι έχουν χάσει την ταξική τους συνείδηση"!
Οι άνθρωποι δηλαδή που αντιδρούν στο ενδεχόμενο απώλειας της δουλειάς τους,είναι ένοχοι -κατά τον υπουργό- ελλειπούς "ταξικής συνειδητότητας"!
Θα προσπεράσω το ήθος που αποπνέει μια τέτοια δήλωση σχολιάζοντας εν συντομία. Έναν άνθρωπο που πρόκειται να απολυθεί λόγω μακροοικονομικών μεταβολών δεν τον χλευάζεις,πολύ δε περισσότερο δεν του καλλιεργείς συνειδησιακές τύψεις. Δεν πρόκειται για ανθρώπους που κινδυνεύουν να χάσουν τις δουλειές τους επειδή ήταν αντιπαραγωγικοί ή επειδή βιαιοπραγούσαν σε βάρος της επιχείρησης ή των συναδέλφων τους. Πρόκειται για εργαζόμενους των οποίων η εργασία απειλείται από μακροοικονομικούς όρους και δη από την κυβερνητική πολιτική.
Το βασικό επίδικο της συγκεκριμένης επένδυσης,οι επιπτώσεις της δηλαδή στο περιβάλλον,αποτελούν αντικείμενο δικαστικής διερεύνησης και ως εκ τούτου περιττεύει η προσωπική μας άποψη. Η πιο πρόσφατη πάντως σχετική δικαστική απόφαση από το ΣτΕ είναι υπέρ της συνέχισης της λειτουργίας του έργου http://www.protothema.gr/politics/article/523455/to-ste-akurose-tin-apofasi-skourleti-gia-tis-skouries/

Αυτό το οποίο έχει κατά τη γνώμη μου σημασία,είναι το θεωρητικό υπόβαθρο του αφορισμού Σκουρλέτη,δηλαδή η μαρξιστική θεωρία περί κοινωνικών τάξεων και πάλης των τάξεων. Σύμφωνα με αυτήν, υπάρχει μία επικυρίαρχος τάξη-η αστική- η οποία κατέχει τα μέσα παραγωγής και εκμεταλλεύεται την υπεραξία του προϊόντος που παράγει η εργασία της εργατικής τάξης. Η τελευταία-πάντα κατά τον Μαρξ- οδηγείται σε συνθήκες διαρκούς φτωχοποίησης ("προλεταριοποίησης") και είναι "ιστορικά προορισμένη" να εξαλείψει τη διαδικασία της αστικής εκμετάλλευσης και,ιδιοποιούμενη τα μέσα παραγωγής,να δημιουργήσει μια αταξική κοινωνία,επιφέροντας το τέλος του κράτους και της ιστορικής κοινωνικής διαπάλης.
Όλα αυτά είναι λίγο-πολύ γνωστά και χιλιογραμμένα,έχουν δε αναλυθεί τόσο κατά το επιστημονικό όσο και κατά το προφητικό τους τμήμα.
Το θεμέλιο της μαρξιστικής ανάλυσης είναι η έννοια της "κοινωνικής τάξης".Πρόκειται ασφαλώς για αφαίρεση,όπως κάθε απόπειρα ομαδικής ταξινόμησης των ανθρώπων.Αλλά και ο ίδιος ο πυρήνας της είναι προβληματικός.

Η έννοια της "κοινωνικής τάξης",γράφει ο Mises στο "Socialism" εδράζεται πάνω σε δυο υποθέσεις οι οποίες είναι αναληθείς. Η πρώτη υπόθεση ισχυρίζεται πως οι άνθρωποι που ασκούν το ίδιο επάγγελμα,έχουν σε κάθε περίπτωση κοινά συμφέροντα.Η δεύτερη-συνυφασμένη με την πρώτη- πως δεν είναι μεταξύ τους ανταγωνιστικοί.
Δε νομίζω πως χρειάζεται ιδιαίτερη προσπάθεια για να συμφωνήσει κανείς με τις διαπιστώσεις του Mises.
Ας χρησιμοποιήσουμε παραδείγματα.

