Ludwig von Mises: "Liberalism" (μέρος πρώτο)

Συνεχίζοντας τη συναρπαστική διαδρομή στους θεμελιωτές της φιλελεύθερης σκέψης,ήρθε η στιγμή να παρουσιάσω-κριτικά πάντοτε-το κλασσικό έργο του Ludwig von Mises "Φιλελευθερισμός",γραμμένο το μακρινό 1927,διαρκούντος του μεσοπολέμου και της μεγάλης κοινωνικής κρίσης που οδήγησε στην κατάλυση της δημοκρατίας της Βαϊμάρης και την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού.Την ίδια στιγμή,οι μπολσεβίκοι εφάρμοζαν στη Ρωσία,το πρώτο εγχείρημα σοσιαλιστικού ολοκληρωτισμού στην Ιστορία.

Το έργο είναι εξαιρετικά πυκνό και θα επιχειρήσω να το παρουσιάσω σε δύο μέρη.

Μέρος 1ο

Στην Εισαγωγή,ο Mises,προσδιορίζει ορισμένες βασικές έννοιες με τις οποίες είναι συνδεδεμένος ο φιλελευθερισμός:
-Υλική ευμάρεια:αποτελεί κεντρικό στόχο του φιλελευθερισμού,ο οποίος,αποτελεί ένα σύστημα ιδεών γι'αυτόν εδώ τον κόσμο (το "επέκεινα" είναι πέραν των φιλελεύθερων αναζητήσεων).
-Λογοκρατία (rationalism):ο λόγος (reason) είναι το προκρινόμενο εργαλείο με βάση το οποίο πρέπει να επιχειρείται η κοινωνικη οργάνωση.Οι υπόλοιπες σφαίρες του πνεύματος,είναι σεβαστές αλλά άσχετες με το ζήτημα.
-Καπιταλισμός:το οικονομικό σύστημα που προκρίνει μια φιλελεύθερη κοινωνία.Χάρις σ'αυτό,"η μεγάλη μάζα των σύγχρονών μας απολαμβάνει ένα βιοτικό επίπεδο πολύ ανώτερο απ'αυτό που,μόλις πριν λίγες γενιές,αποτελούσε προνόμιο μόνο των πλουσίων και των ευγενών"!Ωστόσο,κάθε καπιταλιστής δεν είναι απαραιτήτως φιλελεύθερος.Ειδικά στην εποχή του παρεμβατισμού που περιγράφει ο Mises,πολλοί κεφαλαιούχοι ευχαρίστως αποδέχονται τις επιδοτήσεις των προιόντων τους ή τους δασμούς επί των ανταγωνιστών τους,πολιτικές κάθε άλλο παρά φιλελεύθερες.
-Αντι-φιλελεύθερος ψυχισμός:η ζήλεια,το ταπεινό μα και τόσο διαδεδομένο ανθρώπινο συναίσθημα,το σύμπλεγμα του ανικανοποίητου ονείρου που ψάχνει εναγωνίως να ενοχοποιήσει κάποιους τρίτους (τους πλούσιους,την κοινωνία,το "σύστημα",τις "δυνάμεις που συνωμοτούν"),δύσκολα αποδέχονται τη φιλελεύθερη οπτική της ζωής.Η τελευταία αντίθετα,προσυπογράφει τη ρήση του Φάουστ:
"ο άνθρωπος που αξίζει ζωή κι ελευθερία
είναι αυτός που τις ξανακερδίζει κάθε μέρα"!

Α)ΘΕΜΕΛΙΑ ΜΙΑΣ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

1)Ατομική ιδιοκτησία:θεμέλιο του ανθρώπινου πολιτισμού είναι ο καταμερισμός της εργασίας.Αυτός κατέστησε δυνατή την οργάνωση της παραγωγής σε μακρο-οικονομική κλίμακα,ώστε να μπορέσουν να καλυφθούν οι ανάγκες εκατομμυρίων ανθρώπων για διατροφή,ένδυση,υπόδηση,ψυχαγωγία κλπ.Ο Mises υποστηρίζει πως "το μόνο λειτουργικό σύστημα ανθρώπινης συνεργασίας,βασισμένης στον καταμερισμό της εργασίας,είναι αυτό της ατομικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής"
Από οικονομικής απόψεως,ακόμη και οι επικριτές του καπιταλισμού,αναγνωρίζουν την ικανότητά του να παράγει πλούτο.Οι θλιβερές οικονομικές επιδόσεις των σοσιαλιστικών καθεστώτων,αποτελούν μια επιπρόσθετη δικαίωση της άποψης που διατυπώνει ο Mises.

2)Ελευθερία:ο Mises είναι -κυρίως-οικονομολόγος.Από την άποψη αυτή,αποφεύγει να αποθεώσει την ελευθερία ως ιδανικό.Αυτό "είναι κάτι που όλοι σχεδόν αποδέχονται.Μόνο ο Λένιν τη χαρακτηρίζει αστική προκατάληψη",σημειώνει χαρακτηριστικά.Η ελευθερία όμως είναι και "η μόνη συνθήκη που εξασφαλίζει τη βέλτιστη παραγωγικότητα ενός εργαζόμενου" συμβάλλοντας έτσι στην ευμάρεια της ανθρωπότητας.Ιδωμένη δηλαδή από στεγνή,"ρασιοναλιστική" σκοπιά,η ελευθερία προάγεται ως προσόν εργασιακής απόδοσης.Διακρίνεται ήδη μια απομάκρυνση απο τις διακηρύξεις του κλασικού φιλελευθερισμού που θέλουν τον άνθρωπο "ελεύθερο δημιούργημα του Θεού" (εξ ου και το "in God we trust Liberty" του δολαρίου) και προκρίνεται μια πιο "λογοκρατική" αποδοχή της ελευθερίας,ως οικονομικής αρετής.
Ο Hayek,αργότερα,στο "Road to serfdom" θα επαναφέρει την ιδεαλιστική θεώρηση της ελευθερίας ως "απουσίας καταναγκασμού".

3)Ειρήνη:ο πόλεμος καταστρέφει ζωές,καταστρέφει μέσα παραγωγής,καταστρέφει την ίδια την κοινωνία.Καθιστά αδύνατη την πρόοδο της ανθρωπότητας.Ενα από τα πρώτα θύματα του πολέμου,είναι οι φιλελεύθερες αρχές,ο καταμερισμός της εργασίας,η κοινωνικοποίηση του ανθρώπου."Αυτό που διαχωρίζει τις ανθρώπινες κοινωνίες απ'τις αγέλες των ζώων,είναι η ικανότητα των ανθρώπων να συνεργάζονται παραγωγικά,παράγοντας πολιτισμό".Ο φιλελευθερισμός προκρίνει την ειρήνη ως απαραίτητη προυπόθεση κοινωνικής συμβίωσης.

4)Ισότητα:"ο κλασικός φιλελευθερισμός-ορμώμενος από χριστιανικά ιδεώδη-υποστηρίζει τη φυσική ισότητα των ανθρώπων.Ο νεο-φιλελευθερισμός του Mises,υποστηρίζει πως οι άνθρωποι είναι φύσει άνισοι και η μόνη ισότητα που μπορεί να δικαιολογηθεί ανάμεσά τους είναι ισότητα δικαιωμάτων και ισονομία,προκειμένου να μη διαταράσσεται η κοινωνική ειρήνη".Δύσκολα κανείς-όσο χριστιανός κι αν νιώθει-μπορεί να διαφωνήσει με την οπτική του Mises."Οι σοσιαλιστές βέβαια υποστηρίζουν πως δεν αρκεί η ισότητα δικαιωμάτων,αλλά πρέπει να υπάρξει και ισότητα απολαβών" και αυτή είναι μια ουσιαστική διαφοροποίηση φιλελευθερισμού/σοσιαλισμού.

5)Ανισότητα πλούτου:είναι το απαραίτητο ερέθισμα για κάθε άτομο,ώστε να μεγιστοποιήσει την προσπάθειά του στον παραγωγικό στίβο.Το ίδιο και η "πολυτέλεια".
Ολη η ιστορία της οικονομικής εξέλιξης συνίσταται "στη μετατροπή της πολυτέλειας του σήμερα στην καθημερινή χρηστικότητα του αύριο" .
Εκατοντάδες τα καθημερινά παραδείγματα που επιβεβαιώνουν αυτή την άποψη,με πιο πρόσφατο ίσως το κινητό τηλέφωνο.

