Nguyen Chi Thien (1939-2012)

Σε ένα τεύχος του Economist του περασμένου Νοέμβρη,στην τελευταία σελίδα,διάβασα την είδηση του θανάτου ενός άγνωστου σ'εμένα ποιητή.
Ο Nguyen Chi Thien ήταν Βιετναμέζος και πέρασε εικοσιεπτά (27) χρόνια στα στρατόπεδα εργασίας του κομμουνιστικού καθεστώτος.Σε κάποιο διάλειμμα των φυλακίσεών του,τον Ιούλιο του 1979,τρύπωσε στη Βρεταννική Πρεσβεία και εγχείρησε στον πρώτο διπλωματικό υπάλληλο που βρήκε μια στίβα σημειώσεις μαζί μ'ένα ιδιόχειρο σημείωμα γραμμένο στα Γαλλικά: ήταν τα ποιήματα που εμπνεύστηκε και έγραψε στη διάρκεια των εμπειριών του από τις φυλακές.Το σημείωμα ήταν μια έκκληση "να δημοσιευτούν τα γραπτά αυτά,στο όνομα των εκατομμυρίων αθώων θυμάτων της κομμουνιστικής δικτατορίας".
Αμέσως μετά το εγχείρημά του,ο Thien συνελήφθη από τις Βιετναμέζικες αρχές και τα ίχνη του χάθηκαν (φυλακίστηκε και,μετά τη χαλάρωση των κατασταλτικών μέτρων του καθεστώτος,έφυγε από το Βιετνάμ το 1995,έζησε για τρία χρόνια στη Γαλλία και εγκαταστάθηκε τελικά στις ΗΠΑ μέχρι το θάνατό του).

Το μυθιστορηματικό συμβάν της φυγάδευσης των ποιημάτων,μου κίνησε το ενδιαφέρον.Υπήρξε βέβαια η απονομή του Διεθνούς βραβείου ποίησης στον Thien το 1985,αλλά ήθελα να τον διαβάσω ανεπηρέαστος από διεθνείς απονομές που κατά κανόνα υπηρετούν και πολιτικές σκοπιμότητες.

Η συλλογή των ποιημάτων έχει τον τίτλο "Flowers from Hell" ("Λουλούδια της κόλασης") και μπορεί κανείς να αναζητήσει τις αγγλόφωνες εκδόσεις στο διαδίκτυο.
Μετά την ανάγνωσή τους,μπορώ να βεβαιώσω πως πρόκειται για αληθινά σπαράγματα μιας σπουδαίας ποιητικής φωνής! Τα ποιήματα του Thien αναπαράγουν τη σκηνογραφία των ορυζώνων της Ινδοκίνας όχι -δυστυχώς- υπό τις λυρικές συνθήκες του ειρηνικού βίου,αλλά εν μέσω της βαρβαρότητας του πολιτικού ολοκληρωτισμού! Βροχή,ιδρώτας,δάκρυα,αίμα,λάσπη,απελπισία,αδιέξοδο...
Το καθεστώς του "θείου Χο" αναδεικνύεται σε όλη του την αποκρουστική ωμότητα και ο Thien είναι αμείλικτος στην κριτική του. Γυρίζοντας τις σελίδες,έφερα συχνά στο νου εικόνες απ'το φιλμ "The killing fields".

Επειδή τα πολλά λόγια είναι φτώχεια ειδικά όταν μιλάει κανείς για ποίηση και επειδή προβλέπω βάσιμα πως δεν πρόκειται να δούμε την ελληνική μετάφραση του Thien πριν παρέλθουν αρκετά χρόνια,θεωρώ χρέος μου στη μνήμη του να αποδώσω λίγα αποσπάσματα απ'το σπαρακτικό του έργο.

"Αυτή η γη                                                                    
 δεν είναι της χαράς
 το πρωί μαζεύουν τον ιδρώτα
 τη νύχτα τα δάκρυα
 τα παιδιά δείχνουν χλωμά και άρρωστα
 σαν άγουρα μπανανόφυλλα
 ούτε ίχνος νέων στα σπίτια
 όλα είναι πένθιμα εδώ
 μόνο οι προπαγανδιστές
 κραυγάζουν χαρούμενοι"
                                             ---/////---
"Δεν έχει τίποτε απομείνει
 να προσμείνω
 ξέρω αυτά είναι όλα
 όσα θα μου δοθούν
 μα της ζωής τη φλόγα
 πώς να πνίξω
 μεσ'στην ψυχή μου"?
                                               ----////----
"Έζησα και θα ζήσω
  ξεγλιστρώντας
  απ'τις μέρες και τους μήνες"
                                             ----////----
"Η καρδιά μου είναι κατάθεση
 από ατέλειωτες ιστορίες
 που τα μικρά παιδιά
 καταλαβαίνουν κι αγαπούν,
 είναι το πνιγερό πανδοχείο
 ενός φτωχού,
 μόνο οι χαμένοι και οι μοναχικοί
 θα ξαποστάσουν
 ανάμεσα στην πηχτή νύχτα
 των παγωμένων υδρατμών,
 κάποιος ξεπερασμένος ταξιδιώτης
 θα ψάξει εκεί
 μια στάλα θαλπωρής
 στη χαμηλή φλόγα του λαδοφάναρου"

                                          -----////----
"Στα παιδιά ανάμεσα
 ο θείος Χο ρωτάει
 όλο χαμόγελα
 για το σχολείο,για τη ζωή
 σκληρά τα παροτρύνει να δουλεύουν
 κι επιδέξια,
 γλυκά και καραμέλες τους τάζει
 "μόλις θα θέσει
 το σοσιαλισμό σε λειτουργία".
 Οι νέοι με τα πορφυρά φουλάρια
 στους πελαργίσιους τους λαιμούς
 χειροκροτούν
 και του εύχονται μακροημέρευση"

                                       -----/////-----
"Η ψυχή μου
 είναι νυχτερινό σύννεφο
 κι αν σχήμα αλλάζει
 μαγικά
 θα/ναι για πάντα
 του ερημόνησου ψυχή"
                                      -----/////-----
"Τα ποιήματά μου
  δεν είναι μόνο ποίηση,
  είναι τ'αναφιλητά μιας ζωής,
  η κλαγγή της σιδερόπορτας
  μιας σκοτεινής φυλακής,
  το σφύριγμα
  δυο ξοφλημένων πνευμόνων,
  ο γδούπος των θαμένων
  στη γη ονείρων,
  οι τσάπες
  που ξεθάβουν αναμνήσεις,
  το τρίξιμο
  των δοντιών που κρυώνουν,
  η άγρια κραυγή
  του πεινασμένου στομαχιού,
  ο χτύπος της καρδιάς
  που θρηνεί ξεχασμένη,
  η αβοήθητη φωνή
  τόσων ναυαγών.
  Όλοι ήχοι της ζωής
  των ζωντανών-νεκρών.
  Όχι μόνο ποίηση,όχι".
                                  --------///////-------
"Η νύχτα του τρόμου
 δίχως καταφυγή
 τώρα βαθαίνει
 προτού σκορπίσει στην αυγή"
                                ---------///////--------
"Το Κόμμα μ'εξόρισε στις ζούγκλες
  ευχόμενο το σώμα μου
  να ταϊσει τις μανιόκες.
  Κυνηγός έγινα και ξεπροβάλλω
  με μαλάματα φιδιών
  και κέρατα ρινόκερων!
 Το Κόμμα με βύθισε στη θάλασσα
 ελπίζοντας για πάντα να πνιγώ.
 Καταδύτης έγινα και αναδύομαι
 με σπάνιες πέρλες
 που λαμποκοπούν...."
                             --------////////-------
"Ο θείος Χο:
 τα λαστιχένια του σανδάλια
 βαριά σαν εκατό ζευγάρια
 σιδερένιες μπότες!
 Η χακί του στολή κιτρινισμένη
 σαν το ασπράδι των ματιών
 του πεινασμένου του λαού!
 Ένας δαίμονας,ένας δειλός,ένας απατεώνας"!
                             --------////////-------
"Βουλιαγμένα στη λάσπη
 μοχθούν τ'ανθρώπινα υποζύγια
 στη δούλεψη του δαίμονα
 πολεμάνε τον ήλιο"
                            --------///////--------
"Σιωπηλός υπομένω
 τα βασανιστήρια:
 σαν ανταμώνεις θηρία στη ζούγκλα
 δεν εκλιπαρείς το έλεός τους"
                             --------///////-------
"Λουλούδια της κόλασης
 ποτισμένα με αίμα
 ζωώδη ιδρώτα
 και δάκρυα αποχωρισμών.
 Άνθισαν φυλακισμένα,άρρωστα
 πεινούν και κρυώνουν
 ζέχνουν
 σα μουχλιασμένα σκουπίδια
 έχουν το γκρι
 χρώμα της λάσπης"
                           --------//////-------
"Όλα φθείρονται
 μα η ποίηση θ'αντέξει
 για να συντρίψει το χώρο
 να θριαμβεύσει στο χρόνο
 καθώς του εχθρού το ατσάλι
 θα σκουριάζει..."
                           

Αναπαύσου εν ειρήνη Nguyen Chi Thien...

16/1/2012

Οι τρεις αφηγήσεις

Είναι παγκοίνως αποδεκτό πως το παγκόσμιο οικονομικό πρόβλημα που ενέσκηψε τα τελευταία δυο χρόνια έχει τον τίτλο "κρίση χρέους". Σε αδρές γραμμές αυτό που συμβαίνει είναι το εξής: το συνολικό χρέος των κρατών παγκοσμίως υπερβαίνει κατά πολύ το άθροισμα των ΑΕΠ τους!

Μια πρώτη αυθόρμητη ερώτηση που προκύπτει είναι "μα ποιός δάνεισε όλα αυτά τα χρήματα στα κράτη"?
Η απάντηση είναι πως "δεν είναι απαραίτητο να έχει προϋπάρξει αληθινός δανεισμός για το σύνολο του οφειλόμενου ποσού.Σίγουρα κάποιο μέρος αποτελεί δάνεια από χρηματοπιστωτικούς οίκους και επενδυτικούς οργανισμούς.Ένα άλλο μέρος όμως-πιθανολογώ το μεγαλύτερο-οφείλεται σε εκτεταμένες πιστώσεις υπό μορφή άϋλου χρήματος (fiat money ή fiduciary media): μετοχές,ομόλογα,τίτλους καταθέσεων κλπ. μια μορφή δηλαδή "βεβαιώσεων αξίας" έναντι μη υπάρχοντος χρήματος,το οποίο αναμένεται να είναι διαθέσιμο στο μέλλον".