-Στον ιατρικό επαγγελματικό κλάδο δραστηριοποιούνται οι εξής κατηγορίες ιατρών: ιατροί του ΕΣΥ,στρατιωτικοί ιατροί,πανεπιστημιακοί ιατροί,ελεύθεροι επαγγελματίες ιατροί συμβεβλημένοι με τον ΕΟΠΥΥ,ελεύθεροι επαγγελματίες ιατροί μη συμβεβλημένοι με τον ΕΟΠΥΥ. Μέχρι πριν λίγα χρόνια,ξεχωριστή κατηγορία ήταν οι ιατροί του ΙΚΑ,εντός των οποίων υπήρχαν υποκατηγορίες ιατρών συμβεβλημένων ή μη με άλλα ταμεία,όπως ο ΟΠΑΔ,ο Οίκος Ναύτου,το ΤΕΒΕ κλπ. αλλά και μερικές κατηγορίες ιατρών που εργάζονταν επί συμβάσει σε ιδιωτικές κλινικές,μεγάλες μονάδες ΔΕΚΟ,θεραπευτήρια "ειδικού τύπου" κλπ.
Μια πραγματική πανσπερμία λοιπών εργασιακών συνθηκών και επιλογών εντός ενός επαγγέλματος!
Φαντάζεται κανείς στα σοβαρά ότι αυτοί οι άνθρωποι είχαν κοινά συμφέροντα ή ήσαν μεταξύ τους μη ανταγωνιστικοί; Ασφαλώς και η σκέψη μόνο,αποτελεί φενάκη!
-Ας αφήσουμε το ιατρικό επάγγελμα και ας διερευνήσουμε το υπαλληλικό.Υπάρχουν ιδιωτικοί υπάλληλοι,υπάρχουν και δημόσιοι υπάλληλοι.Και οι δύο εργάζονται σε συνθήκες υπαλληλίας,υπό την εποπτεία προϊσταμένου στον οποίο λογοδοτούν και ο οποίος τους επιβλέπει.Οι μεν είναι μη μόνιμοι και διαρκώς αξιολογούμενοι,οι δε μόνιμοι και μηδέποτε αξιολογούμενοι.Οι μεν απολύονται,οι δε συνταξιοδοτούνται πρόωρα.Οι μεν εργάζονται δίχως bonus,δώρα εορτών ή εφάπαξ,οι δε έχουν νομοθετικά θεμελιωμένο δικαίωμα σε όλα αυτά.
Μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι οι εργαζόμενοι αυτοί έχουν κοινά συμφέροντα ή είναι μη ανταγωνιστικοί μεταξύ τους;
-Να εξετάσουμε τους αυτοκινητιστές; Υπάρχουν οι έχοντες δίπλωμα και άδεια και οι έχοντες μόνο δίπλωμα,αλλά μη έχοντες τη μικρή περιουσία που απαιτείται για την αγορά της πολυπόθητης άδειας.Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τους φαρμακοποιούς.
-Οι αγρότες πάλι αποτελούν μια διακριτή και πολυτεμαχισμένη κατηγορία.Υπάρχουν οι πλήρους και οι μερικής απασχόλησης,οι μικροί καλλιεργητές και οι κάτοχοι μεγάλων αγροτικών εκτάσεων,οι έχοντες πρόσβαση σε επιδοτήσεις και οι μη έχοντες,οι διαβιώνοντες επιδοτούμενοι και αυτοί που επενδύουν σε πρωτοποριακές καλλιέργειες,οι συνεταιριζόμενοι και οι αυτόνομοι κ.ο.κ. Και εδώ μπορεί κανείς να διακρίνει ποικιλία συμφερόντων και επιδιώξεων και βέβαια,ανταγωνισμό.

