Η ειρωνική εξέλιξη των ιδεών

Ο εθνικισμός,υπήρξε κατα τον 18ο αιώνα το ιδεολογικό άρμα της ανερχόμενης αστικής τάξης απέναντι στην πολιτική κυριαρχία των αυτοκρατοριών και των αριστοκρατών. Πέτυχε πράγματι το στόχο του. Σε πολιτικό επίπεδο,οδήγησε στην αποδόμηση των μεγάλων αυτοκρατοριών, στο σχηματισμό των εθνικών κρατών και στη συνακόλουθη ενδυνάμωση του πολιτικού ρόλου των αστών,μέσω του κοινοβουλευτισμού. Δύο αιώνες αργότερα,έγινε το ιδεολογικό όχημα δυο δικτατόρων που έσυραν τη Γερμανία και την Ιταλία στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Το παλιό ιδεολόγημα των αστών,στην υπηρεσία του ολοκληρωτισμού,όπως τον ενσάρκωσαν Χίτλερ και Μουσολίνι.

Ο σοσιαλισμός,υπήρξε μεταξύ άλλων κήρυκας του προλεταριακού διεθνισμού. Προέκρινε τον ιστορικό μαρασμό του κράτους και την αντικαταστασή του απο την παγκόσμια αταξική κοινωνία. Στην πράξη,καθ´όλη τη διάρκεια της πολιτικής του υλοποίησης στον 20ο αιώνα,υπήρξε το ιδεολογικό άλλοθι της γεωπολιτικής εξάπλωσης της Σοβιετικής Ένωσης και της αναβίωσης των βλέψεων της πάλαι ποτέ αυτοκρατορικής Ρωσίας. Όλα τα σοσιαλιστικά κόμματα και κινήματα,διαμόρφωναν την πολιτική τους υπό την κηδεμονία είτε της Κομιντέρν είτε του ΚΚΣΕ. Κατά λογική συνέπεια,η πολιτική τους εξυπηρετούσε τις γεωπολιτικές επιδιώξεις της ΕΣΣΔ χωρίς παρεκκλίσεις.

Ο φιλελευθερισμός,διατήρησε ερείσματα διαχρονικά σε όλες τις τάξεις. Την ελευθερία αναζήτησαν οι δούλοι υπό τον Σπάρτακο στην αρχαία Ρώμη. Την ελευθερία της τάξης τους διεκδικούσαν οι Πατρίκιοι έναντι του Αυτοκράτορα, οι Αθηναίοι πολίτες έναντι των Ηγεμόνων,οι Άγγλοι ευγενείς που πρότειναν τη Magna Carta στο Βασιλιά Ιωάννη,οι ευγενείς και οι αστοί της Ένδοξης Επανάστασης,οι πατέρες της Αμερικανικής Επανάστασης,το αστικό κομμάτι της Γαλλικής Επανάστασης,οι Ευρωπαίοι αστοί το 1848 κ.ο.κ

Ο Νίτσε στη "Γενεαλογία της ηθικής" ισχυρίζεται οτι η ελευθερία ειναι η ηθική του δούλου. Πρόκειται και κοντόφθαλμη κατα τη γνώμη μου ερμηνεία. Δεν αποζήτησαν μονο οι δούλοι την ελευθερία τους,αλλά και οι ευγενείς και οι αστοί,έναντι των εκάστοτε ηγεμόνων. Ο Ζουβενέλ στο "Περί δύναμης" αποκαλύπτει τις αριστοκρατικές ρίζες της ελευθερίας ανά τους αιώνες.
Στο πλαίσιο αυτών των αντιλήψεων,ο φιλελευθερισμος εξυπηρέτησε διαχρονικά πλήθος πολιτικών επιδιώξεων. Απο την απελευθέρωση των δούλων και την κατάργηση της δουλείας,μέχρι τη θεμελίωση του κοινοβουλευτισμού,τη διάκριση των εξουσιών,τα ατομικά δικαιώματα,τον περιορισμό της αυθαιρεσίας του ηγεμόνα.
Τι συνέβη όμως στο μεταπολεμικό κόσμο; Σε πολλές περιπτώσεις οι παλιοί ανερχόμενοι αστοί που διεκδικούσαν περισσότερη ελευθερία,έγιναν σύγχρονοι αριστοκράτες που την εχθρεύονται. Οι σημερινοί αριστοκράτες φυσικά,δεν ειναι ευγενείς που κατοικούν σε πύργους και διαθέτουν δουλοπάροικους. Η σύγχρονη αριστοκρατία έχει διαφορετική μορφή: συνδικαλιστές "ευγενών" (κλει στών) επαγγελμάτων, εκπρόσωποι δημοσίων οργανισμών,κρατικοδίαιτοι επιχειρηματίες,ιδού ορισμένοι τυπικοί εκπρόσωποι της σύγχρονης αριστοκρατίας. Διόλου τυχαία αποτελούν και τους συνεπέστερους αντιπάλους του φιλελευθερισμού. Ο φιλελευθερισμος δεν εχθρεύεται τον πλούτο,αλλά πολλοί πλούσιοι απεχθάνονται τον ελεύθερο ανταγωνισμό που ο φιλελευθερισμός διακηρύσσει. Ειναι φυσικά,μια απόλυτα κατανοητή επιλογή. Οι πλουτίσαντες επειδή προστατεύτηκαν απ τον ελεύθερο ανταγωνισμό,δεν έχουν κανέναν λόγο να επιθυμούν να εκτεθούν σ´αυτον,διακινδυνεύοντας την απώλεια των προνομίων τους. "Ανθρώπινο,πολυ ανθρώπινο",για να ξαναθυμηθούμε τον Νίτσε.