Όπως και να έχει το ζήτημα,το πρόβλημα πλέον είναι πως οι απαιτήσεις εξόφλησης των χρεών δεν μπορούν να εξυπηρετηθούν και-κατά συνέπεια- ο περαιτέρω δανεισμός,η περαιτέρω πιστωτική επέκταση είναι αδύνατη.
Η κρίση μπορεί μέχρι στιγμής να πλήττει κυρίως την Ευρωζώνη,αλλά οι ενδείξεις και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές: το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ είναι ιλιγγιώδες,υπολογίζεται στο 350% του ΑΕΠ τους (και μιλάμε για το ΑΕΠ της μεγαλύτερης παγκόσμιας οικονομίας) και ήδη η πιστοληπτική τους ικανότητα αμφισβητείται σοβαρά.
Εν όψει αυτών των δεδομένων,το ζήτημα που τίθεται επιτακτικά είναι αν υπάρχει σχέδιο εξόδου από την κρίση και ποιό είναι αυτό!

Υπάρχουν εν προκειμένω αρκετές απόψεις,αλλά σημασία νομίζω έχουν αυτές που χαρακτηρίζονται από μια ολοκληρωμένη-στο μέτρο του εφικτού-ανάλυση των αιτιών της κρίσης και μια ,συνεπή προς την αιτιολογική διάγνωση, σαφή πρόταση αντιστροφής των δεινών του παρόντος.

Υπό αυτό το πρίσμα,τρεις νομίζω είναι οι βασικές αφηγήσεις της κρίσης και της εξόδου απ'αυτήν:

1) Η σοσιαλιστική αφήγηση υποστηρίζει πως "η κρίση αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό του καπιταλιστικού συστήματος".Με άλλα λόγια "ο καπιταλισμός,νομοτελειακά παράγει οικονομικές κρίσεις οι οποίες επισπεύδουν το ιστορικά προδιαγεγραμμένο τέλος του και φέρνουν πιο κοντά την ιστορικά αναπόφευκτη έλευση του σοσιαλισμού". Οι θιασώτες της άποψης αυτής εκ των πραγμάτων θεωρούν ματαιοπονία την εμβάθυνση στην ανάλυση της παρούσας κρίσης,εκτιμούν ως ατελέσφορες τις όποιες "αντικυκλικές πολιτικές" (βλ.παρακάτω) και πιστεύουν πως μόνη αποτελεσματική λύση είναι η ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος και η εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού.Με άλλα λόγια  η απαλλοτρίωση των ατομικών μέσων παραγωγής και η "κοινωνικοποίησή τους" (βλ.κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής) με τα όποια κοινωνικά/πολιτικά επακόλουθα.Ο τρόπος εγκαθίδρυσης του σοσιαλισμού (με κοινοβουλευτικές διαδικασίες ή με κοινωνική επανάσταση) είναι ζήτημα δευτερεύον.

2) Η αφήγηση του παρεμβατισμού,υποστηρίζει πως "υπαίτιος της κρίσης είναι ο αχαλίνωτος καπιταλισμός και η ασυδοσία των αγορών". Συμφωνεί με την (1) στην άποψη πως "ο καπιταλισμός δημιουργεί κρίσεις", αλλά διαφωνεί ως προς την προτεινόμενη λύση.Οι παρεμβατιστές (τεχνικός όρος που περιλαμβάνει ευρεία γκάμα πολιτικών απόψεων,από την συντηρητική δεξιά ως τη σοσιαλδημοκρατική αριστερά), εκτιμούν ως προσφορότερη λύση αντί της ανατροπής του καπιταλιστικού συστήματος,τη δραστική κυβερνητική παρέμβαση που "θα επανορθώσει τις στρεβλώσεις της άναρχης λειτουργίας των αγορών".
Αφού η αιτία της κρίσης,βρίσκεται στην "άναρχη,κερδοσκοπική δράση του χρηματιστηριακού κεφαλαίου" η οποία δημιουργεί "τεχνητές χρηματιστηριακές φούσκες", ως λύση προτείνεται ο κυβερνητικός έλεγχος του τραπεζικού συστήματος και η κατεύθυνση των κεφαλαίων σε επενδύσεις "αληθινά παραγωγικές" αντί "κερδοσκοπικές".
Οι "κυκλικές κρίσεις" του καπιταλισμού,θα αντιμετωπιστούν από τις κυβερνήσεις με την υιοθέτηση "αντικυκλικών πολιτικών".
Ως τέτοιες νοούνται πολιτικές επενδύσεων σε έργα υποδομής με κρατική χρηματοδότηση.Πιστεύεται πως έχουν ευεργετική επίδραση στην τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας και στην απορρόφηση της ανεργίας.Το ιστορικό προηγούμενο που χρησιμοποιείται ως πρότυπο είναι το "New Deal" που εφάρμοσαν οι πρόεδροι Hoover και F.D.Roosevelt για την αντιμετώπιση της "Κρίσης του '29" και το οποίο,κατά τους παρεμβατιστές,υπήρξε επιτυχές.
Προσωπικά εκτιμώ πως η αφήγηση του παρεμβατισμού είναι παγκοσμίως η δημοφιλέστερη,ανεξάρτητα από το πώς την αξιολογεί κανείς.

3) Η φιλελεύθερη αφήγηση είναι ουσιωδώς διαφορετική.Κατ'αυτήν αιτία της κρίσης δεν είναι η εγγενής αδυναμία του καπιταλισμού,ούτε ο laissez-faire καπιταλισμός ο οποίος-κατά τους φιλελεύθερους-δεν υφίσταται εδώ και αρκετές δεκαετίες (από το μεσοπόλεμο έως τώρα).Ο υπαίτιος της κρίσης είναι οι εκτεταμένες κυβερνητικές παρεμβάσεις που ευνοούν πολιτικές ευόδωσης του πληθωρισμού.Ο πληθωρισμός,δηλαδή η συνεχής έκπτωση της αγοραστικής δύναμης του χρήματος,ενθαρρύνεται είτε με απευθείας τύπωμα χρήματος από την Κεντρική Τράπεζα (το παράδειγμα της Federal Bank στις ΗΠΑ κατά το μεσοπόλεμο),είτε με εκτεταμένες πιστώσεις (δάνεια) (το παράδειγμα της ΕΚΤ αλλά και της Fed τις τελευταίες δεκαετίες).Ο λόγος που οι κυβερνήσεις ακολουθούν πληθωριστικές πολιτικές είναι διότι είναι πολιτικά δημοφιλείς: το εύκολο χρήμα σαγηνεύει τους πολίτες και τους παρέχει μια ψευδαίσθηση ευημερίας.
Η μακροοικονομική επίδραση του πληθωρισμού όμως είναι η διατάραξη της λειτουργίας του χρήματος ως μέσου αντανάκλασης των προτιμήσεων των καταναλωτών.Οι επενδυτές στρέφουν τις επενδύσεις τους σε κύκλους εργασιών φαινομενικά κερδοφόρους και δημιουργούνται πολλαπλές επενδυτικές "φούσκες".Όταν επέλθει η στιγμή που οι πιστώσεις πρέπει να καλυφθούν,η έλλειψη ρευστότητας οδηγεί στο "μπουμ".Πολλαπλά "μπουμ" επιφέρουν ύφεση η οποία,αν επεκταθεί στους καταναλωτές,κλονίζει την εμπιστοσύνη τους στο τραπεζικό σύστημα.Το επόμενο βήμα είναι οι αθρόες αναλήψεις καταθέσεων απ'τις τράπεζες,η αποστράγγιση των τραπεζών από κάθε σταγόνα ρευστού,η πλήρης κατάρρευση του νομισματικού συστήματος,η συνολική χρεοκοπία.
Κατά τους φιλελεύθερους,η ύφεση δεν είναι το πρόβλημα,αλλά το απαραίτητο στάδιο για την επίλυση του κύκλου της κρίσης.Αρκεί βέβαια,να μην προχωρήσει σε  καταναλωτικό πανικό.
Οι "ρευστοποιήσεις" (liquidations)των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνταν σε κύκλους εργασιών-φούσκες,είναι αναγκαίες για την επανόρθωση.Η ανεργία είναι βραχυπρόθεσμα το αναπόφευκτο τελικό παράγωγο της προηγηθείσας πληθωριστικής πολιτικής.
Η λύση δεν μπορεί να είναι οι "αντικυκλικές πολιτικές",διότι "δεν μπορείς να καταπολεμήσεις τον πληθωρισμό με περισσότερο πληθωρισμό"!
Η λύση είναι η δραστική περικοπή των κρατικών δαπανών,η περιστολή των φόρων και η ενθάρρυνση της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας η οποία μεσοπρόθεσμα θα κινήσει τη διαδικασία παραγωγής πλούτου και θα απορροφήσει-δια των επενδύσεων-τους ανέργους.


Προσπάθησα σε αδρές γραμμές να παραθέσω τις τρεις κατά τη γνώμη μου πιο ολοκληρωμένες αφηγήσεις απέναντι στο πρόβλημα και την ενδεχόμενη λύση του.
Οι ιστορικές αναφορές είναι χρήσιμες,αλλά δεν πρέπει να μας διαφεύγει η εξέλιξη των κοινωνιών και των οικονομιών στο πέρασμα των χρόνων.Η κρίση του 2010 δεν μπορεί να είναι ίδια με του 1929,όσο κι αν αρκετές σημειολογικές ομοιότητες μας βάζουν στον πειρασμό της συνταύτισης.
Κατά λογική συνέπεια,το "φάρμακο" δεν μπορεί να είναι το ίδιο.
Πόσο μάλλον όταν το "φάρμακο του "29" αποτελεί ακόμη αντικείμενο αντιπαράθεσης.
Ήταν το "New Deal" όπως ισχυρίζονται οι παρεμβατιστές?
Ή μήπως-κατά τρόπο τραγικό-ο επακόλουθος Παγκόσμιος Πόλεμος,έλυσε παραπλεύρως και την προηγηθείσα κρίση,όπως πιστεύουν οι φιλελεύθεροι?
Ή μήπως ο καπιταλισμός είναι ανίατος και επέστη πλέον η ώρα  εκπλήρωσης της σοσιαλιστικής προφητείας?