6)Κοινωνική συνείδηση του ατόμου:"το άτομο,οφείλει σε κάθε πράξη του,να συνυπολογίζει τις κοινωνικές της επιπτώσεις".Η κοινωνική ηθική θεμελιώνεται στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.Μακράν του να επικαλείται κάποιου είδους δογματικό ατομικισμό,ο Mises υπενθυμίζει την κοινωνική αναφορά του φιλελευθερισμού.
Εδώ βέβαια,ανοίγει και μια κερκόπορτα η οποία μπορεί να αμφισβητήσει τα προηγούμενα προτάγματα.

7)Κράτος-νυχτοφύλακας:"ο φιλελευθερισμός δεν είναι αναρχισμός.Αποδέχεται ότι πίσω από το ευκταίον της ειρηνικής κοινωνικής συμβίωσης,πρέπει να υπάρχει η ισχύς του οργανισμού που οφείλει να εφαρμόζει τους νόμους:του κράτους.Ο φιλελευθερισμός ζητά από το κράτος την προστασία της ατομικής ιδιοκτησίας,της ατομικής ελευθερίας και της κοινωνικής ειρήνης".
Ο όρος κράτος-νυχτοφύλακας χρησιμοποιήθηκε με σκωπτική διάθεση από το Γερμανό σοσιαλιστή Lassalle.Ο Mises αναρωτιέται γιατί να είναι αστείος ο ρόλος του νυχτοφύλακα και όχι ο ρόλος π.χ του αποκλειστικού κατασκευαστή κουμπιών ή του αποκλειστικού εκδότη εφημερίδων,τον οποίον επιφυλάσσουν οι σοσιαλιστές για το κράτος.Εύστοχη παρατήρηση!

8)Κοινοβουλευτική δημοκρατία:"είναι το μόνο πολίτευμα που εναρμονίζει την κυβερνητική πρακτική με τη βούληση των κυβερνωμένων,δίχως κοινωνικές βιαιότητες",άρα το προσφορότερο για την εμπέδωση της απαραίτητης κοινωνικής ειρήνης.
Δεν είναι τυχαίο πως η βιαιότερη αμφισβήτηση του κοινοβουλευτισμού,προέρχεται σήμερα από κατεξοχήν αντι-φιλελεύθερους πολιτικούς χώρους.Διαχρονικά,το κοινοβούλιο είναι η πολιτική έκφραση του ελεύθερα εκφραζόμενου πολίτη.Ιστορικά,τα κοινοβούλια καταργούνται από ανελεύθερα καθεστώτα (εκ δεξιών ή εξ αριστερών του πολιτικού φάσματος).

Ακολουθεί μια σύντομη προσέγγιση του φασιστικού φαινομένου.Ο Mises το ερμηνεύει ως αντίδραση στον μπολσεβικικό ολοκληρωτισμό και δείχνει μάλιστα μια μερική "ανοχή" προς τα φασιστικά καθεστώτα που "διέσωσαν τον ευρωπαικό πολιτισμό από την μπολσεβικική βαρβαρότητα"!Ασφαλώς πρόκειται για υπεραπλουστεύσεις εκκινούμενες και από την προκατάληψη των Γερμανών απέναντι στους "βάρβαρους των Ουραλίων".Ο Mises,όπως αρκετοί διαννοούμενοι του μεσοπολέμου,πίσω από τον κομμουνισμό διέβλεπε έναν απροκάλυπτο ασιατικό δεσποτισμό,τον οποίον και απεχθάνονταν.Είναι ενδιαφέρον,πως ο Hayek υιοθετεί μια εντελώς αντίθετη οπτική,ταυτίζοντας ουσιαστικά κομμουνισμό και ναζισμό ως παραφυάδες μιας κοινής σοσιαλιστικής/αντιφιλελεύθερης αντίληψης.
Ο Mises διατυπώνει την πρόβλεψη πως "η επικράτηση του φασισμού σε κάποιες χώρες είναι απλά ένα επεισόδιο στην πάλη γύρω από το ζήτημα της ιδιοκτησίας.Το επόμενο επεισόδιο,θα είναι η επικράτηση του κομμουνισμού!Το ζήτημα όμως τελικά,δε θα διευθετηθεί από τη δύναμη των όπλων,αλλά από αυτήν των ιδεών".
Εδώ,ο ρασιοναλιστής οικονομολόγος καταφεύγει σε καθαρό ιδεαλισμό (οι ιδέες μακροπρόθεσμα υπερτερούν της φυσικής βίας) και αποδεικνύεται προφητικός!

9)Ορια της κυβερνητικής δράσης:"η προστασία της ζωής,της υγείας,των ατομικών ελευθεριών και της ατομικής ιδιοκτησίας απέναντι σε επιβουλές".Προστίθεται και η υγεία ως φυσικό επόμενο της ζωής,στις υποχρεώσεις πολιτικής προστασίας από πλευράς του κράτους.Ενα σύστημα περίθαλψης για όλους τους πολίτες,δεν αντιβαίνει συνεπώς-αντίθετα είναι απολύτως ζητούμενο-από ένα φιλελεύθερο κράτος.
Ωστόσο "η δύναμη είναι απο μόνη της διαφθορέας:σε όσους την κατέχουν προκαλεί τον πειρασμό να την καταχραστούν" και ως εκ τούτου η κρατική παρέμβαση πρέπει να σταματά σε όσα προαναφέρθηκαν και κατ'ουδένα τρόπο να μην επεκτείνεται στην ιδιωτική σφαίρα των πολιτών.Αυτονόητο!
Ωστόσο κι εδώ ανοίγεται μια κερκόπορτα:και η οικονομική δύναμη δεν τείνει να προκαλεί καταχρήσεις? Εφόσον είμαστε-δικαίως-επιφυλακτικοί απέναντι στην κρατική ισχύ,δε θα πρέπει και η οικονομική ισχύς ενός ατόμου να μας γεννά επιφυλακτικότητα?
Οχι εχθρότητα ή αντιπάθεια,αλλά περίσκεψη,υπό την έννοια ότι τόσο το κράτος όσο και ο οικονομικά ισχυρός,διαθέτουν τα μέσα για παρεμβάσεις δυνητικού καταναγκασμού σε βάρος μας.Και πώς μπορεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο να διευθετείται δίχως περιορισμό των ατομικών δικαιωμάτων του οικονομικά ισχυρού? Πόσο δίκαιο είναι να εφαρμόζεται προληπτικά μια τέτοια διευθέτηση,σε βάρος κάθε οικονομικά εύρωστου πολίτη?

10)Ανεκτικότητα (Tolerance):η λέξη-κλειδί της φιλελεύθερης σκέψης,από την εποχή που ο John Locke έγραφε την "Epistola de Tolerantia".Ανεξιθρησκεία,αναγνώριση του δικαιώματος του αυτοπροσδιορισμού,ελεύθερη διακίνηση ιδεών.Ο Mises κάνει ένα έυστοχο λογοπαίγνιο:"ο φιλελευθερισμός δεν ανέχεται την έλλειψη ανεκτικότητας,οποιασδήποτε μορφής"! Πράγματι!

Τελευταία παρατήρηση για το κράτος:είναι αναγκαίο για τη διατήρηση της κοινωνίας και ασκεί-όταν χρειάζεται βία για την εφαρμογή του νόμου,αλλά πρέπει να θυμόμαστε πως "τίποτε δε διαφθείρει περισσότερο όσο το να είσαι το μακρύ χέρι του νόμου και να κάνεις ανθρώπους να υποφέρουν".Οι ποινές για τους παραβάτες του νομου δεν πρέπει να ενέχουν χαρακτήρα εκδίκησης.Οι ένοχοι πρέπει να υφίστανται τη νόμιμη ποινή και όχι το σαδισμό του δικαστή,του αστυνομικού ή του όχλου.


