Τα δύο άκρα

Η πύλη του στρατοπέδου Auswitz

Gulag στη Vorkuta (ΕΣΣΔ)

Η επικίνδυνη για την ίδια τη δημοκρατία θεωρία των δυο άκρων αφήνει έκθετο τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, αλλά και τα κόμματα που συνεχίζουν να τον στηρίζουν ως εκπρόσωπο την κυβέρνησης. (Γραφείο τύπου ΣΥΡΙΖΑ, 18/5/2013)

Για να μιλήσουμε για άκρα,πρέπει ταυτόχρονα να μπορούμε να περιγράψουμε το μεταξύ τους χώρο.

Ο όρος "άκρα",κατά κανόνα αναφέρεται σε προσλαμβάνουσες χώρου (ο χρόνος έχει άκρα μόνο αν ορίσουμε συγκεκριμένης διάρκειας χρονική περίοδο).

Μια ράβδος έχει άκρα,μέση και ενδιάμεσα διαστήματα.Ένα κόκκαλο έχει διάφυση (σώμα) και επιφύσεις (άκρα).Ένας δρόμος έχει αρχή και τέλος (άκρα) και ενδιάμεσα σημεία.Μια ευθεία γραμμή,δεν έχει άκρα,θεωρητικά εκτείνεται στο άπειρο δίχως αρχή και τέλος.Ένας κύκλος,επίσης δεν έχει άκρα,αλλά η διάμετρός του έχει άκρα και μέσο σημείο.Ακόμη λοιπόν και στα κατεξοχήν εργαλεία περιγραφής του χώρου-τα γεωμετρικά σχήματα-η ανεύρεση των άκρων δεν είναι πάντοτε σαφής ούτε δεδομένη.

Τι γίνεται όμως στο χώρο των ιδεών?

Υπάρχει κάποιο στοιχείο που να επιτρέπει το χαρακτηρισμό μιας ιδέας ως ακραίας?

Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό.

Η ανθρώπινη διάνοια και οι επινοήσεις της είναι απεριόριστες: ζωγραφική,μουσική,γλυπτική,ποίηση και πεζογραφία,επιστημονική έρευνα,κάθε είδους έκφραση στο χώρο τη τέχνης και της επιστήμης...

Υπάρχει ακραίο καλλιτεχνικό δημιούργημα,ακραία ιδέα,ακραία φαντασίωση,ακραία επιστημονική υπόθεση?

Αν θεωρήσουμε ακραίο ό'τι υπερβαίνει τις κείμενες συνήθειες,πρέπει να παραδεχτούμε πως δίχως ακραίες υποθέσεις η επιστημονική έρευνα θα έμενε στάσιμη και το ίδιο θα συνέβαινε στην καλλιτεχνική δημιουργία αν έλλειπαν οι ακραίες συλλήψεις.Ο Αϊνστάϊν με αυτό το σκεπτικό ήταν ακραίος,όπως και ο Μότσαρτ ή ο Πικάσο.

Μάλλον λοιπόν είναι άτοπος ο όρος "ακραίο" όταν μιλάμε για τέχνες και επιστήμες.

Περνώντας στο χώρο της κοινωνιολογίας και των ηθών,ο όρος αρχίζει ν'αποκτά νόημα μόνο σε συνάρτηση με την αξιολόγηση των ανθρώπινων εμπειριών.Ο άνθρωπος και η ζωή του,οι ανάγκες του και τα συναισθήματά του,αποτελούν το κριτήριο για να χαρακτηριστεί μια κατάσταση ως "ακραία".

Ένας τυφώνας στη μέση του Ατλαντικού,δίχως επιπτώσεις στην ανθρώπινη ζωή,σπανιότατα θα χαρακτηριστεί ακραίος.

Μια μικρότερης ισχύος καταιγίδα που προξενεί καταστροφές σε σπίτια και κοστίζει σε ανθρώπινες ζωές αντίθετα,πληρεί τις προϋποθέσεις για να περιγραφεί ως "ακραίο καιρικό φαινόμενο".

Ο όρος "ακραίο" λοιπόν αρχίζει ν'αποκτά νόημα μόνο σε σχέση με τον άνθρωπο: ακραίες θερμοκρασίες όσες δεν μπορεί ν'αντέξει ο άνθρωπος,ακραία μεγέθη όσα υπερβαίνουν κατά πολύ το δικό μας,ακραίες εμπειρίες όσες προξενούν δυσφορία ή πόνο στην πλειονότητα των ανθρώπων κ.ο.κ

Παραφράζοντας τον Πρωταγόρα ("πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος"),μπορούμε να υποστηρίξουμε πως "των άκρων μέτρον άνθρωπος".

Αν οι υποθέσεις αυτές ευσταθούν,στο πεδίο των ανθρώπινων κοινωνιών,οι συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων αποτελούν το κριτήριο για το χαρακτηρισμό της μορφής της πολιτειακής τους οργάνωσης.

Μια πολιτική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από μαζική υποβάθμιση του επιπέδου διαβίωσης της ανθρωπότητας,μπορεί να χαρακτηριστεί ακραία: καθολική ένδεια,μακροχρόνια εμπόλεμη κατάσταση,λιμοί και λοιμοί σε μαζική κλίμακα είναι μερικές ενδεικτικές ακραίες καταστάσεις των ανθρώπινων κοινωνιών.

Αυτά τα φαινόμενα είναι ιστορικά καταγεγραμμένα και ενίοτε,ακόμη παρόντα κατά τόπους.

Το καίριο ερώτημα που ακολουθεί είναι: υπάρχουν πολιτικές ιδεολογίες που οδηγούν σε ακραίου τύπου κοινωνίες?

Η απάντηση έχει δύο σκέλη.

Αν διερευνήσουμε τις προθέσεις των πολιτικών ιδεολογιών,καμία δεν προπαγανδίζει την ανθρώπινη δυστυχία,το αντίθετο.Όλες ομνύουν στον άνθρωπο και στη βελτίωση της ζωής του.

Αν όμως μελετήσουμε την πρακτική εφαρμογή των ιδεών αυτών,οποτεδήποτε είχαν ιστορικά την ευκαιρία να υλοποιηθούν,τα συμπεράσματα διαφέρουν.

Εν προκειμένω,τόσο ο φασισμός,όσο και ο κομμουνισμός,μολονότι διαφέρουν ριζικά στις διακηρύξεις τους,ιστορικά υλοποιήθηκαν και οι δυο ως καθεστώτα πολιτικού ολοκληρωτισμού.

Τα φασιστικά καθεστώτα δε μακροημέρευσαν,αφού η ανάδυσή τους συνέπεσε με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο,τον οποίο αυτά προκάλεσαν και το πέρας του οποίου σήμανε και την πολιτική τους εξάλειψη.

Τα κομμουνιστικά αντίθετα,κυριάρχησαν για τέσσερις ακόμη δεκαετίες μετά το Β.Π.Π σε μεγάλο τμήμα της γης,ώστε να έχουμε επαρκές δείγμα του έργου τους: παντού,χωρίς εξαίρεση,πολιτικός ολοκληρωτισμός και γενικευμένη φτωχοποίηση.

Κατά συνέπεια και με βάση τον ορισμό των "ακραίων πολιτικών ιδεολογιών" τόσο ο φασισμός,όσο και ο κομμουνισμός, εκ των πεπραγμένων τους,δικαιωματικά εντάσσονται σ'αυτές.

Ας διερευνήσουμε κάπως διεξοδικότερα το ζήτημα.
-Τα δυο άκρα απεχθάνονται την ατομική ιδιοκτησία (corpus των ατομικών δικαιωμάτων) και ομνύουν στην κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής.
-Συναινούν στην άποψη πως το άτομο δεν είναι ελεύθερο και οφείλει να δρα υποταγμένο σε αφηρημένες συλλογικές οντότητες ("ιστορικό προτσές" ή "εθνικό πεπρωμένο").
-Συμφωνούν και τα δυο πως η αντιμετώπιση της φτώχειας είναι ζήτημα κατανομής του πλούτου και όχι δημιουργίας του.
-Ομνύουν και τα δυο στην υπεροχή του συνόλου (της "κοινωνίας" ή του "έθνους")έναντι του ατόμου και των δικαιωμάτων του.
-Κοινωνούν την πολιτική τους ιδεολογία με όρους πολεμικής ("ταξική πάλη","ταξικός εχθρός","εχθρός του λαού","ιερός αγώνας" κ.ο.κ).
-Άμεση συνέπεια της στρατιωτικής ορολογίας είναι ο ακραίος κοινωνικός μιλιταρισμός οποτεδήποτε αναλαμβάνουν την εξουσία.
-Εμφορούνται από έναν βαθύ-σχεδόν μυστικιστικό-κρατικό πατερναλισμό και οικοδομούν κοινωνίες εκτεταμένου κεντρικού άνωθεν σχεδιασμού.Το Κράτος ελέγχει κάθε πτυχή της πολιτικής ζωής.
-Είναι απολύτως μη-ανεκτά σε κάθε τύπου αντιπολίτευση,αντιτιθέμενη γνώμη ή και απλή κριτική.Τα καθεστώτα τους χαρακτηρίζει απόλυτη λογοκρισία,αστυνομικός έλεγχος των πολιτών και διώξεις των αντιφρονούντων.Κοινό τους χαρακτηριστικό, το στρατόπεδο συγκέντρωσης.
-Μισούν τον καπιταλισμό,τον εμπορικό ανταγωνισμό,την ελεύθερη διακίνηση αγαθών-ιδεών-ανθρώπων.Εγκαθιδρύουν αυστηρό έλεγχο στην παραγωγή/διακίνηση/διάθεση των εμπορευμάτων,στη μετακίνηση των ανθρώπων,στη διάδοση των "αποδεκτών" αντιλήψεων.
-Αποστρέφονται την κοινοβουλευτική δημοκρατία και εγκαθιδρύουν καθεστώτα μονοκομματικής δικτατορίας.

Αυτές είναι,ενδεικτικά μόνο,μερικές σατανικές ομοιότητες του φασισμού και του κομμουνισμού,όπως τις περιγράφουν οι θεωρητικοί τους υποστηρικτές και όπως έχουν ιστορικά υλοποιηθεί.

Μήπως στον Ελληνικό χώρο η Πολιτεία τους διαφέρει?
Η ΧΑ διοργανώνει αιμοδοσίες "μόνο για Έλληνες",το ΠΑΜΕ "μόνο για τις ανάγκες της εργατικής τάξης".
Η ΧΑ σηκώνει τις μπάρες των διοδίων,ακριβώς όπως και το κίνημα "δεν πληρώνω" το οποίο κάλυψαν πολιτικά τα αριστερά κόμματα.
Η ΧΑ και το ΚΚΕ δηλώνουν την περιφρόνησή τους προς το Σύνταγμα του αστικού κοινοβουλευτισμού.
Η ΧΑ προβαίνει σε επιδρομές σε λαϊκές αγορές και νοσοκομεία προκειμένου να καταδιώξει αλλοδαπούς.Το ΠΑΜΕ αποκλείει λιμάνια και δρόμους προκειμένου να παρεμποδίσει ιδιωτικές επενδύσεις.
Η φρασεολογία περί "προδοτών","Τσολάκογλου","κρεμάλας","ανδρείκελων της Μέρκελ" σε ό'τι αφορά πολιτικούς αντιπάλους και η αντίστοιχη περί "ξεπουλήματος","τοκογλύφων","γερμανικής κατοχής" σε ό'τι αφορά οικονομικές πολιτικές με τις οποίες διαφωνούν,είναι κοινή και στα δυο άκρα.
Δυσκολεύομαι πραγματικά να διακρίνω τις διαφορές της πολιτικής τους πρακτικής.

Μπορεί φυσικά να αντιτάξει κανείς πως διαφέρουν σε επίπεδο προθέσεων,πολιτικής ανάλυσης,αισθητικής,ύφους,χρώματος και συμβόλων.
Αναμφισβήτητα έτσι είναι αφού, στην αντίθετη περίπτωση, η μεταξύ τους διάκριση θα καθίστατο πραγματικά αδύνατη.
Μόνο που η πολιτική είναι κατά κύριο λόγο πράξη.
Οι διακηρύξεις παρέχουν αβέβαιη μαρτυρία περί των πολιτικών προθέσεων.
Οι πράξεις-και οι παραλείψεις-παράγουν πολιτική.
Και στο πεδίο της πράξης, τα δυο άκρα μοιάζουν σαν δυο σταγόνες νερό.

http://www.youtube.com/watch?v=yi5iFoMU7Ok&feature=share&list=FLJBq5hUbsXp3FNNv7_HNSYw

http://www.youtube.com/watch?v=kDwZAtE6yWY&feature=share&list=FLJBq5hUbsXp3FNNv7_HNSYw

19/5/2013

Προς οργισμένο νέο επιστολή

Αφορμή γι'αυτήν την ανάρτηση αποτέλεσε αυτή η επιστολή ενός αριστούχου έφηβου,που δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο.
Είναι πάντοτε δύσκολη η προσέγγιση του νεανικού ψυχισμού,καθώς το πάθος που τον χαρακτηρίζει καθιστά την ψύχραιμη επιχειρηματολογία συνηθέστατα απεχθή στα μάτια του.Αυτό που για μας είναι "λογικό επιχείρημα" γι'αυτόν μπορεί να είναι απλώς "οι φοβίες ενός γέρου" ή ακόμη χειρότερα, "η απολογία ενός δούλου του συστήματος".
Ας μην ξεχνάμε τη ρήση του Beaumarchais "οι συμβουλές των ηλικιωμένων μοιάζουν με το χειμωνιάτικο ήλιο: φωτίζουν ,μα δε ζεσταίνουν".
Εκτιμώντας πως δεν είμαι-ακόμη-ηλικιωμένος,θα επιχειρήσω μια προσέγγιση.