Οι απαντήσεις υπερβαίνουν τις δυνατότητές μου.
Σημασία άλλωστε έχουν πάντοτε τα ερωτήματα.
Ακόμη και οι δικές μου αφηγήσεις είναι ενδεχομένως προβληματικές.Ούτε οικονομολόγος είμαι,ούτε πολιτικός επιστήμονας.

Για να μη θεωρηθεί πάντως πως υπεκφεύγω θολώνοντας τα νερά,πιστεύω πως η φιλελεύθερη οπτική αφήνει λιγότερα αναπάντητα ερωτήματα από τις άλλες.Aντί να περιμένουμε "το πακέτο της Ε.Ε" ως μάννα εξ ουρανού ώστε "να πέσουν λεφτά στην αγορά" (sic), ίσως θα έπρεπε εξ αρχής το Κράτος μας να επιδοθεί σε δραστικό αυτοπεριορισμό και τα όποια κονδύλιά του να τα διαθέσει για την ανακούφιση των ανέργων.Καλοδεχούμενο το ρευστό,αλλά για την έξοδο από την κρίση χρειάζονται ιδιωτικές επενδύσεις.Μόνο αυτές δημιουργούν προϋποθέσεις μακροπρόθεσμου πλούτου.Πολύ φοβάμαι όμως πως το φορολογικό καθεστώς που επικρατεί τις αποθαρρύνει.


"Κάθε κυβέρνηση (μιλάμε πάντοτε για δημοκρατικά κοινοβούλια) είναι υποχρεωμένη να λαμβάνει υπ'όψιν της τις επικρατούσες αντιλήψεις της κοινωνίας (Mises-"Human Action")".
Oι αντιλήψεις της Ελληνικής κοινωνίας είναι παραδοσιακά υπέρ του παρεμβατισμού ενώ στο Κράτος  εκ προοιμίου ο Έλληνας έχει εναποθέσει πατερναλιστικό ρόλο.
Ως εκ τούτου,δεν είμαι αισιόδοξος


Σε κάθε περίπτωση,η έξοδος απ'το λαβύρινθο θα είναι μια βασανιστικά επίπονη,αργή διαδικασία.
Ας ελπίσουμε πως ο μίτος που θα επιλέξουμε,δε θα μας οδηγήσει στο Μινώταυρο...



10/1/2013

Φύλλα ημερολογίου

Τελευταίες μέρες του 2012 και,αφού ο κόσμος δεν καταστράφηκε,επιστρέφουμε στη μελαγχολία της καθημερινότητας,με τη βοήθεια του ψιλόβροχου που περιλούζει την Αττική γη.

-Στο σούπερ μάρκετ σήμερα,αγόρασα το τελευταίο ψωμί τοστ που υπήρχε! Λέω να το ονομάσω Τσιγκατασούκ και να το στολίσω με τόξο και βέλη...

-Ένας από τους φίλους μου στο fb, είναι κομμουνιστής και στο προφίλ του έχει τη φωτογραφία του με προσκοπική στολή.Έχω γνωρίσει κομμουνιστές πολλών παράπλευρων ιδιοτήτων:χριστιανούς και άθεους,τζογαδόρους και πουριτανούς,παναθηναϊκούς και απολλωνιστές, λογοκράτες και αποκρυφιστές,διεθνιστές και πατριδοκάπηλους... Κομμουνιστή-πρόσκοπο πρώτη φορά συναντώ! Μου αρέσει!

-Σύννεφο αιθαλομίχλης καλύπτει τις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας.Πιθανολογείται πως ευθύνεται η αλόγιστη χρήση καύσιμων υλικών που εκλύουν μεγάλη ποσότητα υδρογονανθράκων (βερνικωμένες πόρτες,κιλίμια,παιδικά παιχνίδια κ.α).Εγώ νομίζω πως καίγονται οι ψευδαισθήσεις δεκαετιών ενός ολόκληρου λαού,αλλά μπορεί να κάνω και λάθος...

-Μέρες που είναι αναπολώ τα περασμένα και κάνω έναν μικρό απολογισμό πεπραγμένων:"λυπάμαι,πάτερ,μα δε βρίσκω ν' αμάρτησα αρκετά"! Θα συνεχίσω να ομνύω στην ομορφιά της ζωής,στη ζωή ετούτη εδώ όπως μας δόθηκε,όπως τη βρήκαμε κι όπως τη διαμορφώνουμε.Εμείς,με τη λογική,με το ένστικτο,με τις ελπίδες,με τις ψευδαισθήσεις μας,με όλη την τραγικότητα της υπέροχης και ανεπανάληπτης ύπαρξής μας...

-Συνήθως,τέτοιες μέρες,μοιράζονται ατζέντες του νέου έτους.Υπάρχουν άνθρωποι που τις ξεφυλλίζουν αμέσως,ψάχνοντας τις επερχόμενες αργίες: "θα κολλήσουν σε κανένα σαββατοκύριακο να παραταθεί η άδεια"? Ανθρώπινο είναι.Τέτοια όνειρα τρέφουν οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι στρατιωτικοί.Εμείς και οι άνεργοι αγωνιούμε,αν θα μας βρουν οι μέρες με δουλειά.Κάποιοι άλλοι,μεγαλύτεροι,αν θα τους βρουν οι μέρες γενικότερα...

-Την εποχή της ευωχίας,η καταφυγή σε πολυτέλειες ήταν περίπου επιβεβλημένη λίγο πριν την αλλαγή του χρόνου: κοστούμια,τουαλέτες,πούρα,πριβέ ρεστοράν,επιτηδευμένη διασκέδαση! Σήμερα,οι μόνοι που διατηρούν το έθιμο,είναι οι καλικάντζαροι! Το βρίσκω κάτι σαν καθυστερημένη απονομή δικαιοσύνης...

-Την ώρα που ανασαίνουμε,κάθε ώρα,κάθε μέρα,σε κάποιο σημείο της γης κάτι τελείως αδιάφορο για μας,συμβαίνει.Ένας Χωρικός στην Κεϋλάνη βιάζει την κόρη του.Ένας άλλος,στο Τσαντ,πουλάει το παιδί του.Ένας εξοργισμένος Ευρωπαίος καίει μια τράπεζα.Ένας υπάλληλος θρηνεί την απώλεια του 16ου του μισθού.Ένα παιδί στην Αυστραλία ονειρεύεται,ένα παιδί στην Νιγηρία πεινάει,ένα παιδί στη Δαμασκό θρηνεί τους γονείς του.Ένας σταρ του ποδοσφαίρου στέλνει το πέναλτι στο δοκάρι και απογοητεύει εκατομμύρια. Ένα πολιτικό σύστημα χάνει τον επί πιστώσει πλούτο και ταπεινώνει έναν ολόκληρο λαό.Η βροχή παρασέρνει τις παντιέρες της μεταπολίτευσης και τα δάκρυα των ακυρωμένων ονείρων.
Κι ένας καπετάνιος,κάπου στον Ειρηνικό,κρατάει σταθερά το τιμόνι ατενίζοντας με γενναιότητα την ίσαλο...

-Παλιές γειτονιές που θα'θελα να επισκεφτώ στα γρήγορα πριν αλλάξει ο χρόνος: το πάρκο των ποιητών και η πλατεία της Καρυάς στη Λευκάδα,το παλιό μου αγροτικό ιατρείο στον Άη-Πέτρο, το απομεινάρι του σινεμά "Φοίνιξ", ένας αγώνας κρίκετ στη Σπιανάδα, τα πυροσβεστικά οχήματα, το μπιλιαρδάδικο "Βυζάντιο",το βιβλιοπωλείο του Καραμούζα και το "Παραρλάμα" στη Σαλονίκη, η Άφυτος στη Χαλκιδική,η λίμνη της Καστοριάς,το Ιμαρέτ στην Καβάλα, ο Άη-Γιάννης στο Πήλιο, η Χώρα της Αμοργού και των Κυθήρων, το Λιβυκό πέλαγος...
"Προλαβαίνουμε,Άγιε Βασίλη"?

-Κορίτσια που περάσατε πριν γίνετε αναμνήσεις,θα σας ξαναδώ στις διαθλάσεις του μεταμεσονύκτιου αλκοόλ πιο όμορφες απ'όσο είστε.Στην αυγή του νέου χρόνου θα σας χαμογελάσω από μακριά...

-Κι εσύ γλυκιά μου,που με ανέχεσαι και τη ζωή μου ομορφαίνεις,κράτησε λίγους στίχους του Πρεβέρ,αντίδωρο στο γύρισμα του χρόνου:

                                               -ALICANTE-
                                Ένα πορτοκάλι στο τραπέζι
                                το φόρεμά σου στο χαλί
                                κι εσύ μεσ'στο κρεβάτι μου
                                πράο χάρισμα του τώρα
                                δροσιά της νύχτας
                                θαλπωρή της ζωής μου...

29/12/2012

Ελάχιστο εγγυημένο αδιέξοδο

Το "ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα" αποτελεί επεξεργασία μιας άποψης που είχε διατυπώσει ο Milton Friedman περί "αρνητικής φορολογίας".Η ιδέα αυτή,διατυπώνεται στο "Capitalism and freedom" (το οποίο,πρόσφατα μεταφράστηκε και στα Ελληνικά,πρωτοκυκλοφόρησε το 1962) και περιγραφικά συνίσταται στην απευθείας χρηματοδότηση όσων πολιτών διαθέτουν εισοδήματα κατώτερα του μέσου όρου.Πρόκειται για ένα μέτρο καταπολέμησης της φτώχειας χωρίς τη διαμεσολάβηση εκτεταμένων γραφειοκρατικών μηχανισμών πρόνοιας.

