"Straw dogs"

Το 1929 το Ελληνικό Κοινοβούλιο υπερψήφισε τον νόμο "περί προστασίας του κοινωνικού καθεστώτος" που έγινε γνωστός ως "ιδιώνυμον".Η τελευταία κυβέρνηση Βενιζέλου θεωρούσε αναγκαία τη θωράκιση του αστικού κοινοβουλευτισμού από τη δράση των κομμουνιστών.Στη συζήτηση που έγινε τότε,αρκετοί εξέφρασαν επιφυλάξεις ως προς τον κίνδυνο καταχρηστικής ερμηνείας του νόμου που θα είχε ως αποτέλεσμα τη δίωξη του φρονήματος.Ανάμεσα στους επικριτές του ιδιωνύμου,ήταν και ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου (ο οποίος όμως,παρά τα αναμφισβήτητα δημοκρατικά του φρονήματα είχε στηριχθεί λίγα χρόνια πριν στο στρατιωτικό κίνημα των "τριών"-Πλαστήρα-Γονατά-Χατζηκυριάκου- προκειμένου να επιτύχει την εκδίωξη της δυναστείας των Γλύξμπουργκ).Ταυτόχρονα,κάποιοι απ'τους ομιλητές έθεσαν το ζήτημα της επιλεκτικής έναντι των κομμουνιστών νομοθεσίας τη στιγμή που εξίσου σοβαρό κίνδυνο για το αστικό κοινοβούλιο αποτελούσαν και τα φασιστικά πολιτικά κινήματα του μεσοπολέμου,τα οποία είχαν βρει θιασώτες και εντός της Ελληνικής πολιτικής σκηνής (ο σημαντικότερος αυτών Μεταξάς,έμελλε να κυβερνήσει λίγα χρόνια αργότερα ως δικτάτορας,επικαλούμενος τον "κομμουνιστικό κίνδυνο").

Την ίδια εποχή,ενώ στην Αθήνα οι πολιτικοί διαξιφισμοί εξελίσσονταν αμείωτοι,στην Ελληνική ύπαιθρο οι άνθρωποι είχαν άλλα προβλήματα.Η ληστεία,φαινόμενο με βαθιές ρίζες στην Ελληνική επαρχία,όχι μόνο δεν είχε εξαλειφθεί αλλά στην κυριολεξία βασίλευε.Ο Γιαγκούλας σκοτώθηκε το 1925 μετά από συμπλοκή,ενώ το 1926 οι Ρεντζαίοι οργάνωσαν την πρώτη ληστεία χρηματαποστολής στην Ελλάδα στην Πέτρα της Πρέβεζας δολοφονώντας και τους επτά συνοδούς του οχήματος.Άλλες συμμορίες μικρότερου μεγέθους αλλά αντίστοιχης αγριότητας λυμαίνονταν την ύπαιθρο έχοντας γίνει φόβος και τρόμος για τους κατοίκους.
Οι Ρεντζαίοι συνελήφθησαν το 1929 δικάστηκαν και εκτελέστηκαν ένα χρόνο αργότερα.Περίπου την ίδια εποχή εξοντώθηκαν και οι Κουμπαίοι,άλλοι διαβόητοι ληστές.

Το Ελληνικό κράτος του μεσοπολέμου,παρά τις διοικητικές του αδυναμίες,διατηρούσε επαφή με την επαρχία και τα προβλήματά της και ανταποκρίνονταν σ'αυτά όσο μπορούσε.Δεν υπήρχε τότε ακόμη η διάσταση Αθήνας/επαρχίας την οποία προκάλεσε η μεταπολεμική αστυφιλία.Ασφαλώς η πρωτεύουσα διατηρούσε την πρωτοκαθεδρία,αλλά  η αγροτική οικονομία της χώρας που κρατούσε κόσμο στα χωριά,είχε σαν αποτέλεσμα οικονομικά,πολιτισμικά και κοινωνικά η διάσταση με την πρωτεύουσα να μην είναι εξωπραγματική.Τα χωριά έσφυζαν από ζωή,υπήρχαν διοικητικές υπηρεσίες,σχολεία πλήρως στελεχωμένα,κοινωνικές εκδηλώσεις στις λίγο μεγαλύτερες πόλεις.Ακόμη κι αν οι ειδήσεις έφταναν με καθυστέρηση,η πρωτεύουσα και τα όργανα της πολιτικής διοίκησης είχαν επαφή με την ελληνική ύπαιθρο.


Σήμερα,το Ελληνικό κοινοβούλιο αναλώνεται σε φορμαλιστικές διατυπώσεις περί αντιρατσιστικού νομοσχεδίου.
Την ίδια στιγμή,στην Εύβοια ένα ακόμη ιδιαζόντως ειδεχθές έγκλημα έχει σοκάρει την τοπική και ευρύτερη κοινωνία.Ένα ζευγάρι δολοφονήθηκε από τον οικιακό του βοηθό.Ο δολοφόνος συνέθλιψε το κεφάλι της γυναίκας χτυπώντας το με τσιμεντόλιθο και στη συνέχεια κατέκοψε την καρωτίδα του άντρα με ένα κομμάτι αιχμηρού ξύλου...Πριν λίγους μήνες,ένα νεαρό κορίτσι στην Πάρο δέχτηκε επίθεση και κακοποιήθηκε και έκτοτε νοσηλεύεται σε κωματώδη κατάσταση (αν βέβαια δεν έχει καταλήξει).Την ίδια περίπου περίοδο,ένας νεαρός άντρας δολοφονήθηκε (σφαγιάστηκε για την ακρίβεια) στο πεζοδρόμιο του σπιτιού του,προκειμένου οι δράστες να του κλέψουν μια βιντεοκάμερα...
Είναι σαφές πως τα εγκλήματα κατά της ζωής σημειώνουν ανησυχητική αύξηση.
Ακόμη απεχθέστερο όμως,είναι το γεγονός πως ολοένα και περισσότερα απ'αυτά διαπράττονται με μεθόδους μεσαιωνικής βαρβαρότητας.
Αυτό που τα χαρακτηρίζει είναι-πέρα από το όποιο κίνητρο των δραστών-η πλήρης περιφρόνηση προς την ανθρώπινη υπόσταση : η εξάλειψη της φυσικής παρουσίας του ανθρώπου δεν αρκεί,πρέπει να κακοποιηθεί με το βαναυσότερο πρόσφορο τρόπο το σώμα του.
Τέτοια βαρβαρότητα,χαρακτήριζε ασφαλώς τους ληστές του μεσοπολέμου και μοιάζει αναχρονισμός του τρόμου η επανεμφάνισή της σήμερα.
Είναι επίσης γεγονός πως για μεγάλο αριθμό ιδιαζόντως ειδεχθών εγκλημάτων ενοχοποιούνται αλλοδαποί.
Όσοι αρνούμαστε αυτή την παραδοχή προκειμένου να μη χαρακτηριστούμε προκατειλημμένοι ή εμφορούμενοι από ρατσιστική προδιάθεση,προφανώς εθελοτυφλούμε.
Αλλά το ζήτημα που τίθεται εδώ δεν είναι ποιός διαπράττει τις φρικωδίες-αυτό είναι δευτερεύον-αλλά πως αντιμετωπίζει η Πολιτεία την έκρηξη της βαρβαρότητας.

Υποστηρίζω την άποψη ότι χρειάζεται επειγόντως αυστηροποίηση του υπάρχοντος νομικού καθεστώτος,απέναντι στα ιδιαζόντως ειδεχθή εγκλήματα κατά της ζωής.
Κανένας δεν μπορεί να αισθάνεται δικαιωμένος αν ένας εγκληματίας που κατακρεουργεί έναν άνθρωπο έχει τη δυνατότητα σε λιγότερο από δέκα χρόνια να αποφυλακίζεται.
Ας ξεκινήσουμε με μια σοβαρή στατιστική καταγραφή: πως ορίζουμε το ειδεχθές έγκλημα,πόσα τέτοια εγκλήματα καταγράφονται ανά έτος,σε ποιές περιοχές παρουσιάζουν έξαρση,ποιό είναι το προφίλ των δραστών (οικονομικό στάτους,μορφωτικό επίπεδο,εθνικότητα,ήθη και έθιμα,αξιακό υπόβαθρο,ψυχιατρική εκτίμηση κλπ).
Αφού γίνει αυτό και επιβεβαιωθεί και στατιστικά πλέον η διάχυτη αίσθηση που κυριαρχεί,πρέπει να  γίνουν αυστηρότερες οι ποινές και να περιοριστούν οι ευνοϊκές ρυθμίσεις αποφυλάκισης.
Να συζητηθεί ακόμη και η επαναφορά της θανατικής ποινής για εξόχως φρικιαστικά περιστατικά!

Γνωρίζω εξ αρχής πως μειοψηφώ.
Η πρωτεύουσα "καθεύδει υπό Μανδραγόρα".
Δεκαετίες εμπέδωσης αστικού πολιτισμού,έχουν καταστήσει άγνωστες τις συνθήκες ωμής φρίκης που μπορεί να βιώσει ένας άνθρωπος.Για να το πω λίγο λαϊκά έχουμε τόσο πολύ "φλωρέψει" που αποστρέφουμε το βλέμμα απ' το αποτρόπαιο.Η φρίκη όμως είναι υπαρκτή,όσο κι αν αρνούμαστε την παρουσία της.Και βέβαια δεν αντιμετωπίζεται με αφ'υψηλού διδακτισμό περί "πολιτισμικών μας κατακτήσεων" που αποκλείουν εξ ορισμού αυστηρές ποινές.
Πολύ περισσότερο δεν αίρεται με αφελείς επικλήσεις περί δήθεν "δυνατοτήτων σωφρονισμού" και "κοινωνικοποίησης" των ειδεχθών-ανεξαρτήτως εθνικότητας- εγκληματιών!

Το ζήτημα είναι φλέγον και ζητά επείγουσα αντιμετώπιση!
Η ενασχόληση του Πολιτικού και Μηντιακού κατεστημένου με ζητήματα πολιτικής ορθότητας (βλ.αντιρατσιστικά νομοσχέδια,κάθε κόμμα καταθέτει κι από ένα),τη στιγμή που οι απλοί πολίτες βιώνουν τον τρόμο του εκβαρβαρισμένου εγκληματία,πιστοποιεί την πλήρη αποξένωση της Πολιτείας από την καθημερινότητα των πολιτών.Και δικαιολογεί βέβαια την απήχηση εκείνων των πολιτικών δυνάμεων (χρυσαυγή) που σπεύδουν να καλύψουν το έλλειμμα: μια κακή απάντηση είναι για τους πολίτες προτιμότερη απ'τη μη-απάντηση,οι δημοσκοπήσεις τουλάχιστον αυτό επιβεβαιώνουν.

Η Πολιτεία λοιπόν και τα κόμματα οφείλουν να απαντήσουν στο έλλειμμα ασφάλειας των πολιτών.
Αν αισθάνονται πως το δόγμα "νόμος και τάξη" δεν ανταποκρίνεται στην ιδεολογία τους,αφήνουν το πεδίο ελεύθερο στην ακροδεξιά.Ίσως μάλιστα αν δεν υπήρχε ο Νίκος Δένδιας που τολμά να υπερασπίζεται τα αυτονόητα,η ακροδεξιά να είχε πολλαπλώς θεριέψει.

