Politically-correct αδιέξοδα

Αφορμή γιά το κείμενο αυτό μου έδωσε μια σχετική ανάρτηση στο blemilo http://blemilo.blogspot.com/2011/12/blog-post_08.html
Πρόσφατα,το υπουργείο δικαιοσύνης έδωσε στη δημοσιότητα το νομοσχέδιο που αποσκοπεί-σύμφωνα με τους εμπνευστές του-"στην καταπολέμηση των εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας".

Εξ αρχής τοποθετούμαι απέναντι σε οποιαδήποτε διάκριση μεταξύ των ανθρώπων.
Δεν υποστηρίζω πως οι άνθρωποι έχουν ίσες ικανότητες ή δεξιότητες (το αντίθετο ισχύει).
Υποστηρίζω απλά πως οι όποιες διαφοροποιήσεις των ατόμων(φυλετικές,εθνοτικές,ιδεολογικές,θρησκευτικές,σωματικής αρτιμέλειας,σωματικής δύναμης,πνευματικής απόδοσης,οικονομικού status,διακυμάνσεως ταλέντου ή δεξιοτήτων κ.α)δεν νομιμοποιούν καμία πολιτεία να προβαίνει σε διακρίσεις μεταξύ των πολιτών,επιφυλάσσοντας επιλεκτική συμπεριφορά (προνομιακή για τους μεν-μειωτική για τους δε).
Η πολιτική ισονομία,είναι θεμελιώδης αρχή για μια ανοιχτή-φιλελεύθερη κοινωνία.
Κατά συνέπεια,μια πολιτεία που σέβεται τους πολίτες της και τις διαφοροποιήσεις τους,νομοθετεί με πνεύμα ανεκτικότητας (tolerance),σεβασμού της διαφορετικότητας και απουσίας διακρίσεων οποιασδήποτε μορφής.

Tαυτόχρονα όμως,η εν λόγω πολιτεία,δε δικαιούται να διώκει τις τυχόν αντίθετες αντιλήψεις ενός εκάστου των μελών της,εφόσον αυτές παραμένουν ατομικές και δεν οδηγούν σε εκδηλώσεις ρατσιστικής συμπεριφοράς.
Με λίγα λόγια,μια πολιτεία που δηλώνει αντι-ρατσιστική,όταν διώκει -έστω για "προληπτικούς λόγους"-τους ρατσιστές για το φρόνημά τους (και όχι για τις πράξεις τους),τότε αυτο-αναιρείται στην πράξη,αφού επιδεικνύει διακριτική μεταχείριση σε βάρος μιας ομάδας πολιτών (εν προκειμένω,τους ρατσιστές).

Για να το θέσουμε αλλιώς,όσο κι αν δε μας αρέσουν οι ρατσιστές,το να επιχειρούμε την προληπτική τους φίμωση,αποτελεί τυπικά ρατσιστική συμπεριφορά από μέρους μας.

Επιχειρεί άραγε το υπό κατάθεση σχέδιο νόμου,κάτι τέτοιο?
Ας δούμε κάποια άρθρα του:

Άρθρο 3

1. Όποιος από πρόθεση, δημόσια προφορικά ή διά του τύπου ή μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, προκαλεί ή διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή εχθροπάθεια κατά ομάδας ή προσώπου, που προσδιορίζονται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή, το γενετήσιο προσανατολισμό, ή κατά πραγμάτων που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από τις παραπάνω ομάδες ή πρόσωπα, κατά τρόπο που μπορεί να εκθέσει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι(6) μηνών έως τριών (3) ετών και χρηματική ποινή χιλίων έως πέντε χιλιάδων (1.000 – 5.000) ευρώ.
2. Αν η πράξη της προηγούμενης παραγράφου είχε ως άμεσο επακόλουθο την τέλεση εγκλημάτων, επιβάλλεται φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή τριών έως δέκα χιλιάδων (3.000 – 10.000) ευρώ, αν η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα με άλλη διάταξη.

Ηδη,η παρουσία των δυο παραγράφων,σημαίνει πως η (1) δε συνεπάγεται αναπόφευκτα τη (2).Σωστά λοιπόν,η τέλεση του ρατσιστικού εγκλήματος,τιμωρείται βαρύτερα από την παρακίνηση σ'αυτό.Σωστά επίσης και η παρακίνηση/προπαγάνδιση τέτοιων ενεργειών θεωρείται κολάσιμη,αφού καλλιεργεί το θεωρητικό υπόβαθρο για τη μελλοντική υλοποίηση ρατσιστικών ενεργειών.Καμία λοιπόν επιφύλαξη,για το άρθρο 3.

Άρθρο 4
1. Όποιος δημόσια προφορικά ή διά του τύπου ή μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, εγκωμιάζει ή αρνείται ή εκμηδενίζει τη σημασία εγκλημάτων γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και εγκλημάτων πολέμου, όπως ορίζονται στα άρθρα 6, 7 και 8 του Καταστατικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ή των εγκλημάτων που ορίζονται στο άρθρο 6 του Καταστατικού του Διεθνούς Στρατοδικείου που προσαρτάται στη Συμφωνία του Λονδίνου της 8ης Αυγούστου 1945 και η πράξη αυτή στρέφεται κατά ομάδας προσώπων που προσδιορίζεται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή ή το γενετήσιο προσανατολισμό κατά τρόπο που μπορεί να προκαλέσει ή διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή εχθροπάθεια κατά μιας τέτοιας ομάδας ή μέλους της τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο (2) έτη και χρηματική ποινή χιλίων έως τριών χιλιάδων (1.000 – 3.000) ευρώ.

2. Για την εφαρμογή της προηγούμενης παραγράφου απαιτείται τα εγκλήματα αυτά να έχουν αναγνωριστεί με αμετάκλητη απόφαση ελληνικού ή διεθνούς δικαστηρίου.


Εδώ,αρχίζουν τα προβλήματα.Επιχειρείται,κατά τρόπο αυθαίρετο,να επιβληθεί η επίσημη ιστορική άποψη ως η μόνη νόμιμη.Γι'αυτό άλλωστε και γίνεται επίκληση στις διεθνείς συνθήκες.Τα ερωτήματα που ανακύπτουν είναι πολλά:
-ακόμη κι αν είμαστε πεπεισμένοι για τη φρίκη του ολοκαυτώματος,δεν έχει το δικαίωμα κάποιος να έχει αντίθετη άποψη?Με ποιό δικαίωμα νομοθετούμε τη λογοκρισία του?
-τί συμβαίνει με περιπτώσεις γενοκτονίας για τις οποίες δεν υπάρχει ομοφωνία δικαστικής ετυμηγορίας? Τυπικό παράδειγμα,η γενοκτονία των Αρμενίων:έχει αναγνωριστεί ως τέτοια από τη Γαλλία,ενώ η Ελλάδα δεν έχει επίσημη θέση.Ενας πολίτης,εντός της Ελληνικής επικράτειας,ο οποίος είτε αποδέχεται,είτε αρνείται το ιστορικό αυτό γεγονός,πότε παραβιάζει τον νόμο και με ποιό σκεπτικό?
-τί θα συμβεί στην περίπτωση που,η ιστορική έρευνα,οδηγήσει σε αναθεώρηση της επίσημης εκδοχής? Θυμίζω τη μαζική δολοφονία στο Κατύν,για την οποία η μεταπολεμική επίσημη εκδοχή στην Πολωνία ενοχοποιούσε τους Ναζί και,μόλις μετά την πτώση της ΕΣΣΔ,αποκαταστάθηκε η ιστορική αλήθεια (έγκλημα του Στάλιν):οι ένοχοι του χθες ήταν οι αθώοι του αύριο και αντίστροφα!

Το άρθρο 4,είναι προβληματικό,διότι,στο όνομα του αντι-ρατσισμού,επιχειρεί να επιβάλλει μια ιστορική εκδοχή ως αποκλειστικά νόμιμη,ως μη επιδεχόμενη έρευνας ή αμφισβήτησης,επιχειρεί με άλλα λόγια να δογματίσει.Νόμος όμως,ο οποίος παράγει δόγματα,είναι εκ φύσεως νόμος καταπιεστικός της αντίθετης άποψης και συνεπώς λογοκρίνει εμπράκτως.
Δεν είναι λογικό όμως,στο όνομα του αντι-ρατσισμού,να επιβληθεί λογοκρισία!

Σε τελική ανάλυση,είμαστε αντι-ρατσιστές,επειδή ο ρατσισμός δεν έχει καμία επιστημονική τεκμηρίωση (είναι αντιεπιστημονική θεωρία),αλλά και επειδή,οποτεδήποτε κι αν εφαρμόστηκε ιστορικά σε μαζική κλίμακα,ως κρατική θεωρία,οδήγησε σε τερατωδίες και μαζικές ανθρωποσφαγές.
Αυτά είναι δύο βασικά επιχειρήματα(επιστημονικό-ανθρωπιστικό),με τα οποία μπορούμε κάθε στιγμή να αντιτασσόμαστε σε έναν ρατσιστή.Η προληπτική φίμωσή του,εκτός από αυταρχισμό,υποκρύπτει και ανεπάρκεια θεωρητικής αντιμετώπισης του ρατσισμού!
Μου θυμίζει,πριν από χρόνια,τις Γαλλικές Προεδρικές εκλογές,όταν αναμετρήθηκαν στον τελικό ο Chirac με το LePen και ο Chirac αρνήθηκε επίμονα το διάλογο κρυπτόμενος πίσω από δαιμονολογίες ("δε συζητώ με εξτρεμιστές κλπ").Αν φοβόμαστε να αντιμετωπίσουμε αυτό που απεχθανόμαστε,μάλλον δεν το απεχθανόμαστε αρκετά!

Η politically-correct αντίληψη του σνομπισμού των "περιθωριακών" ή "εξτρεμιστικών" αντιλήψεων,παραβλέπει την ανάγκη της κριτικής τους αποδόμησης.Η δε προσπάθειά της να τις λογοκρίνει,αντί να τις αντικρούσει,υποδηλώνει μια ψυχολογία δειλίας απέναντι στο αποτρόπαιο.
Η ελευθερία όμως-κατά τον ποιητή-θέλει αρετή και τόλμη!

12/12/2011

Περί Καντιανής επιταγής

Σε εγχειρίδια πολιτικής φιλοσοφίας είναι εξαιρετικά δημοφιλής ως ηθική πρόταση,η προτροπή του Καντ "να αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους ως τελικούς σκοπούς καθεαυτούς και όχι ως μέσα για την επίτευξη άλλων τελικών στόχων".
Η ρήση είναι γοητευτική αλλά-φευ-μάλλον θεωρητική.