Το πρώτο ερώτημα που θέτει ο έφηβος,δίνει το στίγμα των οικογενειακών ιδεολογικών του καταβολών : "ποιός έντυσε τον παππού με τα αποφόρια της ΟΥΝΤΡΑ (sic)".
Προφανώς,αναφέρεται στην UNNRA τον οργανισμό δηλαδή που ίδρυσε ο ΟΗΕ (με βασικό χρηματοδότη τις ΗΠΑ) για την αναστήλωση των κατεστραμμένων απ'το Β Παγκόσμιο Πόλεμο κρατών που απελευθέρωναν οι συμμαχικές δυνάμεις.Σύμφωνα με τα στοιχεία,η Ελλάδα εισέπραξε εξοπλισμό αξίας περίπου 416 εκατομμυρίων δολλαρίων μέχρι το 1948,οπότε και η αρωγή συνεχίστηκε απ'το σχέδιο Marshall.
Τα "αποφώρια της ΟΥΝΤΡΑ" λοιπόν που περιφρονεί ο νέος,έντυσαν,υπόδησαν και βοήθησαν χιλιάδες Έλληνες της μετακατοχικής καθημαγμένης Ελλάδας.
Αυτό,στο χωριό μου,το λένε "αχαριστία" νέε μου.

Στη συνέχεια,ο νέος κατακεραυνώνει τις μειώσεις των μισθών,τα επαπειλούμενα κλεισίματα σχολών,τις ελλείψεις στα σχολεία.Όλα αυτά είναι γνωστά και θλιβερά.Θα ήταν ολοκληρωμένη η κριτική του αν είχε κάτι άλλο να αντιπροτείνει.Δεν το βρήκα στο γράμμα του.

Συμφωνώ μαζί του όταν ζητά να τιμωρηθούν όσοι κακοδιαχειρίστηκαν και υφάρπαξαν το δημόσιο πλούτο.
Συμφωνούμε επίσης στις διαπιστώσεις για την αναγκαιότητα λειτουργίας αποτελεσματικού συστήματος Πρόνοιας.Μόνο που αυτό δεν αποκτάται κατ'απαίτησιν αλλά μέσα από έναν αξιόπιστο και οικονομικά υγιή κρατικό προϋπολογισμό.Ο οποίος πρέπει από κάπου να χρηματοδοτηθεί (φοροδοτικός μηχανισμός) και,αν αυτό δεν είναι αρκετό,θα πρέπει να τον συμπληρώσουν οι πολίτες στερούμενοι μέρος των αποδοχών τους.Άλλος τρόπος δεν υπάρχει!
Σε μια χρεοκοπημένη χώρα λοιπόν,όλοι λίγο-πολύ πρέπει να ξεβολευτούμε για να τη βοηθήσουμε.Αυτό,δεν είδα πουθενά να περνά απ'τη γραφίδα του οργισμένου μας έφηβου.

Στη συνέχεια,ο νέος διερωτάται "ποιός οδήγησε τέσσερις χιλιάδες ανθρώπους στην αυτοκτονία"? Σημαντικό πράγματι ερώτημα,αλλά έχει ο ίδιος κάποια έγκυρη απάντηση? Έχει επεξεργαστεί συνολικά το ψυχολογικό προφίλ και το κοινωνικό περιβάλλον των ανθρώπων που έδωσαν τέλος στη ζωή τους? Ή έχει υιοθετήσει την εύκολη απάντηση σερβιρισμένη απ'όσους επενδύουν στην ανθρώπινη δυστυχία?

Περιγράφει ο νέος τι δε θέλει στη ζωή του: ανασφάλιστη εργασία,μισθό των 350 ευρώ,ενδεχόμενη οικονομική μετανάστευση. Σεβαστά όλα και ποιός άραγε θα τα επιθυμούσε για τον εαυτό του,αλλά υπάρχει κάποια πρόταση για να στηριχτούν οικονομικά καλύτερες εργασιακές συνθήκες? Μήπως "λεφτά υπάρχουν" και αρκεί να τα μοιράσουμε κατάλληλα? Κι αν ακόμη τα μοιράζαμε,για πόσο καιρό θα αρκούσαν μέχρι να χρειαστεί να τα παράξουμε? Ή μήπως δε χρειάζεται ο πλούτος να παράγεται αλλά απλά να τον τρυγάμε από κάποια μαγικά χρηματόδεντρα που ευδοκιμούν σε "έναν άλλο κόσμο που είναι εφικτός"?

Όλη η οργισμένη επιστολή,διαπνέεται από το πνεύμα της απαίτησης! Λες και βιώνουμε την ευαγγελική προτροπή "αιτήσετε και δοθήσεται υμίν". Δυστυχώς όμως "ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος".
Καμία αίσθηση κοινότητας,καμία ευθύνη κοινού βίου,καμία αισθητική συνανήκειν.Ένας οργισμένος εγωτικός ατομικισμός με αδηφάγες απαιτήσεις που "θέλει","απαιτεί","δικαιούται".

Κατακεραυνώνει ο νέος τις σχολικές ελλείψεις,αλλά λησμονεί τα σχολεία της εποχής του παππού του που τον έντυναν τα αποφώρια της UNNRA.Μέσα σ'αυτά τα σχολεία,ξυπόλητοι μαθητές και εμπνευσμένοι δάσκαλοι,σε συνθήκες ολοκληρωτικής ένδειας,μιας καθημαγμένης απ'τις πολεμικές συγκρούσεις χώρας και μιας βαθιά πληγωμένης απ'την εμφύλια τραγωδία κοινωνίας,οικοδόμησαν μια προοπτική για τις επόμενες γενιές.Δεν τα έκαναν ασφαλώς όλα τέλεια,αλλά πήγαν τον τόπο μερικά βήματα μπροστά,γιατί μόχθησαν και δημιούργησαν,αντί να "απαιτούν ιδανικές συνθήκες".

Ο νέος όμως έχει ήδη φτάσει σε συγγραφικό οίστρο: "εμπρός να τσακίσουμε τύραννους φασίστες" μας προτρέπει!
Γνώρισε το αγόρι το φασισμό? Βίωσε τις συνέπειες της εφαρμογής του? Ή μήπως θεωρεί "φασισμό" οτιδήποτε του "στερεί αυτά που δικαιούται"?
Όταν αύριο ,οδηγώντας ,τον πιάσει λάστιχο,θα καταδεχτεί άραγε να λερώσει τα χέρια του με το γρύλο ή θα καταγγέλλει την πρόγκα που του στερεί "το δικαίωμα στην οδήγηση"?

Αντιλαμβάνεται ο νέος πως η επιβίωση δεν είναι "δικαίωμα" αλλά διαρκής αγώνας και πως το μοναδικό όπλο που έχει ο άνθρωπος σ'αυτόν τον αγώνα είναι το μυαλό του?
Κατανοεί πως με όπλο το μυαλό,οι άνθρωποι βγήκαν απ'τα σπήλαια και μετέτρεψαν την επαπειλούμενη και αμφίβολη επιβίωσή τους σε ότι σήμερα του φαίνεται "αυτονόητο δικαίωμα"?
Γνωρίζει πως για να επιβιώσει ο άνθρωπος οφείλει να προσαρμόζει τις επιλογές του στις μεταβολές των υλικών όρων της ζωής του ή εκτιμά πως οι όροι αυτοί είναι ανεξάντλητοι και πως όλοι έχουμε αυτονόητο και υπερεπαρκές μερίδιο σ'αυτούς?

Αυτά είναι ερωτήματα που ζητούν απαντήσεις.Κι ανάλογα με τις απαντήσεις που δίνει κανείς,προσανατολίζει και τις επιλογές της ζωής του.
Φαίνεται όμως πως,ο οργισμένος μας έφηβος δεν ψάχνει απαντήσεις.Τις γνωρίζει όλες! Έχει μάλιστα έτοιμη και ετυμηγορία για τους "ένοχους που του κλέβουν τα όνειρα".
Δεν έχει φανταστεί πως τα όνειρα καθενός δεν μπορεί κανείς να του τα πάρει.
Δεν υποψιάζεται πως,ζητώντας απ'το κράτος να του "εξασφαλίσει τα όνειρα" παραιτείται απ'το δικαίωμα της ατομικής επιλογής.
Δε φαντάζεται πως ένα κράτος που "φροντίζει τα πάντα" είναι ταυτόσημο με ένα κράτος που "ελέγχει τα πάντα".

Είναι εντυπωσιακή η διαστροφή της μαρξιστικής κληρονομιάς: ο Μαρξ θεωρούσε τις υλικές συνθήκες της ζωής τις μόνες πραγματικές,σε βαθμό τέτοιο,ώστε κάθε ιδεαλιστική επινόηση (όπως τα  "δικαιώματα") τα περιφρονούσε ως αστικές επινοήσεις,ως ιδεατά "εποικοδομήματα" των υλικών συνθηκών του βίου.
Η σύγχρονη ελληνική εκδοχή της μαρξιστικής κληρονομιάς-γιατί σ'αυτήν ανήκει ο οργισμένος νέος μας-ομνύει στο ιδεατό (στα "δικαιώματα") με τέτοια προσήλωση,ώστε σχεδόν αδιαφορεί για τις υλικές προϋποθέσεις πραγμάτωσής τους.
Γι'αυτό ο νέος μας ζητά "δημόσια,δωρεάν,ποιοτική παιδεία".Δε φαντάζεται ότι δεν υπάρχει δωρεάν,ότι όλα κοστίζουν.Θεωρεί αυτονόητο το ποιοτικό λες και φυτρώνει στα δέντρα.
Αδιάλειπτη παροχή λοιπόν αφού όλα υπάρχουν τριγύρω μας σε αφθονία...

Δεν εκπλήσσομαι και κατά βάθος τον κατανοώ.Κι εγώ στην ηλικία του τα ίδια ακριβώς πίστευα.Ήμουν κι εγώ ένας αριστούχος μαθητής,διαμορφωμένος με την κυρίαρχη ιδεολογία του δημόσιου σχολείου: σοσιαλιστικός εθνολαϊκισμός και κολλεκτιβιστική προσοδοθηρία.Κι εγώ περίμενα να πάρω ένα πτυχίο και να πιάσω την καλή,το θεωρούσα περίπου αυτονόητο.Κανείς δε με είχε προτρέψει να ψάξω έξω απ'τα προκατασκευασμένα σχήματα.Ούτε και μπορώ να εξηγήσω το πως και το γιατί κατάφερα-στο βαθμό που κατάφερα-να δω και την άλλη οπτική της πραγματικότητας.
Ίσως μια έμφυτη αγάπη προς ότι συνιστά ιδιωτικό πεδίο,ίσως μια υπαρξιακή αποδοχή της ασκητείας ως διδασκαλίας του βίου,ίσως η επίγνωση του κόλαφου στον οποίο οδήγησαν όσοι έταζαν "αλλους καλύτερους κόσμους" και "δικαιότερες κοινωνίες".

Δεν είμαι φυσικά σε θέση να συμβουλέψω τον οργισμένο φίλο μας,κανέναν δε δικαιούμαι να συμβουλέψω.
Εντελώς φιλικά όμως θα του πρότεινα ν'απομακρυνθεί για λίγο απ'τις βεβαιότητές του.
Είναι τρομακτικό για ένα παιδί να έχει διαμορφώσει τόσο νωρίς,τόσες βεβαιότητες...

13/3/2013

Η "γενική θεωρία" του Κέυνς

Ο ακριβής τίτλος είναι "Η γενική θεωρία της απασχόλησης του τόκου και του χρήματος" και πρόκειται για το έργο που επηρέασε ίσως όσο κανένα άλλο την οικονομική πολιτική της μεταπολεμικής Ευρώπης (εννοώ των χωρών που δεν ανήκαν στο στρατόπεδο του υπαρκτού σοσιαλισμού).
Ο συγγραφέας του, John Μaynard Keynes (1883-1946), υπήρξε ένας απ'τους μεγαλύτερους οικονομολόγους όλων των εποχών και για πολλούς ο κορυφαίος του 20ου αιώνα
Το έργο δημοσιεύτηκε το 1936,όταν ακόμη τα αποτελέσματα του παγκόσμιου οικονομικού κραχ ήταν νωπά στο Δυτικό κόσμο.Η σοβαρότερη κοινωνική συνέπεια της κρίσης ήταν η μαζική και μακράς διαρκείας ανεργία που πυροδοτούσε κοινωνικές εντάσεις και δικαιολογημένα έθετε υπό αμφισβήτηση το μέχρι τότε φαινομενικά στέρεο οικοδόμημα του δυτικού καπιταλισμού.
Ο ίδιος ο Κέυνς παραδέχεται πως η αντιμετώπιση της ανεργίας υπήρξε βασικό κίνητρο για την παρουσίαση της γενικής θεωρίας του.