Για όσους ακόμη διατηρούν επιφυλάξεις και υποστηρίζουν πως τέτοια περιστατικά είναι μεμονωμένα και πως "ο πολιτισμός" θα είναι πάντοτε η αποτελεσματικότερη απάντηση στη φρίκη,θα ήθελα να τους υπενθυμίσω την ταινία του Peckinpah "Straw dogs".Ένας φιλήσυχος διανοούμενος-Dustin Hoffman- εξαναγκάζεται υπερασπιζόμενος τη ζωή του να καταφύγει στη βία.Έσχατο καταφύγιο φυσικά η βία,μα ενίοτε αναπόφευκτο.Στη ζωή καλώς ή κακώς δεν ελέγχουμε πάντοτε τις συνθήκες του κοινωνικού μας περιβάλλοντος οι δε καλές προθέσεις μας,δεν αποτελούν εχέγγυο ανταπόδοσης καλοσύνης από τον άγνωστο στο δρόμο.Η ζωή επιπλέον,υπερβαίνει κάθε κινηματογραφικό σενάριο...
Δυσάρεστο μεν,αληθές δε: "παν ερπετόν πληγή νέμεται" (Ηράκλειτος).

Πολύ φοβάμαι όμως πως η φυσική δειλία που καταφεύγει συχνότατα σε διανοητικές υπεκφυγές,θα επιτείνει την αδράνειά μας απέναντι στη φρίκη...

5/6/2013 

Το δέλτα που γίνεται σκαντζόχοιρος

Οι μεγάλοι ποταμοί συνήθως εκβάλουν στη θάλασσα σχηματίζοντας δέλτα.Στα δέλτα,η ανάμιξη που επικρατεί είναι κοσμογονική! Το ανάλατο με το αλμυρό,το ψυχρό με το θερμό στροβιλίζονται διαρκώς σ'ένα ατελείωτο shaker γιγαντιαίων διαστάσεων που ανανεώνει τη ζωή.Εκατομμύρια φυτικοί και ζωϊκοί οργανισμοί συναντούν στα δέλτα των ποταμών τις ιδανικές συνθήκες διατροφής και αναπαραγωγής τους.Από βιολογικής άποψης,τα δέλτα συνθέτουν μια πραγματική κοσμογονία.

Η "δράση" ιδρύθηκε το Μάρτη του 2009 αρχικά σαν ένα φιλελεύθερο φιλοευρωπαϊκό μεταρρυθμιστικό κόμμα.Το εγχείρημά της,το παρακολούθησα με ενδιαφέρον απ'την αρχή,ως ιδεολογικός συγγενής και αποφάσισα πέρυσι στις εκλογές να δραστηριοποιηθώ ενεργότερα ως εθελοντής.Η αλήθεια είναι πως,δε θυμάμαι ακριβώς πότε έγινα μέλος της,πρέπει να ήταν το 2010 ή "11, αλλά ουσιαστικά άρχισα να ασχολούμαι από τις περσινές εκλογές.
Η εκλογική συντριβή του φιλελεύθερου μεταρρυθμιστικού χώρου,έθεσε άμεσα το δίλημμα της πολιτικής επιλογής: διάλυση ή διεύρυνση και επανάληψη της προσπάθειας.
Προκρίθηκε η δεύτερη επιλογή,η διεύρυνση προς άλλους χώρους με τους οποίους θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία σε καίρια ζητήματα (ατομικά δικαιώματα,λειτουργία κράτους-οικονομίας,προστασία περιβάλλοντος κλπ).Επιχειρήθηκε συνεπώς η διεύρυνση προς τη σοσιαλδημοκρατία,τα πράσινα κινήματα,τους πολιτικά ουδέτερους κεντρώους μεταρρυθμιστές.
Μέχρι και η χρήση του όρου "φιλελευθερισμός" κρίθηκε πολιτικά ατελέσφορη και υπαναχώρησε απ'τις πολιτικές διακηρύξεις τη "δράσης".
Αυτό που διατηρήθηκε ζωντανό,ήταν η πολυφωνία,ο σεβασμός της μειοψηφίας,η προσπάθεια πολιτικών συνθέσεων και εξομάλυνσης των διαφορών,το άνοιγμα στην κοινωνία των πολιτών,οι διαφανείς πολιτικές συμπεριφορές.

Ο σκαντζόχοιρος όταν απειληθεί,μετατρέπεται σε μια μπάλα από αγκάθια τα οποία προτείνει απέναντι στον εχθρό.Η μέθοδος δεν είναι πάντοτε αποτελεσματική...








Το τελευταίο συνέδριο της "δράσης" ανέδειξε ένα νέο στην κυριολεξία κόμμα.Νέος αρχηγός,μόλις έξι μήνες μέλος του κόμματος (!) εκλεγμένος από νέα Κεντρική Επιτροπή,απαρτιζόμενη από πολλά νέα μέλη (αρκετά απ'τα οποία πριν από σαράντα μέρες δεν ήταν καν στη "δράση" !).
Φυσικά,το καταστατικό τηρήθηκε,όπως και οι δημοκρατικές διαδικασίες.Αλλά η μεθόδευση υπήρξε κάτι παραπάνω από χονδροειδώς εξώφθαλμη και παλαιοκομματική.
Ο νέος πρόεδρος,παλαιό πολιτικό στέλεχος με μακρά διαδρομή,προφανώς χρησιμοποίησε τον προσωπικό του μηχανισμό για να "αλώσει" ένα έτσι κι αλλιώς αφρούρητο οχυρό.
Και όλα αυτά,εν κρυπτώ,δίχως επίσημες πολιτικές τοποθετήσεις,σε κλίμα κρυψίνοιας,αδιαφάνειας,καχυποψίας.

Η "δράση" από όλη αυτή τη διαδικασία έχει ζημιωθεί σε δυο επίπεδα:
α) σε επίπεδο διεύρυνσης προς τα αριστερά,μάλλον το ζήτημα πρέπει να θεωρείται λήξαν.Ήδη αρκετοί "αριστεροί υπέρ δράσης" έχουν αποχωρήσει ενώ όσοι απομένουν είναι βαθιά ενοχλημένοι-δικαίως-από τη μεθόδευση που ακολουθήθηκε.
β) σε επίπεδο πολιτικής συμπεριφοράς,ο παλαιοκομματικός εισοδισμός και η κρυψίνοια,ενόχλησαν και σημαντικό μέρος των ανένταχτων φιλελεύθερων της "δράσης",στους οποίους συγκαταλέγω κι εμένα.

Για να υπάρξει μεσοπρόθεσμη προοπτική πολιτικής επιβίωσης,πρέπει η "δράση" να φανεί ικανή για παραγωγή αξιόπιστων πολιτικών προτάσεων,τα νέα μέλη της που ελέγχουν την Κ.Ε να δείξουν συμπεριφορά συναινετική και ενωτική (πράγμα το οποίο δεν κάνουν μέχρι τώρα,αναλισκόμενοι σε ανταλλαγές συγχαρητηρίων και ειρωνείες προς τους επικριτές τους)και-πράγμα εξίσου βασικό-το καταστατικό του κόμματος να αλλάξει και η εκλογή προέδρου να γίνεται από τα μέλη του κόμματος με καθολική ψηφοφορία!
Ένα φιλελεύθερο κόμμα δεν μπορεί να εκλέγει πρόεδρο απ'την Κ.Ε,μιμούμενο τις πρακτικές των κομμουνιστικών κομμάτων!

Μ'αυτά και μ'αυτά, είναι σαφές πως αισθάνομαι λίγο ξεκρέμαστος.
Ένας φιλελεύθερος δεν μπορεί να αγνοεί την ουσιαστική μεθόδευση που οδήγησε στην εκλογή νέου προέδρου,ακόμη κι αν ο πρόεδρος αυτός είναι φιλελεύθερος!
Η πολιτική διαδικασία είναι σημαντικότερη απ'το πολιτικό αποτέλεσμα!
Θα δώσω όμως χρόνο,στον νέο πρόεδρο και στην νέα Κ.Ε να παράξουν έργο και-ειλικρινά το εύχομαι-να με διαψεύσουν ευχάριστα.

Ως τότε ελπίζω το δέλτα της πολιτικής μεταρρύθμισης να μη μετατραπεί οριστικά σε παλαιοκομματικό σκαντζόχοιρο.
Αλλά κι αν αυτό συμβεί,η πορεία προς το φιλελευθερισμό είναι ανοιχτή,μακριά από αγκαθωτές μπάλες...

2/6/2013

Επίσκεψη κατ'οίκον

Πρώτη φορά τον έβλεπα (και μάλλον δεν του'χει μείνει αρκετός χρόνος για να ξανανταμώσουμε).
Καθισμένος στο κρεβάτι με τα χέρια να πιέζουν το στρώμα,κάτισχνος με προχωρημένη αλωπεκίαση,πάλευε να μιλήσει στα διαλείμματα του βασανιστικού βήχα που τον τυραννούσε.
Αδύνατον να ξαπλώσει,η δύσπνοια γίνονταν τότε αφόρητη,αδύνατον να περπατήσει,οι δυνάμεις του είχαν εγκαταλείψει το αποστεωμένο του κορμί,κάθονταν στο κρεβάτι κι ανέπνεε γρήγορα κι αχόρταγα.
Οι γιατροί αυτό το σύμπτωμα το λέμε ορθόπνοια,ο άνθρωπος ανακάθεται για ν'αναπνεύσει επαρκώς,αφού αν ξαπλώσει, η άνοδος του διαφράγματος περιορίζει τα ήδη νοσούντα πνευμόνια κι η αναπνοή δεν επαρκεί.
Έπασχε από καρκίνο του πνεύμονα,δε χρειαζόταν να το πει,δεν ήταν αναγκαία η αναζήτηση του ιστορικού.Ήταν σε στάδιο προχωρημένο,λίγη ζωή του απέμενε.
Τον εξέτασα,του μίλησα,του 'γραψα μια συνταγή για την τιμή των όπλων (παρηγορητική θεραπεία το λέμε εμείς οι γιατροί).
Έβγαλε να πληρώσει,απόδειξη δεν ήθελε,τον χτύπησα στον ώμο ευχόμενος "περαστικά" κι ύστερα βγήκα στο διάδρομο για να μιλήσω με τη γειτόνισσα που "τον έχει στο νου της".Της είπα αυτά που απέφυγα να του αποκαλύψω,οδηγίες κυρίως για την περίπτωση που επιδεινωθεί, πότε ν'αναζητήσει εφημερεύον νοσοκομείο και "αν χρειαστείτε κάτι,τηλεφωνήστε μου".
Βγήκα στο δρόμο κι άνοιξα το γκάζι της μοτοσικλέτας να νιώσω τον αέρα της ζωής πάνω μου,να φύγω μια ώρα γρηγορότερα απ'το δωμάτιο της αγωνίας που μύριζε αρρώστια και θάνατο...

Η δουλειά μας έχει να κάνει με τη ζωή και το θάνατο,οι άνθρωποι μας ανοίγουν το σπίτι τους για να μας εμπιστευτούν τον πόνο,την αγωνία,το φόβο,την απελπισία.Ξεγυμνώνουν το σώμα κι ένα κομμάτι της ψυχής τους μπροστά μας,μήπως και μπορέσουμε ν'απαλύνουμε το απεχθές φορτίο.Δεν είναι πάντοτε εύκολο,συχνά δεν είναι καν εφικτό.

Υπάρχουν στην ιατρική πράξη ζητήματα που κανένα Πανεπιστήμιο δεν πραγματεύεται: ψυχική προσέγγιση του αρρώστου,ενημέρωσή του,απόκρυψη επώδυνων πληροφοριών ή πλήρης αποκάλυψή τους,όρια της θεραπευτικής παρέμβασης,η ευθανασία ως ατομική επιλογή απέναντι σε άγραφους κώδικες μέχρις εσχάτων θεραπευτικής κι ένα σωρό άλλα.
Οι ίδιοι οι γιατροί,αποφεύγουμε να τα κουβεντιάζουμε μεταξύ μας.
Μπροστά σε ανίατες περιπτώσεις,το πεδίο του αυτοσχεδιασμού είναι ανοιχτό για κάθε γιατρό.
Η Ιπποκρατική παραίνεση περί αμερόληπτης προς τον ασθενή προσέγγισης καταλύεται στην πράξη,αφού ο γιατρός-μη διαθέτοντας τεκμηριωμένες οδηγίες-επιστρατεύει την προσωπική του φιλοσοφία,τις ηθικές του αντιλήψεις,την αισθητική και μεταφυσική προσέγγιση του επερχόμενου θανάτου,προκειμένου να συμβουλέψει τον ανιάτως πάσχοντα.