Η καθημερινότητα βρίθει παραδειγμάτων στα οποία τα άτομα,δρώντας, χρησιμοποιούν άλλα άτομα ως μέσα για την επίτευξη απώτερων σκοπών.

Μερικά παραδείγματα εν προκειμένω
-To 1993,στα προκριματικά του Ευρωμπάσκετ,ο Ευθύμης Κιουμουρτζόγλου,προπονητής τότε της Εθνικής,επιστράτευσε τον Χρήστο "αληταρά" Τσέκο για να μαρκάρει τον θηριώδη (2,31μ) Ρουμάνο Gheorghe Mureşan.Ο ρόλος του Τσέκου τελείωσε μετά απ'αυτό το ματς.Είναι σαφές πως ο Τσέκος-παρότι "αληταράς"-χρησιμοποιήθηκε από τον Κιουμουρτζόγλου ως μέσον,για την επίτευξη του εθνικού σκοπού.Ενας μη-μπασκετμπολίστας,ως μέσον για την επίτευξη συλλογικού μπασκετικού στόχου (ο μόνος τρόπος να καταρρεύσει το επιχείρημα,είναι να με πείσετε πως ο Τσέκος-"αληταράς" έγινε ποτέ μπασκετμπολίστας).
-Το 1944,στη ναυμαχία του Λέιτε,το ιαπωνικό σχέδιο προέβλεπε τη χρησιμοποίηση της μοίρας του Jisaburō Ozawa, αποκλειστικά ως "δόλωμα" για τους Αμερικανούς.Το δόλωμα το κατάπιε ο William Halsey,αλλά τελικά η κατάληξη της ναυμαχίας δεν ήταν ευτυχής για τους Ιάπωνες λόγω άλλων παραγόντων που στο μεταξύ ενέσκυψαν.Είναι σαφές πως ο Ozawa και οι άντρες του χρησιμοποιήθηκαν ως μέσον για την επίτευξη του απώτερου σκοπού.
-Το 1982,ο Ακης "την έπεσε" στην Εφη,στη διάρκεια μιας νυχτερινής εξόδου.Η Εφη αρχικά αντέδρασε και ο Ακης στράφηκε στην κολλητή της,την Τασία.Η Εφη ζήλεψε και τελικά ο Ακης πέτυχε το στόχο του (κατάκτηση Εφης) χρησιμοποιώντας την Τασία ως μέσον.
Τα τρία αυτά παραδείγματα τα οποία φαινομενικά αντιστοιχούν σε παντελώς άσχετες μεταξύ τους καταστάσεις και εποχές,έχουν ένα κοινό σημείο.Τη χρησιμοποίηση ανθρώπων από άλλους ανθρώπους ως διαμέσων προς την επίτευξη ενός απώτερου σκοπού.
Η Καντιανή επιταγή λοιπόν,αναιρείται εμπράκτως,καθημερινά και διαχρονικά δια μέσου των αιώνων,από ανθρώπους διαφορετικών φυλών-θρησκειών-επαγγελμάτων-προθέσεων κ.ο.κ

Μήπως λοιπόν πρόκειται απλά για μια ανθρωπιστική ευχή,που όμως είναι πρακτικά αδύνατον να υλοποιηθεί?
Αν μιλάμε για τη μεμονωμένη ατομική δράση φαίνεται πως,ναι.
Αν μιλάμε επίσης για συλλογική δράση μιας κοινωνίας σε καιρό πολέμου,η απάντηση είναι επίσης ναι (ο αντιπερισπασμός στον πόλεμο,εφαρμόζεται από την αρχαιότητα,από όλους τους εμπόλεμους).
Απομένει η εξέταση υλοποίησης της Καντιανής επιταγής από κοινωνίες που δε βρίσκονται σε εμπόλεμες συνθήκες.

Εδώ,αρχίζει ξαφνικά η προτροπή του Καντ να αποκτά νόημα.
Αρκεί να αναδιφήσουμε από τα ιστορικά παραδείγματα, τις κοινωνίες εκείνες στις οποίες οι άνθρωποι αντιμετωπίζονταν καθημερινά(και όχι υπό συνθήκες πολέμου) ως μέσα για την επίτευξη απώτερων σκοπών.
-Στην αρχαία Σπάρτη,τα μωρά που είχαν κινητική/νοητική υστέρηση,ρίχνονταν στον Καιάδα.Ο πολιτικός σκοπός ήταν η διασφάλιση του αξιόμαχου των πολιτών.Οι ίδιοι οι πολίτες θυσιάζονταν-αν "έπρεπε"-ως μέσο για την επίτευξή του.
Η Σπαρτιατική πολιτεία,είναι το αρχέτυπο του ολοκληρωτικού κράτους στον Ευρωπαικό χώρο (για λόγους οικονομίας δε θα ασχοληθώ με τις Ασιατικές κοινωνίες,στις οποίες ακόμη και σήμερα,τα ανθρώπινα δικαιώματα παραμένουν αίτημα προς ικανοποίηση).

Αυτό που χαρακτηρίζει τον ευρωπαικό ολοκληρωτισμό,σε κάθε ιστορική του εμφάνιση,είναι η θεσμική διακήρυξη ενός υπέρτατου στόχου-από πλευράς κράτους-και η χρησιμοποίηση των πολιτών ως μέσων,στην προσπάθεια επίτευξής του.Ο υπέρτατος αυτός σκοπός,σημαίνει πως το κράτος-διακηρύσσοντάς τον-προβαίνει σε μια ηθική επιλογή.Είναι ένα κράτος με επίσημα διακηρυγμένη ηθική ("εθνοφυλετική καθαρότητα" για τους ναζιστές,"εθνικιστικό μονοπώλιο" για τους φασίστες,"σοσιαλιστικό ιδεώδες" για τους κομμουνιστές).Από τη στιγμή που μια ηθική επιλογή,γίνεται επίσημη κρατική ιδεολογία,κάθε άλλη ηθική προσέγγιση είναι δυνητικά ελεγχόμενη και δυνητικά διωκόμενη.

Θα αντιτείνει κανείς πως στη βάση κάθε κρατικής θέσμισης υπάρχει μια ηθική επιλογή.Ακόμη και η εξασφάλιση της επιβίωσης της κοινότητας,αν και αρχικά αποτελεί βιολογική ανάγκη,στην εξέλιξη της πολιτείας αποβαίνει ηθική επιλογή.Οι μικρές αρχικά ομάδες ανθρώπων που εξ ανάγκης συνενώθηκαν σε κοινότητες για να επιβιώσουν,εξελισσόμενες ιστορικά,μετατρέπονται σε κρατικές οντότητες στις οποίες ο πρωταρχικός όρος-η επιβίωση-δεν είναι για όλα τα μέλη τους εξασφαλισμένος (βλ.για παράδειγμα τους άστεγους και τους νεόπτωχους των μεγάλων αστικών κέντρων).
Αρα,το πρωταρχικό ζητούμενο (η επιβίωση έναντι των φυσικών απειλών) επανέρχεται στις σύγχρονες κοινωνίες ως αίτημα επιβίωσης εντός των αστικών απαιτήσεων.
Η ικανοποίηση αυτής της απαίτησης,γεννά την πολιτική.
O Robert Nozick,έχει δίκιο λοιπόν όταν υποστηρίζει πως η ηθική φιλοσοφία καθορίζει την πολιτική σκέψη.Πίσω από κάθε πολιτική επιλογή κρύβεται μια προηγηθείσα ηθική επιλογή.
Σε τελική ανάλυση λοιπόν κανένα κράτος δεν μπορεί να είναι ηθικά ουδέτερο.
Ακόμη και η πιό φιλελεύθερη κοινωνία,επιλέγει να μη διακηρύσσει επίσημη ηθική ή θρησκεία και επιλέγει την προστασία της ατομικής ιδιοκτησίας έναντι των κοινωνικών διεκδικήσεων.
Ο αφορισμός του Hayek πως "ένα ολοκληρωτικό κράτος έχει επίσημη ηθική,ένα φιλελεύθερο όχι",χρειάζεται κατά συνέπεια περαιτέρω αποσαφήνηση.

Τίθεται λοιπόν το θεμελιώδες ερώτημα.Υπάρχει ηθική επιλογή που να διαχωρίζει ένα φιλελεύθερο από ένα ολοκληρωτικό κράτος?
Απ΄ότι φαίνεται,όχι.
Το ερώτημα συνεχίζεται.Υπάρχουν ασφαλή κριτήρια διακρίσεως μεταξύ φιλελεύθερων/ολοκληρωτικών κοινωνιών?
Εδώ οι απαντήσεις είναι ευκολότερες.Μια κοινωνία που προκρίνει τα ατομικά δικαιώματα,την ελεύθερη αγορά,το ελεύθερο εμπόριο,τον ανταγωνισμό,την ανεξιθρησκεία,την ελεύθερη διακίνηση ιδεών/αγαθών/ανθρώπων,την ατομική ιδιοκτησία,την ισονομία,την έλλειψη προνομίων/διαχωρισμών των πολιτών,την ελευθεροτυπία,την πολυφωνία,το πολυκομματικό κοινοβούλιο,είναι μια φιλελεύθερη κοινωνία.Μια κοινωνία που καταστρατηγεί όλα αυτά,είναι μια ολοκληρωτική κοινωνία.
Μια κοινωνία που καταπνίγει κατά το δοκούν,αλλά όχι συστηματικά,κάτι από τα παραπάνω,μολονότι έχει... νομοθετήσει την προάσπισή του,είναι η Ελληνική κοινωνία!