Το έργο είναι εξαιρετικά απαιτητικό και προϋποθέτει μεταξύ άλλων οικονομικές και μαθηματικές γνώσεις υψηλού επιπέδου για την επαρκή κατανόησή του.Δεν ισχυρίζομαι πως τις διαθέτω (ούτε κατά διάνοια).Ο βασικός λόγος που με ωθεί στη συγκεκριμένη, ελλειπή ασφαλώς παρουσίαση,είναι η ελπίδα πως θα αποτελέσει αφορμή γόνιμου προβληματισμού που θα υποβοηθήσει κι εμένα να διαλευκάνω ίσως τα πολλά ερωτηματικά μου.Η ανάλυση θα βασιστεί στην έκδοση "Παπαζήση" στην οποία αναφέρονται και οι σχετικές παραπομπές των σελίδων.

Ο συγγραφέας ξεκινά από μία παραδοχή εν είδει αξιώματος: "έχω πειστεί ο ίδιος για τον ψυχολογικό νόμο πως,όταν αυξάνει το εισόδημα,αυξάνεται και το χάσμα μεταξύ εισοδήματος και κατανάλωσης" (σελ.15).Πρόκειται για κρίσιμη παραδοχή η οποία επαναλαμβάνεται αρκετές φορές στο έργο.Ουσιαστικά μας λέει πως οι πλούσιοι ξοδεύουν/καταναλώνουν συγκριτικά λιγότερο απ'ότι οι φτωχοί.Αυτό μέχρις ενός σημείου είναι εύλογο αφού οι βασικές ανάγκες των ανθρώπων (σίτιση,ένδυση,στέγαση κλπ) δε διαφέρουν πολύ μεταξύ τους και ένας πλούσιος αναγκαστικά θα δαπανήσει μικρότερο τμήμα του εισοδήματός του για να τις καλύψει σε σχέση μ'έναν φτωχότερο.Από κάποιο σημείο και ύστερα όμως οφείλεται και στη μικρότερη ροπή προς κατανάλωση που χαρακτηρίζει τα υψηλότερα εισοδήματα ("πνεύμα οικονομίας" ή "κοινή τσιγκουνιά" ανάλογα με την οπτική απ'την οποία το βλέπουμε).

Στη σελ.33 αναφέρεται: "το πραγματικό επίπεδο απασχόλησης εξαρτάται όχι απ'την ικανότητα για παραγωγή ή το επίπεδο εισοδημάτων,αλλά από τις τρέχουσες αποφάσεις για παραγωγή που με τη σειρά τους εξαρτώνται από τις τρέχουσες αποφάσεις για επένδυση και τις παρούσες προσδοκίες κατανάλωσης".

Ο Κέυνς παραθέτει δυο θεμελιώδη αξιώματα της κλασσικής σχολής:
1) Ο μισθός ισούται με το οριακό προϊόν της εργασίας και
2) Για δεδομένο όγκο απασχόλησης,η χρησιμότητα του μισθού ισούται προς την οριακή δυσαρέσκεια του συγκεκριμένου όγκου απασχόλησης.
Ενώ για το (1) δεν προβάλλει ιδιαίτερες αντιρρήσεις ,σε ό'τι αφορά το (2),ο Κέυνς  αμφισβητεί την ισχύ του για δυο λόγους:
α) Το εργατικό δυναμικό επιδεικνύει μια ελαστική ανταπόκριση στις μεταβολές του μισθού.Μια πτώση του μισθού ή μια άνοδος των τιμών (εντός των συνηθισμένων πλαισίων) δεν μεταβάλλει την προσφορά εργατικών χεριών.
β) Δεν υφίσταται ουσιαστική διαπραγμάτευση μεταξύ εργοδοτών/εργαζομένων για τον καθορισμό του ύψους του μισθού αφού "δεν υπάρχει τρόπος με τον οποίον οι εργαζόμενοι ως σύνολο να μπορούν να τροποποιήσουν τον πραγματικό τους μισθό διαπραγματευόμενοι με τους επιχειρηματίες τον ονομαστικό τους μισθό".Αν καταλαβαίνω καλά,ο Κ ισχυρίζεται-και σωστά-πως δεν υπάρχει μέθοδος ασφαλούς αξιολόγησης του πραγματικού μισθού (δηλ.της αγοραστικής δύναμης του μισθού) από πλευράς εργαζομένων σε real time."Άλλες δυνάμεις-γράφει-καθορίζουν τους πραγματικούς μισθούς" τις οποίες και θα διερευνήσει.

Ο όγκος απασχόλησης εξαρτάται κατά τον Κέυνς από τρεις παράγοντες:
α) συνολική προσφορά εργασίας/εργατικών χεριών
β) ροπή προς κατανάλωση και
γ) όγκο επένδυσης κεφαλαίου (σελ.64)

Ο Κέυνς παραδέχεται πως "κάθε αύξηση στην απασχόληση συνεπάγεται κάποια θυσία πραγματικού εισοδήματος για εκείνους που ήδη απασχολούνται" (σελ.115).Συμπλέει εδώ με τους φιλελεύθερους αναλυτές που υποστηρίζουν πως η τάση των συνδικάτων να αντιδρούν στη μείωση του μισθού αποβαίνει σε βάρος της απασχόλησης των ανέργων.Με άλλα λόγια,αν οι εργαζόμενοι επιθυμούν να απορροφηθούν κάποιοι άνεργοι θα πρέπει να αποδεχτούν πως οι αποδοχές τους θα μειωθούν.Παρακάτω βέβαια,θα υποστηρίξει πως "είναι προτιμότερο αυτό να συμβεί με μείωση της αγοραστικής δύναμης του μισθού,παρά με ονομαστική μείωση του μισθού",διότι (σελ.290) "γνωρίζοντας την ανθρώπινη φύση και τους θεσμούς της,μόνο ένας ανόητος θα προτιμούσε μια ευέλικτη πολιτική μισθών από μια ευέλικτη πολιτική χρήματος".Σαφής διαφοροποίηση από τη φιλελεύθερη σχολή,αλλά για λόγους πολιτικής ψυχολογίας και όχι οικονομικής αρχής!

Στη σελ.117 σχολιάζει τις συνέπειες των τραπεζικών πιστώσεων: α) αυξάνουν την παραγωγή, β) αυξάνουν την αξία των προϊόντων σε όρους μονάδων μισθού και γ) αυξάνουν τη μονάδα μισθού σε όρους χρηματικούς.
Αυτό που επιμελώς αποφεύγεται να γραφτεί είναι πως τα (β) και (γ) σημαίνουν ό'τι αυξάνονται οι τιμές και οι ονομαστικοί μισθοί αλλά μειώνονται οι πραγματικοί μισθοί (πληθωρισμός).

Σελ.137: "η οικονομική σύνεση θα σημαίνει φθίνουσα συνολική ζήτηση και επομένως διακύβευση της ευημερίας".Πρόκειται για θολή πρόταση η οποία υπονοεί την αναγκαιότητα τόνωσης της καταναλωτικής ζήτησης ως μεθόδου οικονομικής ανάπτυξης.
Η πρόταση αποσαφηνίζεται στη σελ.145: "η απασχόληση μπορεί να αυξηθεί μόνο με την επένδυση,εκτός αν αυξηθεί η ροπή προς κατανάλωση".
"Αν οι επενδύσεις ενισχύσουν τους κλάδους που παράγουν καταναλωτικά αγαθά,η συνολική αύξηση της απασχόλησης θα είναι πολλαπλάσια" (σελ.149).
Αλλά ακόμη και "αμφίβολης χρησιμότητας δημόσια έργα,μπορεί να αποδίδουν πολλαπλά σε περίοδο σοβαρής ανεργίας" (σελ.157).Εδώ ο Κ επιβραβεύει προφανώς την πρακτική του New Deal. Πρέπει πάντως να σημειώσω ό'τι ακόμη και ο Adam Smith ,περιγράφοντας τις υποχρεώσεις της Κυβέρνησης έκανε μνεία για τα μεγάλου κόστους δημόσια έργα που αδυνατούν να φέρουν εις πέρας οι ιδιώτες.

Σελ.187: "Κερδοσκοπία είναι η πρόβλεψη της ψυχολογίας της αγοράς ενώ επιχειρηματικότητα η πρόβλεψη προσδοκώμενης απόδοσης του ενεργητικού" και "τα πράγματα γίνονται σοβαρά όταν η επιχειρηματικότητα γίνεται μια φυσαλλίδα στη δίνη της κερδοσκοπίας"."Η εισαγωγή φόρου μεταβίβασης σε όλες τις συναλλαγές θα μπορούσε να αποδειχτεί δραστικό μέτρο για την άμβλυνση της κυριαρχίας της κερδοσκοπίας".

Ο Κ ορίζει το επιτόκιο ως "το ποσοστιαίο πλεόνασμα ενός χρηματικού ποσού που συμφωνείται να καταβληθεί στο μέλλον πάνω από εκείνο που ονομάζεται τιμή άμεσης παράδοσης ή μετρητοίς του ποσού αυτού" (σελ.249).
Είναι λογικό να υπάρχει επιτόκιο αφού,ο μεν δανειολήπτης απολαμβάνει το πλεονέκτημα της άμεσης παροχής ρευστότητας την οποία δεν έχει,ο δε πιστωτής πρέπει να αποζημιωθεί για την ανάληψη κινδύνου την οποία αποδέχεται.
"Η δημιουργία νέου πλούτου εξαρτάται από το εάν η μελλοντική απόδοση φτάνει το επίπεδο του τρέχοντος επιτοκίου" (σελ.239).Ποιός αλήθεια μπορεί να διαφωνήσει? Από την άλλη μεριά όμως,μια πολιτική εκτεταμένων πιστώσεων που θα τονώσουν τη ζήτηση,δεν οδηγεί ταυτόχρονα σε μείωση των επιτοκίων (λόγω της υπερπροσφοράς χρήματος) και άρα δεν καθιστά αμφίβολες τις αποδόσεις των πιθανών επενδύσεων? Μήπως δηλαδή η τόνωση της "ροπής προς κατανάλωση" παρενοχλεί τον παράγοντα "μακροπρόθεσμη επένδυση κεφαλαίου"?

Ο Κέυνς ωστόσο προχωρά στο αποφασιστικό βήμα (σελ.246): "πιστεύω ότι μια καλώς διοικούμενη κοινωνία οφείλει να μειώσει την οριακή αποδοτικότητα του κεφαλαίου(δηλ.τα επιτόκια) κοντά στο μηδέν,ώστε να επιτύχει τις συνθήκες μιας οιωνεί στάσιμης κοινωνίας,όπου μεταβολή και πρόοδος θα προέρχονται από μεταβολές στην τεχνική,στις προτιμήσεις,στον πληθυσμό και στους θεσμούς...Αν υποθέτω σωστά,είναι συγκριτικά εύκολο να καταστήσουμε τα κεφαλαιουχικά αγαθά τόσο άφθονα,ώστε η οριακή αποδοτικότητα του κεφαλαίου να είναι μηδέν και αυτός μπορεί να είναι ο λογικότερος τρόπος για να απαλλαγούμε βαθμιαία από πολλά απ'τα επιλήψιμα χαρακτηριστικά του καπιταλισμού..."
Στο σημείο αυτό επιβάλλεται σχολιασμός.Μολονότι οι οπαδοί του,πιστώνουν στον Κέυνς τη "διάσωση του καπιταλισμού" και παρόλο που ο ίδιος,στη σελ.392 κ 394 αναφέρει την επιθμία του για "αποφυγή κοινωνικής επανάστασης" καθώς και ότι "δεν υφίσταται εμφανής λόγος για ένα σύστημα Κρατικού Σοσιαλισμού",οι πολιτικές επιπτώσεις της πρότασής του έχουν ισχυρές σοσιαλιστικές αποχρώσεις.
Τι άλλο μπορεί να είναι μια στατική κοινωνία πλήρους απασχόλησης στην οποία οι θεσμοί θα καθορίζουν τη μεταβολή και την πρόοδο? Πως μπορούν να συνυπάρχουν μεταβαλλόμενες καταναλωτικές προτιμήσεις δίχως μεταβολές στην απασχόληση? Πως είναι συμβατή η ελεύθερη επιλογή με την ελεγχόμενη παραγωγή? Ο Κέυνς δείχνει να προσπερνά το γεγονός πως ο οικονομικός σχεδιασμός έχει σοβαρές επιπτώσεις στις ατομικές ελευθερίες των πολιτών,πως οικονομική και πολιτική ελευθερία είναι αλληλένδετες.Παρόλο που χρειάζεται ισχυρή δόση κακοπιστίας για να τον χαρακτηρίσει κανείς σοσιαλιστή με την έννοια του υποστηρικτή των σοβιέτ,η πρότασή του δείχνει να υποκύπτει στην προπαγάνδα του "παράδεισου της ανύπαρκτης ανεργίας" που τόσο επιτυχημένα διακινούσε το τότε σοβιετικό μπλοκ.Αποσιωπώντας παράλληλα,εξίσου έντεχνα,τις πολιτικές επιπτώσεις του εγχειρήματος (πολιτικός ολοκληρωτισμός) αλλά και τις επιδόσεις του στον τομέα της οικονομίας (ανεπάρκεια παραγωγής βασικών αγαθών,ένδεια,γενικευμένη κοινωνική φτωχοποίηση).