Η ιδέα είναι αρκετά ελκυστική και υπέστη επεξεργασία σε αρκετές χώρες του Δυτικού κόσμου,ακόμη και χώρες με παράδοση σε εκτεταμένα συστήματα κρατικής πρόνοιας,όπως η Γαλλία και η Σουηδία.
Μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη στη χώρα μας έχει γίνει από τους Μάνο Ματσαγγάνη και Χρύσα Λεβέντη εδώ http://www.aristeristrouthokamilos.blogspot.gr/2012/12/blog-post_2447.html .
Ασφαλώς υπάρχουν κι άλλες.
Πρόσφατα,έτυχε να συζητήσω το ζήτημα με ανθρώπους των οποίων τη γνώμη εκτιμώ ως έγκυρη,οικονομολόγους του ευρύτερου φιλελεύθερου χώρου.
Το δικό μου δίλημμα σε σχέση με το "ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα" είναι απλό: πώς θα καταγράψουμε αξιόπιστα τους ανθρώπους που το χρειάζονται,χωρίς ταυτόχρονα να διεισδύσουμε στην ιδιωτική τους σφαίρα προκειμένου να διαπιστώσουμε το συνολικό οικονομικό τους status?
Mε άλλα λόγια "πώς θα τους βοηθήσουμε,χωρίς να τους αστυνομεύσουμε"?

Ομολογώ πως οι απαντήσεις που πήρα,μάλλον επιβεβαίωσαν τους φόβους μου.Φαίνεται πως είναι αδύνατον να συνδυαστούν και τα δυο.Η αξιόπιστη καταγραφή των περιουσιακών στοιχείων ενός ατόμου,αυτό που λέμε "περιουσιολόγιο",είναι αναγκαίο να συμπεριλάβει ένα τέτοιο πλήθος παραμέτρων (δηλωθέν εισόδημα,τεκμήρια διαβίωσης,ακίνητη περιουσία,χρηματοπιστωτικές συναλλαγές,τραπεζικές καταθέσεις,μετοχές,άϋλοι τίτλοι,κατοχή ομολόγων,μερίσματα κ.ο.κ) που πρακτικά ισοδυναμεί με ολοκληρωτική αστυνόμευση της οικονομικής συμπεριφοράς του.
Το "περιουσιολόγιο" λοιπόν,προϋποθέτει ευρύτατο ηλεκτρονικό "φακέλωμα"!

Η προοπτική αυτή,είναι αλήθεια,δε φαίνεται να ενοχλεί μεγάλη μερίδα του πολιτικού κόσμου.Ο ΣΥΡΙΖΑ περιέγραφε το "περιουσιολόγιο" ως βασικό στοιχείο του οικονομικού του προγράμματος προεκλογικά.Ο ευρύτερος σοσιαλιστικός χώρος,εκτιμώ πως δε θα είχε επίσης σοβαρές ενστάσεις επ'αυτού.
Σημαντικό τμήμα επίσης συντηρητικών πολιτών,δε θα διαφωνούσαν: η προοπτική μιας αξιόπιστης καταγραφής των οικονομικών δεδομένων ενός εκάστου των πολιτών,εξυπηρετεί και τους συνηγόρους του συντηρητικού κρατισμού.Πρόκειται για το τμήμα εκείνο των πολιτών που,αν και αντιστρατεύονται το σοσιαλισμό,είναι φίλα προσκείμενοι προς τον "πατερναλιστικό κρατισμό" και επιζητούν την παρουσία ενός κράτους με ισχυρούς μηχανισμούς πρόνοιας και αστυνόμευσης.Αν έπρεπε να τους τοποθετήσω στην πολιτική γεωγραφία,θα έλεγα πως συνθέτουν τον κορμό της ΝΔ και παραδοσιακής δεξιάς (Αν.Ελ μέχρι Χρυσή Αυγή),αλλά και το κεντρώο τμήμα του παλαιού ΠΑΣΟΚ (τμήμα του οποίου προσωρινά στεγάζεται στο ΣΥΡΙΖΑ).
Προφανώς,το άθροισμά τους είναι κοινωνικά πλειοψηφικό!

Επειδή όμως εμένα,ως φιλελεύθερο,με τρομάζει "το δίκαιο της πλειοψηφίας",ειδικότερα σε μια χώρα με ελάχιστη κουλτούρα ανεκτικότητας και επειδή φρονώ πως η παραβίαση της ιδιωτικής σφαίρας από πλευράς του Κράτους είναι κατά κανόνα προάγγελος εκτεταμένης πολιτικής αστυνόμευσης,το όλο ζήτημα μου προκαλεί έντονο προβληματισμό.
Το ερώτημα λοιπόν επανέρχεται: "είναι αποδεκτό,εν ονόματι της καταπολέμησης της φτώχειας,να αστυνομεύει το Κράτος την οικονομική συμπεριφορά των πολιτών"?
Η πολιτική τοποθέτηση καθενός δίνει και την απάντηση.
"Ναι" θα έλεγαν οι περισσότεροι συντηρητικοί και σοσιαλιστές.
"Όχι" απαντώ εγώ,ως φιλελεύθερος.
Το Κράτος δεν μπορεί να έχει το ρόλο του "πατέρα" για τους πολίτες.Αν,ακόμη και ο φυσικός μας πατέρας,διολισθαίνει ενίοτε-εκών άκων- σε συμπεριφορές αστυνομικού τύπου,προβαίνει σε αυταρχικές διαδικασίες ελέγχου ή επιβάλλει άδικες ποινές,σκεφτείτε σε ποιά κλίμακα αυθαιρεσίας θα ασκούνται όλα αυτά από τον απρόσωπο Κρατικό μηχανισμό,ο οποίος μάλιστα,σε μια χώρα δίχως διάκριση εξουσιών,δε λογοδοτεί πουθενά!
Η προοπτική ενός τερατώδους Κρατικού μηχανισμού πολιτικής αστυνόμευσης "για το καλό των φτωχών", δε διαφέρει σε τελική ανάλυση από την επιχειρηματολογία του σοβιετικού ολοκληρωτισμού: και εκεί η πολιτική αστυνόμευση ασκούνταν στο όνομα του "κράτους πρόνοιας".
Δεν είναι δε καθόλου τυχαίο ιστορικά πως και στα φασιστικά καθεστώτα του μεσοπολέμου το "κράτος πρόνοιας" υπήρξε δομικό πολιτικό συστατικό και ιδεολογικό άλλοθι.
Ακόμη και σήμερα,μπορεί κανείς ν'ακούσει νοσταλγούς του "υπαρκτού" να αναπολούν με θαυμασμό τη "δωρεάν υγεία και παιδεία" που "υπήρχε τότε",έστω και σε βάρος της πολιτικής ελευθερίας!

Δικαίωμά τους φυσικά! Ως φιλελεύθερος,διαφωνώ!

Αν όμως αναζητήσουμε άλλους μηχανισμούς καταγραφής της περιουσίας-πέραν του Κρατικού ελέγχου-μπορούμε άραγε να εντοπίσουμε κάποιους σχετικά αξιόπιστους?
Φοβάμαι πως και εδώ η απάντηση είναι αρνητική!
Ποιούς μηχανισμούς να επικαλεστούμε?
Μήπως τους  παροιμιώδους διαφθοράς ΟΤΑ?
Ή μήπως τις κατά τόπους ενορίες με την παραδοσιακή αδιαφάνεια,την πατροπαράδοτη κρυψίνοια και την αμφίβολη φερεγγυότητα?
Είναι άλλο πράγμα να αναθέσεις στον παπά του χωριού τη διάθεση μερικών δεμάτων βοήθειας προς τους ανήμπορους και εντελώς άλλο-αδιανόητο- να θεσμοθετήσεις την παροχή προνοιακών επιδομάτων δια της εκκλησίας: τα περιθώρια αυθαιρεσίας είναι ανεξέλεγκτα!

Συνεπώς,ματαιοπονία το "ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα"?
-"Έχει προβλήματα",μου απάντησε διπλωματικά ένας έγκυρος ομιλητής.
"Μάλλον είναι ανέφικτο",καταλήγω μονολεκτικά.Ωραία ιδέα,αναμφίβολα,αλλά με σοβαρά προβλήματα υλοποίησης.
Αν βασιστεί στο εισόδημα που δηλώνει ο κάθε πολίτης,καταλήγει φάρσα!
Αν απαιτήσει τη σύνταξη περιουσιολόγιου για κάθε πολίτη,απολήγει τραγωδία!

Τί μπορεί λοιπόν να γίνει για την καταπολέμηση της φτώχειας?
Δυστυχώς,τίποτε άμεσα!
Μεσοπρόθεσμα,η συνταγή που λειτούργησε καλύτερα ως τώρα,είναι αυτή του φιλελεύθερου δημοκρατικού καπιταλισμού: πολιτική ελευθερία,οικονομική ελευθερία,παραγωγή πλούτου,άνιση μεν κατανομή του,αλλά καθολική διάχυσή του σε όλα τα κοινωνικά στρώματα.
Η εναλλακτική πρόταση,αυτή της βίαιης κατάληψης της εξουσίας και της ιδιοποίησης των μέσων παραγωγής από "το λαό" (δηλαδή το Κράτος),δοκιμάστηκε ιστορικά και κατέληξε σε πολιτικό ολοκληρωτισμό και μαζική εξαθλίωση.
Υπάρχουν βέβαια και τα μικτά μοντέλα κοινωνικής οργάνωσης: κοινοβουλευτισμός,πολιτική ελευθερία,ιδιωτική επιχειρηματικότητα υπό κρατική εποπτεία,κράτος πρόνοιας ποικίλης έκτασης και αποτελεσματικότητας.Ιστορικά,πρόκειται για τα μοντέλα που έχουν αποδειχτεί μακροβιότερα.

Σήμερα,εν μέσω κρίσης,το ζήτημα της καταπολέμησης της φτώχειας επανέρχεται επιτακτικά!
Κάθε πολίτης μπορεί ελεύθερα να προκρίνει την πολιτική λύση που αξιολογεί ως αποτελεσματικότερη.
Ένας πολύ αδρός μπούσουλας προσανατολισμού,προκύπτει απ'την απάντηση που κανείς δίνει στο ερώτημα: "αρκεί ο υπάρχων πλούτος,για την εξάλειψη της φτώχειας"?
Όσοι απαντούν "ναι",προφανώς προσανατολίζονται προς το σοσιαλιστικό στρατόπεδο: λεφτά υπάρχουν και αρκεί μόνο να αναδιανεμηθούν!
Όσοι αντίθετα αμφιβάλλουν και πιστεύουν στην αναγκαιότητα διαρκούς παραγωγής πλούτου,ως αναγκαίας προϋπόθεσης για τον περιορισμό της φτώχειας,νομοτελειακά θα συνταχθούν μαζί μας στη δύσκολη και γενναία "πορεία προς το φιλελευθερισμό"...