Το ερώτημα συνεχίζεται.Υπάρχουν "άυλα χαρακτηριστικά",κοινώς ήθη,που να υποσημαίνουν τη ροπή μιάς κοινωνίας προς ανελεύθερες πρακτικές?
Εδώ,ξανά,ανοίγεται ανώπιόν μας το χάος! Θα τολμούσα όμως να επισημάνω ίσως δύο ενδεικτικά "ήθη".
-Το πρώτο,είναι η στάση έναντι της εξουσίας.Οι φιλελεύθερες κοινωνίες επιζητούν τη μείωση της κρατικής εξουσίας,τη μείωση της πολιτικής δύναμης των αρχών.Η φράση του λόρδου Acton "η δύναμη διαφθείρει και η απόλυτη δύναμη,διαφθείρει απόλυτα" είναι χαρακτηριστική.Στις φιλελεύθερες κοινωνίες,οι άρχοντες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου με τους πολίτες και οι πολίτες δεν επιδεικνύουν δουλοπρέπεια έναντι των αρχόντων.Η διάκριση των εξουσιών δεν αρκεί και επιδιώκεται η μείωση των κρατικών εξουσιών.
Αντίθετα,σε μη-φιλελεύθερες κοινωνίες-όπως η Ελληνική-οι άρχοντες είναι υπεράνω των νόμων (βουλευτική ασυλία) και οι πολίτες είναι δουλοπρεπείς ενώπιον των αρχόντων.Η δε εξουσία του κράτους βρίσκεται παντού,καμία δραστηριότητα δε γίνεται χωρίς σφραγίδα κρατικής υπηρεσίας και ο νόμος εφαρμόζεται κατά περίπτωση με τη δέουσα...ελαστικότητα ενώπιον των αρχόντων ή των εκλεκτών τους.Περιττό βέβαια να τονιστεί πως η πολιτική ανισότητα σ'αυτές τις κοινωνίες είναι απείρως μεγαλύτερη από την όποια οικονομική ανισότητα και διαπερνά κάθε κοινωνική και επαγγελματική τάξη.
-Το δεύτερο,είναι η στάση έναντι της ηδονής.Ο Marcuse έχει επισημάνει πως κάθε ανελεύθερο καθεστώς,επιδιώκει τον έλεγχο,τη λογοκρισία της ηδονής.Η πορνογραφία,οι σεξουαλικές αποκλίσεις,η ελευθεριακή τέχνη,διώκονται αυστηρά.Είναι γνωστή η καταδίκη της πορνογραφίας στην Κίνα,όπως και οι διώξεις των ομοφυλοφίλων στην ΕΣΣΔ και στην Κούβα (μόλις πρόσφατα ο Castro απολογήθηκε γι'αυτές).Η καταδίκη της ηδονής είναι ένας-ακόμη-χώρος ταυτίσεως των ορθόδοξων σοσιαλιστών με τους πουριτανούς συντηρητικούς(όπως άλλωστε και ο αντισημητισμός,ο αντικαπιταλισμός,η αντίδραση στην παγκοσμιοποίηση κ.α).Η ηδονή,απευθυνόμενη στο ένστικτο,οδηγεί σε "ελευθεριακές" επιλογές τις οποίες δεν μπορεί να ανεχτεί ένα ολοκληρωτικό καθεστώς.
Από αυτή την άποψη,η Ελλάδα-"σήμερον δύο έργα σεξ/καράτε","δώστε την τσόντα στο λαό","να'τα τα πουλάκια μου"-είναι σαφέστατα φιλελεύθερη κοινωνία.
Αρκεί,να μην εμπλέκονται οι τσόντες με τα θεία,διότι τότε παρεμβαίνει ο μηχανισμός λογοκρισίας του Υπουργείου Πολιτισμού (βλ.παρέμβαση Βενιζέλου κατά "βλασφημου" πίνακα ζωγραφικής,βλ.λογοκρισία του φιλμ "τελευταίος πειρασμός" κλπ).

Ξεκίνησα να σχολιάσω την αδυναμία πραγμάτωσης της Καντιανής επιλογής σε ατομικό/συλλογικό επίπεδο και χάθηκα σε μετα-καντιανους σχολαστικισμούς,με ολίγον από Γκουσγκούνη.Κάτι τέτοιο θα πάθαινε κι ο Immanuel Kant,αν ζούσε στη Λευκάδα.Το πιθανότερο αποτέλεσμα του απογευματινού του περιπάτου,θα ήταν η λαική κραυγή."Μανώλη,άσ'την περίσκεψη κι έλα να σε κεράσω ένα ούζο"!

9/12/2011

Σβετλάνα και Ιωσήφ

Νύχτα στην Τάιγκα.Τα ουρλιαχτά των λύκων φοβίζουν τη μικρή Σβετλάνα.Πόσο θα προτιμούσε την ντάτσα της Αζοφικής με τα ήρεμα ηλιοβασιλέμματα!Ακόμη και στο σπίτι στα περίχωρα της Μόσχας,ένιωθε πιό καλά.Υπήρχαν πολλοί άνθρωποι στη Μόσχα και όπου υπάρχουν άνθρωποι δεν υπάρχουν λύκοι,έτσι δεν είναι?
Κάνει κρύο το χειμώνα,μα το σπίτι ευτυχώς ζεσταίνεται καλά.Οι σύντροφοι έχουν συγκεντρώσει πολλά καυσόξυλα και η αποθήκη είναι γεμάτη αγαθά.Μέσα στο σαμοβάρι αχνίζει το μυρωδάτο τσάι και η Σβετλάνα ξεχνιέται μπροστά στο τζάκι χαζεύοντας τις φλόγες.Ο μπαμπάς πάλι άργησε απόψε.Της έχει πει να τον προσφωνεί "σύντροφο-πατέρα" και η Σβετλάνα ξέρει πως ο λόγος που πάντοτε καθυστερεί είναι οι μεγάλες υποθέσεις της Επανάστασης.
Ο μπαμπάς της είναι ο "πρώτος σύντροφος" της Επανάστασης και ταυτόχρονα "πρώτος εργάτης" του Σοσιαλισμού,"πρώτος αγρότης" της κολλεκτίβας και "πρώτος στρατάρχης" του κόκκινου στρατού!Η Σβετλάνα καμαρώνει που έχει τόσο ικανό πατέρα,θα ήθελε όμως να τον βλέπει συχνότερα.Τον αγαπάει τον μπαμπά κι ας τη φοβίζει ώρες-ώρες,όπως τότε που τον ρώτησε πότε θα ξανάρθει ο θείος Νικολάι κι εκείνος άρχισε να φωνάζει με την άγρια βραχνή του φωνή "μην ξαναπείς αυτό το όνομα¨!Ο Μπουχάριν πήγε με τους εχθρούς της Επανάστασης!Δεν πρόκειται να τον ξαναδείς ποτέ και καλά θα κάνεις να τον ξεχάσεις"!
Θυμώνει συχνά ο μπαμπάς!Η Σβετλάνα ξέρει πως όταν ήταν μικρός ζούσε πολύ φτωχικά.Πεινούσε και κρύωνε κάθε μέρα,γι'αυτό και τώρα παλεύει να έχουν όλοι οι Ρώσοι ψωμί στο τραπέζι και ξύλα στη φωτιά.Αυτό είναι το μεγάλο όραμα της Επανάστασης και η Σβετλάνα καταλαβαίνει πως ο μπαμπάς κάνει μεγάλη προσπάθεια!
Μια μέρα,καθώς ταξίδευε με το τρένο,η Σβετλάνα είδε απ'το παράθυρο ένα παράξενο θέαμα.Ανθρωποι που φορούσαν γκρι στολές και είχαν κουρεμένα κεφάλια,έσκαβαν με φτυάρια και αξίνες τη γη,ενώ τριγύρω τους οι κόκκινοι φρουροί κοιτούσαν βλοσυροί.Η Σβετλάνα έμαθε πως αυτοί ήταν "εχθροί του λαού" και αυτή η δουλειά ήταν η επαναστατική τους διαπαιδαγώγηση,ώστε να επιστρέψουν εξαγνισμένοι στο μεγάλο σκοπό της Επανάστασης."Χρειάζεται συνεχής επαγρύπνηση" όπως έλεγε και ο μπαμπάς, "οι εχθροί παραμονεύουν παντού"!
Κάποτε τον ρώτησε "μ'αγαπάς σύντροφε-πατέρα ;" κι εκείνος πολύ αυστηρά της θύμησε πως η αγάπη είναι μια αστική προκατάληψη και πως στο Σοσιαλισμό εκείνο που μετράει είναι η συντροφική αλληλεγγύη και χρέος κάθε συντρόφου είναι να μην παρασέρνεται από τις αξίες του παλιού καθεστώτος."Ο δρόμος για το Σοσιαλισμό είναι δύσκολος μα θα τον βαδίσουμε ως το τέλος".
Οταν μιλούσε έτσι,το βλέμμα του πάγωνε πιό πολύ κι απ'το χειμώνα της στέππας,το πρόσωπο κάτω απ'το άκαμπτο μουστάκι σκλήραινε σαν το ατσάλι των Ουραλίων,θαρρούσες πως απέναντί σου ήταν ένας άνθρωπος καμωμένος από σάρκα,κόκκαλα και χρέος.Καμια συγκίνηση απ'αυτές που έγραφαν τα ρομάντζα του παλιού καθεστώτος,κανένας μικροαστικός δισταγμός,τίποτε δεν μπορούσε να επηρεάσει τη βαθειά αίσθηση του καθήκοντος που χαρακτηρίζει κάθε μεγάλο ηγέτη!
Τον θαύμαζε η Σβετλάνα κι ας τον φοβόνταν την ίδια στιγμή!

Κάποτε όμως,που η μικρή είχε αρρωστήσει και κινδύνεψε σοβαρά,ο "πατερούλης" των λαών και της ίδιας,πέρασε δυο ολόκληρα μερόνυχτα κοντά της.Το βλέμμα του περιεργαζόνταν ανήσυχα το μικρό της κορμάκι,ρωτούσε το γιατρό συνεχώς,μια φορά της έφερε ο ίδιος να πιεί τσάι με μπισκότα! Κι όταν πια ανάρρωσε,αυτός ο παγερός σαν το σιβηριανό αέρα άνθρωπος,την πήρε στην αγκαλιά του κι ένα χαμόγελο χαράχτηκε κάτω απ'το χιονισμένο του μουστάκι.
Ωστε λοιπόν,την αγαπούσε κι αυτός! Η Σβετλάνα το έμαθε εκείνη τη μέρα κι ας μην της το είχε πει ποτέ! Το έμαθε και δε θα το ξεχνούσε!

Αργότερα,μετά από χρόνια,τότε που διάφοροι άγνωστοι τη σταματούσαν στο δρόμο και της μιλούσαν με περιφρόνηση,όλοι αυτοί που κάποτε έτρεμαν τον πατέρα της όσο ζούσε,η Σβετλάνα άφησε πίσω της τη μάνα-Ρωσία κι έφυγε για πάντα!
Τις νύχτες την ξυπνούσαν τα φαντάσματα.Ο θείος Νικολάι,οι εχθροί του λαού,οι κουλάκοι,οι σαμποτέρ των εργοστασίων,οι ένοχοι των δικαστηρίων αντεπαναστάτες,οι Πολωνοί απ'το δάσος του Κατύν,ο Τρότσκι και οι φίλοι του,ο Αντρέου Νιν και οι δρόμοι της Βαρκελώνης...
Εζησε μεσ'στους εφιάλτες και στην ενοχή για τα εγκλήματα του πατερούλη.