Ο ίδιος ο Κ δεν τρέφει αυταπάτες για τα όρια των οικονομικών διευθετήσεων: "όπως ακριβώς μια μέτρια αύξηση στην ποσότητα του χρήματος μπορεί να ασκεί ανεπαρκή επίδραση στο μακροπρόθεσμο επιτόκιο,ενώ μια υπέρμετρη αύξηση μπορεί να επιδράσει αρνητικά στην εμπιστοσύνη,έτσι και μια μέτρια μείωση των ονομαστικών μισθών μπορεί ν'αποδειχθεί ανεπαρκής (για την απορρόφηση των ανέργων) ενώ μια υπέρμετρη μείωση θα μπορούσε να κλονίσει την εμπιστοσύνη" (σελ.289).
Και πιο αποφασιστικά: "δε θεμελιώνεται η άποψη πως μια ευέλικτη πολιτική μισθών είναι ικανή να διατηρήσει πλήρη απασχόληση,ούτε και μια νομισματική πολιτική ανοιχτής αγοράς μπορεί,χωρίς υποστήριξη να επιτύχει κάτι τέτοιο.Το οικονομικό σύστημα δεν μπορεί να αυτορρυθμίζεται" (ο.π).
Το συμπέρασμα εκφέρεται δίχως περιστροφές.Δεν αποσαφηνίζεται όμως που σταματά η "μέτρια παρέμβαση" και που αρχίζει η "υπέρμετρη".Κατά λογική συνέπεια,εφόσον η κυβερνητική παρέμβαση κρίνεται αναγκαία για τη ρύθμιση του συστήματος,είμαστε υποχρεωμένοι να προσδιορίσουμε τα όριά της κι αυτό αποδεικνύεται στην πράξη εξαιρετικά δυσχερές.
Ο Κέυνς υποστηρίζει πως "μια ανελαστική πολιτική μισθών θα διασφαλίσει βραχυχρόνια τη σταθερότητα των τιμών και την αποφυγή διακυμάνσεων στην απασχόληση.Μακροχρόνια,έχουμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε μια πολιτική σταθερών μισθών και προοδευτικής πτώσης των τιμών (λόγω της προόδου της τεχνικής και του εξοπλισμού) και σε μια πολιτική βραδείας ανόδου των μισθών με διατήρηση σταθερών των τιμών.Γενικά,προτιμώ τη δεύτερη επιλογή" (σελ.293).
Πρόκειται όμως για θεωρητική σύλληψη.Η μεταπολεμική εμπειρία της Δύσης έδειξε πως τόσο οι ονομαστικοί μισθοί,όσο και οι τιμές,ανέρχονταν σταθερά.Οι τελευταίες αναλογικά περισσότερο,με συνέπεια τη συνεχή άνοδο του μεταπολεμικού πληθωρισμού.

Επιπλέον,έχει ο Κ επίγνωση του κινδύνου "οι αυξημένες τιμές να παραπλανήσουν τους επιχειρηματίες και να τους ωθήσουν σε αύξηση της απασχόλησης πέρα απ'το επίπεδο κερδοφορίας" (σελ.312).Ουσιαστικά το ίδιο πράγμα θα πει και ο von Mises το 1949 στο "Human Action" περιγράφοντας τη γέννηση της εμπορικής φούσκας ως αποτέλεσμα λανθασμένων πολλαπλών επιχειρηματικών επενδύσεων σε τομείς που-λόγω της διαρκούς ανόδου των τιμών-φαίνονται κερδοφόροι,χωρίς να είναι.
Συμφωνούν και σε κάτι άλλο: "η υπερβολικά μεγάλη δόση,πρόσφατα,μαθηματικών της οικονομίας δεν είναι παρά απλή επινόηση,τόσο ανακριβής όσο και οι αρχικές υποθέσεις πάνω στις οποίες στηρίζονται" (σελ.320). Και ο Mises θεωρούσε πως η ανθρώπινη πράξη (που γεννά την οικονομική συμπεριφορά) δεν μπορεί να περιγραφεί με μαθηματικούς τύπους.

Ο Κέυνς πάντως έχει πειστεί πως "η σημαντικότερη μεταβολή που πρέπει να λάβουμε υπ'όψιν,είναι η μεταβολή της ζήτησης ,τόσο πάνω στο κόστος όσο και πάνω στον όγκο παραγωγής" (σελ.317) ενώ "ο όρος υπερεπένδυση είναι διφορούμενος" (σελ.340) και ακόμη κι αν ισχύει η θεραπεία που προτείνει ο Κέυνς δεν είναι η άνοδος των επιτοκίων αλλά "η αναδιανομή εισοδημάτων και άλλοι (?) τρόποι υποκίνησης της ροπής προς κατανάλωση" (ο.π).
Εδώ πρέπει να κάνουμε μια ακόμη στάση.Ο Κέυνς μοιάζει να προτείνει την αντιμετώπιση της φούσκας όχι με περιορισμό των επενδύσεων (υψηλά επιτόκια) αλλά με ακόμη περισσότερες επενδύσεις.Όχι με αποταμίευση κεφαλαίου αλλά με αναδιανομή του (προφανώς μέσω φόρων) και άλλους (ποιούς?) τρόπους τόνωσης της κατανάλωσης.
Για να χρησιμοποιήσω μια παρομοίωση,αν το άλογο που σέρνει το κάρο δείξει σημάδια κόπωσης,αντί να το ξεκουράσουμε φρενάροντάς το ή ελαφρύνοντας το φορτίο,υπάρχει και η λύση να περάσουμε το κάρο μπροστά απ'το άλογο και να το φορτώσουμε κι άλλο,ώστε το άλογο να μην έχει άλλη επιλογή από τη συνέχιση του καλπασμού! Πρόκειται ασφαλώς για ανορθόδοξη πρακτική,αλλά στην οικονομία οι ρόλοι του αλόγου και του κάρου συχνά αντιστρέφονται.Ενώ κατά κανόνα οι επενδύσεις κεφαλαίου είναι το άλογο και η κατανάλωση είναι το κάρο,ο Κέυνς υποστηρίζει πως η κατανάλωση μπορεί να παίξει το ρόλο του αλόγου,όταν οι επενδύσεις είναι μη αποδοτικές.
"Αν είναι αδύνατη εκ των πραγμάτων η αύξηση των επενδύσεων,δεν υπάρχει άλλος τρόπος διασφάλισης υψηλού επιπέδου απασχόλησης παρά μόνο η αύξηση της κατανάλωσης" (σελ.343).
Πρόκειται για πολύ σημαντική άποψη,νομίζω καινοφανή στην εποχή που διατυπώθηκε.

Επιπλέον,επειδή ο Κ αμφισβητεί τη φιλελεύθερη άποψη πως τα επιτόκια και ο όγκος των επενδύσεων αυτορρυθμίζονται,θεωρεί ότι "η πολιτική ενός αυτόνομου επιτοκίου,ανεπηρέαστου από διεθνείς περιπλοκές και ενός επενδυτικού προγράμματος κατευθυνόμενου σε ένα άριστο επίπεδο εγχώριας απασχόλησης είναι εκείνα που επιθυμούμε δυο φορές" (σελ.366) Ήδη έχει διατυπωθεί η θεωρία που υλοποιήθηκε λίγα χρόνια αργότερα,το 1944, με τη συμφωνία στο  Bretton Woods το σύστημα δηλαδή σταθερών νομισματικών ισοτιμιών που ίσχυσε μέχρι το 1971.
Αυτό και μόνο θα αποτελούσε από μόνο του επαρκή απόδειξη για την κυριαρχία των ιδεών του Κέυνς στη Δύση κατά τις τρεις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες.

Φυσικά,αυτή η προτίμηση προς την κατανάλωση,είναι αναγκαίο να δικαιολογηθεί και ως ηθική επιλογή,σε ένα κόσμο που μέχρι τότε είχε ασπαστεί την προτεσταντική ηθική της αποταμίευσης και του μετρημένου βίου ως προϋποθέσεων της οικονομικής ευμάρειας.Ο Κέυνς θα προσφύγει στο "Μύθο των Μελισσών" (Fable of the Bees) του Mandeville  για να εκμαιεύσει ως ηθικό δίδαγμα πως
"Μόνο η Αρετή,δεν εξασφαλίζει για τα Έθνη
Μεγαλοπρεπή ζωή.Εκείνοι που θα αναβιώσουν
ένα Χρυσό Αιώνα πρέπει να είναι ελεύθεροι,
τόσο για την Ασωτία όσο και για την Τιμιότητα" (σελ.376)
Ενώ θα επικαλεστεί και τον Malthus  και τις "Αρχές Πολιτικής Οικονομίας" (Principles of Political Economy) (σελ.379)
"Πρέπει να υπάρχει μια ενδιάμεση κατάσταση,αν και τα μέσα της πολιτικής οικονομίας μπορεί να μην είναι σε θέση να τη διακριβώσουν,η οποία ενσωματώνοντας τόσο τη δυνατότητα για παραγωγή όσο και τη θέληση για κατανάλωση,ενθαρρύνει τα μέγιστα την αύξηση του πλούτου".
Αν η οικονομία δεν αρκεί,το αβίαστο συμπέρασμα είναι πως χρειάζεται η πολιτική παρέμβαση.

Ο Κέυνς προβαίνει στα καταληκτικά σχόλια: "οι κεντρικοί έλεγχοι που είναι αναγκαίοι για τη διασφάλιση της πλήρους απασχόλησης,θα συνεπάγονται φυσικά σημαντική διεύρυνση των παραδοσιακών λειτουργιών του Κράτους...Θα παραμένει όμως ακόμη ένα ευρύ πεδίο για την άσκηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και ευθύνης,εντός του οποίου τα παραδοσιακά πλεονεκτήματα του ατομικισμού θα ισχύουν οπωσδήποτε" (σελ.395).
Νομίζω πως το σχόλιο αυτό σκιαγραφεί πλήρως τις Δυτικές κοινωνίες από το 1945 μέχρι σήμερα,ασφαλώς με διακυμάνσεις στο μίγμα κρατικής παρέμβασης/ιδιωτικής πρωτοβουλίας.
Είναι γεγονός πως,μετά την κατάργηση του Bretton Woods και το στασιμοπληθωρισμό της δεκαετίας του '70, ο Κεϋνσιανισμός άρχισε να υποχωρεί και οι νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις των Hayek και Friedman κέρδισαν έδαφος,τουλάχιστον σε ΗΠΑ/Βρεττανία όπου και υλοποιήθηκαν σε κάποιο βαθμό από τις πολιτικές Reagan και Thatcher αντίστοιχα.

Είναι επίσης γεγονός πως ο κόσμος σήμερα είναι εντελώς διαφορετικός απ'ότι πριν 70 χρόνια,όταν ο Keynes έγραφε τη "Γενική Θεωρία".
Τώρα,μεσούσης της παγκόσμιας κρίσης χρέους,όσοι προσπαθούμε εναγωνίως να βρούμε διέξοδο "εντός του συστήματος" χρήσιμο είναι να έχουμε υπ'όψιν μας τις βασικές ιδέες που διατυπώθηκαν στη "Γενική Θεωρία",είτε θεωρούμε εαυτούς φιλελεύθερους είτε σοσιαλδημοκράτες.
Πιστεύω πως,ο ιδεολογικός αγώνας με τους οπαδούς των "εξωσυστημικών λύσεων" (δεξιών και αριστερών) θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό απ'το αν θα κατορθώσουμε να αρθρώσουμε αξιόπιστη και λειτουργική πρόταση.
Το μέλλον θα δείξει.Μόνο που οι λύσεις πρέπει να βρεθούν σύντομα.
Μακροπρόθεσμα άλλωστε,όπως έγραψε κι ο Κέυνς,είμαστε όλοι νεκροί...

28/4/2013

Ιστορίες του Σαββατοκύριακου

Ήταν -μετά από πολλούς μήνες- ένα σαββατοκύριακο απ'τα παλιά! Νυχτερινή έξοδος,κοινωνικές εκδηλώσεις,ψυχαγωγία.Παράλληλα όμως και αφορμή έμπνευσης προβληματισμών που μετουσιώθηκαν σε μικρές αφηγήσεις.