Φυσικά δεν πρόκειται να προτείνω κάτι,διαπιστώσεις κάνω.
"Θανάτου ένεκα,Πολιτείαν ατείχιστον οικούμεν" γράφει ένα ανώνυμο σχόλιο στον Επίκουρο.
Αλλά και μπροστά στο αναπότρεπτο,ένα σωρό διεκδικητές διαγκωνίζονται να επιβάλλουν τη δική τους προσέγγιση:
-Η ιατρική αυθεντία,διεκδικεί τη "μέχρις εσχάτων θεραπευτική",εν ονόματι ενός κενού ανθρωπισμού.Ο άνθρωπος,στις τελευταίες του στιγμές,δε λογίζεται σαν ον που υποφέρει και αγωνιά,αλλά σαν θεραπευτικό πρωτόκολλο που πρέπει να εκπληρωθεί.Τι κι αν υπάρχουν στιγμές που οι θεραπευτικές παρενέργειες υπερβαίνουν την προσδοκώμενη κλινική βελτίωση? Τι κι αν μόλις φτάσουμε σ'αυτό το σημείο,είναι μάταιος κόπος οι περαιτέρω αιμοληψίες/παρακεντήσεις του ετοιμοθάνατου κορμιού? Η οίηση του θεράποντος αρνείται πεισματικά να αναθεωρήσει.Έχω συναντήσει πολλές τέτοιες προσεγγίσεις στο χώρο μας.
Έχω δει όμως-ευτύχησα σ'αυτό- και τον θεράποντα που ξέρει να αναλαμβάνει την ευθύνη της μη-θεραπείας.
Είναι ευθύνη του γιατρού να επιλέξει τη θεραπεία,αλλά και να κρίνει πότε κάθε θεραπεία είναι μάταιη!
Οι περισσότεροι από εμάς,είμαστε καλοί στο πρώτο σκέλος και αποφεύγουμε εντέχνως το δεύτερο,επικαλούμενοι λόγους "ανθρωπισμού": "και έσεται η εσχάτη πλάνη,χείρων της πρώτης"...
-Ο δεύτερος διεκδικητής της προθανάτιας προσέγγισης είναι τα θρησκευτικά δόγματα.Και ως δόγματα,είναι αναπόφευκτα ανελαστικά.Οι μάρτυρες του Ιεχωβά αρνούνται να υποβληθούν σε μετάγγιση αίματος για λόγους θρησκευτικών πεποιθήσεων.Η εκκλησία της Ελλάδας αρνείται να τελέσει εξόδιο ακολουθία στους αυτόχειρες αφού τους θεωρεί αμαρτήσαντες! Η αλήθεια είναι πως υπάρχουν εξαιρέσεις στο ζήτημα,αλλά δεν παύει η αυτοκτονία να είναι καταδικαστέα.Με το ίδιο σκεπτικό (άρνηση του δικαιώματος στον άνθρωπο να θέσει τέλος στη ζωή του) η εκκλησία αρνείται στη γυναίκα το δικαίωμα να διαθέσει το σώμα της κατά τη βούλησή της (καταδίκη των αμβλώσεων,ακόμη και στα αρχικά στάδια της σύλληψης,με το επιχείρημα πως πρόκειται για φόνο)!
Για παρόμοιους λόγους αποστρέφεται την ευθανασία ενώ,υπάρχουν και ζηλωτές που καταδικάζουν τα αντισυλληπτικά δισκία!

Ούτε μπροστά στο θάνατο λοιπόν ο άνθρωπος δεν έχει ασυλία!
Θεράποντες με "θεϊκό σύνδρομο" τον καταδικάζουν σε αέναη θεραπεία!
Ιερείς άκαμπτης δογματικής του επιβάλλουν παθητικότητα μέχρι τέλους!
Πολιτείες ανεπαρκώς εκκοσμικευμένες-όπως η Ελληνική-του απαγορεύουν άλλους τρόπους ταφής πέραν των αποδεκτών από την "επικρατούσα στην Ελλάδα θρησκεία"!
Οι άνθρωποι δεν μπορούν να περιτοιχίσουν το θάνατο.Οι θεσμοποιημένες αυθεντίες όμως,το επιχειρούν! Επελαύνουν προς τους ανεμόμυλους ως καρικατούρες Δον Κιχώτη,δίχως το άλλοθι της παραφροσύνης,μα με τη φαιδρή σοβαροφάνεια του επαίοντος.

Ας επιστρέψουμε στον δυστυχή του σκοτεινού δωματίου.
Όταν ο άνθρωπος φεύγει,χρέος του γιατρού είναι να του απαλύνει-αν μπορεί-την αγωνία.
Δυο πράγματα συνήθως φέρνουν αγωνία: ο πόνος και η δύσπνοια.
Κι αν για τον πρώτο,υπάρχουν ισχυρά αναλγητικά στο οπλοστάσιό μας,για τη δεύτερη λίγα μπορούμε να κάνουμε.Έχω δει ανθρώπους που υπέφεραν, να φεύγουν ήρεμοι υπό την επήρεια ενός ισχυρού ναρκωτικού.Αλλά όσοι δυσπνοούσαν και δεν τους έφτανε ο αέρας,έφευγαν μεσ' στην αγωνία,φορώντας μια μάσκα οξυγόνου που πάλευε μάταια να τους ανακουφίσει.

Ο πάσχων,ήταν βαρύς καπνιστής.
Ξέρω πως δεν μπορούμε να προδικάσουμε το κατευόδιό μας.Αν όμως έχουμε κάποιες πιθανότητες να γλιτώσουμε την αγωνία της ασφυξίας,γιατί να τις κάψουμε στην κάφτρα του τσιγάρου?
Θα 'θελα πλάι στον κάου μπόυ του Marlboro να μπορούσα να κοινοποιήσω την εικόνα του ανώνυμου ορθοπνοϊκού!
Θα 'θελα στον καπνιστή που "το καίει για την παλιοζωή",να του θυμίσω πόσο όμορφη είναι η ζωή όταν έχεις δυνάμεις να τη ζεις!

Δε χρειάζονται πολλά πράγματα για να ζήσεις τη ζωή.
Απέφευγε τα δηλητήρια των δογματικών και μη δηλητηριάζεις εσύ τον εαυτό σου.
Συνταγή αθανασίας δεν υπάρχει,ούτε και συνταγή ευμάρειας.
Υπάρχει μόνο η δική σου επιλογή και όσα δεν εξαρτώνται απ'αυτήν.

Υπάρχουν επίσης και περιπτώσεις όπου κάθε θεραπεία είναι μάταιη: ο υπογράφων ανήκει στους θεράποντες που το ανακοινώνουν...

21/5/2013

Τα δύο άκρα

Η πύλη του στρατοπέδου Auswitz

Gulag στη Vorkuta (ΕΣΣΔ)

Η επικίνδυνη για την ίδια τη δημοκρατία θεωρία των δυο άκρων αφήνει έκθετο τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, αλλά και τα κόμματα που συνεχίζουν να τον στηρίζουν ως εκπρόσωπο την κυβέρνησης. (Γραφείο τύπου ΣΥΡΙΖΑ, 18/5/2013)

Για να μιλήσουμε για άκρα,πρέπει ταυτόχρονα να μπορούμε να περιγράψουμε το μεταξύ τους χώρο.

Ο όρος "άκρα",κατά κανόνα αναφέρεται σε προσλαμβάνουσες χώρου (ο χρόνος έχει άκρα μόνο αν ορίσουμε συγκεκριμένης διάρκειας χρονική περίοδο).

Μια ράβδος έχει άκρα,μέση και ενδιάμεσα διαστήματα.Ένα κόκκαλο έχει διάφυση (σώμα) και επιφύσεις (άκρα).Ένας δρόμος έχει αρχή και τέλος (άκρα) και ενδιάμεσα σημεία.Μια ευθεία γραμμή,δεν έχει άκρα,θεωρητικά εκτείνεται στο άπειρο δίχως αρχή και τέλος.Ένας κύκλος,επίσης δεν έχει άκρα,αλλά η διάμετρός του έχει άκρα και μέσο σημείο.Ακόμη λοιπόν και στα κατεξοχήν εργαλεία περιγραφής του χώρου-τα γεωμετρικά σχήματα-η ανεύρεση των άκρων δεν είναι πάντοτε σαφής ούτε δεδομένη.

Τι γίνεται όμως στο χώρο των ιδεών?

Υπάρχει κάποιο στοιχείο που να επιτρέπει το χαρακτηρισμό μιας ιδέας ως ακραίας?

Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό.

Η ανθρώπινη διάνοια και οι επινοήσεις της είναι απεριόριστες: ζωγραφική,μουσική,γλυπτική,ποίηση και πεζογραφία,επιστημονική έρευνα,κάθε είδους έκφραση στο χώρο τη τέχνης και της επιστήμης...

Υπάρχει ακραίο καλλιτεχνικό δημιούργημα,ακραία ιδέα,ακραία φαντασίωση,ακραία επιστημονική υπόθεση?

Αν θεωρήσουμε ακραίο ό'τι υπερβαίνει τις κείμενες συνήθειες,πρέπει να παραδεχτούμε πως δίχως ακραίες υποθέσεις η επιστημονική έρευνα θα έμενε στάσιμη και το ίδιο θα συνέβαινε στην καλλιτεχνική δημιουργία αν έλλειπαν οι ακραίες συλλήψεις.Ο Αϊνστάϊν με αυτό το σκεπτικό ήταν ακραίος,όπως και ο Μότσαρτ ή ο Πικάσο.

Μάλλον λοιπόν είναι άτοπος ο όρος "ακραίο" όταν μιλάμε για τέχνες και επιστήμες.

Περνώντας στο χώρο της κοινωνιολογίας και των ηθών,ο όρος αρχίζει ν'αποκτά νόημα μόνο σε συνάρτηση με την αξιολόγηση των ανθρώπινων εμπειριών.Ο άνθρωπος και η ζωή του,οι ανάγκες του και τα συναισθήματά του,αποτελούν το κριτήριο για να χαρακτηριστεί μια κατάσταση ως "ακραία".

Ένας τυφώνας στη μέση του Ατλαντικού,δίχως επιπτώσεις στην ανθρώπινη ζωή,σπανιότατα θα χαρακτηριστεί ακραίος.

Μια μικρότερης ισχύος καταιγίδα που προξενεί καταστροφές σε σπίτια και κοστίζει σε ανθρώπινες ζωές αντίθετα,πληρεί τις προϋποθέσεις για να περιγραφεί ως "ακραίο καιρικό φαινόμενο".

Ο όρος "ακραίο" λοιπόν αρχίζει ν'αποκτά νόημα μόνο σε σχέση με τον άνθρωπο: ακραίες θερμοκρασίες όσες δεν μπορεί ν'αντέξει ο άνθρωπος,ακραία μεγέθη όσα υπερβαίνουν κατά πολύ το δικό μας,ακραίες εμπειρίες όσες προξενούν δυσφορία ή πόνο στην πλειονότητα των ανθρώπων κ.ο.κ

Παραφράζοντας τον Πρωταγόρα ("πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος"),μπορούμε να υποστηρίξουμε πως "των άκρων μέτρον άνθρωπος".

Αν οι υποθέσεις αυτές ευσταθούν,στο πεδίο των ανθρώπινων κοινωνιών,οι συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων αποτελούν το κριτήριο για το χαρακτηρισμό της μορφής της πολιτειακής τους οργάνωσης.

Μια πολιτική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από μαζική υποβάθμιση του επιπέδου διαβίωσης της ανθρωπότητας,μπορεί να χαρακτηριστεί ακραία: καθολική ένδεια,μακροχρόνια εμπόλεμη κατάσταση,λιμοί και λοιμοί σε μαζική κλίμακα είναι μερικές ενδεικτικές ακραίες καταστάσεις των ανθρώπινων κοινωνιών.