B)ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Συνοπτικά ορισμένες θέσεις:
-Η ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής συμβαδίζει με την οικονομική ανάπτυξη
-Οι επικριτές του σύγχρονου πολιτισμού,οφείλουν κατά λογική συνέπεια να επικρίνουν πρωτίστως την ατομική ιδιοκτησία (πράγμα που κάνουν)
-Η ατομική ιδιοκτησία,παρέχει στο άτομο μια σφαίρα εκτός της κρατικής παρέμβασης,θέτοντας όρια στη δράση των εξουσιαστικών αρχών (ένα είδος αναρχικού μικρόκοσμου,στον οποίο καταφεύγει με ασφάλεια το άτομο)
-Είναι πάντοτε πολιτικά επικερδές για τις δημαγωγικές κυβερνήσεις να επιτίθενται στους κατόχους γης ή κεφαλαίου,ικανοποιώντας τα ζηλότυπα ένστικτα του όχλου
-Κάθε φορά που μια κυβέρνηση,υπακούωντας στα κελεύσματα του παρεμβατισμού,καθορίζει ανώτατο ύψος στην τιμή πώλησης ενός προιόντος,ενεργοποιείται η ίδια διαδικασία:οι παραγωγοί,κρίνοντας ασύμφορη την τιμή πώλησης,περιορίζουν τη διάθεσή του στην αγορά,είτε μειώνοντας την παραγωγή (ενδεχομένως και κλείνοντας γραμμές παραγωγής,εντείνοντας την ανεργία),είτε στοκάροντας το προιόν εν αναμονή ευνοικότερων τιμών πώλησης.Η κυβέρνηση για να αποφύγει τις ελλείψεις του προιόντος,παρεμβαίνει στη διαδικασία παραγωγής του,καθορίζοντας την ποσότητα και την τιμή των πρώτων υλών,καθώς και το ύψος των μισθών των εργατών.Τελικά,αναγκάζεται να παρέμβει συνολικά σε όλη την παραγωγική διαδικασία.Φυσικά,η παρέμβαση αδυνατεί να δώσει λύση.Το αγαθό που ήταν-πριν την κυβερνητική παρέμβαση-ακριβό (κατά τη γνώμη της κυβέρνησης),τώρα-μετά την κυβερνητική ρύθμιση-εξαφανίζεται από την αγορά (υπάρχει όμως άφθονο...στη μαύρη αγορά που λειτουργεί παράλληλα)!
O Mises ανατέμνει με στέρεα οικονομική λογική τη σοσιαλιστική κοινωνία του μέλλοντος:αγαθά με το δελτίο και μαύρη αγορά! Η μακροπρόθεσμη συνέπεια του "πλαφόν" στις τιμές είναι αναπόδραστη.Ας το έχουμε κατά νου,κάθε φορά που τα λαικίστικα ΜΜΕ της χώρας μας καλούν την κυβέρνηση να ορίσει πλαφόν στην τιμή της βενζίνης...

Ακολουθεί μια κοινωνικά δύσκολη επισήμανση:"οι θεσμισμένοι κατώτατοι μισθοί από την κυβέρνηση,υπό ορισμένες συνθήκες δρουν προάγοντας την ανεργία".Το σκεπτικό είναι πως,σε μια ελεύθερη αγορά,το ύψος του μισθού είναι αποτέλεσμα του συνυπολογισμού προσφοράς/ζήτησης.Ο μισθός δεν μπορεί να υπερβεί την παραγωγικότητα γιατί τότε η παραγωγή του προιόντος θα καθίστατο ασύμφορη,αλλά ούτε μπορεί να βρίσκεται κάτω από το κόστος ζωής του εργάτη γιατί τότε η εργασία θα καθίστατο ασύμφορη και ο εργάτης θα αναζητούσε αλλού απασχόληση.Αυτό το ιδεατό σημείο ισορροπίας καλείται "στατικός" ή "φυσικός" μισθός.
Κάθε φορά που η κυβέρνηση (υπό την πίεση των συνδικάτων) καθορίζει κατώτατο μισθό υψηλότερο του "στατικού",οι επιχειρήσεις διαπιστώνοντας πως λειτουργούν με υψηλό κόστος,περικόπτουν μονάδες παραγωγής και απολύουν προσωπικό.Αρα,η ανεργία εκτινάσσεται!
Το σκεπτικό φαίνεται στέρεο,αλλά εδράζεται στην υπόθεση της ελεύθερης αγοράς.Σε μια αγορά με παρεμβάσεις και επιδοτήσεις,είναι δύσκολο να υπολογιστεί το ύψος του "στατικού" μισθού.
Σήμερα,στην Ελλάδα,υπό την πίεση της οικονομικής κρίσης,το ζήτημα του κατώτατου μισθού επανέρχεται.Δεν είμαι βέβαιος για την ορθότητα του συλλογισμού του Mises.Ισως αρμοδιότεροι είναι οι κατεξοχήν ενδιαφερόμενοι (εργοδοσία/εργάτες),εάν φυσικά τους επιτρέψει το...ΠΑΜΕ να συνδιαλεχθούν!

Ο Mises σχολιάζει και τα επιδόματα ανεργίας και υποστηρίζει πως δυσχεραίνουν την προσαρμογή των ανέργων στις νέες συνθήκες και καθυστερούν την επανένταξή τους στην εργασία,αφού δρουν επαναπάυοντάς τους ενω θα έπρεπε να συμβαίνει το αντίθετο.Πρόκειται-κατά τη γνώμη μου- για δογματική θέση.Ασφαλώς υπάρχει και αυτή η συνέπεια,αλλά χρέος μιας σύγχρονης κοινωνίας απέναντι στον άνεργο,είναι πιστεύω πρωτίστως η υλική του υποστήριξη.Ειδικά σε περιόδους μακροχρόνιας κρίσης-όπως η σημερινή-πρέπει να υποστηριχθούν τα επιδόματα ανεργίας.Το ύψος τους και η διάρκεια χορηγήσεώς τους,πρέπει φυσικά να εξαρτώνται από τις οικονομικές δυνατότητες του κράτους.

Για όσους υποστηρίζουν την "επιστροφή στο παρελθόν" και τη δήθεν "εποχή της αθωότητας",ο Mises είναι σαφής:"μια επιστροφή στην προ-καπιταλιστική εποχή δεν αποτελεί επιλογή,εκτός εαν είμαστ έτοιμοι να αποδεχτούμε τη μείωση του πληθυσμού της ανθρωπότητας στο 10% του σημερινού".Οι σχετικές στατιστικές,επιβεβαιώνουν την άποψή του.Ας το έχουμε κι αυτό κατά νου,ακούγοντας τους σημερινούς κήρυκες του "τέλους του καπιταλισμού" και "ενός άλλου,εφικτού κόσμου" (μηδέποτε προσδιοριζόμενου...).

(Συνεχίζεται)

Κηρύγματα μίσους

Ενας από τους-ελάχιστους-αφορισμούς που ακολουθώ στη ζωή μου,είναι να αντιτίθεμαι εξ αρχής σε κηρύγματα συλλογικού μίσους οποιασδήποτε προέλευσης.

Θυμάμαι,παιδί,στο κατηχητικό της γειτονιάς όπου-υποτίθεται-κοινωνούσαμε τη θρησκεία της αγάπης,το κήρυγμα μισαλλοδοξίας που μας κάνανε ενάντια στους υπαρκτούς ή ανύπαρκτους "εχθρούς":αιρετικοί,αλλόθρησκοι,άθεοι (κομμουνιστές και μη),όλοι αυτοί δεν αντιμετωπίζονταν απλά σαν άνθρωποι με άλλη άποψη,αλλά περίπου σαν "όργανα του σατανά" που "θέλουν να μας καταστρέψουν".Μια τέτοια θεωρία,γεννά αναπόφευκτα πρακτικές βιαιοπραγίας σε βάρος των αντιφρονούντων.Στο φιλελεύθερο Ιόνιο βέβαια,ο ακτιβισμός μας εκτονώνονταν με ήπιο-στα όρια της γραφικότητας- τρόπο (είχαμε πετάξει ντομάτες στο σινεμά,στη διάρκεια ενός συνεδρίου "μαρτύρων του ιεχωβά")...
Αλλού όμως,όπως στη Φλώρινα του περιβόητου Αυγουστίνου Καντιώτη,ο θρησκευτικός φανατισμός υποδαύλιζε βιαιότητες (εναντίον "άσεμνων φιλμ","βλάσφημων δημιουργών","εθνικώς υπόπτων σλαβοφώνων","άθεων κομμουνιστών" και πολλών άλλων "εχθρών".
Δε θα ξεχάσω το κλίμα που επικρατούσε στις εκκλησιαστικές κατασκηνώσεις του Καντιώτη:πειθαρχία,ομοιομορφία συμπεριφοράς,ευσεβισμός,καταδίκη κάθε απόπειρας "χαβαλέ"(σε παιδικές κατασκηνώσεις!),κανονικός στρατωνισμός που θα τον ζήλευε οποιαδήποτε ολοκληρωτική νεολαία (φασιστική/κομμουνιστική) του Μεσοπολέμου!