1) Η μπυραρία
Σαββατόβραδο σε μπυραρία στην Καισαριανή.Το μαγαζί γνωστό από παλιά,με εξαιρετικό σέρβις,επαγγελματισμό,θαυμάσια κουζίνα (με τεράστιες μερίδες)και απόλυτα δικαιολογημένες τιμές.Έχει κι ένα άλλο χαρακτηριστικό: εφαρμόζει τον νόμο απαγόρευσης του καπνίσματος στους χώρους εστίασης! Απίστευτο κι όμως αληθινό! Στη χώρα της "ελαστικής εφαρμογής" (βλέπε έμπρακτης περιφρόνησης) των νόμων,υπάρχουν επαγγελματίες που τους σέβονται! Αυτή η λεπτομέρεια,για έναν πρώην καπνιστή-όπως εγώ-που υποφέρει από το κάπνισμα σε κλειστούς χώρους,μετέτρεψε μια ευχάριστη βραδιά σε πραγματική απόλαυση! Κάτι τέτοιες στιγμές,μετά από ένα πλούσιο δείπνο σε ένα φροντισμένο χώρο,δεν μπορείς να μην αναρωτηθείς: "τι είναι αυτό που κάνει εφικτή την ύπαρξη τέτοιων επιχειρήσεων,τι είναι αυτό που προάγει το φαγητό από απλή βιωτική ανάγκη σε κοινωνική εκδήλωση,με ποιόν τρόπο ο άνθρωπος κατόρθωσε να αντικαταστήσει το σπήλαιο με σύγχρονη κατοικία,το τομάρι του ζώου με ρουχισμό για κάθε εποχή,την ωμή τροφή με την τέχνη της μαγειρικής,ποιό είναι με άλλα λόγια το κίνητρο της προαγωγής του πολιτισμού"?
Η απάντηση έχει δοθεί εδώ και διακόσια και πλέον χρόνια απ'τον Adam Smith : "δε βασιζόμαστε στην καλή προαίρεση του κρεοπώλη,του ζυθοποιού,του φούρναρη για το γεύμα μας αλλά στην επιδίωξη του ατομικού του οφέλους. Απεύθυνόμαστε σ'αυτόν όχι επικαλούμενοι την ανθρωπιά αλλά τη φιλαυτία του,όχι στο όνομα των αναγκών μας αλλά του συμφέροντός του" ("It is not from the benevolence of the butcher,of the brewer,of the baker,that we expect our dinner,but from their regard to their own self-interest.We address ourselves not to their humanity,but to their self-love and never talk to them of our own necessities,but of their advantages".).Επιδιώκοντας ο καθένας το ατομικό του όφελος μέσα στην κοινωνία,προάγει-ακόμη κι αν δεν είναι αυτή η αρχική του πρόθεση-τους όρους της κοινωνικής επιβίωσης συνολικά.Αυτό υπονοεί και η περίφημη "αόρατος χειρ" ("...led by an invisible hand to promote an end which was no part of his intention").
Καλοδεχούμενες οι καλές προθέσεις,αλλά από μόνες τους δεν αρκούν.Μια κοινωνία καλών προθέσεων αδυνατεί να συντηρήσει ένα πολυτελές εστιατόριο διότι της λείπει το κίνητρο.Ακόμη περισσότερο,έχοντας υιοθετήσει μια συγκεκριμένη ηθική αντίληψη ενδεχομένως να απορρίπτει ως περιττή την αναγκαιότητα ύπαρξης μιας τέτοιας επιχείρησης.Έτσι όμως βαθμιαία φυλλοροούν οι αφορμές βελτίωσης των όρων της καθημερινότητας και ξανανοίγει ο δρόμος για την επιστροφή στο σπήλαιο...

2) Το πουρμπουάρ
Κυριακή πρωί στο "Σάββα" στην Αργυρούπολη για μπουγάτσα! Πάνω στον πάγκο,ο διαφανής κουμπαράς για τα πουρμπουάρ.Ο γιός μου ρωτάει να μάθει,του εξηγώ και ταυτόχρονα σκέφτομαι: τι σημαίνει άραγε το φιλοδώρημα (πουρμπουάρ) και από πού εκκινείται η ύπαρξή του? Μια πρώτη απάντηση είναι "από την καλοσύνη των πολιτών προς τους εργαζόμενους συμπολίτες τους".Η ερμηνεία έχει ηθική βάση και δεν με ικανοποιεί.Η ηθική είναι εξαιρετικά υποκειμενικός παράγοντας για να βασίσουμε την ανάλυσή μας πάνω του.Υπάρχει κατά τη γνώμη μου μεγάλη δόση αλήθειας στην άποψη πως"κάθε ηθική είναι βαθιά ωφελιμιστική" (Ludwig von Mises-Human Action). Ονομάζουμε κατά κόρον "ηθικό" ό'τι έχει αποδειχθεί σε τελική ανάλυση πως λειτουργεί προς όφελος του ατόμου ή των κοινωνιών.Ασφαλώς υπάρχει και η άλλη πλευρά της ηθικής,η μη-ωφελιμιστική,αυτή που καλεί σε ενέργειες αυτοθυσίας.Γι'αυτό,ας μην ξεφύγουμε στον ωκεανό των ηθικών ορισμών.
Πίσω απ'το πουρμπουάρ,υπάρχει η ίδια αρχή της επιδίωξης ατομικού οφέλους που προανέφερε ο Adam Smith.Δίνουμε φιλοδώρημα για να επιβραβεύσουμε έναν άνθρωπο για τις υπηρεσίες του,που σημαίνει τον ανταμοίβουμε γιατί μας εξυπηρέτησε.Για τον αντίστροφο λόγο, δε δίνουμε φιλοδώρημα σε έναν αγενή υπάλληλο,σε μια μη εξυπηρετική σερβιτόρα,σε έναν ακάθαρτο πωλητή.
Το φιλοδώρημα όμως λειτουργεί πλέον ως κίνητρο γι'αυτόν που το δέχεται ώστε να βελτιώνει διαρκώς τις υπηρεσίες του.Αυτό,μπορεί να μην ανήκε στις προθέσεις μας,κατέστη όμως "δια της αοράτου χειρός",απολύτως αληθές.
Τούτου δοθέντος,το φιλοδώρημα έχει έναν κοινωνικό ρόλο προαγωγής της ποιότητας της εργασίας τον οποίο και θα έπρεπε να ενισχύουμε.Για να μιλήσω πρακτικά,αν ένας πολίτης επιθυμεί να φιλοδωρήσει κάποιον εργαζόμενο με κάποιο ποσό πέραν του συμφωνημένου μισθού του,θα πρέπει να μπορεί να το πράξει,νόμιμα,σε οποιονδήποτε χώρο εργασίας (ιδιωτική επιχείρηση ή δημόσια υπηρεσία).Εννοείται πως το πουρμπουάρ θα είναι νόμιμο (με απόδειξη) και απολύτως προαιρετικό (θα το δίνει όποιος επιθυμεί,αν το επιθυμεί).Έτσι θα λειτουργήσει η αξιολόγηση των εργαζομένων στην πράξη,δίχως γραφειοκρατικές περικοκλάδες και επιτροπές αξιολόγησης αμφιβόλων κριτηρίων και διαβλητών διαδικασιών.
Ο γιατρός του ΕΣΥ που φροντίζει τους ασθενείς θα έχει τη δυνατότητα επιπλέον αμοιβής για το έργο του (επαναλαμβάνω προαιρετικής και νόμιμης).Ο συνάδελφός του που αδιαφορεί θα αρκείται στον κρατικό μισθό.Είναι απολύτως συμβατό με το ευρύτερο κοινωνικό συμφέρον,ο πιο παραγωγικός,ο πιο ευγενής,ο πιο πρόθυμος εργαζόμενος,σε κάθε τομέα δουλειάς,να μπορεί να αμείβεται περισσότερο από κάποιον που δεν έχει κανένα τέτοιο προσόν.Αν απορρίψουμε αυτή την αντίληψη επειδή δήθεν το κέρδος είναι "επάρατο" και επιστρέψουμε στον ισοπεδωτικό εξισωτισμό,αδικούμε τους εργατικούς προς όφελος των οκνηρών και διαιωνίζουμε την πρακτική του παράνομου χρηματισμού και της παροχής υπηρεσιών υπό συνθήκες ωμού εκβιασμού ("φακελάκια").
Δεν αντιμετωπίζεις όμως ένα κοινωνικό πρόβλημα προσπαθώντας ν'αλλάξεις την ανθρώπινη φύση,αλλά προσαρμόζοντάς το στα αδιαμφισβήτητα χαρακτηριστικά της: και η επιδίωξη του ατομικού κέρδους,η ωφελιμιστική ηθική,ανήκει αναμφίβολα σ'αυτά.

3) Η πινιάτα
Μεσημέρι σε παιδικό πάρτυ και έρχεται η στιγμή να σπάσει η πινιάτα! Η πινιάτα είναι ένα Μεξικάνικο έθιμο,πολύ αγαπητό στα παιδιά: μια πήλινη γαβάθα που κρέμεται από ένα σκοινί,γεμάτη λιχουδιές κι από κάτω τα πιτσιρίκια με ένα ξύλο να την χτυπούν με τη σειρά μέχρι ν'ανοίξει και το πολυπόθητο περιεχόμενο να χυθεί κάτω.
Πως έφτασε ένα Μεξικάνικο έθιμο να γιορτάζεται σε ένα Ελληνικό σπίτι? Μα ζούμε πια όλοι σ'ένα παγκόσμιο χωριό! Οι άνθρωποι ανταλλάσσουν γλώσσες,πληροφορίες,προιόντα,και- φυσικά- έθιμα! Κάποια απ'αυτά γίνονται αποδεκτά κι από άλλους ανθρώπους ή λαούς,ταιριάζουν στην αισθητική τους και-γιατί όχι-υιοθετούνται! Προσωπικά όχι μόνο δε βρίσκω τίποτε αρνητικό σ'αυτό,αλλά αντίθετα εκτιμώ πως συμβάλλει στη διανθρώπινη προσέγγιση,στην αλληλοκατανόηση των λαών,στην ανθρώπινη φιλία πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε εμπνευσμένη πολιτική ομιλία,οποιαδήποτε "παγκόσμια ημέρα",οποιαδήποτε καμπάνια των κρατών,των ΜΜΕ ή των διανοούμενων.
Το σπάσιμο της πινιάτας φέρνει έμπρακτα το Ελληνάκι δίπλα στο Μεξικανάκι εν μέσω γενικής ευωχίας: ισχυρότερη σχέση δεν μπορώ να φανταστώ!
Παγκοσμιοποίηση λοιπόν δε σημαίνει μόνο παγκόσμια κίνηση κεφαλαίων,αλλά και ιδεών,συναισθημάτων,παιχνιδιών,συνταγών μαγειρικής,εθίμων,χρωμάτων,μουσικής,πολιτισμού...
Όσο πιο ελεύθερη αυτή η διακίνηση,τόσο προάγεται η ανθρώπινη κατανόηση,τόσο εκλείπουν οι προκαταλήψεις που καλλιεργούν τα σχολικά εγχειρίδια και οι εθνικιστές πολιτικοί.
Ατενίζοντας το μέλλον,η ανθρωπότητα έχει δυο βασικές επιλογές: η πρώτη είναι η περιχαράκωση σε στερεότυπα εθνικής υπεροχής/ιδιαιτερότητας και η δεύτερη είναι το θαρραλέο άνοιγμα στον κόσμο και την ποικιλομορφία του.
Πιστεύω πως ο διεθνιστής του 21ου αιώνα δεν μπορεί παρά να είναι οπαδός της παγκοσμιοποίησης.
Ως τώρα η εθνική ταυτότητα παρεμπόδιζε τη διανθρώπινη κατανόηση.Είναι πια καιρός να ενταχθεί στο ευρύτερο κάδρο της ιδιότητας του Ανθρώπου και των δικαιωμάτων του.Αυτό ηχεί κάπως θεωρητικό,αλλά χάρη-και- στην πινιάτα, μπορούμε να το βιώσουμε...


Όπως και να'χει, ήταν ένα ενδιαφέρον Σαββατοκύριακο...

22/4/2013

Κάθε Πέμπτη,μετά τις μία!

"Όλους μας έφθειρε η ανέξοδη αγάπη"
                     (Τίτος Πατρίκιος)
               
"Όλους μας διέφθειρε ο άκοπος πλουτισμός"
                    (Στέφανος Μάνος)                    








Η παρακάτω διδακτική ιστορία,αποτελεί αναπαράσταση μιας εξομολογητικής αφήγησης που έλαβε χώρα πριν τρία καλοκαίρια.Εννοείται πως διαφυλάσσεται η ανωνυμία του αφηγητή...

Ήταν ένα ζεστό βράδυ του Ιουνίου,στην πρώτη ζέση του θέρους.Ένα ανάλαφρο θρόισμα ζεστού αέρα στέγνωνε τον ιδρώτα απ'τα καταπονημένα κορμιά,αλλά ταυτόχρονα επιβάρυνε την ήδη σχεδόν βασανιστική ζέστη.Η βραδιά στη μεγαλούπολη καλούσε για παραθαλάσσια έξοδο προς αναζήτηση δροσιάς.