Αυτά τα φαινόμενα είναι ιστορικά καταγεγραμμένα και ενίοτε,ακόμη παρόντα κατά τόπους.

Το καίριο ερώτημα που ακολουθεί είναι: υπάρχουν πολιτικές ιδεολογίες που οδηγούν σε ακραίου τύπου κοινωνίες?

Η απάντηση έχει δύο σκέλη.

Αν διερευνήσουμε τις προθέσεις των πολιτικών ιδεολογιών,καμία δεν προπαγανδίζει την ανθρώπινη δυστυχία,το αντίθετο.Όλες ομνύουν στον άνθρωπο και στη βελτίωση της ζωής του.

Αν όμως μελετήσουμε την πρακτική εφαρμογή των ιδεών αυτών,οποτεδήποτε είχαν ιστορικά την ευκαιρία να υλοποιηθούν,τα συμπεράσματα διαφέρουν.

Εν προκειμένω,τόσο ο φασισμός,όσο και ο κομμουνισμός,μολονότι διαφέρουν ριζικά στις διακηρύξεις τους,ιστορικά υλοποιήθηκαν και οι δυο ως καθεστώτα πολιτικού ολοκληρωτισμού.

Τα φασιστικά καθεστώτα δε μακροημέρευσαν,αφού η ανάδυσή τους συνέπεσε με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο,τον οποίο αυτά προκάλεσαν και το πέρας του οποίου σήμανε και την πολιτική τους εξάλειψη.

Τα κομμουνιστικά αντίθετα,κυριάρχησαν για τέσσερις ακόμη δεκαετίες μετά το Β.Π.Π σε μεγάλο τμήμα της γης,ώστε να έχουμε επαρκές δείγμα του έργου τους: παντού,χωρίς εξαίρεση,πολιτικός ολοκληρωτισμός και γενικευμένη φτωχοποίηση.

Κατά συνέπεια και με βάση τον ορισμό των "ακραίων πολιτικών ιδεολογιών" τόσο ο φασισμός,όσο και ο κομμουνισμός, εκ των πεπραγμένων τους,δικαιωματικά εντάσσονται σ'αυτές.

Ας διερευνήσουμε κάπως διεξοδικότερα το ζήτημα.
-Τα δυο άκρα απεχθάνονται την ατομική ιδιοκτησία (corpus των ατομικών δικαιωμάτων) και ομνύουν στην κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής.
-Συναινούν στην άποψη πως το άτομο δεν είναι ελεύθερο και οφείλει να δρα υποταγμένο σε αφηρημένες συλλογικές οντότητες ("ιστορικό προτσές" ή "εθνικό πεπρωμένο").
-Συμφωνούν και τα δυο πως η αντιμετώπιση της φτώχειας είναι ζήτημα κατανομής του πλούτου και όχι δημιουργίας του.
-Ομνύουν και τα δυο στην υπεροχή του συνόλου (της "κοινωνίας" ή του "έθνους")έναντι του ατόμου και των δικαιωμάτων του.
-Κοινωνούν την πολιτική τους ιδεολογία με όρους πολεμικής ("ταξική πάλη","ταξικός εχθρός","εχθρός του λαού","ιερός αγώνας" κ.ο.κ).
-Άμεση συνέπεια της στρατιωτικής ορολογίας είναι ο ακραίος κοινωνικός μιλιταρισμός οποτεδήποτε αναλαμβάνουν την εξουσία.
-Εμφορούνται από έναν βαθύ-σχεδόν μυστικιστικό-κρατικό πατερναλισμό και οικοδομούν κοινωνίες εκτεταμένου κεντρικού άνωθεν σχεδιασμού.Το Κράτος ελέγχει κάθε πτυχή της πολιτικής ζωής.
-Είναι απολύτως μη-ανεκτά σε κάθε τύπου αντιπολίτευση,αντιτιθέμενη γνώμη ή και απλή κριτική.Τα καθεστώτα τους χαρακτηρίζει απόλυτη λογοκρισία,αστυνομικός έλεγχος των πολιτών και διώξεις των αντιφρονούντων.Κοινό τους χαρακτηριστικό, το στρατόπεδο συγκέντρωσης.
-Μισούν τον καπιταλισμό,τον εμπορικό ανταγωνισμό,την ελεύθερη διακίνηση αγαθών-ιδεών-ανθρώπων.Εγκαθιδρύουν αυστηρό έλεγχο στην παραγωγή/διακίνηση/διάθεση των εμπορευμάτων,στη μετακίνηση των ανθρώπων,στη διάδοση των "αποδεκτών" αντιλήψεων.
-Αποστρέφονται την κοινοβουλευτική δημοκρατία και εγκαθιδρύουν καθεστώτα μονοκομματικής δικτατορίας.

Αυτές είναι,ενδεικτικά μόνο,μερικές σατανικές ομοιότητες του φασισμού και του κομμουνισμού,όπως τις περιγράφουν οι θεωρητικοί τους υποστηρικτές και όπως έχουν ιστορικά υλοποιηθεί.

Μήπως στον Ελληνικό χώρο η Πολιτεία τους διαφέρει?
Η ΧΑ διοργανώνει αιμοδοσίες "μόνο για Έλληνες",το ΠΑΜΕ "μόνο για τις ανάγκες της εργατικής τάξης".
Η ΧΑ σηκώνει τις μπάρες των διοδίων,ακριβώς όπως και το κίνημα "δεν πληρώνω" το οποίο κάλυψαν πολιτικά τα αριστερά κόμματα.
Η ΧΑ και το ΚΚΕ δηλώνουν την περιφρόνησή τους προς το Σύνταγμα του αστικού κοινοβουλευτισμού.
Η ΧΑ προβαίνει σε επιδρομές σε λαϊκές αγορές και νοσοκομεία προκειμένου να καταδιώξει αλλοδαπούς.Το ΠΑΜΕ αποκλείει λιμάνια και δρόμους προκειμένου να παρεμποδίσει ιδιωτικές επενδύσεις.
Η φρασεολογία περί "προδοτών","Τσολάκογλου","κρεμάλας","ανδρείκελων της Μέρκελ" σε ό'τι αφορά πολιτικούς αντιπάλους και η αντίστοιχη περί "ξεπουλήματος","τοκογλύφων","γερμανικής κατοχής" σε ό'τι αφορά οικονομικές πολιτικές με τις οποίες διαφωνούν,είναι κοινή και στα δυο άκρα.
Δυσκολεύομαι πραγματικά να διακρίνω τις διαφορές της πολιτικής τους πρακτικής.

Μπορεί φυσικά να αντιτάξει κανείς πως διαφέρουν σε επίπεδο προθέσεων,πολιτικής ανάλυσης,αισθητικής,ύφους,χρώματος και συμβόλων.
Αναμφισβήτητα έτσι είναι αφού, στην αντίθετη περίπτωση, η μεταξύ τους διάκριση θα καθίστατο πραγματικά αδύνατη.
Μόνο που η πολιτική είναι κατά κύριο λόγο πράξη.
Οι διακηρύξεις παρέχουν αβέβαιη μαρτυρία περί των πολιτικών προθέσεων.
Οι πράξεις-και οι παραλείψεις-παράγουν πολιτική.
Και στο πεδίο της πράξης, τα δυο άκρα μοιάζουν σαν δυο σταγόνες νερό.

http://www.youtube.com/watch?v=yi5iFoMU7Ok&feature=share&list=FLJBq5hUbsXp3FNNv7_HNSYw

http://www.youtube.com/watch?v=kDwZAtE6yWY&feature=share&list=FLJBq5hUbsXp3FNNv7_HNSYw

19/5/2013

Προς οργισμένο νέο επιστολή

Αφορμή γι'αυτήν την ανάρτηση αποτέλεσε αυτή η επιστολή ενός αριστούχου έφηβου,που δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο.
Είναι πάντοτε δύσκολη η προσέγγιση του νεανικού ψυχισμού,καθώς το πάθος που τον χαρακτηρίζει καθιστά την ψύχραιμη επιχειρηματολογία συνηθέστατα απεχθή στα μάτια του.Αυτό που για μας είναι "λογικό επιχείρημα" γι'αυτόν μπορεί να είναι απλώς "οι φοβίες ενός γέρου" ή ακόμη χειρότερα, "η απολογία ενός δούλου του συστήματος".
Ας μην ξεχνάμε τη ρήση του Beaumarchais "οι συμβουλές των ηλικιωμένων μοιάζουν με το χειμωνιάτικο ήλιο: φωτίζουν ,μα δε ζεσταίνουν".
Εκτιμώντας πως δεν είμαι-ακόμη-ηλικιωμένος,θα επιχειρήσω μια προσέγγιση.

Το πρώτο ερώτημα που θέτει ο έφηβος,δίνει το στίγμα των οικογενειακών ιδεολογικών του καταβολών : "ποιός έντυσε τον παππού με τα αποφόρια της ΟΥΝΤΡΑ (sic)".
Προφανώς,αναφέρεται στην UNNRA τον οργανισμό δηλαδή που ίδρυσε ο ΟΗΕ (με βασικό χρηματοδότη τις ΗΠΑ) για την αναστήλωση των κατεστραμμένων απ'το Β Παγκόσμιο Πόλεμο κρατών που απελευθέρωναν οι συμμαχικές δυνάμεις.Σύμφωνα με τα στοιχεία,η Ελλάδα εισέπραξε εξοπλισμό αξίας περίπου 416 εκατομμυρίων δολλαρίων μέχρι το 1948,οπότε και η αρωγή συνεχίστηκε απ'το σχέδιο Marshall.
Τα "αποφώρια της ΟΥΝΤΡΑ" λοιπόν που περιφρονεί ο νέος,έντυσαν,υπόδησαν και βοήθησαν χιλιάδες Έλληνες της μετακατοχικής καθημαγμένης Ελλάδας.
Αυτό,στο χωριό μου,το λένε "αχαριστία" νέε μου.

Στη συνέχεια,ο νέος κατακεραυνώνει τις μειώσεις των μισθών,τα επαπειλούμενα κλεισίματα σχολών,τις ελλείψεις στα σχολεία.Όλα αυτά είναι γνωστά και θλιβερά.Θα ήταν ολοκληρωμένη η κριτική του αν είχε κάτι άλλο να αντιπροτείνει.Δεν το βρήκα στο γράμμα του.

Συμφωνώ μαζί του όταν ζητά να τιμωρηθούν όσοι κακοδιαχειρίστηκαν και υφάρπαξαν το δημόσιο πλούτο.
Συμφωνούμε επίσης στις διαπιστώσεις για την αναγκαιότητα λειτουργίας αποτελεσματικού συστήματος Πρόνοιας.Μόνο που αυτό δεν αποκτάται κατ'απαίτησιν αλλά μέσα από έναν αξιόπιστο και οικονομικά υγιή κρατικό προϋπολογισμό.Ο οποίος πρέπει από κάπου να χρηματοδοτηθεί (φοροδοτικός μηχανισμός) και,αν αυτό δεν είναι αρκετό,θα πρέπει να τον συμπληρώσουν οι πολίτες στερούμενοι μέρος των αποδοχών τους.Άλλος τρόπος δεν υπάρχει!
Σε μια χρεοκοπημένη χώρα λοιπόν,όλοι λίγο-πολύ πρέπει να ξεβολευτούμε για να τη βοηθήσουμε.Αυτό,δεν είδα πουθενά να περνά απ'τη γραφίδα του οργισμένου μας έφηβου.