Μόνον αυτή όμως ήξερε το φοβερότερο απ'όλα τα μυστικά.
Πως ακόμη και στην καρδιά του Στάλιν,βρήκε τρόπο να τρυπώσει η αγάπη!
Ακόμη κι εκείνος,της είχε κρυφά παραδοθεί.
Ισως αν την είχε εμπιστευθεί λιγάκι περισσότερο,πολλά θα'ταν διαφορετικά!
Τώρα που θα ξαναβρεθούν,μπορεί πιά να το παραδεχτεί...

30/11/2011
Αφιερωμένο στους κυνηγημένους όλων των εποχών και σε όσους διαρκώς αναρωτιούνται για την άβυσσο της ανθρώπινης ψυχής...

Απόβροχο

Ελληνική επαρχία,αρχές της δεκαετίας του '80.
Είναι τέλη φθινοπώρου,οι μέρες μικραίνουν,τα κακοφωτισμένα σοκάκια εκπέμπουν θλίψη και φτώχεια.
Αρχίζει να βρέχει.Οι κάτοικοι του νησιού ξέρουν πως η βροχή δε θα σταματήσει ποτέ.Σαράντα μέρες συνεχόμενης βροχής θα καλύψουν την πολιτεία.Μια μόνιμη οσμή νοτισμένου ξύλου,τα λασπωμένα καλντερίμια,οι σκουριασμένοι τσίγκοι των σπιτιών,αυτή είναι η χειμωνιάτικη φωτογραφία της πόλης,σε φόντο αιώνια ασπρόμαυρο.
Τα παιδιά πάνε σχολείο σε ερειπωμένα απομεινάρια κτιρίων.Στην τάξη φοράνε μπουφάν-η μόνιμη υγρασία πηρουνιάζει τα κορμιά- και πλαστικές γαλότσες,γιατί οι αίθουσες του ισογείου είναι χαμηλότερα απ'το δρόμο και κάθε που βρέχει πλημμυρίζουν.
Οταν σχολάσουν παίζουν μπάλα στο πάρκο και κάνουν ποδήλατο στον ελαιώνα.Τριγυρνούν με κοκκινόχωμα στα γόνατα και στους αγκώνες,αχτένιστα ιδρωμένα μαλλιά,συχνά μούσκεμα ως το κόκκαλο κι απόλυτα ευτυχισμένα.
Σαν πέσει η νύχτα,θα βγουν βόλτα στην αγορά κι όταν μεγαλώσουν θα αρχίσουν τις εξόδους.Εχουν έρθει τα πρώτα ηλεκτρονικά παιχνίδια,με ασπρόμαυρη οθόνη και 5 δραχμές την παρτίδα.Πλάι στα φλιππεράκια και στο ξύλινο ποδοσφαιράκι,στριμώχνονται και μαγεύουν τους νέους.Οι μεγαλύτεροι πηγαίνουν σινεμά (υπάρχουν δύο,το καλοκαίρι τρία) και ντισκοτέκ (δυο χειμωνιάτικες,δυο καλοκαιρινές).
Στην πόλη ο χρόνος κυλάει αργά,μα ήδη οι μπαμπάδες συζητούν για την "αλλαγή" που ήρθε στις 18 Οκτώβρη του "81.Τα παιδιά πάλι δεν πολυκαταλαβαίνουν την "αλλαγή".Το μόνο που άλλαξε είναι πως στο σχολείο οι δάσκαλοι αρχίζουν να λογοφέρνουν μεταξύ τους και να αντιδικούν-τα παιδιά δεν ξέρουν γιατί.Α και οι άνθρωποι με τις κόκκινες σημαίες,σαν να τους φαίνεται πως φωνάζουν τώρα πιο πολύ,αλλά μπορεί να είναι και η ιδέα τους-έτσι κι αλλιώς πάντοτε φώναζαν αυτοί.
Την ασπρόμαυρη βροχή,τώρα διαπερνούν νέες λέξεις:κοινωνικοποίηση,λαική κυριαρχία,σοσιαλισμός,ισότητα,αλλά και άλλες που εκφέρονται σα βρισιές όπως "φασίστες","δεξιά","αντίδραση".
Τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν.Περισσότερο ονειρεύονται το καλοκαίρι που θα'ρθει όταν στερέψουν πια οι ουρανοί και το "παπί" που τους έταξε ο μπαμπάς-για μηχανή μεγάλη αργότερα,άλλωστε και το "παπάκι" μια χαρά θ'αρέσει στα κορίτσια!

Κάποια μέρα στο σχολείο,οι δάσκαλοι φορτώνουν τα παιδιά τενεκέδες γεμάτους χυμό:προσφορά της "αλλαγής" για το λαό και μάλιστα "δωρεάν",έτσι τους είπαν οι δάσκαλοι.
Η τηλεόραση καλεί το λαό να μην αγοράζει "εισαγόμενα" και η "αλλαγή" ζητάει να "κλείσουν οι βάσεις του θανάτου".Τα παιδιά δεν πολυκαταλαβαίνουν,αλλά ξέρουν πως στο βουνό του νησιού υπάρχει μια τέτοια βάση.Ηταν άραγε τόσο επικίνδυνη και γιατί κανείς μέχρι τότε δεν τους το είχε πει?

Στο μεταξύ συνεχίζει να βρέχει.
Βροχή επίμονη,άλλοτε σιγανή κι άλλοτε καταιγιστική,μαστιγώνει τις τσίγκινες σκεπές των χαμόσπιτων,βαθαίνει το πράσινο του ελαιώνα,πλημμυρίζει τα τηγάνια στις παλιές αλυκές,κυνηγάει τ'αδέσποτα του δρόμου.
Εκατοντάδες μικρά ποτάμια διαπερνούν τα στενά της πόλης,κουβαλώντας λάσπη,παιδικά παιχνίδια,αποκόμματα εφημερίδων και φρούτα που ξέφυγαν απ'τους πάγκους των μανάβηδων.
Ενα διαρκές,αλύπητο γκρι τυλίγει τα πάντα.
Πράγματι,φαίνεται πως ο κόσμος αποζητούσε την "αλλαγή".Ανθρωποι κάποτε φοβισμένοι,κλεισμένοι στο καβούκι τους,τώρα μιλάνε δυνατά,φωνάζουν,θέλουν ν'αλλάξουν τον κόσμο.
Η αιώνια θλιμμένη κεντρική αγορά,τώρα σφύζει από ζυμώσεις στα καφενεία,πορείες των ανθρώπων με τις κόκκινες σημαίες,ντουντούκες,συνθήματα,σφιγμένες γροθιές στον γκρι ουρανό.
Θαρρείς και βάλθηκαν οι άνθρωποι να ξαναβάψουν τον κόσμο,ν'αναποδογυρίσουν το αιώνιο γκρι σκηνικό με πινελιές πράσινης άνοιξης και κόκκινης νιότης!

Κυλάνε οι χειμώνες.
Η "αλλαγή" άρχισε ν'ασθμαίνει.Εταξε στους ανθρώπους αδελφοσύνη,δικαιοσύνη,ευημερία.
Νέοι όμως διαχωρισμοί ξεφύτρωσαν.Τα παιδιά ακούνε πως υπάρχουν μπλε και πράσινα καφενεία-τί παράξενο αλήθεια,όλα τα καφενεία δεν έχουν άραγε το ίδιο χρώμα?-,υπάρχουν μπλε,πράσινοι και κόκκινοι άνθρωποι ,κρυμένοι κι αυτοί κάτω απ'το ίδιο ροζ του ανθρώπινου δέρματος, η "δικαιοσύνη" της "αλλαγής" όπως και η "ευημερία" της, δε μοιράζονται σε όλους.
Κάτι όμως νέο πράγματι αχνοπροβάλλει.Στο σχολείο οι δάσκαλοι δε δέρνουν πια τους μαθητές,οι γυναίκες καπνίζουν στο δρόμο,τα παλιά μπακάλικα γίνονται σουπερ-μαρκετ, ο κόσμος αρχίζει να ψωνίζει.
Η "αλλαγή" δεν ήθελε την ΕΟΚ και το ΝΑΤΟ,τώρα όμως πολλοί "πράσινοι" άνθρωποι είναι ευχαριστημένοι κι ας μην έκλεισε η βάση στο βουνό.Τα παιδιά πάλι δεν ξέρουν τί είναι ΕΟΚ και ΝΑΤΟ,ούτε τί είναι "το ίδιο συνδικάτο" που ακούν να το φωνάζουν οι άνθρωποι με τις κόκκινες σημαίες.

Τα παιδιά μαθαίνουν για τον κόσμο απ'τη γεωγραφία στο σχολείο.Μερικά έχουν pen-friends με άλλα παιδιά από ξένες χώρες.Τα μεγαλύτερα βλέπουν τηλεόραση-δύο κανάλια-και ακούνε τί συμβαίνει στον κόσμο.Η "αλλαγή" λέει πως αμερικανοι και ευρωπαίοι είναι "καρχαρίες" και "γεράκια" ενώ αληθινοί φίλοι μας είναι κάποιοι άραβες και οι σοσιαλιστές σύντροφοι της ΕΣΣΔ.Τα ίδια λένε και οι άνθρωποι με τις κόκκινες σημαίες,αλλά-περίεργο-δε δείχνουν να πολυσυμπαθούν την "αλλαγή".Περίεργα πράγματα.Γίνεται οι άνθρωποι να'ναι και πουλιά (γεράκια ή περιστέρια)?Τί είναι ΕΣΣΔ?Τίείναι σοσιαλισμός?

Μόνο η βροχή συνεχίζει ακάθεκτη να ραίνει την πολιτεία.Αυτή και τα πρώτα σκιρτήματα της νιότης.Οσο χρώμα δεν μπόρεσε η "αλλαγή" να φέρει,το χαρίζει απλόχερα το πρώτο φιλί.Είναι νύχτα,σ'ένα παγκάκι,σ'ένα πάρκο κάπου στη γη.Στο ίδιο πάρκο που κάποτε παίζαμε μπάλα,τώρα μετράμε τ'αστέρια κι ονειρευόμαστε να ταξιδέψουμε μακριά.