Η ιατρική συντροφιά στην "Ιθάκη"-πολυτελές εστιατόριο στο "λαιμό" της Βουλιαγμένης για τους αδαείς-είχε από ώρα έρθει στο κέφι! Το εξαιρετικό "κυρίως" ψάρι,τα θαλασσινά ορεκτικά,το ρέον αλκοόλ και η αίσθηση της καλοκαιρινής ραστώνης,σε συνδυασμό με την κολακευμένη ματαιοδοξία των συνδαιτημόνων, απέπνεαν μια διάθεση εξομολογητική, εν είδει αναπολήσεως του "επιτυχημένου βίου" τον οποίο θεωρούσαν πως είχαν πια εξασφαλίσει πέραν πάσης αμφιβολίας.
Ας μην ξεχνάμε και το κλίμα της εποχής.Μπορεί ο τότε πρωθυπουργός "ΓΑΠ" να είχε προσφύγει στο ΔΝΤ,λίγοι όμως είχαν κατανοήσει το νόημα της πράξης.Άλλωστε,η σχετική ανακοίνωση είχε γίνει στο ειδυλλιακό Καστελλόριζο και το τοπίο δεν προδιέθετε αρνητικά.Για πολλούς άλλωστε από τους Έλληνες εκείνου του καιρού,ο όρος "Καστελλόριζο" παρέπεμπε στις αστακομακαρονάδες του ομώνυμου εστιατορίου.Η Ελλάδα συνέχιζε να λικνίζεται γαλήνια στο πέπλο της δάνειας ευδαιμονίας της.Το ΠΑΣΟΚ ήταν "εδώ ενωμένο δυνατό",η ΝΔ διατελούσε υπό πένθος για την ήττα-αποχώρηση του "Βούδα της Ραφήνας",ο ΣΥΡΙΖΑ προσπαθούσε να υπερβεί το 3%,ο Μάνος το 1,5% και η παρέα των ιατρών μας απολάμβανε τη σφυρίδα της.Το μόνο που έμεινε από τότε απαράλλαχτο είναι η επιδίωξη του φίλου μου του Μάνου,αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία...

Η παρέα λοιπόν,διατελούσε εν ευθυμία.Δε θυμάμαι πως το έφερε η κουβέντα κι ο αφηγητής-συνδαιτημόνας,αναπόλησε τον τρόπο πρόσληψής του στο ΙΚΑ.Ανακαλώ την αφήγησή του:

"Ήταν αρχές της δεκαετίας του "80,είχα μόλις ανοίξει το ιατρείο και πάλευα για το μεροκάματο.Κάποια μέρα,είχα κατέβει στο κέντρο για δουλειές και συνάντησα στην Ομόνοια ένα παλιό μου γνωστό.Μετά τις πρώτες κουβέντες με ρώτησε για τη δουλειά μου.
-Παλεύω να τα φέρω βόλτα.
-Ρε συ,θες να μπεις στο ΙΚΑ?
-Δεν ξέρω...είχα κάνει αίτηση αλλά δε μου απάντησαν...γίνεται?
-Μα και βέβαια ρε! Ετοίμασέ μου μια αίτηση και θα τη δώσω εγώ κατευθείαν στον Άκη να την υπογράψει.Μόνο που πρέπει να μου τη φέρεις Πέμπτη,μετά τις μία η ώρα!
-Γιατί έτσι?
Ο φίλος πήρε ύφος πονηρό και μου εξήγησε συνωμοτικά: μετά τις μία κλείνουμε τις πόρτες στο υπουργείο,βάζουμε μουσικούλα,ανοίγουμε κανένα ουίσκυ,ρίχνουν και οι κοπέλες κανένα χορό και τον ανεβάζουμε τον Άκη σε άλλη διάσταση.Ό'τι του πάμε εκείνη την ώρα το υπογράφει!

Έτσι κι έγινε.Πέμπτη μετά τις μία ο Άκης υπέγραψε την αίτηση-αφού πρώτα ρώτησε αν ο ενδιαφερόμενος είναι "δικός μας"-και ο γιατρός βρέθηκε στο ΙΚΑ.
Το πως πλούτισαν οι γιατροί του ΙΚΑ,είναι μια άλλη ιστορία γνωστή λίγο-πολύ και σχετιζόμενη με την υπερτιμολόγηση των φαρμάκων και την εκτόξευση της φαρμακευτικής δαπάνης στη χώρα...

Αυτή την ιστορία τη θυμήθηκα με αφορμή ένα πρόσφατο αίτημα ανανέωσης της σύμβασης έργου ιατρών του ΙΚΑ.Μου είναι αδιάφορο αν θα ικανοποιηθεί ή όχι.Αυτό για το οποίο είμαι βέβαιος είναι πως,τόσο αυτοί,όσο και οι προηγούμενοι,αλλά και οι επόμενοι και γενικότερα όλοι όσοι περάσαμε κάποτε από το ΙΚΑ,είτε παραμείναμε είτε όχι,ήμασταν όλοι κατηγορίας "κάθε Πέμπτη,μετά τις μία"!
Η διαφορά είναι πως τότε όποιος έμπαινε στο ΙΚΑ πλούτιζε,τώρα είναι απλά ένας τρόπος επιβίωσης (βλέπετε οι εποχές άλλαξαν και η αστακομακαρονάδα εξέλιπε).

Προσωπικά,κατανοώ του καθενός την προσωπική επιλογή,τις αγωνίες,τα αδιέξοδα.
Είμαι υπέρ ενός συστήματος πρωτοβάθμιας περίθαλψης ανοιχτού προς όλους τους γιατρούς που επιθυμούν να ενταχτούν σ'αυτό δίχως εξαιρέσεις,απολύτως διαφανούς,με απόλυτη ελευθερία των ασφαλισμένων να επιλέγουν το γιατρό της αρεσκείας τους.Το κράτος μπορεί να εκδώσει συγκεκριμένο τιμολόγιο αποζημίωσης για κάθε ιατρική πράξη και από κει κι έπειτα κάθε γιατρός εκδίδει το δικό του τιμολόγιο και ο ασφαλισμένος καλύπτει τη διαφορά.
Διαφάνεια,ανταγωνισμός,ελεύθερη επιλογή γιατρού: ιδού τα ελάχιστα προαπαιτούμενα ενός αποτελεσματικού συστήματος πρωτοβάθμιας υγείας για όλο τον πληθυσμό! Ούτε γραφειοκρατικές αγκυλώσεις,ούτε ολιγοπωλιακές πρακτικές,ούτε συναλλαγές κάτω απ'το τραπέζι,ούτε "κάθε Πέμπτη,μετά τις μία",ούτε άκοπος πλουτισμός των ολίγων εκλεκτών σε βάρος της κοινωνίας...
Ένα ανοιχτό σε όλους,προσβάσιμο σε όλους και διαφανές σύστημα πρωτοβάθμιας υγείας!

Δυστυχώς,η πλειοψηφία των συνδικαλιστών,δεν επιθυμεί τέτοιες λύσεις.Προτιμά τα κλειστού τύπου συστήματα,στα οποία εισέρχονται "κάθε Πέμπτη,μετά τις μία" οι ολίγοι εκλεκτοί και θησαυρίζουν συναλλασσόμενοι κάτω απ'το τραπέζι.Ίσως επειδή οι συνδικαλιστές μας είναι ήδη "εντός",έχουν ήδη προηγηθεί στις "Πέμπτες μετά τις μία"...
Το ίδιο επιδίωκε και το κομματικό-πελατειακό κράτος με τους κομματάρχες που το λυμαίνονταν εξαγοράζοντας ψήφους με αντάλλαγμα "μια Πέμπτη,μετά τις μία"!
Είναι ίσως ευτύχημα πως η χρεοκοπία απογύμνωσε πλήρως τη διαφθορά της συναλλαγής αυτής και ανέδειξε τον αντικοινωνικό της χαρακτήρα.
Τώρα,εκ των πραγμάτων,το κόστος της πρωτοβάθμιας περίθαλψης μετακυλίεται (σιωπηρά,διότι δε "συμφέρει" να το λέμε) στους ασφαλισμένους.Θα χρειαστεί κάποιο χρονικό διάστημα για να εκλείψουν οι αγκυλώσεις που καλλιεργήθηκαν τα προηγούμενα τριάντα χρόνια.Οι ασφαλισμένοι θα αρχίσουν να ψάχνουν γιατρό και όχι "τζάμπα συνταγογράφο",αναζητώντας λύση στο πρόβλημα υγείας τους και όχι "τζάμπα εξυπηρέτηση".Η υγεία θα επανακτήσει τη σημασία που οφείλει καθένας να της αποδίδει,παύοντας να είναι η εύκολη "τζάμπα λύση".Οι γιατροί θα επικεντρωθούν στην ιατρική και όχι στη συναλλαγή με τις φαρμακευτικές εταιρείες.
Ασφαλώς αυτά θα πάρουν χρόνο και θα απαιτήσουν επώδυνες προσαρμογές από όλους (γιατρούς και ασφαλισμένους).Ας μην ξεχνάμε πως είμαστε μια χρεοκοπημένη χώρα.

Προτιμώ πάντως την επώδυνη μεταβολή από την παρελθούσα σήψη!
Το μέλλον θα δείξει...

3/4/2013

ΟΛΜΕ και Master Chef

http://olmesch.wordpress.com/2013/02/19/15-02-2013-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AC%CE%BD%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B7%CE%B3%CE%B5%CF%83%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF/

Η ανακοίνωση της ΟΛΜΕ αναφέρει ξεκάθαρα: "είμαστε αντίθετοι στη σύνδεση της αξιολόγησης του εκπαιδευτικού με τη μισθολογική του εξέλιξη".
Με λίγα λόγια το συνδικαλιστικό όργανο των εκπαιδευτικών δε συμφωνεί να ανταμείβονται οι καθηγητές που αξιολογούνται ως ικανότεροι.Επειδή αυτή η άποψη χρήζει διαφόρων ερμηνειών,η ΟΛΜΕ σπεύδει να προσθέσει στην ίδια ανακοίνωση: "είμαστε αντίθετοι στη διετή παραμονή-ποινή στον ίδιο βαθμό των συναδέλφων που θα κριθούν ανεπαρκείς".
Συνδυάζοντας λοιπόν τις δυο αυτές απόψεις,το συμπέρασμα είναι αναπόφευκτο.Η αξιολόγηση δεν πρέπει -κατά την ΟΛΜΕ- να αποτελεί κριτήριο ανταμοιβής! Ο καλύτερος δεν πρέπει να ανταμείβεται παραπάνω απ'τον λιγότερο καλό! Η ποιοτική υπεροχή δεν πρέπει να επιβραβεύεται!
Μήπως η ΟΛΜΕ κατά βάθος δε διαφωνεί με την επιβράβευση των ικανότερων,αλλά ζητά μισθολογικό εξισωτισμό για λόγους δημοσιονομικής κρίσης?
Κάθε άλλο: "είμαστε αντίθετοι στη μισθολογική καθήλωση που προβλέπει ο νόμος 4024/11"...
Με λίγα λόγια,η ΟΛΜΕ είναι αντίθετη στη μισθολογική επιβράβευση των ικανότερων και προκρίνει τις συλλογικές μισθολογικές αυξήσεις ("ωριμάνσεις" στη γλώσσα του συνδικαλισμού).
Λεφτά λοιπόν ζητά η ΟΛΜΕ για "τα μέλη της" (sic) δίχως να την ενδιαφέρει η ποιότητα των μελών της...
Η ανακοίνωση φιλοξενείται στην ιστοσελίδα της ΟΛΜΕ,την οποία κοσμεί και μια θυμωμένη κουκουβάγια με υψωμένη τη φτερούγα και απειλητικές διαθέσεις (απέναντι σε ποιούς άραγε)?


"Τα πιάτα σας ήταν εξαιρετικά,οπότε είμαστε υποχρεωμένοι,προκειμένου να επιλέξουμε το καλύτερο,να επικεντρωθούμε στις λεπτομέρειες"
(Οι κριτές στο Master Chef αναλύουν το σκεπτικό της αξιολόγησης των διαγωνιζομένων).

Στο δημοφιλές αυτό τηλεοπτικό παιχνίδι,η αξιολόγηση των διαγωνιζομένων είναι συνεχής,καθημερινή,εξαντλητική και με έμφαση στην παραμικρή λεπτομέρεια.
Ο ικανότερος συνεχίζει,ο λιγότερο ικανός φεύγει απ'το παιχνίδι.Ο ικανότερος ανταμείβεται με την παράταση της διαμονής του, ο λιγότερο ικανός υφίσταται τη δυσάρεστη συνέπεια της αποχώρησης.
Στο τέλος,ένας θα είναι ο νικητής και ο κατά τεκμήριο ικανότερος.