18/12/2012

Πατρίδα μου η Ευρώπη

Με αφορμή την απονομή του φετινού Νόμπελ Ειρήνης
http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20664167
 στην Ενωμένη Ευρώπη,κάποιες σκέψεις είναι αναπόφευκτες.

Η Ευρώπη,μπορεί να οριστεί με ποικίλους τρόπους.



Γεωγραφικά,είναι ο χώρος που εκτείνεται απ'τα Ουράλια ως δυτικές ακτές της Ιρλανδίας και απ'το Νορβηγικό Βόρειο Ακρωτήρι (Nordkapp) ως τη Γαύδο στο Λιβυκό Πέλαγος.Διασταλτικά,μπορεί να συμπεριλάβει ασφαλώς την Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Τουρκία.

Πολιτισμικά,είναι η ήπειρος που γέννησε το Κλασσικό Πνεύμα (Ελληνική αρχαιότητα),υποδέχθηκε και οριοθέτησε τις εκφράσεις του Χριστιανισμού (Βυζάντιο,Ρωμαιοκαθολική εκκλησία,Μεταρρύθμιση,Προτεσταντισμός),εμπνεύστηκε τον ουμανισμό της Αναγέννησης και έδωσε έκφραση στην ποικιλία των καλλιτεχνικών και λόγιων ρευμάτων του 19ου και 20ου αιώνα.

Πολιτικά,είναι ο χώρος που μαστίστηκε από εκατοντάδες πολεμικές συγκρούσεις με ενδεικτικές τις επιδρομές των βαρβαρικών φύλων,των Αράβων,των Τούρκων,τους μεγάλους θρησκευτικούς πολέμους του Μεσαίωνα,τις εμφύλιες θρησκευτικές και πολιτικές συγκρούσεις (η "ένδοξη επανάσταση" των Άγγλων και η "Γαλλική Επανάσταση") και τους δυο μεγάλους Παγκόσμιους Πολέμους (1914-1918 και 1939-1945).

Κοινωνικά,είναι η ήπειρος που γέννησε τις μεγάλες κοινωνικές επαναστάσεις (Κρόμγουελ και κατάργηση της απολυταρχίας του στέμματος στην Αγγλία, Γαλλική Επανάσταση-κατάλυση του βασιλικού θεσμού-διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου, Λένιν και Ρωσική Επανάσταση-εγκαθίδρυση για πρώτη φορά στην Ιστορία του σοβιετικού καθεστώτος).

Αν επιχειρήσει κανείς να προσδιορίσει τους όρους που συνιστούν Ευρωπαϊκές επινοήσεις ή συμβολές σε κάθε έκφραση του ανθρώπινου πνεύματος (μουσική,ζωγραφική,γλυπτική,θετικές επιστήμες,ιατρική,τεχνολογία κ.α) ο κατάλογος είναι ανεξάντλητος.
Δεν είναι αβάσιμο να υποστηρίξει κανείς πως η επίδραση του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού είναι παγκόσμια.
Τουλάχιστον μία ακόμη Ήπειρος-η Αμερικανική,ειδικά η βόρεια-είναι πολιτισμικά συγγενής με την Ευρώπη σε βαθμό σημαντικής συνάφειας.Η Ιστορία έχει επιβεβαιώσει τους δεσμούς που τις ενώνουν.
Αλλά και η Ωκεανία,συνιστά σε μεγάλο βαθμό,ήπειρο με έντονη Ευρωπαϊκή κουλτούρα και κοινές ιστορικές αναφορές.
Η Ευρώπη είναι αναμφισβήτητα μια οντότητα παγκόσμιας απήχησης.

Τις δεκαετίες μετά τον τελευταίο μεγάλο πόλεμο,οι λαοί της Ευρώπης βρέθηκαν μπροστά σε δυο σημαντικές προκλήσεις.
Η πρώτη ήταν η ανοικοδόμηση της κατεστραμένης ηπείρου και η οικοδόμηση θεσμών που θα απέτρεπαν μελλοντικές συρράξεις τουλάχιστον τέτοιας κλίμακας.
Η δεύτερη,που σχετίζονταν άμεσα με την πρώτη,ήταν η επιλογή του κοινωνικού εκείνου μοντέλου που θα εξασφάλιζε συνθήκες κοινωνικής ειρήνης και οικονομικής ανάπτυξης ενώ ταυτόχρονα θα αποδεικνύονταν λειτουργικότερο από το μοντέλο του υπαρκτού σοσιαλισμού που είχε επιβληθεί σε μεγάλο τμήμα της Ευρωπαϊκής Ηπείρου.

Σε οικονομικό επίπεδο,προκρίθηκε το μοντέλο της μεικτής οικονομίας που επιχειρούσε να συνδυάσει την ιδιωτική επιχειρηματικότητα με το κράτος πρόνοιας,σε άλλοτε άλλο βαθμό.
Σε πολιτικό επίπεδο,προκρίθηκε ο κοινοβουλευτισμός και η αντιπροσωπευτική δημοκρατία.
Ο δρόμος δεν ήταν διόλου εύκολος και ακόμη δυσκολότερη αποδείχθηκε η υλοποίηση του οράματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης: με ποιούς πολιτικούς και οικονομικούς όρους θα μπορούσαν να συνυπάρξουν αρμονικά οι ευρωπαϊκοί λαοί?
Η πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού το 1989 και η συμβολική κατεδάφιση του τείχους του Βερολίνου,περιόρισε σε μεγάλο βαθμό τα διλήμματα.Ήταν πλέον σαφές -για την πλειοψηφία τουλάχιστον των Ευρωπαίων- πως το κομμουνιστικό πείραμα είχε αποτύχει και πως τα ερωτήματα που έπρεπε επιτακτικά να απαντηθούν αφορούσαν τα συστατικά του κατάλληλου μίγματος ελεύθερης οικονομίας/κρατικής παρέμβασης που θα πρέπει κάθε φορά να προκρίνονται.
Το ίδιο ερώτημα προβάλλει επιτακτικά και σήμερα!
Η Ευρωπαϊκή κρίση χρέους και τα δημοσιονομικά ελλείμματα απειλούν τα χαρακτηριστικά του κράτους πρόνοιας που είχαν συνηθίσει οι Ευρωπαίοι.
Η κρίση του Ευρωπαϊκού Νότου, δοκιμάζει τις σχέσεις των κρατών-μελών και την Ευρωπαϊκή Αλληλεγγύη.
Το υψηλό κόστος παραγωγής των ευρωπαϊκών προϊόντων,δοκιμάζει την ανταγωνιστικότητά τους,περιορίζει τον πλούτο και τις θέσεις εργασίας.
Η γήρανση του πληθυσμού επιτείνει το έτσι κι αλλιώς ασφυκτικό δημογραφικό πρόβλημα και υπονομεύει τις πολιτικές κοινωνικής ασφάλισης.
Η εισροή μεταναστών από τρίτες χώρες,θέτει επιτακτικά ζητήματα ομαλής συμβίωσης,ανθρωπιστικής υποστήριξης σε συνθήκες οικονομικής κρίσης,ένταξης ανθρώπων με διαφορετική κουλτούρα στον Ευρωπαϊκό τρόπο ζωής,αλλοίωσης των πληθυσμιακών χαρακτηριστικών των ευρωπαϊκών πόλεων,ανάδυσης φαινομένων προκατάληψης και ρατσιστικής βίας.
Ο συνδυασμός των παραπάνω και άλλοι ασφαλώς παράγοντες,σκιαγραφούν τα χαρακτηριστικά της Ευρωπαϊκής κρίσης.

Δικαιολογείται άραγε σ'αυτές τις συνθήκες η βράβευση της Ενωμένης Ευρώπης με το Νόμπελ Ειρήνης?
Η απάντηση έχει δύο σκέλη.
Το πρώτο είναι ιστορικό: η Ήπειρος που μαστίστηκε από δύο Παγκόσμιους Πολέμους ,δε γνώρισε στα πλαίσια λειτουργίας της παλιάς " Ένωσης Άνθρακος-Χάλυβος",μετέπειτα ΕΟΚ και σημερινής Ε.Ε, καμία διακρατική πολεμική σύγκρουση τα τελευταία εξήντα περίπου χρόνια! Συνεπώς,ο τίτλος της ειρηνοποιού της ανήκει!
Το δεύτερο έχει να κάνει με το άμεσο μέλλον και συνεπώς εκκρεμεί να απαντηθεί ως πρόκληση: θα μπορέσει η Ε.Ε να ξεπεράσει την κρίση ειρηνικά,δίχως σοβαρές θυσίες σε επίπεδο κοινωνικών κατακτήσεων και δίχως πολιτικές εκπτώσεις στη λειτουργία της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας? Αν το καταφέρει,θα δικαιώσει το Νόμπελ Ειρήνης και κατά το δεύτερο σκέλος του (ας το ονομάσουμε εποπτικό)!

Προς το παρόν οι προκλήσεις είναι επιτακτικές: ο κοινοβουλευτισμός αμφισβητείται σοβαρά στην Ελλάδα,η αναγκαιότητα του κοινού νομίσματος επίσης,οι λαϊκές δοξασίες και προκαταλήψεις που υποδαυλίζονται από την κρίση και λαϊκιστές πολιτικούς και media δηλητηριάζουν τις σχέσεις των λαών της Ευρώπης.
Όσοι πιστεύουν στην αναγκαιότητα μιας κοινής συνύπαρξης με όρους κοινωνικής ειρήνης,πολιτικού και οικονομικού φιλελευθερισμού και αποτελεσματικής πρόνοιας για τους αδύναμους,οφείλουν τώρα να καταθέσουν τις προτάσεις τους και να αντιταχθούν πολιτικά στους συνηγόρους του ανορθολογισμού,της μισαλλοδοξίας,του ολοκληρωτισμού.
Αυτή είναι η πρόκληση της Ευρώπης σήμερα.

Προσωπικά,συντάσσομαι με την προσφώνηση του Βαν Ρομπέϊ: "είμαι ένας Ευρωπαίος".
Αλλά επειδή τα συνθήματα δεν προάγουν το Λόγο θα ήθελα σε κάθε σχολείο της Ευρώπης να διδάσκεται ανά τάξεις η "Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύματος" του Παναγιώτη Κανελλόπουλου,ενός ένθερμου Έλληνα και αυθεντικού Ευρωπαίου με βαθιά επίγνωση και των δύο τίτλων.