Για να μη μακρηγορούμε,σε κάθε επαγγελματικό κλάδο τα χαρακτηριστικά εργασίας οδηγούν τους ασκούντες το ίδιο επάγγελμα σε ανταγωνισμό και αμφισβητούν την αντίληψη του "κοινού επαγγελματικού συμφέροντος".Κάτι τέτοιο μπορεί να υπάρξει μόνο υπό μία πολύ διασταλτική αντίληψη "κοινών επαγγελματικών χαρακτηριστικών" εθιμικού κυρίως τύπου.
Ήδη,από το 18ο αιώνα,ο Adam Smith είχε παρατηρήσει τη δυσκολία συμπόρευσης των επαγγελματιών του ίδιου κλάδου προσθέτοντας πως όποτε αυτό συνέβαινε ο σκοπός ήταν κάποια "συνωμοσία σε βάρος του κοινού και απέληγε συχνά σε κάποια ευνοϊκή ρύθμιση για τον κλάδο από πλευράς της Πολιτείας".
Οι αγγλοσάξονες έχουν προφανώς διακρίνει την αδιαμφισβήτητη αυτή αλήθεια,γι'αυτό και είναι εξαιρετικά προσεκτικοί στην ορολογία τους. Αναφέρονται στις διεκδικήσεις των "συνδικάτων" και όχι των "εργαζομένων".Υπάρχουν και εργαζόμενοι εκτός συνδικάτων,υπάρχουν και άνεργοι που θα ήταν δυνάμει εργαζόμενοι και των οποίων συχνότατα οι επιδιώξεις αντιτίθενται σ'εκείνες των συνδικάτων. Οι συνδικαλιστές αντίθετα,για προφανείς λόγους,επιδιώκουν να συσκοτίζουν τις διαφοροποιήσεις και να γενικεύουν τον αντιπροσωπευτικό τους ρόλο ομιλώντας εξ ονόματος όλων των εργαζομένων του κλάδου.
Πριν τέσσερα χρόνια,η Πολιτεία προχωρούσε σε μία ιστορική μεταρρύθμιση.Πιεζόμενη από την αναγκαιότητα να μειώσει το κόστος της πρωτοβάθμιας περίθαλψης,αφαιρούσε από τους ιατρούς του ΙΚΑ το προνόμιο της αποκλειστικής συνταγογράφησης φαρμάκων για τους ασφαλισμένους του οργανισμού και "άνοιγε" τη συγκεκριμένη αγορά σε έναν ευρύτερο αριθμό ιατρών. Η αντίδραση των ιατρών του ΙΚΑ θύμισε τις αντίστοιχες των Λουδιτών στη Βρετανία του 19ου αιώνα. Κατέλαβαν εξ εφόδου το υπουργείο υγείας και εξέδιδαν συνταγές από το αμφιθέατρό του,κατά παράβαση κάθε έννοιας ιατρικής δεοντολογίας και εξευτελίζοντας πλήρως το κατ'ευφημισμόν "ιατρικό λειτούργημα"! Ήταν χαρακτηριστική βέβαια η στάση των τότε ιατρικών συλλόγων ανά την επικράτεια: καλούσαν τα μέλη τους σε "απεργιακή συμπαράσταση",υπερασπιζόμενοι ουσιαστικά το δικαίωμα μιας μερίδας ιατρών σε κατ'εξαίρεση και κατ'αποκλειστικότητα απολαβές! Επειδή βέβαια το σκανδαλώδες του ζητήματος ήταν-ακόμη και για γιατρούς-εξόφθαλμο,συνόδευαν τις παραινέσεις τους και με απειλές πειθαρχικών διώξεων...

Από όσα εξιστορήθηκαν,προκύπτει με σαφήνεια νομίζω,η επαλήθευση της άποψης του Mises. Κοινό επάγγελμα δε σημαίνει απαραίτητα κοινό επαγγελματικό συμφέρον.Πολύ συχνά,ισχύει το αντίθετο!
Αν λοιπόν οι ασκούντες το ίδιο επάγγελμα,υπόκεινται σε ποικιλία διαφορετικών ρυθμίσεων που συνεπάγονται και διαφοροποιήσεις ως προς το εισόδημα,γίνεται σαφές πως δεν μπορεί να υπάρξει κανενός είδους "κοινή ταξική χωροθέτηση"! Η αντίληψη περί "ταξικής συνείδησης" αποδεικνύεται μια θεωρητική κατασκευή,ένα εφεύρημα που χρησιμοποιούν οι συνδικαλιστές προκειμένου να αιτιολογήσουν τη φιλοδοξία τους να προβάλλουν ως καθολικοί εκπρόσωποι των επαγγελματιών.
Ενίοτε,τον όρο χρησιμοποιούν και υπουργοί της αριστεράς,όπως ο Σκουρλέτης,προκειμένου να "απενοχοποιήσουν" την πολιτική τους "ενοχοποιώντας" όσους πλήττονται απ'αυτήν.
Τουλάχιστον,αυτό επιχειρεί,κατά τρόπο αδιάντροπο ο συγκεκριμένος υπουργός.