Νομίζω πως η ΟΛΜΕ και το Master Chef ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους!
Η μεν κινείται στο σύμπαν της προσοδοθηρικής απαίτησης,του βίαιου επί τα χείρω εξισωτισμού,της άρνησης της ποιοτικής αναβάθμισης.Συμπυκνώνει τη νοοτροπία της μετριότητας που έχει επίγνωση των ορίων της και τρέμει την αποκάλυψή τους.Προσωποποιεί τη ζηλοφθονία του ανεπαρκούς απέναντι στον άριστο.Καταριέται την αξιολόγηση,τη δοκιμασία ανάδειξης των ικανών,αρνείται κάθε υπερέχοντα εν ονόματι της συλλογικής ισοπέδωσης.Συντρίβει το άτομο και τις ικανότητές του,μέσα στο συνδικαλιστικό πολτό της συλλογικότητας.Απαρνούμενη τη μαθητεία των μελών της αυτοκαταργείται : πώς γίνεται καθηγητές που κρίνουν τους μαθητές,να αρνούνται εμπράκτως τη διαδικασία της μαθητείας? Η συνδικαλιστική ιδιότητα εκφυλίζει τη διδασκαλική,αλλά η ΟΛΜΕ δεν ενοχλείται. Έχει αυτοπροσδιοριστεί ως αυστηρός θεματοφύλακας κεκτημένων,ο ρόλος του εκπαιδευτικού της είναι πολύ μικρός για να τον καταδεχτεί!
Η ΟΛΜΕ "είναι αντίθετη",σε κάθε επιχειρούμενη αξιολόγηση,το ανακοινώνει με κάθε τρόπο.
Είναι επίσης θυμωμένη η ΟΛΜΕ,το δείχνει και η κουκουβάγια της,που "κάποιοι" τολμούν να της ζητήσουν αξιολόγηση.
Ο κόσμος της ΟΛΜΕ,είναι ο θυμωμένος κόσμος του συντεχνιακού σοσιαλισμού (guild socialism).
Παρέχει αμφίβολης ποιότητας υπηρεσίες,οργισμένους εκπροσώπους και ανύπαρκτη καινοτομία.

Το Master Chef ανήκει στον κόσμο που δε φοβάται να δείξει τις γνώσεις του,να πειραματιστεί πάνω σε νέες ιδέες,να δοκιμάσει,να κρίνει,να αξιολογήσει και να αξιολογηθεί,να αναλάβει πρωτοβουλίες,να αποτύχει και να επωμιστεί την ευθύνη ή να επιτύχει και να δρέψει τον καρπό της ανταμοιβής.Τα μέλη του ανταγωνίζονται μεταξύ τους και μέσα απ'την αμοιβαία άμιλλα αναπτύσσουν τεχνικές δεξιότητες που τα βελτιώνουν και κοινωνικές αρετές που τα αναδεικνύουν: σεβασμό στο συμπαίχτη/συμπολίτη,υπευθυνότητα απέναντι στην κοινή προσπάθεια της ομάδας (κοινωνική ευθύνη),αυτοπειθαρχία και διαρκή τελειοθηρία μέσα από ειλικρινή αυτοκριτική διάθεση.Δε λείπουν φυσικά οι ανεπάρκειες (τεχνικές ή προσωπικές),οι εντάσεις,οι αντεγκλήσεις,μιλάμε για ανθρώπινη κοινότητα όχι για ιδεατή αγγελική κοινωνία.Αλλά στο τέλος-χάρις στο πνεύμα που περνάει η ομάδα των κριτών/παιδαγωγών-το κλίμα που διαμορφώνεται είναι ιδεατά αξιοκρατικό! Οι αποτυχόντες αναγνωρίζουν αυτοκριτικά τα όριά τους,η γενική αίσθηση είναι πως "δίκαια προχωρά αυτός που επιλέχθηκε".Είναι τόσο εξαντλητικά λεπτομερής η αξιολόγηση που σχεδόν αβίαστα εγγυάται την αξιοπιστία του εγχειρήματος.
Ο κόσμος του Master Chef παράγει ανθρώπους τεκμηριωμένα ικανότερους απ'όταν ξεκίνησαν,αδιαπραγμάτευτα ευγενείς (έστω και από επαγγελματική υποχρέωση) και συχνά χαμογελαστούς (τουλάχιστον σε σχέση με το μέσο εκπρόσωπο της ΟΛΜΕ).
Είναι ο κόσμος που προυποθέτει την προσωπική αγωνία και την επίπονη προετοιμασία πριν από οποιαδήποτε "απαίτηση ανταμοιβής".Ο κόσμος που γνωρίζει πως το αποτέλεσμα της δουλειάς του κρίνεται κάθε μέρα απ'τον υπέρτατο κριτή: τον πολίτη-καταναλωτή.Ο κόσμος που επιδιώκει την καινοτομία και τη διαρκή βελτίωση για να κρατήσει τον καταναλωτή ευχαριστημένο,αντί να απαιτεί από το απρόσωπο κράτος ανταμοιβή για το "υψηλό του λειτούργημα" που αρνείται να θέσει υπό τον έλεγχο του "κοινού".
Το Master Chef είναι ο κόσμος του ελεύθερου ανταγωνισμού,ο κόσμος του καινοτόμου,φιλελεύθερου καπιταλισμού.Παράγει επαγγελματίες που ικανοποιούν τις απαιτήσεις των καταναλωτών και προάγουν την καθημερινότητά τους.

Ακόμη και στο πεδίο των ανθρώπινων σχέσεων,ο δήθεν απάνθρωπος ανταγωνισμός του Master Chef έχει δημιουργήσει δεσμούς ανθρώπινης φιλίας ανάμεσα σε αρκετούς (φυσικά όχι όλους) από τους συμμετέχοντες.Δεν είμαι διόλου βέβαιος πως πίσω απ'τη διαφημισμένη "συναδελφική αλληλεγγύη" των συνδικάτων υπάρχουν αντίστοιχης ειλικρίνειας φιλίες.

Ο κόσμος της ΟΛΜΕ είναι αυτοαναφορικός,διαφημίζει τον κοινωνικό του ρόλο ενώ στην πράξη τον απαρνείται.
Αυτός του master chef επικαλείται την ατομική βελτίωση,για να προσφέρει τελικά στην κοινωνία.
Η ΟΛΜΕ απαιτεί συνεχώς πόρους για να βελτιώσει το έργο της.
Το master chef ζητά απ'τους παίχτες,με συγκεκριμένα υλικά,να δώσουν τον καλύτερό τους εαυτό.
Η ΟΛΜΕ προκρίνει ανθρώπους φοβικούς απέναντι στον ανταγωνισμό,καχύποπτους στην καινοτομία,θυμωμένους.
Το master chef  ανθρώπους καινοτόμους,δημιουργικούς,σίγουρους για τις ικανότητές τους.
Η ΟΛΜΕ φοβάται την αξιολόγηση διότι δεν μπορεί να τη χειριστεί.
Το master chef την επιζητά,γιατί γνωρίζει πως σημασία έχει η προσπάθεια και πως ακόμη κι αν δεν είσαι πρώτος,έχεις ρόλο και θέση στην κοινωνία.

Η ζωή φυσικά είναι πολυπλοκότερη από ένα τηλεοπτικό παιχνίδι.Και πολλές φορές "θα σου καεί το φαγητό" όσο κι αν έχεις βάλει τα δυνατά σου.Αρκεί να'χεις τη διάθεση να ξαναπροσπαθήσεις.
Η ζωή επίσης είναι κατά κανόνα πιο εύθυμη απ'όσο την παρουσιάζουν οι θυμωμένοι συνδικαλιστές καθώς προσπαθούν να πείσουν για την "αδικία που βιώνουν".Αρκεί ν'απομακρύνεσαι που και που απ'το θόρυβο των συνθημάτων.

Νομίζω πως μια καλή συνταγή -μια και μιλάμε για master chef- είναι να εμπιστεύεσαι περισσότερο τις χαμηλές φωνές και τις χαμηλές φωτιές.
Κι ακόμη καλύτερα,να φτιάχνεις κάθε μέρα τις δικές σου συνταγές...

15/3/2013

Η αναπόφευκτη κατήχηση

http://www.tanea.gr/news/greece/article/5003761/h-diabrwsis-twn-paidwn/

Πριν από λίγες μέρες ο τύπος παρουσίασε την πληροφορία πως η "Χρυσή Αυγή" πρόκειται να επιδοθεί σε κατήχηση των ελληνοπαίδων.Η είδηση προκάλεσε τη συντονισμένη διαμαρτυρία πολλών αντιπάλων κομμάτων,των ΜΜΕ,εκπροσώπων πολιτών και ποικίλων οργανώσεων.

Έχω από αρκετόν καιρό σημειώσει πως το αποτρόπαιο δεν το αντιμετωπίζεις ξορκίζοντάς το αλλά κοιτάζοντάς το κατάματα με θάρρος. Δυστυχώς,η κοινωνία μας,απέναντι στο αποτρόπαιο που προσωποποιεί η Χ.Α,έχει επιλέξει την οδό της υστερικής διαμαρτυρίας ή του υστερόβουλου αρνητισμού.Η άρνηση (ή μήπως αδυναμία?) του πολιτικού συστήματος,της κοινωνίας των πολιτών,των επιστημόνων,των σκεπτόμενων ανθρώπων,να επιχειρηματολογήσουν έναντι της Χ.Α,έχει μοιραία ρίξει το βάρος ανάσχεσής της στα ΜΜΕ.Τα τελευταία,στερούμενα επιχειρημάτων και έχοντας εθίσει το κοινό (και εθιστεί τα ίδια) σε εξ αντανακλάσεως στερότυπες αντιδράσεις,αναπαράγουν το αδιέξοδο.Υστερικές κραυγές ("πρόκληση","σοκ","σχέδια ντροπής") και επίμονη (αντιδεοντολογική και πολιτικά ελέγξιμη) λογοκρισία των εκπροσώπων της Χ.Α,οι οποίοι πεισματικά παραμένουν απρόσκλητοι από τα τηλεοπτικά πάνελ (αυτό δε συνιστά δημοκρατική συμπεριφορά από πλευράς δημοσιογράφων,αλλά υπακοή σε φορμαλιστικά στερεότυπα politically-correct δημοσιογραφίας).

Πολύ φοβάμαι,διαβάζοντας την επιχειρηματολογία όσων εθίγησαν από τις προθέσεις της Χ.Α,πως η νοοτροπία της μη-ανοχής απέναντι στην αντίθετη άποψη,έχει διαποτίσει ευρύτατα κοινωνικά στρώματα.Σε τέτοιο βαθμό,ώστε η Χ.Α να αποτελεί συχνά,το ανεστραμμένο είδωλο παρόμοιων ολοκληρωτικών απόψεων που εμφιλοχωρούν σε ποικίλους πολιτικούς χώρους.Υπό αυτή την έννοια,πριν επικρίνουμε τη Χ.Α,πρέπει -για να παραφράσω ένα σύνθημα του γαλλικού Μάη- "να ξεριζώσουμε το χρυσαυγίτη που κουβαλάμε μέσα μας".
Υπερβολικό? Ας δούμε ορισμένες θέσεις μη-χρυσαυγιτών,από το άρθρο των "Νέων":

1) Η οικογένεια δεν έχει το δικαίωμα να οδηγεί τα παιδιά σε παράλληλες ομάδες εκπαίδευσης που αμφισβητούν τον ρόλο του σχολείου και τους θεσμούς της οργανωμένης κοινωνίας, λένε στα «ΝΕΑ» ακαδημαϊκοί σχολιάζοντας την κατήχηση μαθητών ηλικίας 6-10 ετών που έχει ξεκινήσει η Χρυσή Αυγή. Οποιαδήποτε τέτοια απόπειρα, σύμφωνα με τους ειδικούς, απομονώνει τα παιδιά από τους συνομηλίκους τους.

Ποιός νομιμοποιείται να κηρύττει την αυθεντία των θεσμών? Η αποδοχή του ρόλου των θεσμών και της σημασίας τους για την κοινωνική συμβίωση,πρέπει να είναι προϊόν κριτικής αποτίμησης και αποδοχής τους,από πλευράς των ατόμων και όχι ex cathedra διακήρυξης του υποτιθέμενου "αλάθητου" της κοινωνικής οργάνωσης.Με απλά λόγια,πρέπει να πείσουμε με επιχειρήματα τους πολίτες πως οι θεσμοί είναι χρήσιμοι και όχι να διακηρύξουμε τη μη-αμφισβήτησή τους! Άλλωστε υπάρχουν πολίτες που θεωρούν πως οι θεσμοί (γενικά) ή κάποιοι θεσμοί (ειδικότερα) έχουν αρνητικές επιπτώσεις σε ό'τι οι ίδιοι εκτιμούν ως ιδεατή κοινωνική εξέλιξη. Το ΚΚΕ και ευρύτατο τμήμα της Αριστεράς,αμφισβητεί για παράδειγμα το θεσμό του αστικού κοινοβουλίου,ως αντιδραστικό! Οι Αναρχικοί αμφισβητούν κάθε κοινωνικό θεσμό ως "ενεργούμενο της κρατικής καταστολής"! Οι παραθρησκευτικές οργανώσεις αμφισβητούν όσους πολιτειακούς θεσμούς εκτιμούν πως στρέφονται ενάντια σε ό'τι θεωρούν "ιερό και απαραβίστο"!
Η αμφισβήτηση των θεσμών του κράτους όχι μόνο είναι εύλογη (ως προϋπόθεση της κριτικής του αποτίμησης),όχι μόνο πρέπει να είναι ενεργός (ως παράγοντας διαρκούς αποτίμησης της κοινωνικής τους επίπτωσης),αλλά υφίσταται ήδη στην Ελληνική κοινωνία εδώ και δεκαετίες από διαφορετικούς ιδεολογικο-πολιτικούς χώρους! Είναι τουλάχιστον υποκριτικό να την ανακαλύπτουμε και να τη στηλιτεύουμε, μόλις επιχειρείται εκ μέρους της Χ.Α!