Οταν όλα περάσουν-η βροχή,η "αλλαγή",η γκρι υγρασία,η λάσπη των δρόμων,το πρώτο μπλουζ που ντράπηκες να της ζητήσεις να χορέψετε-πίσω από κάθε ανάμνηση και κάθε βίωμα,ένα αίτημα παραμένει ζωντανό.
Το ταξίδι,η φυγή.
Να δραπετεύσεις στον ορίζοντα,μακριά απ'τη χώρα της βροχής,του γκρι,της αλλοπρόσαλης "αλλαγής".
Φύγε και φτιάξε τη δική σου "αλλαγή".
Φύγε και άλλαξε τη μοίρα σου ή τουλάχιστον προσπάθησέ το!

25/11/2011

Το δάκρυ του Ξέρξη

"...ενθαύτα ο Ξέρξης εαυτόν εμακάρισε,μετά δε τούτο εδάκρυσε...Εισήλθε γαρ με λογισάμενον κατοικτίραι ως βραχύς είη πας ο ανθρώπινος βίος,ει τούτων γε εόντων τοσούτων ουδείς ες εκατοστόν έτος περιέσται".

"...αναλογίστηκα πόσο σύντομη είναι η ζωή του ανθρώπου κι ένιωσα λύπη στην ψυχή μου,με τη σκέψη πως,απ'όλους αυτούς που είναι τόσοι πολλοί,σ'εκατό χρόνια δε θα ζει κανείς"

(Ηροδότου,ιστορίαι,βιβλίο ζ' 45-46)

Ο μεγάλος βασιλιάς,στην ακμή της δόξας του,διαβαίνοντας τον Ελλήσποντο με τον πολυάριθμο στρατό του,υποκύπτει στην υπαρξιακή αγωνία.
Τί νόημα έχει η δόξα του εφήμερου κόσμου?
Τί παρακινεί τον άνθρωπο,στο σύντομο πέρασμά του απ'τη ζωή,να επενδύσει στην άυλη αξία της δόξας?
Πόσο σχετική αξία έχει το ανθρώπινο δυναμικό,μπροστά στις άγνωστες βουλές της ειμαρμένης?
Είναι η επιδίωξη της υστεροφημίας,η απόλυτη έκφραση της ματαιοδοξίας μας?

Συνηθίζουμε στο σχολείο να διδασκόμαστε την ιστορία μέσα από στερεότυπα που εξυπηρετούν τον εθνικό μας μύθο:οι δήθεν βάρβαροι που πίστευαν πως η αριθμητική τους υπεροχή και μόνο θα αρκούσε για να συντρίψουν τον Ελληνισμό.
Κι όμως,ο Ηρόδοτος εξιστορώντας τις συνήθειες των Περσών,αποκαλύπτει έναν λαό δημιουργικό,ανήσυχο και βαθειά φιλοσοφημένο.Στο γ' βιβλίο,περιγράφεται η συζήτηση των Περσών για τα πολιτεύματα,όπου γίνεται αναφορά και στο δημοκρατικό πολίτευμα ως ένα εκ των προτεινομένων ως ιδανικών (από τον Οτάνη).Η ιδέα περί δημοκρατίας λοιπόν προυπήρξε της εφαρμογής της στην Αθήνα του Περικλή.
Θα πει κανείς "εντάξει αυτοί τη σκέφτηκαν,αλλά την απέρριψαν ενώ οι Αθηναίοι εφάρμοσαν τη δημοκρατία",θα υπενθυμίσω όμως την κρίση του Θουκυδίδη για το Αθηναικό πολίτευμα επί Περικλέους ως "λόγω μεν δημοκρατία,έργω δε ενός ανδρός αρχή"!
Ας μην υποκύπτουμε σε εύκολους αφορισμούς και συνθήματα.

Επανερχόμενοι στα ερωτήματα του Ξέρξη,ασφαλώς και αδυνατούμε να δώσουμε έγκυρες απαντήσεις.Κάθε φιλοσοφική σχολή επιχείρησε να δώσει τις δικές της αλλά,είναι τέτοια η φύση των ερωτημάτων που ίσως δεν επιδέχονται απαντήσεως ή ίσως κάθε απάντηση να είναι σε κάποιο βαθμό νόμιμη (με την έννοια πως είναι αδύνατον να ελεγχθεί η "αλήθεια" ή το "ψεύδος" της).

Προσωπικά,το μόνο που μπορώ να υποθέσω είναι πως,ο άνθρωπος επενδύει στο άυλο επειδή η ύλη υπόκειται σε απτή και αδιαμφισβήτητη φθορά.Υποθέτωντας πως υπάρχει μη-υλική οντότητα,ο άνθρωπος επιχειρεί να υπερβεί την ύλη.Αποδίδοντας στην άυλη οντότητα ιδιότητες αφθαρσίας,ο άνθρωπος επιχειρεί ένα άλμα στην αθανασία (στην υπέρβαση του γεγονότος του υλικού θανάτου).Βρισκόμαστε ήδη στο κατώφλι της γεννήσεως των θρησκειών.Οπως έγραψε ο Νίκος Καρούζος"η θρησκευτικότητα,είναι κριτική της ύλης".

Ολα αυτά βέβαια κλονίστηκαν από τη θεωρία της σχετικότητας που μας έμαθε να βλέπουμε κάθε υλικό σώμα όχι μόνο ως ύλη αλλά και ως "δυνάμει ενέργεια".Πάλι όμως η θρησκεία μπήκε από την κλειδαρότρυπα,αφού εξίσου νόμιμη είναι και η προσδοκία γέννησης της ύλης από κάποια "μετατροπή ενέργειας".

Ετσι,τα ερωτήματα του Ξέρξη,εξακολουθούν να αιωρούνται αναπάντητα.

Το μόνο που μπορούμε ίσως να εισπράξουμε,ως διαχρονική απάντηση,είναι το δάκρυ του βασιλιά.
Το δάκρυ ,ως έκφραση της υπαρξιακής αγωνίας του ανθρώπου,ταιριάζει σε κάθε πιθανή απάντηση.
Ταιριάζει στο "τίποτα" του αγνωστικιστή,αλλά και στο "Θεό" του θρησκευόμενου.
Ταιριάζει στη ματαιοδοξία του βασιλιά,αλλά και στη βιωτή του υπηκόου.
Ταιριάζει στην έπαρση του εθνικιστή αλλά και στην ανασφάλειά του.
Ταιριάζει στο όραμα του ιδεολόγου,αλλά και στην οικτρή του διάψευση.
Ταιριάζει στον πόνο,αλλά και στην ανείπωτη χαρά του ανθρώπου.
Τολμώ να υποστηρίξω πως ίσως ταιριάζει στην ανθρωπότητα ως εκφραστικό μέσο ανώτερο της γλώσσας:τίποτε δε φέρνει τους ανθρώπους πιό κοντά,όσο τα δάκρυα!

Τα δάκρυα του Ιησού στο όρος των ελαιών:η υπέρτατη στιγμή αγωνίας του "καθ'ομοίωσιν ανθρώπου" Θεού!
Με δάκρυα ερχόμαστε στον κόσμο και συχνά-μου το'μαθε η δουλειά μου-με δάκρυα αναχωρούμε...

Το μόνο που άφησε αναπάντητο ο Ηρόδοτος,είναι τί απέγινε το δάκρυ του Ξέρξη.
Κύλησε φαντάζομαι στον Ελλήσποντο κι έγινε ένα με τον αιώνιο στεναγμό των κυμάτων...

21/11/2011

"The road to serfdom" μια κριτική προσέγγιση

Ας ξεκινήσω απ'τον τίτλο: serfdom είναι το καθεστώς του δουλοπάροικου της φεουδαρχικής εποχής.Αυτόν τον τίτλο επέλεξε ο F.A.Hayek για το βιβλίο του που πρωτοεκδόθηκε το 1944 στη Βρεταννία,όπου ζούσε ο συγγραφέας.
Το έργο είναι αφιερωμένο "στους σοσιαλιστές όλων των κομμάτων" κατά τη διατύπωση του Hayek αφού,στην ανάλυσή του,αντικείμενο κριτικής δεν είναι μόνο ο σοσιαλισμός αλλά και η πατερναλιστική αντίληψη της "εμπιστοσύνης στην κρατούσα αρχή" που χαρακτηρίζει και άλλους πολιτικούς χώρους πέραν του σοσιαλιστικού.

Ας δούμε τα κεφάλαια συνοπτικά:

1) "Ο εγκατελειμένος δρόμος"
Ο Hayek υποστηρίζει τον ατομικισμό,όχι ως εγωτισμό (selfishness),αλλά ως πρόταγμα της κλασσικής αρχαιότητας και του αναγεννησιακού ουμανισμού:ως προυπόθεση της αξιακής αναγνώρισης του ανθρώπου ως μοναδικής ατομικής ύπαρξης,που δικαιούται να σχεδιάζει ο ίδιος τους όρους της καθημερινής του ζωής.Η λέξη κλειδί είναι η ανεκτικότητα (tolerance) και το πολιτικό ζητούμενο η απουσία καταναγκασμού (coercion).
"Ο φιλελευθερισμός δεν είναι ένα στατικό δόγμα.Δε διαθέτει άτεγκτους νόμους διαχρονικής ισχύος.Θεμελιώδης αρχή του είναι πως η εμπιστοσύνη στις αυθόρμητες δυνάμεις της κοινωνίας και η ελαχιστοποίηση του καταναγκασμού,αρκούν για τις περισσότερες προκλήσεις της καθημερινότητας".

2) "Η μεγάλη ουτοπία"
"Η δημοκρατία και ο σοσιαλισμός,επικαλούνται από κοινού την ισότητα.Αλλά ενώ η δημοκρατία την επικαλείται μέσω της ελευθερίας (liberty),ο σοσιαλισμός την επικαλείται δια του περιορισμού (restraint) και της υποταγής (servitude)"

Oι σοσιαλιστές επικαλούνται την ελευθερία με όρους υλικούς ως "ελευθερία από τα δεσμά της ανάγκης",ταυτίζοντάς την έτσι με την ισχύ ή τον πλούτο.Οι φιλελεύθεροι,παρότι βέβαια αναγνωρίζουν τους περιορισμούς που θέτει η ένδεια στον άνθρωπο,επιμένουν στην ελευθερία ως απουσία καταναγκασμού.Η διαφορά στη σύλληψη της ελευθερίας μεταξύ φιλελεύθερων-σοσιαλιστών είναι θεμελιακή!