Καμία "ταξική συνείδηση" λοιπόν δεν πλήττεται από την πολιτική Σκουρλέτη. Πλήττονται άνθρωποι που κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους. Σκληρά εργαζόμενοι,που ο καθένας τους έχει ασφαλώς τη δική του συνείδηση και δε θα δώσει λόγο σε κανέναν υπουργό γι'αυτήν.
Περί συνειδήσεως ασφαλώς δεν μπορούμε να κάνουμε ανάλυση,το πεδίο είναι χαώδες και δεν υπάρχουν τεκμήρια για να το προσεγγίσουμε.
Μπορούμε ωστόσο να ανιχνεύσουμε την "τοξική συνείδηση" του υπουργού.
Καμιά φορά ένα γράμμα,κάνει τη διαφορά...


14/1/2016

Η νέα αντιδυτική συμμαχία

Μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο,η δυναμική των πραγμάτων ευνόησε τη διαδικασία απο-αποικιοποίησης. Οι πρώην αποικίες διεκδικούσαν το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση,στην εθνική ανεξαρτησία,στην αποτίναξη της αλλότριας ηγεμονίας.Το πολιτικό αυτό αίτημα το ευνοούσε αφενός μεν η οικονομικο-στρατιωτική εξάντληση των πρώην αποικιακών δυνάμεων (Βρετανίας,Γαλλίας,Ολλανδίας,Πορτογαλίας,Βελγίου,Γερμανίας κατά κύριο λόγο),αφετέρου δε η δυναμική της επιθμίας αυτοδιάθεσης των λαών την επαύριο της φονικότερης διεθνούς σύρραξης που γνώρισε η ανθρωπότητα,αλλά και ο κοινωνικός-πολιτικός-πληθυσμιακός δυναμισμός των πρώην αποικιών.Ασφαλώς ρόλο έπαιξαν και οι δυναμικοί ηγέτες που εξέφρασαν τον αντιαποικιακό αγώνα (Νεχρού,Χο Τσι Μινχ,Νκρούμα,Μπεν Μπελά,Λουμούμπα,Σουκάρνο κ.α).

Ο αντιαποικιακός αγώνας,πέρα από το αναμφισβήτητα δίκαιο αίτημα της αυτοδιάθεσης που εξέφρασε,είναι σημαντικό να τονιστεί ότι διεξάχθηκε μέσα σε ένα ευρύτερο γεωστρατηγικό περιβάλλον στο οποίο δέσποζε ο ψυχρός πόλεμος. Από τη μια μεριά η Δύση με τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες πολιτικο-οικονομικο-στρατιωτικά εξουθενωμένες και ηθικά ένοχες λόγω του αποικιοκρατικού τους παρελθόντος,από την άλλη μεριά η αναδυόμενη υπερδύναμη της ΕΣΣΔ με την ηθική λάμψη της νικήτριας των ναζί και το όραμα ενός άλλου κόσμου δίχως "εκμετάλλευση του ανθρώπου απ'τον άνθρωπο",να θερμαίνει τους οραματισμούς εκατομμυρίων ανθρώπων όπου γης.Το ισοζύγιο έκλινε δραματικά υπέρ των σοβιετικών και μόνο το ηθικό και υλικό κύρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής κατόρθωνε να αποτρέπει την απόλυτη πολιτική επικυριαρχία της ΕΣΣΔ στη μεταπολεμική Ευρώπη.