2) «Καμία πολιτική οργάνωση δεν έχει το δικαίωμα να χειραγωγεί το μυαλό και την ψυχή μικρών παιδιών, ιδιαίτερα όταν αυτή είναι φορέας μισαλλόδοξων μηνυμάτων και ιδεών. Την Ιστορία αυτού του τόπου τη διδάσκονται τα παιδιά στα σχολεία και πουθενά αλλού», δήλωσε ο υφυπουργός Παιδείας Θεόδωρος Παπαθεοδώρου.

Ο υφυπουργός λοιπόν αποκηρύσσει τη διδασκαλία της Ιστορίας από άλλους φορείς πέραν των σχολείων! Προφανώς,ό'τι δεν εμπίπτει στη "διδακτέα ύλη Ιστορίας" δεν επιτρέπεται να διδάσκεται! Με άλλα λόγια,αυτό που επιτρέπεται να διδάσκεται είναι μόνο ό'τι έχει την έγκριση του επίσημου κράτους! Θαυμάστε "δημοκρατική" αντίληψη πολιτικού ο οποίος καμαρώνει πως ανήκει στο "δημοκρατικό τόξο του κοινοβουλίου"! Το ενδεχόμενο το Κράτος να τελεί υπό καθεστώς ολοκληρωτισμού και να αστυνομεύει την παρεχόμενη γνώση και τις πηγές πληροφόρησης των πολιτών,προφανώς δεν απασχόλησε τον υφυπουργό ή δεν ήταν αρκετό να άρει τη βεβαιότητά του για την αναγκαιότητα "αποκλειστικότητας του Κράτους στη διδασκαλία της ιστορίας"! 
Ειλικρινής είναι ο υφυπουργός: δίχως το Κρατικό μονοπώλιο στην Ιστορική διδασκαλία,δεν μπορεί κανένα Κράτος να οικοδομήσει τους εθνικούς μύθους που χρειάζεται για τη νομιμοποίησή του.Ολόκληρη η διδασκαλία είναι προσανατολισμένη σ'αυτό το στόχο.Οι πολίτες στα σχολεία μαθαίνουν πάντοτε πως στην πορεία της ιστορίας το έθνος τους υπήρξε πάντοτε "υπερέχον","ξεχωριστό",ενίοτε και "επιλεγμένο απ'το Θεό ή απ'το Πεπρωμένο,για να κυριαρχήσει".Στις πολεμικές συγκρούσεις υπήρξε "εν δικαίω",σχεδόν πάντοτε "αμυνόμενο" απέναντι σε επίβουλους εχθρούς και ποτέ "επιτιθέμενο αναιτίως".Οι νίκες του έθνους αποτελούν πάντοτε "μεγαλειώδη κατορθώματα" που συγκλονίζουν την υφήλιο (sic) ενώ οι σποραδικές ήττες,οφείλονται κατά κανόνα σε "προδότες" που τους αξίζει μόνο περιφρόνηση ή κρεμάλα!
Τα σχολικά εγχειρίδια όλων των κρατών καλλιεργούν λίγο-πολύ αυτά τα στερεότυπα εθνικού μεγαλείου.Δεν είναι τυχαίο πως,στη σχολική διδαχή της Ιστορίας και των Θρησκευτικών,έχουν επισημανθεί οι περισσότερες αιτίες για την καλλιέργεια της μισαλλοδοξίας και της αμοιβαίας καχυποψίας ανάμεσα στους ανθρώπους.
Προφανώς,ο δημοκράτης υφυπουργός δεν ενοχλείται απ'αυτά όταν αξιώνει την αποκλειστικότητα της διδασκαλίας από τους φορείς των οποίων-τυχαία?-είναι πολιτικός προϊστάμενος.
Αλλά τότε,σε τι ακριβώς διαφέρει η αντίληψή του απ'την αντίστοιχη της Χ.Α?

3)  «Αυτές οι ομάδες δεν είναι ούτε πρόσκοποι ούτε Κατηχητικό της Εκκλησίας. Δεν είναι τίποτα το θεσμοθετημένο».

Άρα κάθε θεσμοθετημένη κατήχηση είναι θεμιτή! Αρκεί η Κρατική σφραγίδα για να νομιμοποιηθεί στη συνείδηση της καθηγήτριας Σχολικής Παιδαγωγικής του Α.Π.Θ,η οποία ζητά την παρέμβαση του Υπουργείου και του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου! Ζητά λοιπόν απερίφραστα τη λογοκρισία,την απαγόρευση του κατηχητικού της Χ.Α,επειδή δε διαθέτει κρατική αναγνώριση! Μα είναι επιχειρηματολογία κριτικής αντιμετώπισης του φασισμού αυτή? Κι αν αύριο,το επίσημο κράτος αποκτήσει ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά και επικυρώσει κατηχητικά της αρεσκείας του,όλα θα είναι εντάξει? Οχυρωνόμενη πίσω από φορμαλισμούς,η καθηγήτρια αποφεύγει να μιλήσει για το περιεχόμενο των κατηχητικών.
Αγνοεί πως σε αρκετά εκκλησιαστικά κατηχητικά καλλιεργείται συστηματικά η μισαλλοδοξία και ο θρησκευτικός φανατισμός?
Ή μήπως,στις κρατικά αναγνωρισμένες κομματικές νεολαίες το κλίμα είναι διαφορετικό? Η ΚΝΕ διδάσκει την "πάλη των τάξεων",κάποιοι άλλοι πιο προχωρημένοι το "ταξικό μίσος".Υπάρχουν και τα συγκοινωνούντα δοχεία που επωάζουν τον "πόλεμο στο κεφάλαιο" μαζί με το φθόνο για τους πλούσιους που "θα στερηθούν την επουράνια βασιλεία"...
Η κρατική αναγνώριση δεν εξαλείφει τη μισαλλοδοξία αγαπητή καθηγήτρια!
Η μισαλλοδοξία είναι εδώ χρόνια τώρα,δεν την ανακάλυψε η Χ.Α, απλώς διεκδικεί κι αυτή το μερίδιό της.


Είναι προφανές πως με τέτοιους "δημοκράτες-κατήγορους",η Χ.Α, δε χρειάζεται συνήγορους. 
Η κουλτούρα της μη ανοχής είναι κυρίαρχη.Οι επικριτές της Χ.Α εμφορούνται απ'αυτήν την κουλτούρα, σε μεγάλο δυστυχώς βαθμό.Η Χ.Α παίζει εντός έδρας και οι θεατές είναι από χρόνια εθισμένοι σ'αυτού του είδους το σπορ.Η διαλλακτική επιχειρηματολογία,ο στέρεος κριτικός λόγος,το ψυχικό σθένος απέναντι στο φανατισμένο εκπρόσωπο του μίσους,όλα αυτά που θα'πρεπε να μας διαχωρίζουν απ'τη χρυσαυγή,ψάχνουμε να τα βρούμε μέσα μας και -μάταια- στους αυτοαποκαλούμενους δημοκράτες πολιτικούς.Η χρυσαυγή κολακεύει το απάνθρωπο μέσα μας υποδαυλίζοντας τα χειρότερά μας ένστικτα και το φαρισαϊκό πολιτικό σύστημα το βάζει στα πόδια κραυγάζοντας "κλέφτης"!

Υπάρχει όμως και το ζήτημα της κατήχησης.
Τι είναι κατήχηση?
Μια απόπειρα ορισμού της δίνεται εδώ http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%AE%CF%87%CE%B7%CF%83%CE%B7&dq=

Ενδιαφέρον στοιχείο είναι το ό'τι η "κατήχηση" στην ευρύτερη σημασία της γίνεται συνώνυμη του "προσηλυτισμού".Και πράγματι,η επίμονη και συνεχής προώθηση/υποστήριξη/ευμενής παρουσίαση συγκεκριμένων απόψεων που αποσκοπεί στην υιοθέτησή τους από πλευράς του κοινού,είναι το ίδιο πράγμα,όπως κι αν την ονομάσουμε:"κατήχηση","προσηλυτισμό","προπαγάνδα","διαφώτιση","διάπλαση" κ.ο.κ

Δεκάδες προβληματισμοί μπορούν να διατυπωθούν εν είδει ερωταποκρίσεων:

-Μπορούν τα παιδιά μας να αποφύγουν την κατήχηση?
-Ναι,εφόσον αυτή προϋποθέτει την ένταξή τους σε συγκεκριμένο περιβάλλον (εκκλησιατικά κατηχητικά,κομματικές νεολαίες κλπ)

-Μήπως όμως η υποχρεωτική ένταξή τους στο σχολικό περιβάλλον τα εκθέτει σε κάποιου είδους κατήχηση?
-Το ερώτημα έχει βάση και μπορεί να υποστηριχθεί απ'το περιεχόμενο της διδασκαλίας της ιστορίας και των θρησκευτικών,αλλά και των σχολικών εορτών ("28η Οκτωβρίου","Πολυτεχνείο","25η Μαρτίου").

-Μήπως τότε η εκπαίδευση θα έπρεπε να είναι προαιρετική για κάθε παιδί?
-Θεωρητικά ναι,στην πράξη εγείρονται πρακτικά ζητήματα στοιχειώδους διδασκαλίας.

-Αλλά τότε,δε θα υφίσταντο τα παιδιά εξ ολοκλήρου οικογενειακή κατήχηση?
-Αναπόφευκτα...

-Και τι μας "εγγυάται" πως η οικογένεια δε θα είναι εξίσου μισαλλόδοξη με τη χρυσαυγή?
-Τίποτε δυστυχώς,τα διλήμματα πολλαπλασιάζονται...

-Μήπως τότε θα έπρεπε το Κράτος να παρακολουθεί τις οικογενειακές συζητήσεις?
-Κιμ-Γιονγκ Ουν άσε τα αστεία και πήγαινε να παίξεις με τους πυραύλους σου...


Για να κλείσουμε το θέμα (αδιέξοδο για άλλη μια φορά) ίσως πρέπει,μια που μιλάμε για τα παιδιά,να ρωτήσουμε τη δική τους γνώμη.
Διαβάζοντας μια έκθεση του γιού μου (γ' δημοτικού),στάθηκα στον επίλογό του: "...στην τάξη μου νιώθω ο'τι μαθαίνω περισσότερα από οπουδήποτε αλλού.Εμένα δε με νοιάζει αν είναι αλλιώς,ακόμα κι αν αλλάξει θα τη θυμάμαι για πάντα".
Ίσως λοιπόν αυτό να είναι το σημαντικότερο.Το σχολείο,εκτός από χώρος παροχής (αμφισβητούμενων έστω) γνώσεων και δεξιοτήτων,είναι πρωτίστως ένας χώρος κοινωνικοποίησης των παιδιών.Το μάθημα δε γίνεται μόνο μέσα στην τάξη αλλά και έξω απ'αυτήν.Στο διάλειμμα,στην αυλή μαθαίνουν να συμβιώνουν,να παίζουν,να μοιράζονται στιγμές χαράς ή πόνου,να επικοινωνούν,να διαφωνούν,να πληγώνονται,να ερωτεύονται...να ζουν κοινωνικά.
Ίσως η μεγαλύτερη προσφορά του σχολείου να είναι η καλλιέργεια της κοινωνικής συμβίωσης.
Τα υπόλοιπα,οι γνώσεις,οι αντιλήψεις,οι ιδέες είναι και θα είναι εσαεί υπό αίρεση!

Προχώρα λοιπόν γιέ μου με την "Καινή Διαθήκη" δίπλα στο "Κοράνι" πλάι στην "Ιστορία της Αθεϊας".
Με το "Κομμουνιστικό Μανιφέστο" και τον "Πλούτο των Εθνών",πλάι στην "Προδομένη Επανάσταση" στο "Θεός και Κράτος" και στο "Σύνταγμα της Ελευθερίας".
Με τους Προσωκρατικούς και τους Τραγικούς,δίπλα στη "Θεία Κωμωδία" γιατί είναι "Ανθρώπινο,πολύ ανθρώπινο".
Με τις παρτίδες σκάκι του Φίσερ,τον Αστερίξ τον Καβάφη και τον Yeats.
Και μην ξεχνάς ποτέ την "Epistola de Tolerantia" και τους κυνηγημένους της γης...

6/3/2013