Στη συνέχεια,ο νέος διερωτάται "ποιός οδήγησε τέσσερις χιλιάδες ανθρώπους στην αυτοκτονία"? Σημαντικό πράγματι ερώτημα,αλλά έχει ο ίδιος κάποια έγκυρη απάντηση? Έχει επεξεργαστεί συνολικά το ψυχολογικό προφίλ και το κοινωνικό περιβάλλον των ανθρώπων που έδωσαν τέλος στη ζωή τους? Ή έχει υιοθετήσει την εύκολη απάντηση σερβιρισμένη απ'όσους επενδύουν στην ανθρώπινη δυστυχία?

Περιγράφει ο νέος τι δε θέλει στη ζωή του: ανασφάλιστη εργασία,μισθό των 350 ευρώ,ενδεχόμενη οικονομική μετανάστευση. Σεβαστά όλα και ποιός άραγε θα τα επιθυμούσε για τον εαυτό του,αλλά υπάρχει κάποια πρόταση για να στηριχτούν οικονομικά καλύτερες εργασιακές συνθήκες? Μήπως "λεφτά υπάρχουν" και αρκεί να τα μοιράσουμε κατάλληλα? Κι αν ακόμη τα μοιράζαμε,για πόσο καιρό θα αρκούσαν μέχρι να χρειαστεί να τα παράξουμε? Ή μήπως δε χρειάζεται ο πλούτος να παράγεται αλλά απλά να τον τρυγάμε από κάποια μαγικά χρηματόδεντρα που ευδοκιμούν σε "έναν άλλο κόσμο που είναι εφικτός"?

Όλη η οργισμένη επιστολή,διαπνέεται από το πνεύμα της απαίτησης! Λες και βιώνουμε την ευαγγελική προτροπή "αιτήσετε και δοθήσεται υμίν". Δυστυχώς όμως "ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος".
Καμία αίσθηση κοινότητας,καμία ευθύνη κοινού βίου,καμία αισθητική συνανήκειν.Ένας οργισμένος εγωτικός ατομικισμός με αδηφάγες απαιτήσεις που "θέλει","απαιτεί","δικαιούται".

Κατακεραυνώνει ο νέος τις σχολικές ελλείψεις,αλλά λησμονεί τα σχολεία της εποχής του παππού του που τον έντυναν τα αποφώρια της UNNRA.Μέσα σ'αυτά τα σχολεία,ξυπόλητοι μαθητές και εμπνευσμένοι δάσκαλοι,σε συνθήκες ολοκληρωτικής ένδειας,μιας καθημαγμένης απ'τις πολεμικές συγκρούσεις χώρας και μιας βαθιά πληγωμένης απ'την εμφύλια τραγωδία κοινωνίας,οικοδόμησαν μια προοπτική για τις επόμενες γενιές.Δεν τα έκαναν ασφαλώς όλα τέλεια,αλλά πήγαν τον τόπο μερικά βήματα μπροστά,γιατί μόχθησαν και δημιούργησαν,αντί να "απαιτούν ιδανικές συνθήκες".

Ο νέος όμως έχει ήδη φτάσει σε συγγραφικό οίστρο: "εμπρός να τσακίσουμε τύραννους φασίστες" μας προτρέπει!
Γνώρισε το αγόρι το φασισμό? Βίωσε τις συνέπειες της εφαρμογής του? Ή μήπως θεωρεί "φασισμό" οτιδήποτε του "στερεί αυτά που δικαιούται"?
Όταν αύριο ,οδηγώντας ,τον πιάσει λάστιχο,θα καταδεχτεί άραγε να λερώσει τα χέρια του με το γρύλο ή θα καταγγέλλει την πρόγκα που του στερεί "το δικαίωμα στην οδήγηση"?

Αντιλαμβάνεται ο νέος πως η επιβίωση δεν είναι "δικαίωμα" αλλά διαρκής αγώνας και πως το μοναδικό όπλο που έχει ο άνθρωπος σ'αυτόν τον αγώνα είναι το μυαλό του?
Κατανοεί πως με όπλο το μυαλό,οι άνθρωποι βγήκαν απ'τα σπήλαια και μετέτρεψαν την επαπειλούμενη και αμφίβολη επιβίωσή τους σε ότι σήμερα του φαίνεται "αυτονόητο δικαίωμα"?
Γνωρίζει πως για να επιβιώσει ο άνθρωπος οφείλει να προσαρμόζει τις επιλογές του στις μεταβολές των υλικών όρων της ζωής του ή εκτιμά πως οι όροι αυτοί είναι ανεξάντλητοι και πως όλοι έχουμε αυτονόητο και υπερεπαρκές μερίδιο σ'αυτούς?

Αυτά είναι ερωτήματα που ζητούν απαντήσεις.Κι ανάλογα με τις απαντήσεις που δίνει κανείς,προσανατολίζει και τις επιλογές της ζωής του.
Φαίνεται όμως πως,ο οργισμένος μας έφηβος δεν ψάχνει απαντήσεις.Τις γνωρίζει όλες! Έχει μάλιστα έτοιμη και ετυμηγορία για τους "ένοχους που του κλέβουν τα όνειρα".
Δεν έχει φανταστεί πως τα όνειρα καθενός δεν μπορεί κανείς να του τα πάρει.
Δεν υποψιάζεται πως,ζητώντας απ'το κράτος να του "εξασφαλίσει τα όνειρα" παραιτείται απ'το δικαίωμα της ατομικής επιλογής.
Δε φαντάζεται πως ένα κράτος που "φροντίζει τα πάντα" είναι ταυτόσημο με ένα κράτος που "ελέγχει τα πάντα".

Είναι εντυπωσιακή η διαστροφή της μαρξιστικής κληρονομιάς: ο Μαρξ θεωρούσε τις υλικές συνθήκες της ζωής τις μόνες πραγματικές,σε βαθμό τέτοιο,ώστε κάθε ιδεαλιστική επινόηση (όπως τα  "δικαιώματα") τα περιφρονούσε ως αστικές επινοήσεις,ως ιδεατά "εποικοδομήματα" των υλικών συνθηκών του βίου.
Η σύγχρονη ελληνική εκδοχή της μαρξιστικής κληρονομιάς-γιατί σ'αυτήν ανήκει ο οργισμένος νέος μας-ομνύει στο ιδεατό (στα "δικαιώματα") με τέτοια προσήλωση,ώστε σχεδόν αδιαφορεί για τις υλικές προϋποθέσεις πραγμάτωσής τους.
Γι'αυτό ο νέος μας ζητά "δημόσια,δωρεάν,ποιοτική παιδεία".Δε φαντάζεται ότι δεν υπάρχει δωρεάν,ότι όλα κοστίζουν.Θεωρεί αυτονόητο το ποιοτικό λες και φυτρώνει στα δέντρα.
Αδιάλειπτη παροχή λοιπόν αφού όλα υπάρχουν τριγύρω μας σε αφθονία...

Δεν εκπλήσσομαι και κατά βάθος τον κατανοώ.Κι εγώ στην ηλικία του τα ίδια ακριβώς πίστευα.Ήμουν κι εγώ ένας αριστούχος μαθητής,διαμορφωμένος με την κυρίαρχη ιδεολογία του δημόσιου σχολείου: σοσιαλιστικός εθνολαϊκισμός και κολλεκτιβιστική προσοδοθηρία.Κι εγώ περίμενα να πάρω ένα πτυχίο και να πιάσω την καλή,το θεωρούσα περίπου αυτονόητο.Κανείς δε με είχε προτρέψει να ψάξω έξω απ'τα προκατασκευασμένα σχήματα.Ούτε και μπορώ να εξηγήσω το πως και το γιατί κατάφερα-στο βαθμό που κατάφερα-να δω και την άλλη οπτική της πραγματικότητας.
Ίσως μια έμφυτη αγάπη προς ότι συνιστά ιδιωτικό πεδίο,ίσως μια υπαρξιακή αποδοχή της ασκητείας ως διδασκαλίας του βίου,ίσως η επίγνωση του κόλαφου στον οποίο οδήγησαν όσοι έταζαν "αλλους καλύτερους κόσμους" και "δικαιότερες κοινωνίες".

Δεν είμαι φυσικά σε θέση να συμβουλέψω τον οργισμένο φίλο μας,κανέναν δε δικαιούμαι να συμβουλέψω.
Εντελώς φιλικά όμως θα του πρότεινα ν'απομακρυνθεί για λίγο απ'τις βεβαιότητές του.
Είναι τρομακτικό για ένα παιδί να έχει διαμορφώσει τόσο νωρίς,τόσες βεβαιότητες...

13/3/2013

Η "γενική θεωρία" του Κέυνς

Ο ακριβής τίτλος είναι "Η γενική θεωρία της απασχόλησης του τόκου και του χρήματος" και πρόκειται για το έργο που επηρέασε ίσως όσο κανένα άλλο την οικονομική πολιτική της μεταπολεμικής Ευρώπης (εννοώ των χωρών που δεν ανήκαν στο στρατόπεδο του υπαρκτού σοσιαλισμού).
Ο συγγραφέας του, John Μaynard Keynes (1883-1946), υπήρξε ένας απ'τους μεγαλύτερους οικονομολόγους όλων των εποχών και για πολλούς ο κορυφαίος του 20ου αιώνα
Το έργο δημοσιεύτηκε το 1936,όταν ακόμη τα αποτελέσματα του παγκόσμιου οικονομικού κραχ ήταν νωπά στο Δυτικό κόσμο.Η σοβαρότερη κοινωνική συνέπεια της κρίσης ήταν η μαζική και μακράς διαρκείας ανεργία που πυροδοτούσε κοινωνικές εντάσεις και δικαιολογημένα έθετε υπό αμφισβήτηση το μέχρι τότε φαινομενικά στέρεο οικοδόμημα του δυτικού καπιταλισμού.
Ο ίδιος ο Κέυνς παραδέχεται πως η αντιμετώπιση της ανεργίας υπήρξε βασικό κίνητρο για την παρουσίαση της γενικής θεωρίας του.

Το έργο είναι εξαιρετικά απαιτητικό και προϋποθέτει μεταξύ άλλων οικονομικές και μαθηματικές γνώσεις υψηλού επιπέδου για την επαρκή κατανόησή του.Δεν ισχυρίζομαι πως τις διαθέτω (ούτε κατά διάνοια).Ο βασικός λόγος που με ωθεί στη συγκεκριμένη, ελλειπή ασφαλώς παρουσίαση,είναι η ελπίδα πως θα αποτελέσει αφορμή γόνιμου προβληματισμού που θα υποβοηθήσει κι εμένα να διαλευκάνω ίσως τα πολλά ερωτηματικά μου.Η ανάλυση θα βασιστεί στην έκδοση "Παπαζήση" στην οποία αναφέρονται και οι σχετικές παραπομπές των σελίδων.

Ο συγγραφέας ξεκινά από μία παραδοχή εν είδει αξιώματος: "έχω πειστεί ο ίδιος για τον ψυχολογικό νόμο πως,όταν αυξάνει το εισόδημα,αυξάνεται και το χάσμα μεταξύ εισοδήματος και κατανάλωσης" (σελ.15).Πρόκειται για κρίσιμη παραδοχή η οποία επαναλαμβάνεται αρκετές φορές στο έργο.Ουσιαστικά μας λέει πως οι πλούσιοι ξοδεύουν/καταναλώνουν συγκριτικά λιγότερο απ'ότι οι φτωχοί.Αυτό μέχρις ενός σημείου είναι εύλογο αφού οι βασικές ανάγκες των ανθρώπων (σίτιση,ένδυση,στέγαση κλπ) δε διαφέρουν πολύ μεταξύ τους και ένας πλούσιος αναγκαστικά θα δαπανήσει μικρότερο τμήμα του εισοδήματός του για να τις καλύψει σε σχέση μ'έναν φτωχότερο.Από κάποιο σημείο και ύστερα όμως οφείλεται και στη μικρότερη ροπή προς κατανάλωση που χαρακτηρίζει τα υψηλότερα εισοδήματα ("πνεύμα οικονομίας" ή "κοινή τσιγκουνιά" ανάλογα με την οπτική απ'την οποία το βλέπουμε).