3) "Ατομικισμός και κολλεκτιβισμός"
"Ο κεντρικός οικονομικός σχεδιασμός αρέσει στους σοσιαλιστές όλων των κομμάτων".
"Οι φιλελεύθεροι ζητούν από το κράτος να καθορίσει τους όρους του παιχνιδιού:το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου τα άτομα θα διαλέγονται και θα συναλλάσσονται απρόσκοπτα".
"Ο ατομικός ανταγωνισμός δεν είναι ασύμβατος με την συνύπαρξη ενός εκτεταμένου συστήματος κοινωνικών υπηρεσιών".O Hayek ζητά αυτή η κρατική παρέμβαση να μην παρεμποδίζει τον ανταγωνισμό σε άλλους τομεία,αλλά αυτό είναι μάλλον αναπόφευκτο.
Επιπλέον,"υπάρχουν δραστηριότητες μεγάλης κοινωνικής σημασίας (π.χ η παροχή πολιτικής ασφάλειας) στις οποίες λόγω του ότι η οποιαδήποτε ιδιωτική επένδυση αποβαίνει ασύμφορη,η κρατική δραστηριότητα είναι μονόδρομος (wide and unquestioned)"
Στο σημείο αυτό γίνεται και μνεία σε αντίστοιχο χωρίο του Adam Smith από το "Wealth of Nations".

4) "To αναπόφευκτο του σχεδιασμού (planning)"
Αντίθετα με τη μαρξιστική άποψη που θεωρεί τα μονοπώλια νομοτελειακό αποτέλεσμα της καπιταλιστικής ανάπτυξης,ο Hayek υποστηρίζει πως "είναι ο κρατικός παρεμβατισμός που δημιουργεί μονοπώλια και ο κρατικός προστατευτισμός που τα διαιωνίζει".
Και μόνο τις απευθείας αναθέσεις εργολαβιών αν σκεφτεί κανείς,δύσκολα μπορεί να διαφωνήσει με την άποψη του Hayek.

5)"Κεντρικός σχεδιασμός και δημοκρατία"
"Η ατομικιστική ηθική δεν υποθέτει πως ο άνθρωπος είναι ή πρέπει να είναι εγωιστής.Θεμελιώνεται στην υπόθεση πως είναι αδύνατον ένας κεντρικός νους να σκιαγραφήσει τις επιθυμίες και ανάγκες των ανθρώπων και συνεπώς,πρέπει τα ίδια τα άτομα,δρώντας εντός σαφών νομικών πλαισίων,να είναι ελεύθερα να ακολουθούν τις δικές τους προτιμήσεις και να καθορίζουν τη δική τους κλίμακα αξιών.Το άτομο πρέπει να είναι ο τελικός κριτής των σκοπών του και να στοχοθετεί με βάση τις δικές του αντιλήψεις και όχι κάποιου άλλου".
Με αυτή την έννοια, το ζητούμενο είναι η ατομική ελευθερία και η δημοκρατία είναι το μέσον γι'αυτή την επιδίωξη.
Ενα δημοκρατικό καθεστώς στο οποίο η πλειοψηφία συμπεριφέρεται τυραννικά στις μειοψηφίες,δεν είναι ένα φιλελεύθερο καθεστώς.
"Δεν είναι η πηγή της εξουσίας,αλλά ο περιορισμός της εξουσίας,ο αναγκαίος όρος που αποτρέπει τo δεσποτισμό της".

6)"Κεντρικός σχεδιασμός και νομοκρατία (rule of the law)
Oι νόμοι πρέπει να έχουν λειτουργική αξία,ως γενικοί κανόνες υποβοήθησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς και όχι καθορισμού της.Είναι άλλο πράγμα για παράδειγμα η εφαρμογή του Κ.Ο.Κ και άλλο πράγμα ο καθορισμός της διαδρομής.Ο νόμος πρέπει να καθορίζει το πώς και όχι το πού θα επιλέξεις να πας.
Για να συμβεί αυτό όμως "δεν πρέπει το κράτος να διακηρύσσει τελικούς σκοπούς,διότι αυτό σημαίνει πως υπάρχει μια επίσημη κρατική ηθική που οφείλει το κράτος να επιβάλλει και τα άτομα να αποδεχτούν".
"Το ναζιστικό κράτος έχει επίσημη ηθική,τα φιλελεύθερα όχι".
Είναι προφανές πως ο Βουλγαράκης ("ό'τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό") δε συμφωνεί με τον Hayek...
"Οσο περισσότερο εξαπλώνεται ο κεντρικός σχεδιασμός,τόσο αυξάνονται οι αναγκαίες νομικές ρυθμίσεις για ό'τι πρέπει να θεωρείται "δίκαιο" ή "εύλογο",γράφει ο Hayek και η θηριώδης γραφειοκρατία των σοβιετικών καθεστώτων τον επιβεβαιώνει.
Για να ισχύει ισονομία,ο Hayek,ζητά απ'το νομικό σύστημα:
α)την απουσία προνομίων (absence of legal priveleges)όπως π.χ η δική μας βουλευτική ασυλία...
β)την απουσία διατάξεων εξισωτισμού,δηλαδή διατάξεων που επιτρέπουν στο κράτος να παρεμβαίνει εξισωτικά επί των πολιτών."Για να παράξεις το ίδιο αποτέλεσμα προκειμένου για διαφορετικούς ανθρώπους,είναι αναγκαίο να τους μεταχειριστείς διαφορετικά" (to produce the same result for different people,it is necessary to treat them differently),οπότε η ισονομία καταργείται από την κρατική παρέμβαση!
Και βέβαια για να μην ποινικοποιείται η αποκλίνουσα συμπεριφορά,είναι απαραίτητο να ισχύει το λατινικό "nulla poena sine lege" δηλ.καμία τιμωρία δίχως παράβαση προυπάρχοντος νόμου (αντίθετα είναι γνωστές οι διώξεις των ομοφυλοφίλων π.χ σε καθεστώτα κεντρικού σχεδιασμού όπως η Κούβα).

7)"Οικονομικός έλεγχος και ολοκληρωτισμός"
"Το χρήμα είναι ένα από τα μεγαλύτερα εργαλεία απελευθέρωσης που έχει ανακαλύψει ο άνθρωπος".Η σοκαριστική αυτή-εκ πρώτης όψεως-διαπίστωση,επιβεβαιώνεται από τη σύγκριση ενός φτωχού σήμερα με έναν παρία του μεσαίωνα ή της αρχαιότητας,ο οποίος ήταν εκ των πραγμάτων κοινωνικά καταδικασμένος.Το χρήμα,υπερβαίνοντας τους κοινωνικούς διαχωρισμούς,δίνει στο σημερινό πένητα μια δυνατότητα απελευθέρωσης,εφόσον ο τελευταίος το αποκτήσει.
"Το χρήμα είναι το μέσον.Ο έλεγχος του μέσου αποβαίνει και έλεγχος των σκοπών.Στις κεντρικά σχεδιασμένες οικονομίες,ο έλεγχος επεκτείνεται στις καθημερινές ανάγκες των πολιτών,τις κοινωνικές τους επαφές,τις συνθήκες εργασίας τους,τη διάθεση του ελεύθερου χρόνου τους".
"Αν δεν υπάρχει ανταγωνισμός,δεν υπάρχει ελευθερία επιλογής.Η οικονομική ελευθερία είναι προαπαιτούμενο κάθε άλλης ελευθερίας.Οι σοσιαλιστές μας υπόσχονται μια ελευθερία που εξαλείφει τις ανάγκες μας και ταυτόχρονα τη δυνατότητά μας να επιλέγουμε.Πρέπει αντίθετα να επιδιώκουμε την ελεύθερη οικονομική δραστηριότητα που συνεπάγεται το δικαίωμα της επιλογής και αναπόφευκτα κουβαλάει το ρίσκο και την ευθύνη αυτής της επιλογής"
Πράγματι η ελευθερία θέλει "αρετή και τόλμη" κατά τον ποιητή.

8)"Ποιός σε ποιόν?"
"Οι νόμοι δεν πρέπει να προλέγουν ποιός θα κερδίσει και ποιός θα χάσει από την εφαρμογή τους",σαφής επίκληση σε νόμους-εργαλεία και όχι νόμους-προσδιορισμούς.
"Το σύστημα της ατομικής ιδιοκτησίας,είναι ο μεγαλύτερος εγγυητής των ατομικών ελευθεριών.Ακριβώς επειδή τα μέσα παραγωγής διαχέονται μεταξύ των ατόμων και δεν μονοπωλούνται από μια ανώτερη αρχή,είναι δυνατή η ατομική αυτονομία".
"Το κρίσιμο ερώτημα που διαφοροποιεί τις ελεύθερες από τις ανελεύθερες κοινωνίες,είναι:ποιός σχεδιάζει γιά ποιόν,ποιός διευθύνει ποιόν,ποιός αποδίδει στους ανθρώπους την κοινωνική τους αποστολή,ποιοί καθορίζουν τα δικαιώματα των άλλων"?
"Επειδή η επιτυχία του κεντρικού σχεδιασμού προυποθέτει την εμπέδωση κοινών ιδανικών,οι περιορισμοί στις υλικές συνθήκες της ελευθερίας συνεπάγονται άμεσο περιορισμό και της ελευθερίας του πνεύματος".
Εναπόκειται σε μαχητικές ομάδες διαφωτιστών,η επιβολή του "κοινού ιδανικού" (Weltanschauung)πάνω στα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας:γίνεται συγκεκριμένη αναφορά στις αντίστοιχες φασιστικές/ναζιστικές οργανώσεις του μεσοπολέμου (Balilla,Hitlerjugend,Dopolavoro,Kraft durch Freude).
O Hayek αποδίδει την άνοδο του φασισμού στον προσηλυτισμό των μη προνομιούχων της εργατικής τάξης,ως κίνημα αντίδρασης στην εργατική αριστοκρατία των σοσιαλιστών.Πρόκειται για εξαιρετικά κρίσιμη επισήμανση,στην οποία θα επανέλθει.