Πέρα απ'το εκκλησιαστικό κατηχητικό,ένα αντιπαράλληλο κατηχητικό είναι φυσικά η ΚΝΕ!
Δεν υπήρξα βέβαια ποτέ μέλος της,αλλά υποθέτω πως αντίστοιχη "κατήχηση μισαλλοδοξίας" γίνονταν κι εκεί.Ο "εχθρός" εν προκειμένω,δεν ήταν ο μεταφυσικός Σατάν,αλλά ο εντός του κόσμου τούτου "καπιταλισμός".Κι επειδή ο εχθρός πρέπει να είναι πιο χειροπιαστός-για να είναι και η χειραγώγηση αποτελεσματική-όλα τα φυσικά πρόσωπα που θεωρεί το "κόμμα" πως εκπροσωπούν τον καπιταλισμό,είναι ταξικοί εχθροί,πρέπει να καταγγέλονται και η συναναστροφή μαζί τους είναι ύποπτη.Δεκάδες φορές σε απομνημονεύματα παλιών κομμουνιστών που διαγράφτηκαν απ'το "κόμμα" συναντάει κανείς το ίδιο πράγμα:οι πρώην σύντροφοί τους,απέφευγαν κάθε επαφή μαζί τους,μετά την κομματική διαγραφή,ακόμη κι αν εξακολουθούσαν να μοιράζονται την ίδια εξορία στην ίδια φυλακή!

Ενα κοινό χαρακτηριστικό των δυο ιερατείων (χριστιανικού και κομμουνιστικού) είναι η-ρητορική-καταδίκη των εύπορων.Πράγματι,η "καταγγελία του πλούσιου" μοιάζει το ισχυρότερο επιχείρημα των δυο αυτών χώρων.Αυτό βέβαια είναι φυσικό.Ο πλούσιος προσωποποιεί ένα από τα κοινότατα ανθρώπινα πάθη πάνω στο οποίο οικοδομούν τα μισαλλόδοξα ιερατεία την κοσμοθεωρία τους:τη ζήλεια!
Τί πιο εύκολο για κάποιον που μισεί τη ζωή του,να ζηλέψει έναν άλλον που χαίρεται τη δική του!
Προχωρώντας ακόμη ένα βήμα,τί πιο εύκολο για κάποιον που νιώθει δυστυχισμένος,να θεωρήσει έναν φαινομενικά ευτυχή ως υπεύθυνο της δυστυχίας του!
Τί πιο απλοικό απ'το να πιστέψει ο φτωχός πως αιτία της φτώχειας του είναι ο απέναντι πλούσιος?
Πίσω από την ιδιοφυή Μαρξιστική ανάλυση και το ανεπανάληπτο κήρυγμα του Ιησού,το ταπεινό κίνητρο της ζήλειας (και του μίσους που αυτή γεννά)είναι-νομίζω-αυτό που προσελκύει διαχρονικά τους ζηλωτές στις "θρησκείες" τους.
Γι'αυτό και όταν βρει αφορμή να εκδηλωθεί,το μίσος αυτό είναι συγκλονιστικά απάνθρωπο:χιλιάδες φρικιαστικά εγκλήματα διαπράχθηκαν στους θρησκευτικούς πόλεμους,εκατομμύρια νεκρούς κόστισε το κομμουνιστικό εγχείρημα σε παγκόσμια κλίμακα.
Οι ανθρώπινες ζωές που χάθηκαν στο όνομα της "χριστιανικής αγάπης" και της "σοσιαλιστικής αλληλεγγύης" είναι αδύνατον να υπολογιστούν.

Εκτός από τους μηχανισμούς συλλογικού μίσους των θρησκειών και των ιδεολογιών,ο πειρασμός καραδοκεί και μέσα στον καθένα μας.Πόσες φορές δεν ακούμε,από ανθρώπους ακομμάτιστους ή άθρησκους, αφορισμούς συλλογικής ενοχοποίησης?
Πόσες ομάδες ανθρώπων δεν έχουν συμπεριληφθεί σε συλλογικά κηρύγματα μίσους?
-Εθνοτικές ομάδες:Εβραίοι,Αλβανοί,Αμερικάνοι,Τούρκοι
-Κοινωνικές ομάδες:πλούσιοι γενικώς
-Επαγγελματικές
ομάδες:αστυνομικοί("μπάτσοι"),γιατροί("φακελάκιδες"),δημοσιογράφοι("ρουφιάνοι",
δικηγόροι ("λαμόγια")
-Μικρο-εθνοτικές/γεωγραφικές ομάδες:"βλάχοι","χωριάτες","χαμουτζήδες".

Ο κατάλογος δεν έχει τέλος! Είναι τραγικό,αλλά στη χώρα μας φαίνεται να υπάρχει μια εξαιρετικά ανεπτυγμένη κουλτούρα συλλογικού μίσους.Εξ ου και το πλούσιο απαξιωτικό λεξιλόγιο για κάθε περίσταση.
Να είναι αυτό δείγμα άραγε ενός χαλαρού κοινωνικού ιστού που δεν προτάσσει κάποια αίσθηση κοινής μοίρας?
Να οφείλεται στην έλλειψη παιδείας ανεκτικότητας απέναντι στο διαφορετικό?
Να φταίει η έλλειψη κουλτούρας πολιτικής συνεργασίας των κομμάτων που δυναμιτίζει το κλίμα και εθίζει το λαό σε συγκρουσιακή συμπεριφορά?
Να φταίει ο εμπρηστικός καταγγελτικός λόγος της αριστεράς και η διαρκής αναζήτηση ενόχων?
Να φταίει η μισαλλόδοξη μικρόνοια των ακροδεξιών/παραεκκλησιαστικών κύκλων που μονίμως αναπαράγουν θεωρίες συνωμοσίας?
Μήπως όλα τα παραπάνω?
Μήπως απλά "η βλακεία είναι ανίκητη"?

Κάθε συλλογική ταξινόμηση των ανθρώπων,εκτός από αυθαίρετη,είναι και αντι-επιστημονική.Προσδίδει συλλογικά χαρακτηριστικά σε άτομα εν δυνάμει διαφορετικά.
Είναι επίσης δυνητικά καταλυτική για την ανθρώπινη ελευθερία:ούτε όσοι αφομοιώνονται στη συλλογικότητα μένουν ελεύθεροι,ούτε όσοι κρίνουν συλλογικότητες κρίνουν ελεύθερα!
Η λέξη-κλειδί που μας χρειάζεται είναι "ανεκτικότητα"(tolerance) ή έστω "αλληλοπεριχώρησις" κατά το ορθοδοξότερον...

Μέχρι τότε,μακριά από κηρύγματα συλλογικού μίσους:το πρώτο θύμα τους,είναι πάντοτε άνθρωπος!

5/1/2012

Jumbo Ιατρική

"Αφησα την Ιατρική μου και κρατάω μυστικό πως είμαι γιατρός,για να μπορώ να ζω ελεύθερος"
(Μπόρις Πάστερνακ-"Δόκτωρ Ζιβάγκο")



Γενάρης του 2012,Ηλιούπολη,Ελλάδα.
Ο δρ.Πάλμωφ μόλις έχει πιστοποιηθεί ως "λαικός ιατρός" του ΕΟΠΥΥ,του συστήματος πρωτοβάθμιας περίθαλψης της Ελληνικής Σοσιαλιστικής Σοβιετικής Δημοκρατίας (ΕΣΣΔ-2).
Το σύστημα ΕΟΠΥΥ ξεκίνησε εν μέσω θυελλωδών αντιδράσεων από ιατρούς-κουλάκους,δηλαδή ιατρούς του προηγούμενου συστήματος (ΙΚΑ το λέγανε) οι οποίοι,με επικεφαλής τον Γκεόργκι Πατούλιεφ (τον επονομαζόμενο και "σύντροφο-Ρομπέν του Αμαρουσίου"),αντιστέκονται σθεναρά στη μεταρρύθμιση.
Ο Πατούλιεφ και ο Τσουκάλωφ (ο επονομαζόμενος και "Ζντάνωφ του ΙΣΑ") καταγγέλουν στο λαό των σοβιέτ,την "αντεπαναστατική-ρεφορμιστική" μεταρρύθμιση του οπορτουνιστή Λοβέρδωφ.
Στον αγώνα τους,συμπαρίσταται ο στρατάρχης Βλασταράκωφ (ο επονομαζόμενος και "Τουχατσέφσκι της ΠΟΣΕΥΠΙΚΑ") και η συντρόφισσα Ανεμοδούροβα (η "Αχμάτοβα του κινήματος").
Ενδιάμεσο-σκοτεινό ρόλο,φέρεται να διαδραματίζει ο κομισσάριος Κουτρουμάνωφ (ενδοκυβερνητικός αντίπαλος του Λοβέρδωφ),καθώς επίσης και ο επικεφαλής της KGB-ιατρών σύντροφος Βούδουριτς, ο οποίος παρακολουθεί τα διαδραματιζόμενα του ΕΟΠΥΥ και φροντίζει για την επαναστατική επεγρύπνηση και την καταγγελία των ιατρών-σαμποτέρ που-άκουσον,άκουσον- δεν πιστοποιήθηκαν (!).
Στο περιθώριο των εξελίξεων,αλλά πάντα ενεργοί σύντροφοι-προστάτες του σοβιέτ,είναι ο παλαιός αριστοκράτης σερ Ρόμπερτ Σπυρόπουλας (Πολωνο-λιθουανικής καταγωγής όπως υποδηλώνει το όνομά του) και ο διοικητής του ΟΠΑΔ (Οργανισμού Πλέριας Αναβάθμισης Δουλέματος) Κυριάκωφ Σουλιώτοβιτς (τεχνοκράτης σύντροφος του ανανεωτικού σοβιέτ).