Στη σελ.33 αναφέρεται: "το πραγματικό επίπεδο απασχόλησης εξαρτάται όχι απ'την ικανότητα για παραγωγή ή το επίπεδο εισοδημάτων,αλλά από τις τρέχουσες αποφάσεις για παραγωγή που με τη σειρά τους εξαρτώνται από τις τρέχουσες αποφάσεις για επένδυση και τις παρούσες προσδοκίες κατανάλωσης".

Ο Κέυνς παραθέτει δυο θεμελιώδη αξιώματα της κλασσικής σχολής:
1) Ο μισθός ισούται με το οριακό προϊόν της εργασίας και
2) Για δεδομένο όγκο απασχόλησης,η χρησιμότητα του μισθού ισούται προς την οριακή δυσαρέσκεια του συγκεκριμένου όγκου απασχόλησης.
Ενώ για το (1) δεν προβάλλει ιδιαίτερες αντιρρήσεις ,σε ό'τι αφορά το (2),ο Κέυνς  αμφισβητεί την ισχύ του για δυο λόγους:
α) Το εργατικό δυναμικό επιδεικνύει μια ελαστική ανταπόκριση στις μεταβολές του μισθού.Μια πτώση του μισθού ή μια άνοδος των τιμών (εντός των συνηθισμένων πλαισίων) δεν μεταβάλλει την προσφορά εργατικών χεριών.
β) Δεν υφίσταται ουσιαστική διαπραγμάτευση μεταξύ εργοδοτών/εργαζομένων για τον καθορισμό του ύψους του μισθού αφού "δεν υπάρχει τρόπος με τον οποίον οι εργαζόμενοι ως σύνολο να μπορούν να τροποποιήσουν τον πραγματικό τους μισθό διαπραγματευόμενοι με τους επιχειρηματίες τον ονομαστικό τους μισθό".Αν καταλαβαίνω καλά,ο Κ ισχυρίζεται-και σωστά-πως δεν υπάρχει μέθοδος ασφαλούς αξιολόγησης του πραγματικού μισθού (δηλ.της αγοραστικής δύναμης του μισθού) από πλευράς εργαζομένων σε real time."Άλλες δυνάμεις-γράφει-καθορίζουν τους πραγματικούς μισθούς" τις οποίες και θα διερευνήσει.

Ο όγκος απασχόλησης εξαρτάται κατά τον Κέυνς από τρεις παράγοντες:
α) συνολική προσφορά εργασίας/εργατικών χεριών
β) ροπή προς κατανάλωση και
γ) όγκο επένδυσης κεφαλαίου (σελ.64)

Ο Κέυνς παραδέχεται πως "κάθε αύξηση στην απασχόληση συνεπάγεται κάποια θυσία πραγματικού εισοδήματος για εκείνους που ήδη απασχολούνται" (σελ.115).Συμπλέει εδώ με τους φιλελεύθερους αναλυτές που υποστηρίζουν πως η τάση των συνδικάτων να αντιδρούν στη μείωση του μισθού αποβαίνει σε βάρος της απασχόλησης των ανέργων.Με άλλα λόγια,αν οι εργαζόμενοι επιθυμούν να απορροφηθούν κάποιοι άνεργοι θα πρέπει να αποδεχτούν πως οι αποδοχές τους θα μειωθούν.Παρακάτω βέβαια,θα υποστηρίξει πως "είναι προτιμότερο αυτό να συμβεί με μείωση της αγοραστικής δύναμης του μισθού,παρά με ονομαστική μείωση του μισθού",διότι (σελ.290) "γνωρίζοντας την ανθρώπινη φύση και τους θεσμούς της,μόνο ένας ανόητος θα προτιμούσε μια ευέλικτη πολιτική μισθών από μια ευέλικτη πολιτική χρήματος".Σαφής διαφοροποίηση από τη φιλελεύθερη σχολή,αλλά για λόγους πολιτικής ψυχολογίας και όχι οικονομικής αρχής!

Στη σελ.117 σχολιάζει τις συνέπειες των τραπεζικών πιστώσεων: α) αυξάνουν την παραγωγή, β) αυξάνουν την αξία των προϊόντων σε όρους μονάδων μισθού και γ) αυξάνουν τη μονάδα μισθού σε όρους χρηματικούς.
Αυτό που επιμελώς αποφεύγεται να γραφτεί είναι πως τα (β) και (γ) σημαίνουν ό'τι αυξάνονται οι τιμές και οι ονομαστικοί μισθοί αλλά μειώνονται οι πραγματικοί μισθοί (πληθωρισμός).

Σελ.137: "η οικονομική σύνεση θα σημαίνει φθίνουσα συνολική ζήτηση και επομένως διακύβευση της ευημερίας".Πρόκειται για θολή πρόταση η οποία υπονοεί την αναγκαιότητα τόνωσης της καταναλωτικής ζήτησης ως μεθόδου οικονομικής ανάπτυξης.
Η πρόταση αποσαφηνίζεται στη σελ.145: "η απασχόληση μπορεί να αυξηθεί μόνο με την επένδυση,εκτός αν αυξηθεί η ροπή προς κατανάλωση".
"Αν οι επενδύσεις ενισχύσουν τους κλάδους που παράγουν καταναλωτικά αγαθά,η συνολική αύξηση της απασχόλησης θα είναι πολλαπλάσια" (σελ.149).
Αλλά ακόμη και "αμφίβολης χρησιμότητας δημόσια έργα,μπορεί να αποδίδουν πολλαπλά σε περίοδο σοβαρής ανεργίας" (σελ.157).Εδώ ο Κ επιβραβεύει προφανώς την πρακτική του New Deal. Πρέπει πάντως να σημειώσω ό'τι ακόμη και ο Adam Smith ,περιγράφοντας τις υποχρεώσεις της Κυβέρνησης έκανε μνεία για τα μεγάλου κόστους δημόσια έργα που αδυνατούν να φέρουν εις πέρας οι ιδιώτες.

Σελ.187: "Κερδοσκοπία είναι η πρόβλεψη της ψυχολογίας της αγοράς ενώ επιχειρηματικότητα η πρόβλεψη προσδοκώμενης απόδοσης του ενεργητικού" και "τα πράγματα γίνονται σοβαρά όταν η επιχειρηματικότητα γίνεται μια φυσαλλίδα στη δίνη της κερδοσκοπίας"."Η εισαγωγή φόρου μεταβίβασης σε όλες τις συναλλαγές θα μπορούσε να αποδειχτεί δραστικό μέτρο για την άμβλυνση της κυριαρχίας της κερδοσκοπίας".

Ο Κ ορίζει το επιτόκιο ως "το ποσοστιαίο πλεόνασμα ενός χρηματικού ποσού που συμφωνείται να καταβληθεί στο μέλλον πάνω από εκείνο που ονομάζεται τιμή άμεσης παράδοσης ή μετρητοίς του ποσού αυτού" (σελ.249).
Είναι λογικό να υπάρχει επιτόκιο αφού,ο μεν δανειολήπτης απολαμβάνει το πλεονέκτημα της άμεσης παροχής ρευστότητας την οποία δεν έχει,ο δε πιστωτής πρέπει να αποζημιωθεί για την ανάληψη κινδύνου την οποία αποδέχεται.
"Η δημιουργία νέου πλούτου εξαρτάται από το εάν η μελλοντική απόδοση φτάνει το επίπεδο του τρέχοντος επιτοκίου" (σελ.239).Ποιός αλήθεια μπορεί να διαφωνήσει? Από την άλλη μεριά όμως,μια πολιτική εκτεταμένων πιστώσεων που θα τονώσουν τη ζήτηση,δεν οδηγεί ταυτόχρονα σε μείωση των επιτοκίων (λόγω της υπερπροσφοράς χρήματος) και άρα δεν καθιστά αμφίβολες τις αποδόσεις των πιθανών επενδύσεων? Μήπως δηλαδή η τόνωση της "ροπής προς κατανάλωση" παρενοχλεί τον παράγοντα "μακροπρόθεσμη επένδυση κεφαλαίου"?

Ο Κέυνς ωστόσο προχωρά στο αποφασιστικό βήμα (σελ.246): "πιστεύω ότι μια καλώς διοικούμενη κοινωνία οφείλει να μειώσει την οριακή αποδοτικότητα του κεφαλαίου(δηλ.τα επιτόκια) κοντά στο μηδέν,ώστε να επιτύχει τις συνθήκες μιας οιωνεί στάσιμης κοινωνίας,όπου μεταβολή και πρόοδος θα προέρχονται από μεταβολές στην τεχνική,στις προτιμήσεις,στον πληθυσμό και στους θεσμούς...Αν υποθέτω σωστά,είναι συγκριτικά εύκολο να καταστήσουμε τα κεφαλαιουχικά αγαθά τόσο άφθονα,ώστε η οριακή αποδοτικότητα του κεφαλαίου να είναι μηδέν και αυτός μπορεί να είναι ο λογικότερος τρόπος για να απαλλαγούμε βαθμιαία από πολλά απ'τα επιλήψιμα χαρακτηριστικά του καπιταλισμού..."
Στο σημείο αυτό επιβάλλεται σχολιασμός.Μολονότι οι οπαδοί του,πιστώνουν στον Κέυνς τη "διάσωση του καπιταλισμού" και παρόλο που ο ίδιος,στη σελ.392 κ 394 αναφέρει την επιθμία του για "αποφυγή κοινωνικής επανάστασης" καθώς και ότι "δεν υφίσταται εμφανής λόγος για ένα σύστημα Κρατικού Σοσιαλισμού",οι πολιτικές επιπτώσεις της πρότασής του έχουν ισχυρές σοσιαλιστικές αποχρώσεις.
Τι άλλο μπορεί να είναι μια στατική κοινωνία πλήρους απασχόλησης στην οποία οι θεσμοί θα καθορίζουν τη μεταβολή και την πρόοδο? Πως μπορούν να συνυπάρχουν μεταβαλλόμενες καταναλωτικές προτιμήσεις δίχως μεταβολές στην απασχόληση? Πως είναι συμβατή η ελεύθερη επιλογή με την ελεγχόμενη παραγωγή? Ο Κέυνς δείχνει να προσπερνά το γεγονός πως ο οικονομικός σχεδιασμός έχει σοβαρές επιπτώσεις στις ατομικές ελευθερίες των πολιτών,πως οικονομική και πολιτική ελευθερία είναι αλληλένδετες.Παρόλο που χρειάζεται ισχυρή δόση κακοπιστίας για να τον χαρακτηρίσει κανείς σοσιαλιστή με την έννοια του υποστηρικτή των σοβιέτ,η πρότασή του δείχνει να υποκύπτει στην προπαγάνδα του "παράδεισου της ανύπαρκτης ανεργίας" που τόσο επιτυχημένα διακινούσε το τότε σοβιετικό μπλοκ.Αποσιωπώντας παράλληλα,εξίσου έντεχνα,τις πολιτικές επιπτώσεις του εγχειρήματος (πολιτικός ολοκληρωτισμός) αλλά και τις επιδόσεις του στον τομέα της οικονομίας (ανεπάρκεια παραγωγής βασικών αγαθών,ένδεια,γενικευμένη κοινωνική φτωχοποίηση).