9)"Ασφάλεια και ελευθερία"
Οπου ο λόγος περί εργασιακής ασφάλειας.
"Κάθε περιορισμός στην είσοδο σε ένα επάγγελμα,επαυξάνει την ανασφάλεια των εκτός επαγγέλματος,περιορίζει τις εναλλακτικές επιλογές τους,επιδεινώνει την ανεργία".Σαφέστατη περιγραφή των κοινωνικών αποτελεσμάτων που έχουν τα "κλειστά επαγγέλματα",τα οποία στην ΅Ελλάδα,ακόμη προσπαθούμε να ανοίξουμε,70 χρόνια μετά τις διαπιστώσεις του Hayek...
"Oι αμοιβές των επαγγελμάτων πρέπει να αντιστοιχούν στην αξία που η κοινωνία τους αποδίδει και όχι να εξαρτώνται από το υποκειμενικό κριτήριο των κυβερνώντων"
Είναι προφανές πως προκρίνεται η αγορά ως παράγοντας αξιολόγησης και ανταμοιβής.
Φυσικά,σ'ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον,οι αμοιβές οφείλουν να υπόκεινται στις διακυμάνσεις της αγοράς,τα εισοδήματα δεν είναι ποτέ "εξασφαλισμένα",αφού αυτό θα απαιτούσε αυθαίρετη κρατική άνωθεν παρέμβαση εξασφαλίζοντας σε κάποιους προνομιακή μεταχείριση.
"Το προνόμιο που εξασφαλίζει το κράτος σε κάποιους,γίνεται πάντοτε εις βάρος των υπολοίπων.Η εργασιακή εξασφάλιση κάποιων επιτυγχάνεται δια της εργασιακής ανασφάλειας των υπολοίπων".Ο Hayek ανατέμνει τον κορπορατισμό χωρίς οίκτο και είναι εξαιρετικά εύστοχος.
"Σε μια ελεύθερη αγορά υπάρχει μεγάλη διακύμανση τιμών,μισθών και εισοδημάτων.Σε μια αγορά κρατικού προστατευτισμού των συντεχνιών (κορπορατισμός),υπάρχει μεγάλη διακύμανση της απασχόλησης(ανεργία) και της παραγωγής".Χωρίς σχόλια...
Καθώς η εργασιακή εξασφάλιση εξαρτάται από την κρατική παρέμβαση,η κοινωνία προοδευτικά αναπτύσσει ιδανικά συντηρητισμού:σίγουρη δουλειά στο δημόσιο,αντί του ρίσκου της ιδιωτικής επιχείρησης.Μια κοινωνία όμως που προκρίνει την ασφάλεια έναντι της ελευθερίας,είναι μια συνειδητά ανελεύθερη κοινωνία.
"Οι νέοι μαθαίνουν στο σχολείο και στα ΜΜΕ πως η εμπορική δραστηριότητα είναι αξιοκατάκριτη,η επιδίωξη του ατομικού κέρδους ανήθικη.Το να απασχολείς 100 ανθρώπους θεωρείται εκμετάλλευση ενώ το να διατάζεις 100 ανθρώπους,τίτλος τιμής!Πώς να κατηγορήσουμε τους νέους που προτιμούν την ασφάλεια του κρατικού μισθού,από το ρίσκο του ιδιωτικού εγχειρήματος"?
Φυσικά,η πολιτική ασφάλεια είναι μείζον προαπαιτούμενο της κοινωνικής οργάνωσης,"πρέπει όμως να την εξασφαλίζει το κράτος εκτός του πεδίου της αγοράς,αφήνοντας τις οικονομικές δραστηριότητες απερίσπαστες".
Είναι όμως βέβαιο πως "η ελευθερία έχει κόστος και ,ως άτομα,πρέπει να είμαστε έτοιμοι για σημαντικές υλικές θυσίες (material sacrifices)προκειμένου να διατηρήσουμε την ελευθερία μας".
Εδώ υπενθυμίζω το Θουκυδίδειο "εύδαιμον το ελεύθερον,ελεύθερον δε το εύψυχον".

10)"Γιατί επικρατούν οι χειρότεροι"
...στις ανελεύθερες κοινωνίες?
Δεν φταίνε τα πρόσωπα (Χίτλερ,Στάλιν,Μουσολίνι)που έτυχε να κυβερνήσουν,λέει ο Hayek,αλλά η ίδια η δομή του ανελεύθερου καθεστώτος αναδεικνύει στην κορυφή τους αχρειότατους.Ο Hayek δίνει τρεις αιτίες γι'αυτό:
α)η ομοιομορφία ρουχισμού/συμπεριφοράς/σκοπών,χαρακτηρίζει άτομα χαμηλού ηθικού και διανοητικού επιπέδου
β)τα ίδια άτομα,είναι αυτά που χειραγωγούνται ευκολότερα ως όχλος,από μεσσιανικές θεωρίες "τελικών λύσεων"
γ)οι άνθρωποι,δυστυχώς,ευκολότερα συσπειρώνονται κάτω από μηνύματα αρνητισμού (μίσος για κάποιον εχθρό,ζήλεια για κάποιον που θεωρούν καλύτερό τους),παρά προκειμένου να στηρίξουν θετικά μια δημιουργική προσπάθεια (any positive task).
Στα ανελεύθερα κράτη "το άτομο αποκτά ηθική αξία μόνο ως μέλος της κρατούσας ομάδος,μόνο εφόσον εργάζεται για τον κοινά διακηρυγμένο υπέρτατο σκοπό".
"Η ηθική ένταση κινημάτων όπως το φασιστικό ή το κομμουνιστικό,συγκρίνεται μόνο με την αντίστοιχη μεγάλων θρησκευτικών κινημάτων.Από τη στιγμή που γίνεται αποδεκτό πως το άτομο είναι απλά το μέσον για την εξυπηρέτηση των υπέρτατων σκοπών του κινήματος,κάθε τρομακτική απόχρωση του ολοκληρωτισμού,μπορεί να καταστεί αναπόφευκτη"!

11)"Το τέλος της αλήθειας"
"Η εθνικοποίηση της βιομηχανίας προχώρησε χέρι-χέρι με την εθνικοποίηση της σκέψης"
(E.H.Carr)
"Tο αίσθημα καταπίεσης,στα ολοκληρωτικά κράτη,βιώνεται ηπιότερα από τους πολίτες τους,διότι σε μεγάλο βαθμό η σκέψη τους έχει χειραγωγηθεί".Η προπαγάνδα,οι ψευδοεπιστημονικές θεωρίες,η παραποίηση (perversion) της γλώσσας,η στρατευμένη κουλτούρα,όλα τα -γνωστά πλεον-εγχειρίδια του ολοκληρωτισμού.

12)"Οι σοσιαλιστικές ρίζες του ναζισμού"
Με αναφορά σε ρήσεις θεωρητικών του ναζισμού (Oswald Spengler,Othmar Spann,Hans Freyer,Ernst Junger)υποσημειώνονται ενδιαφέρουσες ταυτίσεις απόψεων με τη σοσιαλιστική λογική.
"Η διεξαγωγή των επιχειρήσεων,δεν μπορεί να αφεθεί στους ιδιώτες,όπως συμβαίνει σε καθεστώτα κοινοβουλευτισμού" (Spengler)
"Η Πρωσσική Ιδέα,προυποθέτει πως κάθε πολίτης πρέπει να γίνει κρατικός υπάλληλος (state official)"(Spengler)
"Στο μέλλον,δεν πρόκειται το εμπόριο να ελέγχει το κράτος,αλλά το κρατος θα ελέγχει το εμπόριο.Πρωσσισμός και Σοσιαλισμός σ'αυτό είναι σύμφωνοι"(Spengler)
Μετά την κατάρρευση των σοβιετικών καθεστώτων,το ΄89,μάθαμε πράγματι πως υπαρκτός σοσιαλισμός και ναζισμός είχαν περισσότερες ομοιότητες παρά διαφορές.Την εποχή όμως που ο Hayek τολμούσε αυτές τις διαπιστώσεις,προέβαινε σε μια μοναδική προφητεία και ασφαλώς προκαλούσε σοκ σε εκατομμύρια καλοπροαίρετους συμπαθούντες του σοσιαλιστικού οράματος.

13)"Oλοκληρωτικοί της εποχής μας"
Από αυτό το θεωρητικό μέρος,ξεχωρίζω μια ρήση αντι-ιστορικισμού,που μου θυμίζει αντίστοιχες του Karl Popper
"Το δόγμα πως η Ιστορία υπακούει σε επιστημονικούς νόμους,είναι ιδιαίτερα αγαπητό στους παρτιζάνους της απεριόριστης κρατικής αρχής.Φυσικό αυτό,καθώς εξαφανίζει τις δυο παραμέτρους που μισούν περισσότερο: την ανθρώπινη ελευθερία και την Ιστορική δράση του ατόμου (human liberty and the historical action of the individual)

14)"Υλικές συνθήκες και ιδεατοί σκοποί"
"Παρότι συχνά κατηγορείται ο ανταγωνισμός για την καταστροφή του πλεονάσματος της αγροτικής παραγωγής,είναι αντιθέτως τα κρατικά επιβεβλημένα μονοπώλια που δημιουργούν τέτοια αποτελέσματα".Ειναι γνωστό πως οι κρατικές επιδοτήσεις των αγροτικών προιόντων,ταίζουν τις χωματερές...
Μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση:"συνήθως όσοι επιζητούν την παρέμβαση στην κοινωνία,αντιτίθενται στην παρέμβαση στο φυσικό περιβάλλον".
"Η προσπάθεια καταπολέμησης της ανεργίας με μονεταριστικές μεθόδους (τύπωση χρήματος)καταλήγει στην αυτοακύρωσή της.Οδηγεί στη μείωση της παραγωγικότητας και στην αύξηση των απασχολούμενων υπό σταθερούς μισθούς χάρις και μόνον σε τεχνητή ζήτηση υπηρεσιών".Η πληθωριστική φούσκα κάποτε σκάει και η ανεργία εκτινάσσεται.
Καίρια παρατήρηση:"η αποδόμηση της μεσαίας τάξης,είναι αποφασιστικός παράγοντας έξαψης του ολοκληρωτισμού".
Ακόμη:"ηθική επιλογή μπορεί να υπάρξει μόνο στη σφαίρα της ελεύθερης ατομικής επιλογής".
"Μόνον όταν είμαστε υπεύθυνοι για τις επιλογές μας,έχουν οι αποφάσεις μας ηθική σημασία (moral value)"
Και τέλος:"η ελευθερία να επιλέγουμε εκεί που οι υλικές συνθήκες μας αναγκάζουν σε επιλογή και η υπευθυνότητα να ρυθμίζουμε τη ζωή μας με βάση τη συνείδησή μας,είναι ο αέρας εντός του οποίου η ηθική αναπνέει και ο χώρος όπου οι ηθικές αξίες αναδημιουργούνται καθημερινά υπό την ελεύθερη απόφαση των ατόμων".