Αντί για σχολικά εγχειρίδια που αναπαράγουν στερεότυπα δήθεν "εθνικιστικής υπεροχής",ένα βαθιά πνευματικό έργο κατανόησης της Ελλάδας δια της Ευρώπης και μέσω της Ευρώπης.Ένα αληθινά πατριωτικό έργο.Αλλά ταυτόχρονα κι ένα έργο Ευρωπαϊκής αυτοσυνειδησίας δια του Ελληνικού πνεύματος.Ένα παγκόσμιο έργο!

"Πατρίδα μου η Ευρώπη"!
Ένας Έλληνας...

10/12/2012

Το γκόλεμ: η αποπροσωποποίηση της ιατρικής

Εδώ και αιώνες η σχέση ασθενούς-ιατρού οικοδομούνταν εντός του πλαισίου της εμπορικής συναλλαγής: ο ασθενής ήταν ταυτόχρονα πελάτης αλλά και εργοδότης του γιατρού.
Όπως ακριβώς ο πολίτης που αγοράζει ένα προϊόν ή μια υπηρεσία από τον έμπορο ή πάροχο αντίστοιχα.Ο έμπορος οφείλει-αν θέλει να επιβιώσει επαγγελματικά-να κρατά τον πελάτη ικανοποιημένο.Να του παρέχει αξιόπιστες/ποιοτικές υπηρεσίες ή προϊόντα,σε ανταγωνιστικές τιμές.Διαφορετικά,ο πελάτης καταφεύγει σε άλλους ανταγωνιστές και η επιχείρηση αποτυγχάνει.

Στην πορεία των χρόνων,αυτή η συναλλαγή εμπόρου/πελάτη υπέστη ποικίλες επιθέσεις.
Οι ζηλωτές των θρησκειών (κυρίως του Χριστιανισμού και του Μωαμεθανισμού) απαξίωσαν ηθικά τον έμπορο θεωρώντας τον αξιοκατάκριτο και περιφρονητέο.Η συναλλαγή με μέσον το χρήμα,θεωρήθηκε ηθικά υποδεέστερη της "μη κερδοσκοπικής προσφοράς",της ελεημοσύνης,της απλής δωρεάς.
Τόσο στην Καινή Διαθήκη,όσο και στο Κοράνι,η επιδίωξη του κέρδους και η τοκογλυφία καταδικάζονται.Η Κ.Δ περιέχει και χωρία αμφιλεγόμενα,όπως η παραβολή των ταλάντων,στην οποία η κερδοφορία φαίνεται να είναι αποδεκτή,αλλά το τελικό αποτέλεσμα του κέρδους,ο πλούτος, είναι απορριπτέος και δύσκολο εισιτήριο για τη "βασιλεία των ουρανών".

Στη χορεία των επικριτών του κέρδους-ως προϊόντος "εκμετάλλευσης ανθρώπων από άλλους"-εισήλθε πλησίστιος ο Μαρξισμός και οι συγγενείς σοσιαλιστικές θεωρίες.Από τους ουτοπικούς σοσιαλιστές που θα "καταργούσαν το χρήμα",ως τον Μαρξ που πρόκρινε μια κοινωνία "απ'τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του,στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του", το πεδίο υπήρξε απροκάλυπτα εχθρικό για τον έμπορο,την εμπορική συναλλαγή και τα στοιχεία που τη συνθέτουν.

Η γοητεία του πρώιμου σοσιαλισμού και η θρησκευτικότητα των μη-σοσιαλιστών "αντιπάλων του",συνέθεσαν ένα ιδιότυπο σκηνικό ομόθυμης καταδίκης του εμπορίου.Η λέξη "έμπορος" απέκτησε αρνητικό περιεχόμενο,το εμπόριο απαξιώθηκε ως δραστηριότητα εξαπάτησης ή/και εκμετάλλευσης των ανθρώπων.

Στις δεκαετίες μετά τον τελευταίο Μεγάλο Πόλεμο, οι χώρες της Δύσης,έχοντας απέναντί τους την ορατή απειλή του "Υπαρκτού" και τη μυθολογία των κοινωνικών παροχών που τον συνόδευε,υιοθέτησαν εκτεταμένα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας.Η αρχική ιδέα-οικονομική υποστήριξη των ασθενέστερων στρωμάτων του πληθυσμού-είναι φυσικά θεμιτή από πολλές απόψεις. Είτε κανείς τη θεωρήσει "ηθική υποχρέωση" με όρους χριστιανικής ηθικής,είτε πολιτική αξίωση με όρους "κοινωνικού πολιτισμού",είτε σοσιαλιστικό πρόταγμα με όρους ιδεολογίας,είτε απλή ανθρωπιστική επιταγή, η υποστήριξη των αδυνάτων συνιστά επιλογή με ισχυρή θεμελίωση στις ανθρώπινες κοινωνίες.

Στον τομέα της ιατρικής,η ιδέα "παροχής υπηρεσιών υγείας για όλους",υλοποιήθηκε μέσω των κρατικών(ή εθνικών ή δημοσίων) συστημάτων υγείας.Το κράτος παρενεβλήθη ως διαμεσολαβητής στη σχέση γιατρού-ασθενούς και ως  εγγυητής της αξιοπιστίας της συναλλαγής.
Η "δημόσια δωρεάν υγεία" όπως διαφημίστηκε,θα έδινε "σε όλους" τη δυνατότητα ιατρικής επίσκεψης/εξέτασης και το Κράτος θα εξασφάλιζε στους ιατρούς την αμοιβή των υπηρεσιών τους.
Η ραγδαία οικονομική ανάπτυξη των μεταπολεμικών χρόνων και οι νέες τεχνολογίες που συνεπάγονταν διεύρυνση των παραγωγικών δυνατοτήτων των Δυτικών κοινωνιών,στήριξαν επαρκώς για πολλά χρόνια το μοντέλο της "δημόσιας δωρεάν υγείας".
Ταυτόχρονα,η διαμεσολάβηση του Κράτους στη σχέση γιατρού/ασθενούς,καθαγιάστηκε ιδεολογικά (αφού το σύστημα λειτουργούσε) και το σύνθημα "η υγεία δεν είναι εμπόριο αλλά δικαίωμα(sic)" κυριάρχησε στη διαμόρφωση της νοο-τροπίας των Δυτικών κοινωνιών.

Τα προβλήματα όμως δεν άργησαν να εμφανιστούν.
Η δημογραφική γήρανση των Δυτικών κοινωνιών,απαιτούσε ολοένα και μεγαλύτερα κονδύλια για τη συντήρηση του "κράτους πρόνοιας".
Οι νέες τεχνολογίες στην ιατρική επιστήμη εκτόξευσαν τις δυνατότητές της,αλλά ταυτόχρονα και το κόστος παροχής υπηρεσιών υγείας.
Το ιατρικό επάγγελμα,ως οιωνεί προσοδοφόρο,προσέλκυσε μεγάλο αριθμό λειτουργών του και ο ανταγωνισμός οδήγησε μεταξύ άλλων και στην κατάχρηση διαγνωστικών δοκιμασιών που επιβάρυναν τα δημόσια ασφαλιστικά ταμεία.
Τα νέα φάρμακα,ενώ έδιναν λύσεις σε κλινικά προβλήματα της καθημερινότητας,γρήγορα μετατράπηκαν σε πηγή προσοδοθηρίας από τους χρήστες των δημοσίων συστημάτων υγείας: οργανισμοί ποιοτικού ελέγχου και αδειοδότησης,ιατροί,φαρμακοποιοί,διαφημιστές κ.α
Το Κράτος-ρυθμιστής,δημιούργησε (στην Ελλάδα τουλάχιστον) και ορισμένα ιδιότυπα χαρακτηριστικά στον ιατρικό χώρο: προνομιούχες ομάδες γιατρών (ενδεικτικά: στο πρώην ΙΚΑ,στα Πανεπιστήμια,στις ένοπλες δυνάμεις) απολάμβαναν τις παροχές που εξασφάλιζε η κρατική διαμεσολάβηση και τα "παρεπόμενά της"...
Ο συνδυασμός των παραπάνω εκτόξευσε το κόστος λειτουργίας της "δημόσιας δωρεάν υγείας" σε αστρονομικά επίπεδα.
Στις χώρες που ακόμη η κοινή λογική δεν έχει εγκαταλείψει,το ζήτημα αντιμετωπίστηκε με στοχευμένες περικοπές εξόδων,περιορισμό επιδομάτων,μηχανισμούς αξιόπιστου ελέγχου των χρηστών και πλήθος άλλων μέτρων.
Στην Ελλάδα όμως,η κυρίαρχη μεταπολιτευτική ιδεολογία του παρείστικου κρατισμού,ήταν αδύνατον να προβεί στη θεμελιώδη μεταρρύθμιση: την εξάλειψη των προνομίων στον ιατρικό κλάδο.Κάτι τέτοιο,θα επέτρεπε τον εξορθολογισμό του συστήματος και την αξιόπιστη δυνατότητα καταγραφής του πραγματικού κόστους λειτουργίας του.Έτσι,θα μπορούσαν ενδεχομένως,να γίνουν στοχευμένες παρεμβάσεις στη βάση αξιόπιστων μετρήσεων.
Ο παρείστικος κρατισμός όμως θα αυτοκαταργούνταν.
Προκρίθηκε λοιπόν η λογική του εξωτερικού δανεισμού: το σύστημα θα συνέχιζε χρηματοδοτούμενο με δάνεια μέχρι...τη συντέλεια του κόσμου και όλοι θα ήμασταν ευχαριστημένοι.
Δεν είναι τυχαίο πως η έκρηξη του δημοσίου χρέους συμβάδισε με την εκτόξευση του εξωτερικού δανεισμού και του κόστους της "δημόσιας δωρεάν υγείας",στα χρόνια που προηγήθηκαν του μνημονίου.