Αν ωστόσο,στον Ευρωπαϊκό χώρο,είχε επιτευχθεί μια διευθέτηση,ένα modus operandi μεταξύ ΕΣΣΔ και Δύσης,βασισμένο σε μια αντίληψη γεωστρατηγικής ισορροπίας,στον υπόλοιπο κόσμο το πεδίο αντιπαράθεσης παρέμενε ανοιχτό.Οι σοβιετικοί ορθά διέγνωσαν μια πρώτης τάξης ευκαιρία να διευρύνουν τα όρια της γεωστρατηγικής τους επιρροής υποστηρίζοντας λόγω και έργω τα αντιαποικιοκρατικά κινήματα του αναπτυσσόμενου κόσμου.Διόλου τυχαία,τα κομμουνιστικά κόμματα πρωτοστάτησαν στον αντιαποικιακό αγώνα και η αντίληψη του σοσιαλιστικού διεθνισμού υποχώρησε μπροστά στο αίτημα της εθνικής αυτοδιάθεσης.Η στράτευση των τοπικών ΚΚ στον αντιαποικιοκρατικό αγώνα είχε δύο άμεσα πλεονεκτήματα: αφενός μεν διεύρυνε την πολιτική τους επιρροή στο γηγενή πληθυσμό (η "εθνική απελευθέρωση" είναι πιο εύληπτος όρος από την "κοινωνική χειραφέτηση"),αφετέρου δε εξυπηρετούσε τις γεωπολιτικές επιδιώξεις των σοβιετικών.Τα ΚΚ δηλαδή ενίσχυαν την πολιτική τους δύναμη ως αντιαποικιοκρατικοί σχηματισμοί,αλλά και εξυπηρετούσαν τη μεγάλη σοσιαλιστική πατρίδα που διεύρυνε το ζωτικό χώρο  επιρροής της.
Η λογική συνέπεια της πολιτικής αυτής υπήρξε η ένταξη των απελευθερωμένων πρώην αποικιών στη σοβιετική σφαίρα επιρροής.Στις δεκαετίες του '60 και του '70,τα περισσότερα νέα κράτη-πρώην αποικίες,πολιτεύονταν φιλικά προς την ΕΣΣΔ,εισήγαγαν τεχνογνωσία και πολιτικό management από τους σοβιετικούς ή ήταν άμεσα προσκολλημένα στο κομμουνιστικό στρατόπεδο.
Αν εξαιρέσει κανείς την Ινδία,η οποία διαθέτει αυτόνομη δυναμική,τα περισσότερα Αφρικανικά κράτη,οι χώρες της Μέσης Ανατολής και της ΝΑ Ασίας,υπήρξαν για μεγάλο χρονικό διάστημα περιοχές στις οποίες το σοβιετικό πολιτικό μοντέλο ήταν προνομιακό.

Στη Δύση,το ζήτημα της απο-αποικιοποίησης,όπου δεν σκόνταφτε στα εθνικιστικά ένστικτα των θιγόμενων χωρών,αντιμετωπίστηκε μα ανάμικτη διάθεση.Η καθαρή φιλελεύθερη αντίληψη που πρόκρινε το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των λαών,υποστήριξε των αντιαποικιακό αγώνα.Οι σοσιαλιστές έκαναν το ίδιο.Οι κομμουνιστές όπως ήταν λογικό,συντάχθηκαν με τη σοβιετική πολιτική.Οι συντηρητικοί οπαδοί του "εθνικού μεγαλείου του παρελθόντος", αντιμετώπισαν με αμήχανη αντιπάθεια τις εξελίξεις,αλλά το γεωπολιτικό τσουνάμι της εποχής ήταν συντριπτικό.
Πόσοι όμως διείδαν,πίσω από τον αγώνα για αυτοδιάθεση των πρώην αποικιών,τις απώτερες σοβιετικές επιδιώξεις;
Πόσοι αναρωτήθηκαν για τις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες που θα προέκυπταν από το τέλος του αποικιακού κόσμου;
Ασφαλώς λίγοι και,κατά κύριο λόγο,Αμερικανοί.
Το 1946 ο Αμερικανός πρέσβης στη Μόσχα G.Kennan στέλνει το ιστορικό "μακρύ τηλεγράφημα" στο οποίο αναλύει με οξυδέρκεια τα κίνητρα της σοβιετικής πολιτικής και προτείνει την πολιτική περιορισμού της ("containment"). Μαζί με την ιστορική ομιλία του Churchill στο Fulton και την εισαγωγή του όρου "σιδηρούν παραπέτασμα"λίγες μόλις μέρες μετά (!),αυτά τα δυο περιστατικά σηματοδοτούν τη θεωρητική προσέγγιση της Δύσης απέναντι στον ψυχρό πόλεμο.
Μέχρι το 1989,οπότε ο κομμουνισμός κατέρρευσε υπό το βάρος της οικονομικής και πολιτικής του αποτυχίας,αυτό υπήρξε με μικρές παραλλαγές το βασικό αφήγημα των Δυτικών Δημοκρατιών απέναντι στη σοβιετική απειλή.

Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ και η πολιτική απαξίωση της κομμουνιστικής ιδέας,σήμανε μια παροδική περίοδο θριάμβου της φιλελεύθερης αντίληψης,η οποία συνοδεύτηκε και από μια πρωτοφανή άνοδο του βιοτικού επιπέδου παγκοσμίως,ιδιαίτερα στις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου.Όλα τα στατιστικά στοιχεία επιβεβαιώνουν τη συμβολή του ελεύθερου εμπορίου και του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού στην εξάλειψη της φτώχειας σε εκτεταμένα στρώματα πληθυσμού του πλανήτη.Ο καπιταλισμός όμως,εκ της φύσεώς του,αποστρέφεται τις παραδοσιακές κοινωνικές δομές,αμφισβητεί ήθη και έθιμα αιώνων,είναι απόλυτα κοσμικός,αδιάφορος συνεπώς για θρησκευτικές αφηγήσεις και προκρίνει το πρωτείο του ατόμου έναντι των θρησκευτικών δογμάτων.
Ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός υπονομεύει την αυθεντία των θρησκευτικών ηγετών.
Αν αυτό στη Δύση,έχει ήδη επιτευχθεί από την εποχή του Λούθηρου,στην "καθ'ημάς Ορθόδοξη παράδοση" είναι-δυστυχώς-ακόμη ζητούμενο,στη δε Ισλαμική κοσμοαντίληψη αδιανόητο!
Το Ισλάμ,είναι αυτή τη στιγμή,ο μαζικότερος συγκροτημένος χώρος αντίθεσης απέναντι στο Δυτικό καπιταλισμό και όσα τον συνοδεύουν: ατομικά δικαιώματα,κοινοβουλευτική δημοκρατία,πολυπολιτισμικότητα,ανεκτικότητα.
Δεν ισχυρίζομαι ασφαλώς ότι όλοι οι μουσουλμάνοι είναι εχθρικά διακείμενοι απέναντι σ'αυτά,αλλά ότι οι περισσότεροι και εντονότερα εχθρικά διακείμενοι,είναι οπαδοί κάποιας από τις ισλαμικές σέχτες.
Αντιδυτικό μένος τρέφουν φυσικά και άλλοι οπαδοί: νεοναζιστές,θρησκόληπτοι χριστιανοί ζηλωτές,κομμουνιστές κλπ. Μόνο όμως οι ισλαμικές σέχτες παρουσιάζουν τέτοια μαζικότητα και μόνο αυτές έχουν την επιχειρησιακή δυνατότητα να ασκήσουν τρομοκρατία μεγάλης κλίμακας,όπως ήταν η επίθεση στη Ν.Υόρκη το 2001 και στο Παρίσι πριν λίγες μέρες!