Ο ίδιος ο Κ δεν τρέφει αυταπάτες για τα όρια των οικονομικών διευθετήσεων: "όπως ακριβώς μια μέτρια αύξηση στην ποσότητα του χρήματος μπορεί να ασκεί ανεπαρκή επίδραση στο μακροπρόθεσμο επιτόκιο,ενώ μια υπέρμετρη αύξηση μπορεί να επιδράσει αρνητικά στην εμπιστοσύνη,έτσι και μια μέτρια μείωση των ονομαστικών μισθών μπορεί ν'αποδειχθεί ανεπαρκής (για την απορρόφηση των ανέργων) ενώ μια υπέρμετρη μείωση θα μπορούσε να κλονίσει την εμπιστοσύνη" (σελ.289).
Και πιο αποφασιστικά: "δε θεμελιώνεται η άποψη πως μια ευέλικτη πολιτική μισθών είναι ικανή να διατηρήσει πλήρη απασχόληση,ούτε και μια νομισματική πολιτική ανοιχτής αγοράς μπορεί,χωρίς υποστήριξη να επιτύχει κάτι τέτοιο.Το οικονομικό σύστημα δεν μπορεί να αυτορρυθμίζεται" (ο.π).
Το συμπέρασμα εκφέρεται δίχως περιστροφές.Δεν αποσαφηνίζεται όμως που σταματά η "μέτρια παρέμβαση" και που αρχίζει η "υπέρμετρη".Κατά λογική συνέπεια,εφόσον η κυβερνητική παρέμβαση κρίνεται αναγκαία για τη ρύθμιση του συστήματος,είμαστε υποχρεωμένοι να προσδιορίσουμε τα όριά της κι αυτό αποδεικνύεται στην πράξη εξαιρετικά δυσχερές.
Ο Κέυνς υποστηρίζει πως "μια ανελαστική πολιτική μισθών θα διασφαλίσει βραχυχρόνια τη σταθερότητα των τιμών και την αποφυγή διακυμάνσεων στην απασχόληση.Μακροχρόνια,έχουμε να επιλέξουμε ανάμεσα σε μια πολιτική σταθερών μισθών και προοδευτικής πτώσης των τιμών (λόγω της προόδου της τεχνικής και του εξοπλισμού) και σε μια πολιτική βραδείας ανόδου των μισθών με διατήρηση σταθερών των τιμών.Γενικά,προτιμώ τη δεύτερη επιλογή" (σελ.293).
Πρόκειται όμως για θεωρητική σύλληψη.Η μεταπολεμική εμπειρία της Δύσης έδειξε πως τόσο οι ονομαστικοί μισθοί,όσο και οι τιμές,ανέρχονταν σταθερά.Οι τελευταίες αναλογικά περισσότερο,με συνέπεια τη συνεχή άνοδο του μεταπολεμικού πληθωρισμού.

Επιπλέον,έχει ο Κ επίγνωση του κινδύνου "οι αυξημένες τιμές να παραπλανήσουν τους επιχειρηματίες και να τους ωθήσουν σε αύξηση της απασχόλησης πέρα απ'το επίπεδο κερδοφορίας" (σελ.312).Ουσιαστικά το ίδιο πράγμα θα πει και ο von Mises το 1949 στο "Human Action" περιγράφοντας τη γέννηση της εμπορικής φούσκας ως αποτέλεσμα λανθασμένων πολλαπλών επιχειρηματικών επενδύσεων σε τομείς που-λόγω της διαρκούς ανόδου των τιμών-φαίνονται κερδοφόροι,χωρίς να είναι.
Συμφωνούν και σε κάτι άλλο: "η υπερβολικά μεγάλη δόση,πρόσφατα,μαθηματικών της οικονομίας δεν είναι παρά απλή επινόηση,τόσο ανακριβής όσο και οι αρχικές υποθέσεις πάνω στις οποίες στηρίζονται" (σελ.320). Και ο Mises θεωρούσε πως η ανθρώπινη πράξη (που γεννά την οικονομική συμπεριφορά) δεν μπορεί να περιγραφεί με μαθηματικούς τύπους.

Ο Κέυνς πάντως έχει πειστεί πως "η σημαντικότερη μεταβολή που πρέπει να λάβουμε υπ'όψιν,είναι η μεταβολή της ζήτησης ,τόσο πάνω στο κόστος όσο και πάνω στον όγκο παραγωγής" (σελ.317) ενώ "ο όρος υπερεπένδυση είναι διφορούμενος" (σελ.340) και ακόμη κι αν ισχύει η θεραπεία που προτείνει ο Κέυνς δεν είναι η άνοδος των επιτοκίων αλλά "η αναδιανομή εισοδημάτων και άλλοι (?) τρόποι υποκίνησης της ροπής προς κατανάλωση" (ο.π).
Εδώ πρέπει να κάνουμε μια ακόμη στάση.Ο Κέυνς μοιάζει να προτείνει την αντιμετώπιση της φούσκας όχι με περιορισμό των επενδύσεων (υψηλά επιτόκια) αλλά με ακόμη περισσότερες επενδύσεις.Όχι με αποταμίευση κεφαλαίου αλλά με αναδιανομή του (προφανώς μέσω φόρων) και άλλους (ποιούς?) τρόπους τόνωσης της κατανάλωσης.
Για να χρησιμοποιήσω μια παρομοίωση,αν το άλογο που σέρνει το κάρο δείξει σημάδια κόπωσης,αντί να το ξεκουράσουμε φρενάροντάς το ή ελαφρύνοντας το φορτίο,υπάρχει και η λύση να περάσουμε το κάρο μπροστά απ'το άλογο και να το φορτώσουμε κι άλλο,ώστε το άλογο να μην έχει άλλη επιλογή από τη συνέχιση του καλπασμού! Πρόκειται ασφαλώς για ανορθόδοξη πρακτική,αλλά στην οικονομία οι ρόλοι του αλόγου και του κάρου συχνά αντιστρέφονται.Ενώ κατά κανόνα οι επενδύσεις κεφαλαίου είναι το άλογο και η κατανάλωση είναι το κάρο,ο Κέυνς υποστηρίζει πως η κατανάλωση μπορεί να παίξει το ρόλο του αλόγου,όταν οι επενδύσεις είναι μη αποδοτικές.
"Αν είναι αδύνατη εκ των πραγμάτων η αύξηση των επενδύσεων,δεν υπάρχει άλλος τρόπος διασφάλισης υψηλού επιπέδου απασχόλησης παρά μόνο η αύξηση της κατανάλωσης" (σελ.343).
Πρόκειται για πολύ σημαντική άποψη,νομίζω καινοφανή στην εποχή που διατυπώθηκε.

Επιπλέον,επειδή ο Κ αμφισβητεί τη φιλελεύθερη άποψη πως τα επιτόκια και ο όγκος των επενδύσεων αυτορρυθμίζονται,θεωρεί ότι "η πολιτική ενός αυτόνομου επιτοκίου,ανεπηρέαστου από διεθνείς περιπλοκές και ενός επενδυτικού προγράμματος κατευθυνόμενου σε ένα άριστο επίπεδο εγχώριας απασχόλησης είναι εκείνα που επιθυμούμε δυο φορές" (σελ.366) Ήδη έχει διατυπωθεί η θεωρία που υλοποιήθηκε λίγα χρόνια αργότερα,το 1944, με τη συμφωνία στο  Bretton Woods το σύστημα δηλαδή σταθερών νομισματικών ισοτιμιών που ίσχυσε μέχρι το 1971.
Αυτό και μόνο θα αποτελούσε από μόνο του επαρκή απόδειξη για την κυριαρχία των ιδεών του Κέυνς στη Δύση κατά τις τρεις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες.

Φυσικά,αυτή η προτίμηση προς την κατανάλωση,είναι αναγκαίο να δικαιολογηθεί και ως ηθική επιλογή,σε ένα κόσμο που μέχρι τότε είχε ασπαστεί την προτεσταντική ηθική της αποταμίευσης και του μετρημένου βίου ως προϋποθέσεων της οικονομικής ευμάρειας.Ο Κέυνς θα προσφύγει στο "Μύθο των Μελισσών" (Fable of the Bees) του Mandeville  για να εκμαιεύσει ως ηθικό δίδαγμα πως
"Μόνο η Αρετή,δεν εξασφαλίζει για τα Έθνη
Μεγαλοπρεπή ζωή.Εκείνοι που θα αναβιώσουν
ένα Χρυσό Αιώνα πρέπει να είναι ελεύθεροι,
τόσο για την Ασωτία όσο και για την Τιμιότητα" (σελ.376)
Ενώ θα επικαλεστεί και τον Malthus  και τις "Αρχές Πολιτικής Οικονομίας" (Principles of Political Economy) (σελ.379)
"Πρέπει να υπάρχει μια ενδιάμεση κατάσταση,αν και τα μέσα της πολιτικής οικονομίας μπορεί να μην είναι σε θέση να τη διακριβώσουν,η οποία ενσωματώνοντας τόσο τη δυνατότητα για παραγωγή όσο και τη θέληση για κατανάλωση,ενθαρρύνει τα μέγιστα την αύξηση του πλούτου".
Αν η οικονομία δεν αρκεί,το αβίαστο συμπέρασμα είναι πως χρειάζεται η πολιτική παρέμβαση.

Ο Κέυνς προβαίνει στα καταληκτικά σχόλια: "οι κεντρικοί έλεγχοι που είναι αναγκαίοι για τη διασφάλιση της πλήρους απασχόλησης,θα συνεπάγονται φυσικά σημαντική διεύρυνση των παραδοσιακών λειτουργιών του Κράτους...Θα παραμένει όμως ακόμη ένα ευρύ πεδίο για την άσκηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και ευθύνης,εντός του οποίου τα παραδοσιακά πλεονεκτήματα του ατομικισμού θα ισχύουν οπωσδήποτε" (σελ.395).
Νομίζω πως το σχόλιο αυτό σκιαγραφεί πλήρως τις Δυτικές κοινωνίες από το 1945 μέχρι σήμερα,ασφαλώς με διακυμάνσεις στο μίγμα κρατικής παρέμβασης/ιδιωτικής πρωτοβουλίας.
Είναι γεγονός πως,μετά την κατάργηση του Bretton Woods και το στασιμοπληθωρισμό της δεκαετίας του '70, ο Κεϋνσιανισμός άρχισε να υποχωρεί και οι νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις των Hayek και Friedman κέρδισαν έδαφος,τουλάχιστον σε ΗΠΑ/Βρεττανία όπου και υλοποιήθηκαν σε κάποιο βαθμό από τις πολιτικές Reagan και Thatcher αντίστοιχα.

Είναι επίσης γεγονός πως ο κόσμος σήμερα είναι εντελώς διαφορετικός απ'ότι πριν 70 χρόνια,όταν ο Keynes έγραφε τη "Γενική Θεωρία".
Τώρα,μεσούσης της παγκόσμιας κρίσης χρέους,όσοι προσπαθούμε εναγωνίως να βρούμε διέξοδο "εντός του συστήματος" χρήσιμο είναι να έχουμε υπ'όψιν μας τις βασικές ιδέες που διατυπώθηκαν στη "Γενική Θεωρία",είτε θεωρούμε εαυτούς φιλελεύθερους είτε σοσιαλδημοκράτες.
Πιστεύω πως,ο ιδεολογικός αγώνας με τους οπαδούς των "εξωσυστημικών λύσεων" (δεξιών και αριστερών) θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό απ'το αν θα κατορθώσουμε να αρθρώσουμε αξιόπιστη και λειτουργική πρόταση.
Το μέλλον θα δείξει.Μόνο που οι λύσεις πρέπει να βρεθούν σύντομα.
Μακροπρόθεσμα άλλωστε,όπως έγραψε κι ο Κέυνς,είμαστε όλοι νεκροί...

28/4/2013

Ιστορίες του Σαββατοκύριακου

Ήταν -μετά από πολλούς μήνες- ένα σαββατοκύριακο απ'τα παλιά! Νυχτερινή έξοδος,κοινωνικές εκδηλώσεις,ψυχαγωγία.Παράλληλα όμως και αφορμή έμπνευσης προβληματισμών που μετουσιώθηκαν σε μικρές αφηγήσεις.