Ταυτόχρονα,σε πεδίο νοο-τροπίας,όλες αυτές τις δεκαετίες της "δημόσιας δωρεάν υγείας" συντελέστηκαν ένα σωρό κρίσιμες στρεβλώσεις.
-Ο πολίτης έχοντας εύκολη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας,αμέλησε σε μεγάλο βαθμό την υιοθέτηση συμπεριφορών πρόληψης: η Ελλάδα υπήρξε επί δεκαετίες πρωταθλήτρια στην κατά κεφαλήν κατανάλωση καπνού και αλκοόλ.
-Η αντισταθμιστική υπερκατανάλωση φαρμάκων (με τη συνδρομή των γιατρών που απέβλεπαν στα μπόνους των εταιρειών) εκφύλισε την ιατρική πράξη σε συνταγογράφηση.
-Ο γιατρός εξέπεσε σε απλό γραφειοκράτη/διεκπεραιωτή συνταγών και εξετάσεων του συστήματος υγείας,πολλές φορές απολύτως συνειδητά,αφού το κέρδος που του προσπόριζαν ήταν μεγάλο και άκοπο σε σχέση με την ιατρική πράξη.
-Δημιουργήθηκε ένα νέο είδος "πολίτη": η Αυτού Μεγαλειότης ο Ασφαλισμένος! Επισκέπτονταν τα ιατρεία κατά βούληση,κατανάλωνε φάρμακα/συνταγές/εξετάσεις αλόγιστα,προέβαλλε απίστευτες απαιτήσεις με το ατράνταχτο επιχείρημα "εγώ σε πλερώνω" και χρησιμοποιούσε το βιβλιάριο υγείας όπως ένα παιδί που κρατά μυδράλιο."Γράψε γιατρέ κι αυτό,το πήρα πριν δυο βδομάδες και το χρωστάω στο φαρμακείο", "γράψε και για τη μάνα μου ένα σπρέϋ για τη μύτη,πού να στη φέρνω τώρα","θέλω πλήρες τσεκ-απ έτσι? Θα βάλεις απ'όλα!",ιδού μερικές ατάκες του "homo insurancius"!
-Την εικόνα συμπλήρωσε η γενικευμένη αγένεια της μεταπολίτευσης και η διαφθορά: συνταγές και εξετάσεις σε βιβλιάρια νεκρών, επισκέψεις-φαντάσματα, βιβλιάρια σε φαρμακεία με τις σακκούλες, σφραγίδες γιατρών σε φαρμακεία κ.ο.κ

Η "δημόσια δωρεάν υγεία" στην Ελλάδα μετατράπηκε σε αδηφάγο τέρας που κατασπάραξε διαδοχικούς προϋπολογισμούς,παραμόρφωσε την ιατρική πράξη και εσχάτως κυοφόρησε το αποτέλεσμα της συνεύρεσής του με το έντρομο χρεοκοπημένο κράτος: τον ΕΟΠΥΥ...

Στο ιατρείο μου,δεν μπαίνουν πια ασθενείς,δεν μπαίνουν ασφαλισμένοι,δεν μπαίνουν πολίτες,δεν μπαίνουν άνθρωποι.Μπαίνουν μόνο ενεργούμενα του ΕΟΠΥΥ!
Παραζαλισμένα απ'τις διαδοχικές απώλειες των προνομίων της "χρυσής εποχής",αγωνίζονται μάταια ν'αναζητήσουν τα "δικαιώματά τους".
Επιστρατεύουν όλη την-υπαρκτή ή προσποιητή-μιζέρια της καθημερινότητάς τους,για να διεκδικήσουν ...κάτι που αγνοούν: ιατρική πράξη αναζητούν,αλλά επειδή επί χρόνια την περιφρονούσαν,τώρα δεν ξέρουν πώς να την αναγνωρίσουν!
Κι απέναντί τους,δεν υπάρχει πια γιατρός! Δεκαετίες γραφειοκρατικής/μηχανιστικής εξαϋλωσης,τον έχουν μετατρέψει σε γκόλεμ! Αδιαφορεί,τον εκνευρίζουν,του είναι ενοχλητικοί,πολύ συχνά...τους μισεί!

Υπάρχει άραγε τρόπος να ξαναγεννηθεί η σχέση γιατρού/ασθενούς σε όλη την ιστορική της διάσταση?
Ίσως μόνο αν αποτραβηχτεί ο "πρόθυμος διαμεσολαβητής" που την αλλοίωσε,τάζοντας "δημόσια δωρεάν υγεία":τρεις λέξεις,τρία ψέμματα!

Το Κράτος οφείλει να αυτοπεριοριστεί στην παροχή υπηρεσιών πρώτων βοηθειών και Νοσοκομειακής περίθαλψης για τους ανθρώπους που τη χρειάζονται.
Μπορεί επίσης να συντάξει μια λίστα φαρμάκων στο κόστος των οποίων θα συμμετέχει.
Αλλά,είναι καιρός να αποτραβηχτεί από τη διαμεσολάβηση στην αμοιβή του γιατρού και ν'αφήσει τους άμεσα ενδιαφερόμενους (γιατρό και ασθενή) να τη συμφωνήσουν από κοινού.Άλλωστε,κάθε επίσκεψη,κάθε ασθένεια,κάθε ιατρική πράξη δεν είναι ίδιες.Αλλά και κάθε άρρωστος δεν είναι ίδιος και κάθε γιατρός επίσης.
Η αναζήτηση του κατάλληλου γιατρού θα φέρει και την αξιολόγησή του αντί του ισοπεδωτικού εξισωτισμού που κηρύσσει ο ΕΟΠΥΥ.
Ο άρρωστος θα διαλέγει το γιατρό του,άρα θα τον αξιολογεί στην πράξη,αντί να ψάχνει για απρόσωπο συνταγογράφο του ΕΟΠΥΥ.
Ο γιατρός θα πληρώνεται για το έργο του,άρα θα έχει κίνητρο να το παρέχει με ενθουσιασμό και να το βελτιώνει,αντί να υποτάσσεται μοιρολατρικά στην ταρίφα 10 ευρώ(μεικτά) του ΕΟΠΥΥ.
Κι επειδή ακριβώς,δεν ταιριάζουν όλοι με όλους,στα ιατρεία θα υπάρχουν επιτέλους ιατροί και άρρωστοι συμβατοί μεταξύ τους,αντί για "ενεργούμενα του ΕΟΠΥΥ" και "γκόλεμ"...

Ίσως,κάποια στιγμή,αν επιβιώσουμε...

5/12/2012

Προσχέδιο για μια νέα κοινωνική πολιτική

Το ακόλουθο κείμενο σκοπεύω να θέσω προς συζήτηση στο αυριανό ανοιχτό συνέδριο της "Δράσης". Εκτιμώ πως η έκθεσή του στο πολύ ευρύτερο κοινό του διαδικτύου,θα δώσει αφορμή για γόνιμη κριτική και εποικοδομητικές παρατηρήσεις.Σε κάθε περίπτωση,κάθε άποψη ευπρόσδεκτη.


Η σχεδίαση μιας πολιτικής πρόνοιας για τους ασθενέστερους,οφείλει να ισορροπεί ανάμεσα στα εξής ζητούμενα:
α) Πώς θα βοηθήσουμε επαρκώς αυτόν που έχει ανάγκη,αλλά όχι σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην έχει κίνητρο να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής του και
β) Πώς θα δημιουργήσουμε μια κοινωνία στην οποία η πρόνοια να μην επαφίεται στην ιδιωτική "φιλανθρωπία", αλλά ταυτόχρονα να μην αποτελεί αφορμή για τερατώδεις γραφειοκρατικούς μηχανισμούς που στην πράξη εξυπηρετούν "ημέτερους".

Το πνεύμα μιας τέτοιας πολιτικής δε θεωρεί πως πρέπει σε κάθε άνθρωπο να παρέχεται δια βίου και άνευ όρων εξασφάλιση ("from craddle to grave"), αλλά πως οφείλει να ερμηνεύει την ανθρώπινη κοινωνικότητα με όρους αλληλεγγύης για τις ομάδες των συνανθρώπων μας που χρειάζονται υποστήριξη, σε έκτακτες περιστάσεις του βίου.
Αν αυτό μπορεί να επιτευχθεί,χωρίς πατερναλιστική χειραγώγηση των ασθενέστερων και χωρίς να τους καλλιεργείται η αντίληψη πως "άλλοι πρέπει να φροντίζουν γι'αυτούς",τόσο το καλύτερο.

Βασικοί άξονες ενός τέτοιου εγχειρήματος:

1) Ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα.
Πρόκειται για την προσπάθεια να εξασφαλιστεί σε κάθε πολίτη ένα εισόδημα καλύψεως των βασικών του αναγκών.Το ύψος του,μπορεί ενδεικτικά να αντιστοιχεί στο 70% του βασικού μισθού,συνεπώς είναι κυμαινόμενο και παρακολουθεί τις δυνατότητες του ευρύτερου οικονομικού περιβάλλοντος. Το επίδομα αυτό,αντικαθιστά το επίδομα ανεργίας και χορηγείται εφόσον επιβεβαιώνεται η οικονομική ένδεια του δικαιούχου. Βασική προϋπόθεση της αξιοπιστίας του λοιπόν,είναι η δημιουργία περιουσιολογίου στο οποίο θα καταγράφονται τα περιουσιακά/εισοδηματικά στοιχεία κάθε πολίτη και θα προσδιορίζεται το ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης κάτω από το οποίο θα πρέπει να ανήκουν οι δικαιούχοι.Είναι προφανές πως,άνεργοι εισοδηματίες δεν θα το λαμβάνουν. Είναι επίσης αναπόφευκτο,όλοι οι πολίτες να υποστούν ηλεκτρονική καταγραφή/αρχειοθέτηση των περιουσιακών τους στοιχείων. Επιπλέον,οι δικαιούχοι,μπορούν να επιτελούν στα πλαίσια κοινωνικής ανταπόδοσης κάποιες εργασίες κοινής ωφελείας (π.χ βοήθεια στο σπίτι,υπηρεσία σχολικού τροχονόμου,καθαρισμός πάρκων και κοινοχρήστων χώρων κλπ).
Δύο κρίσιμες παράμετροι εκκρεμούν: η κοστολόγησή του και η διάρκεια χορηγήσεώς του. Η πρώτη,προϋποθέτει το περιουσιολόγιο και την ανάλυση του εθνικού προϋπολογισμού. Για τη δεύτερη,η μόνη ειλικρινής απάντηση στο ερώτημα "για πόσον καιρό θα δίνεται" είναι "για όσο το επιτρέπουν οι δυνατότητες του προϋπολογισμού"! Ο σχεδιασμός της κοινωνικής πολιτικής προϋποθέτει την εξασφάλιση των πόρων της και όχι τις αμετροεπείς υποσχέσεις και παροχές με ακάλυπτες επιταγές.