Ποια είναι λοιπόν η νέα αντιδυτική συμμαχία που διαμορφώνεται; Είναι ακριβώς η προσάρτηση των ιδεολόγων αντικαπιταλιστών στο άρμα του ισλαμικού φονταμενταλισμού.Μπορεί οι κοινωνικο-πολιτικές τους επιδιώξεις να μη συμπίπτουν με εκείνες των ισλαμιστών,μπορεί να μην έχουν τις θρησκευτικές αναφορές τους,αλλά ταυτίζονται στην κοινή επιδίωξη της καταστροφής του δυτικού μοντέλου οργάνωσης των κοινωνιών.
Η πρόσφατη τρομοκρατική επίθεση στο Παρίσι,επιβεβαίωσε την ιδιότυπη συμπόρευση.
Δύσκολα θα βρεις μετριοπαθή μουσουλμάνο να τη δικαιολογήσει.Αντίθετα,χιλιάδες είναι οι αντικαπιταλιστές εκ δεξιών και εξ αριστερών που έσπευσαν να την αιτιολογήσουν και να την επιβραβεύσουν.Και όταν όλα τα επιχειρήματα ανεπαρκούν,επιστρατεύουν το έσχατο: το αποικιοκρατικό παρελθόν της Γαλλίας!
Ο κύκλος της συμπόρευσης που άνοιξε με την έναρξη του αντιαποικιοκρατικού αγώνα,κλείνει τώρα με την εκ νέου επίκλησή του!
Όχι πια ως ενεργός αδικία που δικαιολογεί την εξέγερση εναντίον της,αλλά ως προπατορικό αμάρτημα και άρα τεκμήριο διαχρονικής ενοχής!
Η επιχειρηματολογία ασφαλώς δεν αντέχει σε λογική επεξεργασία,είναι περισσότερο μια εύκολη καταφυγή στο θυμικό: αυτό ακριβώς συνιστά και την ουσία της ταύτισης των φονταμενταλιστών του ισλάμ με εκείνους του αντικαπιταλισμού.Η ταύτισή τους είναι ψυχολογική,ο δεσμός τους είναι ενστικτώδης,υπακούει στο ορμέμφυτο μίσος τους ενάντια στη Δύση και στα πολιτικά και πολιτισμικά της πρότυπα.Γι'αυτό και ο δεσμός είναι πανίσχυρος: είναι άλογος,τρέφεται από το ένστικτο!
Μπορεί κανείς να ισχυριστεί πως υπάρχει κάποια δόση υπερβολής στη διαπίστωση.Αλλά,προσωπικά,ανάμεσα στο τηλε-διάγγελμα ενός μουλά,στην ομιλία ενός χρυσαυγίτη και στο μανιφέστο ενός αντιεξουσιαστή,δυσκολεύομαι να διακρίνω τις διαφοροποιήσεις.Το κυρίαρχο μήνυμα του αντικαπιταλιστικού μένους επικαλύπτει κάθε άλλη απόχρωση.
Τα παραδείγματα που έφερα δεν επιλέχτηκαν τυχαία.Στη χώρα μας,το φαινόμενο είναι απολύτως υπαρκτό.Οι αντιδράσεις στην πρόσφατη επίθεση των ισλαμιστών στο Παρίσι,η απόπειρα δικαιολόγησής τους,η ενόχληση για όσους έδειξαν τη συμπαράστασή τους στους Γάλλους,είναι φαινόμενα που καταγράφηκαν από τα social media,από τον πιο ευαίσθητο πομπό του σφυγμού της κοινωνίας σε real time.Αν συνυπολογίσουμε δε πως,μέσω των social media,εκφράζονται οι κατά τεκμήριο περισσότερο συμφιλιωμένοι με την τεχνολογική εργαλειοθήκη της Δύσης,η εχθρότητα απέναντι στη Δύση από πολίτες που ζουν σ'αυτήν,εκπλήσσει δυσάρεστα.

Ασφαλώς υπάρχουν πολλά ζητήματα για να ασκήσει κανείς κριτική στις Δυτικές Δημοκρατίες.Παραμένουν ωστόσο,πέραν πάσης αμφιβολίας,από κάθε άποψη,τα προτιμότερα πολιτικά και πολιτειακά μορφώματα από όσα έχουμε διαθέσιμα.Η ορθολογική κριτική,οφείλει να προσβλέπει στη διαρκή τους βελτίωση και όχι στην υπονόμευση των πυλώνων του αξιακού τους περιεχομένου.Κοινοβουλευτική δημοκρατία,διάκριση εξουσιών,κοσμικό κράτος,ατομικά δικαιώματα και προστασία μειονοτήτων,πολιτική ελευθερία,πολιτικός και πολιτισμικός πλουραλισμός,οικονομική ελευθερία,ιδού οι βασικές αξίες του Δυτικού πολιτισμού τις οποίες κάθε φιλελεύθερος άνθρωπος ασπάζεται.
Η νέα αντιδυτική συμμαχία των κηρύκων της καταστροφής,πρέπει να μας βρει σταθερά ενάντιους.
Δίχως υποσημειώσεις και αστερίσκους!


Για το Παρίσι,τη Γαλλία και τον Ελεύθερο κόσμο,ελάχιστος φόρος τιμής,το ποίημα του Jacques Prevert

                                         (Τρία σπίρτα,ένα προς ένα αναμμένα στη νύχτα
                                           το πρώτο για να δω όλο σου το πρόσωπο
                                           το δεύτερο για να δω τα μάτια σου
                                           το τελευταίο για να δω το στόμα σου
                                           κι η σκοτεινιά ολόκληρη για να τα θυμηθώ
                                           σφίγγοντάς σε στην αγκαλιά μου)



16/11/2015