1) Η μπυραρία
Σαββατόβραδο σε μπυραρία στην Καισαριανή.Το μαγαζί γνωστό από παλιά,με εξαιρετικό σέρβις,επαγγελματισμό,θαυμάσια κουζίνα (με τεράστιες μερίδες)και απόλυτα δικαιολογημένες τιμές.Έχει κι ένα άλλο χαρακτηριστικό: εφαρμόζει τον νόμο απαγόρευσης του καπνίσματος στους χώρους εστίασης! Απίστευτο κι όμως αληθινό! Στη χώρα της "ελαστικής εφαρμογής" (βλέπε έμπρακτης περιφρόνησης) των νόμων,υπάρχουν επαγγελματίες που τους σέβονται! Αυτή η λεπτομέρεια,για έναν πρώην καπνιστή-όπως εγώ-που υποφέρει από το κάπνισμα σε κλειστούς χώρους,μετέτρεψε μια ευχάριστη βραδιά σε πραγματική απόλαυση! Κάτι τέτοιες στιγμές,μετά από ένα πλούσιο δείπνο σε ένα φροντισμένο χώρο,δεν μπορείς να μην αναρωτηθείς: "τι είναι αυτό που κάνει εφικτή την ύπαρξη τέτοιων επιχειρήσεων,τι είναι αυτό που προάγει το φαγητό από απλή βιωτική ανάγκη σε κοινωνική εκδήλωση,με ποιόν τρόπο ο άνθρωπος κατόρθωσε να αντικαταστήσει το σπήλαιο με σύγχρονη κατοικία,το τομάρι του ζώου με ρουχισμό για κάθε εποχή,την ωμή τροφή με την τέχνη της μαγειρικής,ποιό είναι με άλλα λόγια το κίνητρο της προαγωγής του πολιτισμού"?
Η απάντηση έχει δοθεί εδώ και διακόσια και πλέον χρόνια απ'τον Adam Smith : "δε βασιζόμαστε στην καλή προαίρεση του κρεοπώλη,του ζυθοποιού,του φούρναρη για το γεύμα μας αλλά στην επιδίωξη του ατομικού του οφέλους. Απεύθυνόμαστε σ'αυτόν όχι επικαλούμενοι την ανθρωπιά αλλά τη φιλαυτία του,όχι στο όνομα των αναγκών μας αλλά του συμφέροντός του" ("It is not from the benevolence of the butcher,of the brewer,of the baker,that we expect our dinner,but from their regard to their own self-interest.We address ourselves not to their humanity,but to their self-love and never talk to them of our own necessities,but of their advantages".).Επιδιώκοντας ο καθένας το ατομικό του όφελος μέσα στην κοινωνία,προάγει-ακόμη κι αν δεν είναι αυτή η αρχική του πρόθεση-τους όρους της κοινωνικής επιβίωσης συνολικά.Αυτό υπονοεί και η περίφημη "αόρατος χειρ" ("...led by an invisible hand to promote an end which was no part of his intention").
Καλοδεχούμενες οι καλές προθέσεις,αλλά από μόνες τους δεν αρκούν.Μια κοινωνία καλών προθέσεων αδυνατεί να συντηρήσει ένα πολυτελές εστιατόριο διότι της λείπει το κίνητρο.Ακόμη περισσότερο,έχοντας υιοθετήσει μια συγκεκριμένη ηθική αντίληψη ενδεχομένως να απορρίπτει ως περιττή την αναγκαιότητα ύπαρξης μιας τέτοιας επιχείρησης.Έτσι όμως βαθμιαία φυλλοροούν οι αφορμές βελτίωσης των όρων της καθημερινότητας και ξανανοίγει ο δρόμος για την επιστροφή στο σπήλαιο...

2) Το πουρμπουάρ
Κυριακή πρωί στο "Σάββα" στην Αργυρούπολη για μπουγάτσα! Πάνω στον πάγκο,ο διαφανής κουμπαράς για τα πουρμπουάρ.Ο γιός μου ρωτάει να μάθει,του εξηγώ και ταυτόχρονα σκέφτομαι: τι σημαίνει άραγε το φιλοδώρημα (πουρμπουάρ) και από πού εκκινείται η ύπαρξή του? Μια πρώτη απάντηση είναι "από την καλοσύνη των πολιτών προς τους εργαζόμενους συμπολίτες τους".Η ερμηνεία έχει ηθική βάση και δεν με ικανοποιεί.Η ηθική είναι εξαιρετικά υποκειμενικός παράγοντας για να βασίσουμε την ανάλυσή μας πάνω του.Υπάρχει κατά τη γνώμη μου μεγάλη δόση αλήθειας στην άποψη πως"κάθε ηθική είναι βαθιά ωφελιμιστική" (Ludwig von Mises-Human Action). Ονομάζουμε κατά κόρον "ηθικό" ό'τι έχει αποδειχθεί σε τελική ανάλυση πως λειτουργεί προς όφελος του ατόμου ή των κοινωνιών.Ασφαλώς υπάρχει και η άλλη πλευρά της ηθικής,η μη-ωφελιμιστική,αυτή που καλεί σε ενέργειες αυτοθυσίας.Γι'αυτό,ας μην ξεφύγουμε στον ωκεανό των ηθικών ορισμών.
Πίσω απ'το πουρμπουάρ,υπάρχει η ίδια αρχή της επιδίωξης ατομικού οφέλους που προανέφερε ο Adam Smith.Δίνουμε φιλοδώρημα για να επιβραβεύσουμε έναν άνθρωπο για τις υπηρεσίες του,που σημαίνει τον ανταμοίβουμε γιατί μας εξυπηρέτησε.Για τον αντίστροφο λόγο, δε δίνουμε φιλοδώρημα σε έναν αγενή υπάλληλο,σε μια μη εξυπηρετική σερβιτόρα,σε έναν ακάθαρτο πωλητή.
Το φιλοδώρημα όμως λειτουργεί πλέον ως κίνητρο γι'αυτόν που το δέχεται ώστε να βελτιώνει διαρκώς τις υπηρεσίες του.Αυτό,μπορεί να μην ανήκε στις προθέσεις μας,κατέστη όμως "δια της αοράτου χειρός",απολύτως αληθές.
Τούτου δοθέντος,το φιλοδώρημα έχει έναν κοινωνικό ρόλο προαγωγής της ποιότητας της εργασίας τον οποίο και θα έπρεπε να ενισχύουμε.Για να μιλήσω πρακτικά,αν ένας πολίτης επιθυμεί να φιλοδωρήσει κάποιον εργαζόμενο με κάποιο ποσό πέραν του συμφωνημένου μισθού του,θα πρέπει να μπορεί να το πράξει,νόμιμα,σε οποιονδήποτε χώρο εργασίας (ιδιωτική επιχείρηση ή δημόσια υπηρεσία).Εννοείται πως το πουρμπουάρ θα είναι νόμιμο (με απόδειξη) και απολύτως προαιρετικό (θα το δίνει όποιος επιθυμεί,αν το επιθυμεί).Έτσι θα λειτουργήσει η αξιολόγηση των εργαζομένων στην πράξη,δίχως γραφειοκρατικές περικοκλάδες και επιτροπές αξιολόγησης αμφιβόλων κριτηρίων και διαβλητών διαδικασιών.
Ο γιατρός του ΕΣΥ που φροντίζει τους ασθενείς θα έχει τη δυνατότητα επιπλέον αμοιβής για το έργο του (επαναλαμβάνω προαιρετικής και νόμιμης).Ο συνάδελφός του που αδιαφορεί θα αρκείται στον κρατικό μισθό.Είναι απολύτως συμβατό με το ευρύτερο κοινωνικό συμφέρον,ο πιο παραγωγικός,ο πιο ευγενής,ο πιο πρόθυμος εργαζόμενος,σε κάθε τομέα δουλειάς,να μπορεί να αμείβεται περισσότερο από κάποιον που δεν έχει κανένα τέτοιο προσόν.Αν απορρίψουμε αυτή την αντίληψη επειδή δήθεν το κέρδος είναι "επάρατο" και επιστρέψουμε στον ισοπεδωτικό εξισωτισμό,αδικούμε τους εργατικούς προς όφελος των οκνηρών και διαιωνίζουμε την πρακτική του παράνομου χρηματισμού και της παροχής υπηρεσιών υπό συνθήκες ωμού εκβιασμού ("φακελάκια").
Δεν αντιμετωπίζεις όμως ένα κοινωνικό πρόβλημα προσπαθώντας ν'αλλάξεις την ανθρώπινη φύση,αλλά προσαρμόζοντάς το στα αδιαμφισβήτητα χαρακτηριστικά της: και η επιδίωξη του ατομικού κέρδους,η ωφελιμιστική ηθική,ανήκει αναμφίβολα σ'αυτά.

3) Η πινιάτα
Μεσημέρι σε παιδικό πάρτυ και έρχεται η στιγμή να σπάσει η πινιάτα! Η πινιάτα είναι ένα Μεξικάνικο έθιμο,πολύ αγαπητό στα παιδιά: μια πήλινη γαβάθα που κρέμεται από ένα σκοινί,γεμάτη λιχουδιές κι από κάτω τα πιτσιρίκια με ένα ξύλο να την χτυπούν με τη σειρά μέχρι ν'ανοίξει και το πολυπόθητο περιεχόμενο να χυθεί κάτω.
Πως έφτασε ένα Μεξικάνικο έθιμο να γιορτάζεται σε ένα Ελληνικό σπίτι? Μα ζούμε πια όλοι σ'ένα παγκόσμιο χωριό! Οι άνθρωποι ανταλλάσσουν γλώσσες,πληροφορίες,προιόντα,και- φυσικά- έθιμα! Κάποια απ'αυτά γίνονται αποδεκτά κι από άλλους ανθρώπους ή λαούς,ταιριάζουν στην αισθητική τους και-γιατί όχι-υιοθετούνται! Προσωπικά όχι μόνο δε βρίσκω τίποτε αρνητικό σ'αυτό,αλλά αντίθετα εκτιμώ πως συμβάλλει στη διανθρώπινη προσέγγιση,στην αλληλοκατανόηση των λαών,στην ανθρώπινη φιλία πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε εμπνευσμένη πολιτική ομιλία,οποιαδήποτε "παγκόσμια ημέρα",οποιαδήποτε καμπάνια των κρατών,των ΜΜΕ ή των διανοούμενων.
Το σπάσιμο της πινιάτας φέρνει έμπρακτα το Ελληνάκι δίπλα στο Μεξικανάκι εν μέσω γενικής ευωχίας: ισχυρότερη σχέση δεν μπορώ να φανταστώ!
Παγκοσμιοποίηση λοιπόν δε σημαίνει μόνο παγκόσμια κίνηση κεφαλαίων,αλλά και ιδεών,συναισθημάτων,παιχνιδιών,συνταγών μαγειρικής,εθίμων,χρωμάτων,μουσικής,πολιτισμού...
Όσο πιο ελεύθερη αυτή η διακίνηση,τόσο προάγεται η ανθρώπινη κατανόηση,τόσο εκλείπουν οι προκαταλήψεις που καλλιεργούν τα σχολικά εγχειρίδια και οι εθνικιστές πολιτικοί.
Ατενίζοντας το μέλλον,η ανθρωπότητα έχει δυο βασικές επιλογές: η πρώτη είναι η περιχαράκωση σε στερεότυπα εθνικής υπεροχής/ιδιαιτερότητας και η δεύτερη είναι το θαρραλέο άνοιγμα στον κόσμο και την ποικιλομορφία του.
Πιστεύω πως ο διεθνιστής του 21ου αιώνα δεν μπορεί παρά να είναι οπαδός της παγκοσμιοποίησης.
Ως τώρα η εθνική ταυτότητα παρεμπόδιζε τη διανθρώπινη κατανόηση.Είναι πια καιρός να ενταχθεί στο ευρύτερο κάδρο της ιδιότητας του Ανθρώπου και των δικαιωμάτων του.Αυτό ηχεί κάπως θεωρητικό,αλλά χάρη-και- στην πινιάτα, μπορούμε να το βιώσουμε...


Όπως και να'χει, ήταν ένα ενδιαφέρον Σαββατοκύριακο...

22/4/2013