2) Προστασία των αστέγων
Πλήρης και αξιόπιστη καταγραφή τους.Χορήγηση ηλεκτρονικής κάρτας σε κάθε άστεγο,η οποία θα αντιστοιχεί σε  προϋπολογισμένο ποσό (κουπόνι στέγασης).Ο δικαιούχος θα μπορεί να την εξαργυρώνει για διανυκτέρευση σε ξενοδοχεία που θα είναι ενταγμένα στο πρόγραμμα. Τα ξενοδοχεία θα έχουν προπληρωθεί από το Κράτος (κίνητρο ένταξής τους) και η κάρτα απλώς θα αποχρεώνει το ποσό που αναλογεί σε κάθε άστεγο ανά διανυκτέρευση. Φυσικά,αν κάποιος δεν επιθυμεί να χρησιμοποιήσει την κάρτα για στέγαση,μπορεί να την χρησιμοποιήσει σαν κουπόνι για αποπληρωμή άλλων υπηρεσιών (π.χ υγείας-βλ.παρακάτω).

3) Πρόσβαση σε δομές υγείας
Ελεύθερη,αδιάκριτη και άνευ όρων παροχή πρώτων βοηθειών στα τμήματα επειγόντων περιστατικών σε κάθε άνθρωπο,ανεξαρτήτως φυλής/φύλου/εθνικότητας/πεποιθήσεων/οικονομικού επιπέδου κλπ.
Το μεγαλύτερο ποσοστό των ασθενών που προστρέχουν στα τμήματα επειγόντων,μπορεί να αντιμετωπιστεί με βραχεία νοσηλεία χαμηλού κόστους.Ειδικότερα,όσοι προσέρχονται άνευ συνοδού ή όσων η νόσος δεν επιτρέπει την άμεση επικοινωνία (π.χ πολυτραυματίες,ασθενείς σε κώμα,νοητικά υστερούντες,υπερήλικες κλπ) αντιμετωπίζονται άμεσα χωρίς διατυπώσεις.
Οι υπόλοιποι (ελαφρά πάσχοντες,ασθενείς με συνοδούς) καταβάλλουν αντίτιμο επίσκεψης/χρήσης των νοσοκομειακών δομών (κοινώς εισιτήριο). Το ύψος του κατ'ανάγκην ορίζεται με βάση το γενικότερο οικονομικό περιβάλλον.Σε σημερινές τιμές,ένα εισιτήριο 10-15 ευρώ για τη χρήση των υγειονομικών δομών (Νοσοκομεία,Κέντρα Υγείας) εκτιμώ πως είναι εύλογο.
Οι "μη έχοντες" φυσικά νοσηλεύονται "δωρεάν" (δηλαδή με κόστος του κοινωνικού συνόλου) αλλά εξέρχονται μόλις διέλθουν τον άμεσο κίνδυνο.Οι "μη έχοντες" μπορούν να καταβάλλουν το εισιτήριο νοσηλείας,αποχρεώνοντας την κάρτα στεγάσεως (αν διαθέτουν).
 Το μεγάλο πρόβλημα με τις υπηρεσίες υγείας,είναι ό'τι είναι αδύνατον να προϋπολογιστούν.Θεωρητικά,οι υγειονομικές ανάγκες ενός ανθρώπου είναι απεριόριστες.Επειδή όμως οι πόροι δεν είναι,χρειάζεται μια ισορροπία ανάμεσα στην αντιμετώπιση των άμεσων αναγκών κάθε ασθενούς και τη διατήρηση της ζωτικότητας του συστήματος υγείας.
Εκτιμώ επίσης πως,για λόγους πρακτικής οικονομίας, οι εισφορές των πολιτών για την περίθαλψη,πρέπει να παραμείνουν υποχρεωτικές και μόνο οι εισφορές προς συνταξιοδότηση να γίνουν προαιρετικές (δικαίωμα επιλογής ασφαλιστικού φορέα,αλλά υποχρεωτική καταβολή εισφοράς περίθαλψης στον ΕΟΠΥΥ).

4) Ευπαθείς ομάδες
-Χρήστες ναρκωτικών ουσιών: αποποινικοποίηση των ναρκωτικών και πιλοτική χορήγησή τους από επιλεγμένα Νοσοκομεία,υπό ιατρικό έλεγχο και με χρέωση φυσικά των χρηστών.Εφόσον το μέτρο αποδειχτεί λειτουργικό,επέκτασή του για όλα τα Νοσοκομεία της χώρας.
-ΑΜΕΑ (άτομα με ειδικές ανάγκες): ενίσχυση των υπαρχουσών δομών και κέντρων εκπαίδευσης/αποκατάστασης.Το ζήτημα ανήκει στα "non profit", στις αβαρίες εν ολίγοις που πρέπει η ανθρώπινη κοινωνία να αποδεχτεί ως ηθικά αναγκαίες,αν μιλάμε για "πρωτείο" του ανθρώπινου είδους στο ζωικό βασίλειο.
-Πρόσφυγες/μετανάστες: ελεύθερη πρόσβασή τους στις δομές υγείας για παροχή πρώτων βοηθειών. Η πρόσβασή τους στις υπόλοιπες δομές του κοινωνικού κράτους πρέπει να αφορά μόνο τους νόμιμους (δηλ.τους έχοντες εργασία και καταβάλλοντες φόρους/κρατήσεις περίθαλψης) και να γίνεται με τους ίδιους όρους που ισχύουν για τους γηγενείς (εισιτήριο).
-Ρομά: ο νομαδικός τρόπος ζωής τους είναι υπεύθυνος για τα μεγάλα ποσοστά αναλφαβητισμού και τα μικρά ποσοστά εμβολιασμού των παιδιών.Φυσικά η κρατική πρόνοια δεν μπορεί να διαπνέεται από αντιλήψεις εξαναγκασμού των ανθρώπων αυτών,αλλά παροχής εναλλακτικών δυνατοτήτων εκπαίδευσης/περίθαλψης.Εφόσον το επιθυμούν,μπορούν να ζητήσουν-με δικά τους έξοδα φυσικά-τη διδασκαλία των παιδιών στον καταυλισμό και τη διεξαγωγή εξετάσεων απόκτησης απολυτήριου.Το κράτος θα πρέπει να θεωρεί το εν λόγω απολυτήριο ισότιμο με κάθε άλλο σχολικό (οι προϋποθέσεις και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα μπορούν να αναλυθούν διεξοδικότερα). Στα πλαίσια αυτής της εκπαιδευτικής διαδικασίας-με δικά τους έξοδα επαναλαμβάνω-μπορούν να ενταχθούν και εθελοντικοί εμβολιασμοί (επίσης με έξοδα των Ρομά).

5) Κίνητρα ιδιωτικής παροχής πρόνοιας.
Γενναίες φοροαπαλλαγές για τις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες που χρηματοδοτούν/συντηρούν έργα ή δομές κοινής ωφελείας (θεραπευτήρια,ορφανοτροφεία,στέγες προστασίας ανηλίκων/ηλικιωμένων,πάρκα,παιδικούς σταθμούς κλπ). Επιπλέον,αντίστοιχα οικονομικά κίνητρα σε επιχειρήσεις που απασχολούν πρώην χρήστες και αποφυλακισμένους.

6) Διάλογος με την εκκλησία.
Η εκκλησία της Ελλάδος-ακριβέστερα το ιερατείο- έχει πολλές όψεις,αρκετές από τις οποίες είναι δυσάρεστες (μισαλλόδοξο κήρυγμα,περιπλοκές ως προς την καταγραφή και φορολόγηση της περιουσίας της, δράση παραθρησκευτικών οργανώσεων,ενισχυμένη θεσμική παρουσία κλπ).
Ωστόσο,επιδεικνύει και αναμφισβήτητο κοινωνικό έργο (συσσίτια,παροχή ρουχισμού και στέγης κ.α),είτε άμεσα (εξ ιδίων πόρων) ,είτε ως διαμεσολαβητής σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες Δήμων,επιχειρήσεων και ιδιωτών. Επιπλέον,η ευρεία κοινωνική της αποδοχή από την πλειοψηφία του πληθυσμού, ο πλούτος της, αλλά και το περιεχόμενο του λόγου της,την καθιστούν εκ των πραγμάτων βασικό παράγοντα υλοποίησης προνοιακών πολιτικών. Η ανάγκη επιβάλλει διάλογο με τους εκπροσώπους της και συνεργασία όπου αυτή είναι εφικτή.Γνωρίζω τις δυσκολίες της προσέγγισης.Ο διαχωρισμός εκκλησίας/κράτους, η θεσμική αποκαθήλωση της "επικρατούσας θρησκείας", η κατοχύρωση των δικαιωμάτων των θρησκευτικών μειονοτήτων, η φορολόγηση της εκκλησιαστικής περιουσίας, η άρση της κρατικής μισθοδοσίας των ιερέων και αρκετά άλλα ζητήματα,μας θέτουν απέναντι.Εκτιμώ,παρ' όλα αυτά, πως η απόπειρα διαλόγου πρέπει να γίνει.


Η σκιαγράφηση των συνιστωσών ενός κράτους πρόνοιας είναι διαδικασία αλυσιτελής,πολλώ μάλλον όταν γίνεται προσπάθεια περιορισμού των γραφειοκρατικών επιπλοκών.
Επιπλέον,η περιπλοκότητα της ζωής,θέτει καθημερινά προκλήσεις που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει.
Το σύγχρονο κράτος πρόνοιας πρέπει να είναι μικρό και αποτελεσματικό.Να μη χάνεται σε περιπτωσιολογίες αλλά να καλύπτει την πλειοψηφία των βασικών κοινωνικών αναγκών.Να είναι ευέλικτο,δεκτικό σε αλλαγές και τροποποιήσεις,όποτε η καθημερινότητα τις επιβάλλει.
Να είναι ειλικρινές: να μην τάζει "τα πάντα σε όλους" δανειζόμενο για να τους ικανοποιήσει,αλλά να παρέχει υπηρεσίες προσαρμοσμένες στην οικονομική πραγματικότητα,να τις παρέχει σε όσους πραγματικά τις έχουν ανάγκη και να μπορεί να τις χρηματοδοτεί εξ ιδίων πόρων.
Φυσικά,δε φιλοδοξώ να το περιγράψω.Κάτι τέτοιο με υπερβαίνει.Ελπίζω μόνο να συμβάλλω σε έναν προβληματισμό για τη μορφή που μπορεί να έχει στο μέλλον.

30/11/2012