Το τοπίο είναι ομιχλώδες και το κλίμα εξαιρετικά τεταμένο.
Η ΕΣΣΔ-2,τελεί υπό καθεστώς χρεωκοπίας,οφειλόμενο φυσικά στις ραδιουργίες του διεθνούς καπιταλισμού και στο σαμποτάζ των αντεπαναστατών.Αυτοί φταίνε για την κατάρρευση του προηγούμενου ιδανικού συστήματος: 125 ασφαλιστικά ταμεία μοιρασμένα αξιοκρατικά (με όρους δηλαδή κομματικής καθαρότητος) σε 20.000 σύντροφους-ιατρούς,φρόντιζαν την "υγεία του λαού"!
Ο λαός ποτέ δεν αντιποιούσε τα βιβλιάριά του, οι σύντροφοι-ιατροί ποτέ δεν έγραφαν πλαστές εξετάσεις/επισκέψεις,οι σύντροφοι-φαρμακοποιοί ποτέ δεν κατεύθυναν τη φαρμακευτική δαπάνη,ο λαός ποτέ δεν εισέπραττε πλαστά επιδόματα,οι σύντροφοι-ιατροί ποτέ δεν ενέκριναν τέτοια,ο χρηματισμός ήταν ανύπαρκτος,οι σύντροφοι-φαρμακοποιοί ποτέ δεν έδιναν φάρμακα χωρίς ιατρική συνταγή!
Αυτό το τέλειο σύστημα ζήλεψε ο διεθνής καπιταλισμός και οι ξένοι-που ως γνωστόν μας ζηλεύουν-και βάλθηκε να το καταστρέψει.

Ετυχώς όμως,οι σύντροφοι επαγρυπνούν!
Το σιδερένιο χέρι (μα κυρίως το see through βλέμμα) του σ.Λοβέρδωφ είναι εδώ!
Ως άλλος Τρότσκι,διέγνωσε το πρόβλημα και έδωσε λύση:ο ΕΟΠΥΥ θα φροντίσει για την υγεία του λαού.Ενα μεγαλειώδες σύστημα-με ελάχιστες γραφειοκρατικές αγκυλώσεις-θα ανοίξει τις φτερούγες του για να περιθάλψει τα ορφανά της ΕΣΣΔ-2.Ταυτόχρονα,θα ανταμοίψει γενναία τους λαικούς-ιατρούς που θα ενταχθούν σ'αυτό,δίνοντας αμοιβή για κάθε επίσκεψη...ΔΕΚΑ ΟΛΟΚΛΗΡΑ ΕΥΡΩ!!
Πώς να μη δακρύσει κανείς μπροστά στη γαλαντομία της μεγάλης σοβιετικής πατρίδας!

Υπάρχουν βέβαια σύντροφοι-ιατροί που δε έχουν ακόμη πεισθεί!
Μιλούν για "ιατρική αξιοπρέπεια" (τί αφελής αστική προκατάληψη μπροστά στο μεγαλείο του σοσιαλιστικού οράματος), καταγγέλουν τους ιατρούς που θα συμβληθούν ως "τσίπηδες" (πώς να δεχτεί το 10ευρω ένας κουλάκος?),ζητούν πειθαρχικές διώξεις απ'τον Πατούλιεφ (αυτοί που στο παρελθόν σφύριζαν κλέφτικα όποτε ο ΙΣΑ τους καλούσε σε απεργία...)!
Ο Πατούλιεφ απειλεί πράγματι με πειθαρχικές διώξεις όσους συμβληθούν με τον ΕΟΠΥΥ, εκτός βέβαια από τους συντρόφους-ιατρούς του ΙΚΑ οι οποίοι συμβάλλονται αυτοδικαίως στον ΕΟΠΥΥ αλλά εξαιρούνται από τη μήνι του Πατούλιεφ αφού...δεν μπορούν να κάμουν αλλιώς!!
Αλλώστε,οι σύντροφοι-ιατροί του ΙΚΑ στήριζαν τόσα χρόνια την πρωτοβάθμια περίθαλψη της ΕΣΣΔ-2,με τρόπο πραγματικά αξιοθαύμαστο! Ηταν οι πρωτοπόροι της σοσιαλιστικής περίθαλψης,δικαιούνται να μένουν στο απυρόβλητο μέχρι τη συντέλεια των σοβιέτ!

Ο Πάλμωφ νιώθει αξιοθρήνητος μέσα σ'αυτό το σκηνικό: είναι "τσίπης",κυνηγάει το 10ευρω,είναι αντι-συναδελφικός,δε συμπορεύεται με τον ΙΣΑ,είναι ανήμπορος να κάνει κάτι άλλο,αυτή τη δουλειά έμαθε,είναι εκτός καταγγελτικού λόγου,θεωρεί απόλυτα σεβαστή την ατομική επιλογή κάθε ιατρού.
Είναι επίσης ξεροκέφαλα φιλελεύθερος,αρνείται να υποκύψει στις απειλές του Πατούλιεφ και στις πειθαρχικές διώξεις του ανθρώπινου φρονήματος, είναι μάλλον εκτός τόπου και χρόνου ο φουκαράς ο Πάλμωφ.
Αν ζούσε στην Ινδία θα ήταν ένας chandala-ένας απόκληρος-ευτυχώς όμως ο σύντροφος ΓΑΠ απέκλεισε το ενδεχόμενο "να γίνουμε Ινδία"!

Το μόνο που γνωρίζει καλά ο Πάλμωφ,είναι πως το νοίκι του ιατρείου κάθε μήνα τρέχει,πως δίχως πρόσβαση στον ΕΟΠΥΥ ο "λαός" θα του ξανα-γυρίσει την πλάτη-όπως του τη γύρισε όταν έληξε η σύμβασή του με το ΙΚΑ-και πως με την ειδικότητα που έχει,μια ζωή "τσίπης" θα παραμείνει.
"Δε βαριέσαι" σκέφτεται, "η φτήνεια τρώει τον παρά,δε βλέπεις τί γίνεται στα Jumbo"?

"Jumbo είπα"?
Μα,για στάσου,αυτό είναι,το βρήκα:"μπες στον ΕΟΠΥΥ,για Jumbo Ιατρική"!
Αυτό θα είναι το motto μας,θα το προτείνω στο Λοβέρδωφ!

"Μπες στον ΕΟΠΥΥ,για Jumbo Ιατρική"

Καλή Χρονιά σε όλους!

Γη και ελευθερία

Ο τίτλος παραπέμπει στην ομώνυμη ταινία του Ken Loach http://www.imdb.com/title/tt0114671/. Ο σκηνοθέτης τον δανείστηκε υποθέτω από την ομώνυμη Μεξικανικη αναρχική οργάνωση "Tierra y Libertad" (τέλη 19ου αιώνα) ή την ομώνυμη Ισπανική εφημερίδα (αρχές 20ου αιώνα).
"Γη και ελευθερία" ηταν επίσης το σύνθημα της Μεξικάνικης επανάστασης (1910-1920).