Προσπάθησα να αποτιμήσω κριτικά το μνημειώδες έργο του Hayek,κυρίως επειδή μέχρι σήμερα δεν έχει μεταφραστεί στα Ελληνικά.Το εγχείρημα μάλλον υπερέβαινε τις δυνατότητές μου.Παρόλ'αυτά,ελπίζω να χρησιμεύσει ως αδρό σχεδιάγραμμα των όσων υποστήριξε ο συγγραφέας.
Το έργο,στην εποχή του,προκάλεσε σοκ κυρίως λόγω της σκληρής κριτικής του προς το σοσιαλισμό.Ας μην ξεχνάμε πως στο Μεσοπόλεμο,αλλά και στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες,το σοσιαλιστικό όραμα υπήρξε κυρίαρχο στους κύκλους των διαννοούμενων της Δύσης.Παρά την κριτική φωνή του Τρότσκι,αλλά και άλλων συμπαθούντων την επανάσταση (όπως η Εμμα Γκόλντμανν ή ο Αντρέ Ζιντ),για όσα συνέβαιναν στην ΕΣΣΔ,η γοητεία του σοσιαλιστικού ιδεώδους υπήρξε καταλυτική.
Ο Hayek ανατέμνει τον "πατερναλιστικό μύθο" με χειρουργική ακρίβεια.Η άποψη πως πρέπει να αφεθεί σε μια υπέρτατη αρχή ο σχεδιασμός των οικονομικών όρων της κοινωνικής συμβίωσης,οδηγεί αναπόφευκτα σε τεχνικές πολιτικής χειραγώγησης των ανθρώπων.Οι αποδείξεις που προσκομίζει,είναι πειστικότατες.

Υπάρχει βέβαια ένα σημείο κριτικής:η ελεύθερη διακίνηση ιδεών και ανθρώπων και η απουσία προνομίων εργασιακής "εξασφάλισης",έχει κάποια όρια.Ενας 30ρης που χάνει τη δουλειά του,μπορεί ίσως να εκπαιδευτεί σε νέες δεξιότητες και να επανενταχθεί στην αγορά.Ενας 50ρης όμως,κατά κανόνα έχει μειωμένη ικανότητα προσαρμογής.Σε μια κοινωνία επιτυχώς γηρασκόντων,οι άνεργοι άνω των 50 ετών δυνητικά βαίνουν αυξανόμενοι.Εκεί λοιπόν οφείλει το σύγχρονο κράτος να αναπτύξει πολιτικές πρόνοιας τις οποίες ο φιλελεύθερος χώρος,δεν έχει κατ'εμέ επαρκώς επεξεργαστεί.

Ενα δεύτερο σημείο κριτικής:η υποχρεωτική ένταξη των πολιτών στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας,ασφαλώς και καταστρατηγεί το δικαίωμα ατομικής επιλογής.Κάθε πολίτης θα έπρεπε να εντάσσεται προαιρετικά και να διαχειρίζεται τους πόρους του κατά τη δική του επιθυμία.Επίσης θα πρέπει να υφίσταται και τις συνέπειες της επιλογής του.Το να αδιαφορεί όμως κανείς για τη μοίρα ενός ηλικιωμένου ανασφάλιστου,επειδή πρέπει δήθεν τα άτομα να υφίστανται τις συνέπειες των επιλογών τους,αγγίζει τα όρια της πουριτανικής υποκρισίας.Είναι μια υπαρκτή σκοτεινή σελίδα στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες.

Πιστεύω πως είναι αναγκαία η αναζήτηση ενός μικρού και συνάμα αξιόπιστου συστήματος κοινωνικής πρόνοιας.Ο διάλογος με τη σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία θα μπορούσε να βοηθήσει.Ασφαλώς δε μιλάμε για μαγικές συνταγές που θα επιλύσουν δια παντός τα κοινωνικά προβλήματα.Μια ζωντανή ελεύθερη κοινωνία συνεχώς έχει νέες προκλήσεις να αντιμετωπίσει.Η ελευθερία συμπορεύεται με την ευθύνη της επιλογής.Η ανοιχτή κοινωνία θέτει πάντοτε νέες προκλήσεις στα μέλη της.

Το "Road to serfdom" είναι από κάθε άποψη ένα εκπληκτικό έργο που διευρύνει τους ορίζοντες της φιλελεύθερης αναζήτησης.Μέχρι να αποκτήσουμε την Ελληνική του μετάφραση,ελπίζω η δική μου απόπειρα να βοήθησε.

18/11/2011

Πολυτεχνείο και ΚΚΕ

Πλησιάζει η επέτειος της φοιτητικής εξέγερσης του Πολυτεχνείου (17/11/1973) και-κατά τα ειωθότα-θα ξαναζήσουμε στιγμές "πλέριου κομμουνιστικού ξεσηκωμού",αφού το ΚΚΕ έχει ιδιοποιηθεί εδώ και χρόνια την επέτειο.
Ας ρίξουμε μια ματιά στην "Πανσπουδαστική" του Γενάρη 74,για να θυμηθούμε τί έλεγε τότε το ΚΚΕ http://politikokafeneio.com/gallery/displayimage.php?pid=199&fullsize=1

Για όσους βαριούνται,κάνω copy-paste το "ζουμί"
...«καταγγέλλουμε την προσχεδιασμένη εισβολή στο χώρο του Πολυτεχνείου την Τετάρτη 14 Νοεμβρίου, 350 περίπου οργανωμένων πρακτόρων της ΚΥΠ, σύμφωνα με το προβοκατόρικο σχέδιο των Ρουφογάλλη-Καραγιαννοπούλου»...

Η άποψη λοιπόν του ΚΚΕ,όπως εκφράστηκε τότε μέσω του επίσημου φοιτητικού φορέα του κόμματος ("Πανσπουδαστική")και η οποία ουδέποτε αναθεωρήθηκε από το κόμμα,είναι πως οι αρχικοί "εισβολείς" στο χώρο του Πολυτεχνείου δεν ήταν φοιτητές αλλά...πράκτορες της ΚΥΠ!

Το γνωρίζουν αυτό άραγε οι μαθητές των σχολείων, που σε λίγες μέρες θα βομβαρδιστούν από την κομμουνιστική ρητορεία με αφορμή την επέτειο του Πολυτεχνείου?

Θυμάμαι,τα χρόνια που ήμουν μαθητής,το πανηγύρι που έστηναν στο σχολείο μαθητές και καθηγητές-μέλη του κόμματος.
Θυμάμαι την ατμόσφαιρα που,αντί να αποδίδει τιμή στους εξεγερθέντες νέους και να ενώνει όλους τους μαθητές σε μια αντι-δικτατορική αντίληψη των πραγμάτων,ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία του "κόμματος" για διαφώτιση στα σοσιαλιστικά ιδεώδη!
Αντί προβληματισμού,περίσκεψης,συζητήσεων πάνω στα ιδεώδη της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας,είχαμε έκθεση ιδεών του ΚΚΕ:αντιαμερικανισμός,αντιευρωπαισμός,"λαοκρατική" προπαγάνδα,σοσιαλιστική κατήχηση.
Το φαιδρότερο όλων:το ΚΚΕ ομιλούσε στο όνομα της δημοκρατίας!!Το ΚΚΕ διεκδικούσε το μονοπώλιο της δημοκρατικής αντίληψης!!
Το κόμμα που -ακόμη υπερασπίζει- τα πρότυπα του σοβιετικού ολοκληρωτισμού ενδύονταν το μανδύα της δημοκρατικότητας!
Την εποχή που,αμέσως μετά τα βόρεια σύνορά μας οριοθετούνταν ο "σοσιαλιστικός παράδεισος" των γκουλάγκ,της λογοκρισίας,του μονοκομματικού κράτους,των πολιτικών διώξεων,του μιλιταρισμού,της απερίγραπτης ανέχειας και καταπίεσης,του ολοκληρωτικού κράτους,του θεσμοποιημένου τρόμου,στην Ελλάδα το ΚΚΕ πραγματοποιούσε ασκήσεις σοσιαλιστικής κατήχησης,καπηλευόμενο ένα ιστορικό γεγονός στο οποίο αντιτάχθηκε!

Ασφαλώς το φαινόμενο δεν είναι πρωτοφανές.Στην Ελλάδα όμως είναι ενδεικτικό της προνομιακής μεταχείρισης του ΚΚΕ από τα ΜΜΕ και τον υπόλοιπο πολιτικό κόσμο.Επειδή το ΚΚΕ υπήρξε παράνομο για 26 χρόνια και οι οπαδοί του υφίσταντο-κακώς- πολιτικές διώξεις,μετά τη Μεταπολίτευση το πολιτικό σύστημα συμπεριφέρται στο ΚΚΕ απολογητικά.
Το "κόμμα" έχει το ελεύθερο να κάνει ότι θέλει:από το να ιδιοποιείται επετείους,ως το να αποκλείει λιμάνια και δρόμους στο όνομα των "πολιτικών του επιδιώξεων"...

Ε,λοιπόν 37 χρόνια ασυδοσίας,νομίζω υπερκαλύπτουν 26 χρόνια παρανομίας!
Το ΚΚΕ έχει κάθε δικαίωμα να διακινεί τις ιδέες του ελεύθερα και να επιχειρηματολογεί υπέρ τους,αλλά πρέπει να δέχεται και την αντίστοιχη κριτική.Στο ζήτημα του Πολυτεχνείου λοιπόν,όχι μόνο δε δικαιούται να καπηλεύεται τη φοιτητική εξέγερση του "73,αλλά οφείλει και μια ιστορική αυτοκριτική!
Οι ενδοαριστερές έριδες ΚΚΕ-αριστεριστών-αναρχικών και λοιπών ουδόλως μ'ενδιαφέρουν.Η ιστορική αλήθεια όμως δε συνάδει με την προσπάθεια του ΚΚΕ να ιδιοποιηθεί το Πολυτεχνείο.

ΥΓ Πρόσφατα το "κόμμα" αποκατέστησε ταυτόχρονα Ζαχαριάδη και Βελουχιώτη.Θυμίζω πως ο Βελουχιώτης δεν αποδέχτηκε τη συμφωνία της Βάρκιζας και το ΚΚΕ τον αποκήρυξε καταγγέλοντας την "τυχοδιωκτική" του δράση.Ο Ζαχαριάδης ήταν τότε Γεν.Γραμματέας του κόμματος.Τώρα πώς είναι δυνατόν να αποκαθίστανται ταυτόχρονα ο Ζαχαριάδης-διώκτης και ο Βελουχιώτης-διωκόμενος χωρίς να γίνεται καμία αυτοκριτική στην τότε απόφαση του κόμματος,αυτό μόνο η μεταφυσική της κομμουνιστικής ορθοδοξίας μπορεί ίσως να ερμηνεύσει...

15/11/2011