Το αίτημα αυτό,μου ξαναδίνει την αφορμή να ασχοληθώ με το προσφιλές μου θέμα της συγγένειας αναρχισμού/φιλελευθερισμού.
Τί ζητούσαν λοιπόν οι ακτήμονες καλλιεργητές του 19ου και 20ου αιώνα?
Ζητούσαν γη για να καλλιεργήσουν,ζητούσαν δηλαδή έγγειο ατομική ιδιοκτησία!
Εναντίον ποιών εξεγείρονταν?
Εναντίον των μεγάλων γαιοκτημόνων και της αγροτικής αριστοκρατίας,οι οποίοι νέμονταν μονοπωλιακά τις καλλιέργειες στα μεγάλα λατιφούντια και απασχολούσαν τους κολλίγους σε συνθήκες απόλυτης εξαθλίωσης! Εναντίον επίσης της εκκλησιαστικής αριστοκρατίας η οποία υποστήριζε ιδεολογικά το καθεστώς της αγροτικής δουλοπαροικίας και συχνά ήταν η ίδια κάτοχος μεγάλων εκτάσεων γης.
Δύσκολα ένας φιλελεύθερος δε θα συμφωνούσε με αυτά τα αιτήματα!
Εξ ορισμού ο φιλελευθερισμός είναι εναντίον των μονοπωλίων και υπέρ της ατομικής ιδιοκτησίας.
Επιπλέον,ο φιλελευθερισμός αντιτίθεται στα προνόμια της αριστοκρατικής τάξης και του ιερατείου,αιτούμενος ισονομία και ισοπολιτεία.

Είναι ενδιαφέρον πως το αίτημα για "γη και ελευθερία" συνδέθηκε με το σοσιαλιστικό κίνημα της εποχής,στα πλαίσια των ευρύτερων διακηρύξεων περί "κοινωνικής δικαιοσύνης","συναδέλφωσης" και "απελευθέρωσης των ανθρώπων" που θα οικοδομούσαν μια κοινωνία "αλληλεγγύης και ισότητας".Ομορφες διακηρύξεις και πανανθρώπινα ιδεώδη,τα οποία βέβαια-όπως όλες οι ιδέες-συχνά αλληλοσυγκρούονται και αλληλοαναιρούνται όποτε προσπαθούν οι άνθρωποι να τα εφαρμόσουν.

Είναι επίσης ενδιαφέρον πως στις βιομηχανικά υπανάπτυκτες κοινωνίες της εποχής,όπου το αγροτικό στοιχείο ήταν κυρίαρχο (Ρωσία,Ισπανία,Μεξικό),το σοσιαλιστικό κίνημα εκφράστηκε κατά κύριο λόγο από τους αναρχικούς και όχι από τους κομμουνιστές.Παρά τα κοινά στοιχεία τους,τα δυο αυτά "ξαδέρφια" έχουν δυο σημαντικές διαφορές:οι αναρχικοί επιζητούν τη διάσωση της ατομικής ελευθερίας μέσα σε μια κοινωνία σοσιαλιστικής ισότητας,ενώ οι κομμουνιστές εντάσσουν το ατομικό δικαίωμα στην υπηρεσία του σοσιαλιστικού ιδεώδους θεωρώντας την κοινωνία υπερέχουσα έναντι των ατόμων.Ετσι,παρότι και οι δύο στο σοσιαλισμό επενδύουν τα οράματά τους,για τους μεν βαρύνει η ελευθερία των ατόμων,για τους δε η ισότητα.Και οι δύο,δικαιούνται να υποστηρίζουν τις Μαρξιστικές τους καταβολές.Αλλωστε,το όραμα του Μαρξ για την παγκόσμια προλεταριακή επανάσταση,αποσκοπούσε στην τελική απελευθέρωση των ανθρώπων από τα δεσμά της ανάγκης και από την εκμετάλλευση.Τόσο λοιπόν η "ισότητα" όσο και η "ελευθερία" εμπεριέχονται στη Μαρξιστική προφητεία.

Οι διαφορές αυτές δεν είναι μόνο θεωρητικές.
Τόσο στη Ρωσία,όσο και στην Ισπανία,οι αναρχικοί δημιούργησαν αγροτικές κολλεκτίβες στις οποίες η συμμετοχή των ιδιωτών καλλιεργητών διακηρύσσονταν ως "προαιρετική" και εξαρτώμενη από την "ελεύθερη επιλογή" τους.
Αντίθετα,η πρακτική των μπολσεβίκων,υπήρξε η αναγκαστική κολλεκτιβοποίηση.Επί Στάλιν,η διαδικασία πραγματοποιήθηκε μαζικά,εντάχθηκε στους μείζονες σκοπούς της επανάστασης και όσοι καλλιεργητές αντιτάσσονταν,χαρακτηρίζονταν "κουλάκοι"(δελ.μεγαλογαιοκτήμονες) και υφίσταντο απηνείς διωγμούς και εκτελέσεις.
Φυσικά οι αναρχικοί σχηματισμοί-όπου επικάτησαν οι κομμουνιστές-διαλύθηκαν βίαια (ο Μάχνο στην Ουκρανία,το CNT-FAI στην Ισπανία κλπ).

Πού μπορεί τώρα να επανεμφανιστεί ο φιλελευθερισμός δίπλα στον αναρχισμό?
Μα φυσικά στο δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής του αγρότη,στην προάσπιση του δικαιώματος της διαφορετικότητας,στην καταδίκη κάθε καταστολής της διακίνησης των ιδεών,στην αντίθεση στις πολιτικές διώξεις και στο φυσικό βασανισμό των ανθρώπων.
Ποιά όμως είναι ταυτόχρονα η θεμελιώδης αντίθεση των δυο?
Είναι η θέση τους ως προς την ατομική ιδιοκτησία.
Για τους φιλελεύθερους,είναι προαπαιτούμενο κάθε ατομικού δικαιώματος και εγγύηση κάθε πολιτικής ελευθερίας.
Για τους αναρχικούς,αντίθετα,είναι παράγοντας ανισότητας και καταπίεσης των ανθρώπων.
Ολες οι υπόλοιπες διαφορές(π.χ η αναρχική αντίθεση στους αστικούς νόμους σε αντιδιαστολή με τη φιλελεύθερη νομοκρατία) εκκινούν από τη θεμελιώδη αυτή αντίθεση.

Για τον οπαδό της ατομικής ελευθερίας γενικότερα,από την απάντηση που θα δώσει απέναντι στο θεμελιώδες αυτό ζήτημα (της ιδιοκτησίας),θα εξαρτηθεί και ο πολιτικός χώρος στον οποίο θα αισθανθεί κοντινότερα.

Προσωπικά,αλλιώς είχα απαντήσει στα είκοσί μου χρόνια και αλλιώς την τελευταία δεκαετία.
Ισως είναι και θέμα βιολογικής εξέλιξης,θυμικού,κοινωνικών προτεραιοτήτων και απείρων άλλων αγνώστων παραγόντων.
Θέλω να πιστεύω πως,είτε ως liberal είτε ως libertarian (ακόμη δεν έχω αποφασίσει...) παραμένω εραστής της ελευθερίας!

29/12/2011

Τα παγκάκια

Ενα βιβλίο δεν εκδίδεται όταν είναι έτοιμο.Εκδίδεται όταν αυτός που το έγραψε είναι πιά έτοιμος.

Μια σύντομη ανασκόπηση της τελευταίας εικοσαετίας,με αφαιρετικό πάντα λόγο,καθότι ποτέ δεν υπήρξα πολυλογάς.
Ενδείκνυται για "ευαίσθητες ψυχές" στα όρια της middle-age crisis,ή και λίγο πιό μετά...

21/12/2011

Το τελευταίο σύνορο

Οταν ήμουν μικρός,εκτός από τα γουέστερν,λάτρευα και τις ταινίες επιστημονικής φαντασίας.Συνήθως,επρόκειτο για τηλεοπτικές σειρές,όπως το "Star trek", ο "Buck Rogers", το "Galactica", το "Space 1999".
Το πρώτο,μεγάλο φιλμ του είδους,το "Star Wars" του G.Lucas το 1977,υπήρξε πραγματικός σταθμός στην ιστορία του κινηματογράφου και εγκαινίασε έναν ολόκληρο νέο κόσμο.
Δεν ήταν το πρώτο φιλμ του είδους,τα έργα του H.G.Wells είχαν ήδη μεταφερθεί στο σινεμά ("War of the worlds" 1953,"The time machine" 1960),αλλά ο πόλεμος των άστρων ήταν η πρώτη υπερπαραγωγή και-νομίζω-η πρώτη αναφορά σε μια μελλοντική διαστημική κοινωνία(διόλου ιδανική φυσικά).Η ταινία,εκτός από εισπρακτικό γεγονός και δημιουργός μιας ολόκληρης κουλτούρας,προκάλεσε και ποικίλες αντιδράσεις(κάποιοι διαννοούμενοι τη χαρακτήρισαν "φασιστική",ενοχλημένοι ίσως από τα κοινωνικά καθεστώτα που παρουσίαζε ως μελλοντικές πολιτείες).

Το στοιχείο της δυστοπίας,είναι σχεδόν χαρακτηριστικό των φιλμ του είδους:σχεδόν ποτέ το μέλλον δεν προδιαγράφεται ρόδινο.Οι μελλοντικές κοινωνίες περιγράφονται ως ολοκληρωτικές,οι φυσικοί πόροι έχουν εξαντληθεί ,τα άτομα έχουν σχεδόν εκμηδενιστεί ως προσωπικότητες μέσα σ'ένα χαοτικό σύμπαν ή σ'ένα ανελεύθερο καθεστώς,η φύση έχει εκμηδενιστεί ,οι άνθρωποι επιβιώνουν μόνο χάρις σε τεχνητά μέσα.
Θα'λεγε κανείς πως ένα σωρό προφητείες καταστροφής,όπως η πρόβλεψη του Malthus περί εξαντλήσεως των φυσικών πόρων από τον διαρκώς διογκούμενο πληθυσμό ή το εφιαλτικό σενάριο της οικολογικής καταστροφής,αποτελούν κοινοτοπία στα φιλμ επιστημονικής φαντασίας.
Τί είναι λοιπόν αυτό που τα καθιστά γοητευτικά?

Νομίζω,δύο κυρίως στοιχεία:ο γνωσιακός εντυπωσιασμός που υλοποιεί τα όνειρα των ανθρώπων εγγίζοντας την "ύβρη" (διακτίνηση σε χρόνο dt,ατομικές μηχανές πτήσης,αναίμακτη ιατρική,εξωπραγματικά τεχνολογικά επιτεύγματα κ.α) και η διάσωση ενός ηρωικού ιδανικού το οποίο αναλαμβάνει να "εξανθρωπίσει" το μέλλον και να αποτρέψει τον ολοκληρωτικό εφιάλτη.

Στο εκπληκτικό "Blade Runner" του 1982,το σκοτεινό μέλλον φωτίζεται από τον έρωτα,έναν "αδιανόητο" έρωτα μεταξύ ανθρώπου και "ανδροειδούς"!
Στο μαγικό "Artificial Intelligence" του 2001,κάτι εξίσου "αδιανόητο" συμβαίνει:ένα ρομπότ αποκτά συναισθήματα και καταφέρνει να ταξιδέψει "εκεί που τα όνειρα είναι εφικτά"!
Το ανθρώπινο συναίσθημα εξανθρωπίζει κάθε μελλοντολογία: μήπως και τώρα,στις κοινωνίες του σήμερα,αυτό δεν είναι που τις αναδεικνύει?
Και, τί παράδοξο αλήθεια,αυτό που χτίζουμε με τη λογική,δεν είναι που χρειάζεται το "άλογο" συναίσθημα για να μας ικανοποίησει πλήρως?
Για να μην πω ότι τις μεγαλύτερες χαρές μας, τις αντλούμε από ενέργειες "άλογες" και βιώματα λογικά ανερμήνευτα (όπως ο έρωτας)!

Ακόμη και στο πρώτο "Batman" του 1989,πίσω από το κόμικ-παραμύθι,υπάρχει ένα έντονο σχόλιο γύρω απ'την ανθρώπινη μοναξιά,την τρέλλα και την παράδοξη σχέση που μπορεί να έχει το γέλιο με τον ανθρώπινο πόνο (όλα αυτά βέβαια,τα πετυχαίνει η ερμηνεία του Jack Nicholson).Tα κόμικς δεν είναι καθόλου υπο-κουλτούρα,όπως μας έλεγαν παλιά οι γνωστοί πουριτανοί κάθε ιδεολογίας.Τα δε ερωτικά κόμικς του Manara,είναι αληθινά έργα τέχνης!

Υπάρχουν βέβαια και αδιάφορα φιλμ επιστ.φαντασίας,με προβλέψιμο σενάριο και προπαγανδιστικές προθέσεις (οι "γενναίοι" αμερικανοί που σώζουν την ανθρωπότητα απ'τους εξωγήινους).Τα προσπερνώ.
Ομοίως προσπερνώ και θεωρίες συνωμοσίας/επιστημονικής φαντασίας (μελλοντικοί ιοί που καταστρέφουν την ανθρωπότητα)αν και-ομολογώ την αμαρτία μου-η επιστημονική φαντασία τρόμου μου αρέσει πολύ (όπως και όλες οι ταινίες τρόμου,αλλά μ'αυτές θα ασχοληθώ σε άλλη ανάρτηση).

Ξεχωριστή μνεία,τέλος,χρήζουν δυο σειρές επιστημονικής φαντασίας.
Η πρώτη είναι το "Buck Rogers" επειδή έπαιζε η Erin Gray...

H δεύτερη,είναι φυσικά το "Star Trek".H σειρά δημιούργησε ολόκληρη κουλτούρα και εκατομμύρια θαυμαστές παγκοσμίως.Ο captain Kirk και ο Mr.Spock,ως διαστημικοί Holmes και Watson διασχίζουν τους γαλαξίες,λύνουν τα μυστήρια και φιλοσοφούν με χιούμορ:
-Κάπταιν,οι πιθανότητές μας βελτιώθηκαν σε 17354 προς μία.
-Ενθαρρυντικό, μίστερ Σποκ...

Και βέβαια,αλησμόνητο είναι το "αντίο" του Kirk μετά το θάνατο του φίλου του:"από όλα τα όντα που γνώρισα στο σύμπαν,ο Σποκ ήταν ο πιο...ανθρώπινος" ("he was the most...human")! Η ανθρωπιά πάντοτε παρούσα,γέμιζε ελπίδα το ημερολόγιο κυβερνήτη.

Ισως βέβαια,απαραίτητη προυπόθεση για να αρέσουν σε κάποιον αυτά τα φιλμ,είναι να μη φοβάται το μέλλον.Είτε επειδή είναι νέος-άρα φύσει αισιόδοξος-είτε επειδή εμπιστεύεται-παρά τις σκοτεινές της πλευρές- την ανθρώπινη φύση.Αυτό δεν ξέρω πώς να το χαρακτηρίσω...

Οπως και να'χει,είμαι κάθε στιγμή έτοιμος για το ταξίδι:"Οκ Scottie,take her to warp speed"!

17/12/2011

Politically-correct αδιέξοδα

Αφορμή γιά το κείμενο αυτό μου έδωσε μια σχετική ανάρτηση στο blemilo http://blemilo.blogspot.com/2011/12/blog-post_08.html
Πρόσφατα,το υπουργείο δικαιοσύνης έδωσε στη δημοσιότητα το νομοσχέδιο που αποσκοπεί-σύμφωνα με τους εμπνευστές του-"στην καταπολέμηση των εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας".

Εξ αρχής τοποθετούμαι απέναντι σε οποιαδήποτε διάκριση μεταξύ των ανθρώπων.
Δεν υποστηρίζω πως οι άνθρωποι έχουν ίσες ικανότητες ή δεξιότητες (το αντίθετο ισχύει).
Υποστηρίζω απλά πως οι όποιες διαφοροποιήσεις των ατόμων(φυλετικές,εθνοτικές,ιδεολογικές,θρησκευτικές,σωματικής αρτιμέλειας,σωματικής δύναμης,πνευματικής απόδοσης,οικονομικού status,διακυμάνσεως ταλέντου ή δεξιοτήτων κ.α)δεν νομιμοποιούν καμία πολιτεία να προβαίνει σε διακρίσεις μεταξύ των πολιτών,επιφυλάσσοντας επιλεκτική συμπεριφορά (προνομιακή για τους μεν-μειωτική για τους δε).
Η πολιτική ισονομία,είναι θεμελιώδης αρχή για μια ανοιχτή-φιλελεύθερη κοινωνία.
Κατά συνέπεια,μια πολιτεία που σέβεται τους πολίτες της και τις διαφοροποιήσεις τους,νομοθετεί με πνεύμα ανεκτικότητας (tolerance),σεβασμού της διαφορετικότητας και απουσίας διακρίσεων οποιασδήποτε μορφής.

Tαυτόχρονα όμως,η εν λόγω πολιτεία,δε δικαιούται να διώκει τις τυχόν αντίθετες αντιλήψεις ενός εκάστου των μελών της,εφόσον αυτές παραμένουν ατομικές και δεν οδηγούν σε εκδηλώσεις ρατσιστικής συμπεριφοράς.
Με λίγα λόγια,μια πολιτεία που δηλώνει αντι-ρατσιστική,όταν διώκει -έστω για "προληπτικούς λόγους"-τους ρατσιστές για το φρόνημά τους (και όχι για τις πράξεις τους),τότε αυτο-αναιρείται στην πράξη,αφού επιδεικνύει διακριτική μεταχείριση σε βάρος μιας ομάδας πολιτών (εν προκειμένω,τους ρατσιστές).

Για να το θέσουμε αλλιώς,όσο κι αν δε μας αρέσουν οι ρατσιστές,το να επιχειρούμε την προληπτική τους φίμωση,αποτελεί τυπικά ρατσιστική συμπεριφορά από μέρους μας.

Επιχειρεί άραγε το υπό κατάθεση σχέδιο νόμου,κάτι τέτοιο?
Ας δούμε κάποια άρθρα του:

Άρθρο 3

1. Όποιος από πρόθεση, δημόσια προφορικά ή διά του τύπου ή μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, προκαλεί ή διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή εχθροπάθεια κατά ομάδας ή προσώπου, που προσδιορίζονται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή, το γενετήσιο προσανατολισμό, ή κατά πραγμάτων που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από τις παραπάνω ομάδες ή πρόσωπα, κατά τρόπο που μπορεί να εκθέσει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι(6) μηνών έως τριών (3) ετών και χρηματική ποινή χιλίων έως πέντε χιλιάδων (1.000 – 5.000) ευρώ.
2. Αν η πράξη της προηγούμενης παραγράφου είχε ως άμεσο επακόλουθο την τέλεση εγκλημάτων, επιβάλλεται φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή τριών έως δέκα χιλιάδων (3.000 – 10.000) ευρώ, αν η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα με άλλη διάταξη.

Ηδη,η παρουσία των δυο παραγράφων,σημαίνει πως η (1) δε συνεπάγεται αναπόφευκτα τη (2).Σωστά λοιπόν,η τέλεση του ρατσιστικού εγκλήματος,τιμωρείται βαρύτερα από την παρακίνηση σ'αυτό.Σωστά επίσης και η παρακίνηση/προπαγάνδιση τέτοιων ενεργειών θεωρείται κολάσιμη,αφού καλλιεργεί το θεωρητικό υπόβαθρο για τη μελλοντική υλοποίηση ρατσιστικών ενεργειών.Καμία λοιπόν επιφύλαξη,για το άρθρο 3.

Άρθρο 4
1. Όποιος δημόσια προφορικά ή διά του τύπου ή μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, εγκωμιάζει ή αρνείται ή εκμηδενίζει τη σημασία εγκλημάτων γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και εγκλημάτων πολέμου, όπως ορίζονται στα άρθρα 6, 7 και 8 του Καταστατικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ή των εγκλημάτων που ορίζονται στο άρθρο 6 του Καταστατικού του Διεθνούς Στρατοδικείου που προσαρτάται στη Συμφωνία του Λονδίνου της 8ης Αυγούστου 1945 και η πράξη αυτή στρέφεται κατά ομάδας προσώπων που προσδιορίζεται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή ή το γενετήσιο προσανατολισμό κατά τρόπο που μπορεί να προκαλέσει ή διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή εχθροπάθεια κατά μιας τέτοιας ομάδας ή μέλους της τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο (2) έτη και χρηματική ποινή χιλίων έως τριών χιλιάδων (1.000 – 3.000) ευρώ.

2. Για την εφαρμογή της προηγούμενης παραγράφου απαιτείται τα εγκλήματα αυτά να έχουν αναγνωριστεί με αμετάκλητη απόφαση ελληνικού ή διεθνούς δικαστηρίου.


Εδώ,αρχίζουν τα προβλήματα.Επιχειρείται,κατά τρόπο αυθαίρετο,να επιβληθεί η επίσημη ιστορική άποψη ως η μόνη νόμιμη.Γι'αυτό άλλωστε και γίνεται επίκληση στις διεθνείς συνθήκες.Τα ερωτήματα που ανακύπτουν είναι πολλά:
-ακόμη κι αν είμαστε πεπεισμένοι για τη φρίκη του ολοκαυτώματος,δεν έχει το δικαίωμα κάποιος να έχει αντίθετη άποψη?Με ποιό δικαίωμα νομοθετούμε τη λογοκρισία του?
-τί συμβαίνει με περιπτώσεις γενοκτονίας για τις οποίες δεν υπάρχει ομοφωνία δικαστικής ετυμηγορίας? Τυπικό παράδειγμα,η γενοκτονία των Αρμενίων:έχει αναγνωριστεί ως τέτοια από τη Γαλλία,ενώ η Ελλάδα δεν έχει επίσημη θέση.Ενας πολίτης,εντός της Ελληνικής επικράτειας,ο οποίος είτε αποδέχεται,είτε αρνείται το ιστορικό αυτό γεγονός,πότε παραβιάζει τον νόμο και με ποιό σκεπτικό?
-τί θα συμβεί στην περίπτωση που,η ιστορική έρευνα,οδηγήσει σε αναθεώρηση της επίσημης εκδοχής? Θυμίζω τη μαζική δολοφονία στο Κατύν,για την οποία η μεταπολεμική επίσημη εκδοχή στην Πολωνία ενοχοποιούσε τους Ναζί και,μόλις μετά την πτώση της ΕΣΣΔ,αποκαταστάθηκε η ιστορική αλήθεια (έγκλημα του Στάλιν):οι ένοχοι του χθες ήταν οι αθώοι του αύριο και αντίστροφα!

Το άρθρο 4,είναι προβληματικό,διότι,στο όνομα του αντι-ρατσισμού,επιχειρεί να επιβάλλει μια ιστορική εκδοχή ως αποκλειστικά νόμιμη,ως μη επιδεχόμενη έρευνας ή αμφισβήτησης,επιχειρεί με άλλα λόγια να δογματίσει.Νόμος όμως,ο οποίος παράγει δόγματα,είναι εκ φύσεως νόμος καταπιεστικός της αντίθετης άποψης και συνεπώς λογοκρίνει εμπράκτως.
Δεν είναι λογικό όμως,στο όνομα του αντι-ρατσισμού,να επιβληθεί λογοκρισία!

Σε τελική ανάλυση,είμαστε αντι-ρατσιστές,επειδή ο ρατσισμός δεν έχει καμία επιστημονική τεκμηρίωση (είναι αντιεπιστημονική θεωρία),αλλά και επειδή,οποτεδήποτε κι αν εφαρμόστηκε ιστορικά σε μαζική κλίμακα,ως κρατική θεωρία,οδήγησε σε τερατωδίες και μαζικές ανθρωποσφαγές.
Αυτά είναι δύο βασικά επιχειρήματα(επιστημονικό-ανθρωπιστικό),με τα οποία μπορούμε κάθε στιγμή να αντιτασσόμαστε σε έναν ρατσιστή.Η προληπτική φίμωσή του,εκτός από αυταρχισμό,υποκρύπτει και ανεπάρκεια θεωρητικής αντιμετώπισης του ρατσισμού!
Μου θυμίζει,πριν από χρόνια,τις Γαλλικές Προεδρικές εκλογές,όταν αναμετρήθηκαν στον τελικό ο Chirac με το LePen και ο Chirac αρνήθηκε επίμονα το διάλογο κρυπτόμενος πίσω από δαιμονολογίες ("δε συζητώ με εξτρεμιστές κλπ").Αν φοβόμαστε να αντιμετωπίσουμε αυτό που απεχθανόμαστε,μάλλον δεν το απεχθανόμαστε αρκετά!

Η politically-correct αντίληψη του σνομπισμού των "περιθωριακών" ή "εξτρεμιστικών" αντιλήψεων,παραβλέπει την ανάγκη της κριτικής τους αποδόμησης.Η δε προσπάθειά της να τις λογοκρίνει,αντί να τις αντικρούσει,υποδηλώνει μια ψυχολογία δειλίας απέναντι στο αποτρόπαιο.
Η ελευθερία όμως-κατά τον ποιητή-θέλει αρετή και τόλμη!

12/12/2011