Τι συμπέρασμα μπορεί κανεις να βγάλει απο την παραπάνω ενδεικτική παράθεση της εξέλιξης των ιδεολογιών; Νομίζω κατι που προκύπτει απο την ωφελιμιστική τους φύση. Όλες οι ιδεολογίες διατείνονται οτι επιδιώκουν "το γενικό καλό" ή "το ατομικό καλό". Πίσω απο τη γενικόλογη διακήρυξη υπάρχει η παραδοχή οτι όλες οι ιδεολογίες έχουν ωφελιμιστική αναφορά. Ακόμη και όσες ομνύουν στον "αλτρουϊσμό" τελικά παραδέχονται οτι αποσκοπούν και σε ίδιον όφελος.
Αυτό σημαίνει οτι,υπόκεινται στις συνεχείς διαφοροποιήσεις των συμφεροντολογικών επιδιώξεων του κοινωνικού σώματος στο οποίο απευθύνονται.
Η κοινωνική απελευθέρωση,για παράδειγμα,κατα περιόδους αποτέλεσε σύνθημα του σοσιαλισμού,του φιλελευθερισμού,ακόμη και του φασισμού. Ειναι προφανές οτι η κοινή συνθηματολογία υποκρύπτει διαφορετικές ερμηνείες και πολιτικές επιδιώξεις.
Οι φιλελευθεροι είδαν με αποτροπιασμό την ανέγερση του τείχους του Βερολίνου και πανηγύρισαν την πτώση του,αλλα σήμερα αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τις αθρόες μεταναστευτικές ροές και αρκετοί βλέπουν θετικά το ενδεχόμενο ανέγερσης διασυνοριακών φραγμάτων.

Οι ιδεολογίες εξελίσσονται με βασική τους παράμετρο το ωφελιμιστικό στοιχείο. Τα "ιερά κείμενα" καθεμιάς ειναι χρήσιμα ως πηγές θεωρητικής θεμελίωσης, αλλά παντελώς δευτερεύοντα στη διαδικασία ιστορικής εξέλιξης των ιδεών.
Μόλις η απλή αυτή αλήθεια γίνει κατανοητή, κάθε δογματισμός μοιάζει ανόητος,κάθε προσήλωση στο σύνθημα αποκαλύπτει την ανεπάρκειά της κι ο άνθρωπος πραγματοποιεί ένα γενναίο βήμα απελευθέρωσης.
Η ελευθερία, δεν ειναι μονο ψυχική ανάγκη ή ιδεολογική επιλογή, ειναι και μια συγκεκριμένη ηθική στάση του ανθρώπου απέναντι στα δεδομένα της εμπειρικής πραγματικότητας.
Ειναι η ηθική επιλογή της αλήθειας : όταν αυτό που γίνεται θέτει σε δοκιμασία όσα πιστεύεις, να μην αποφεύγεις τη δοκιμασία!
Πόσο έτοιμοι ειμαστε για κάτι τέτοιο;
Θα επικαλεστώ άλλη μια αγαπημένη μου ρήση του Νίτσε:"όταν κοιτάζεις κατάματα την άβυσσο,ας γνωρίζεις οτι σε κοιτάζει κι αυτή"!


Και η ζωή συνεχίζεται....



13/11/2016

Επί του πιεστηρίου

Σε λίγες ώρες,ο Ντόναλντ Τραμπ θα εκλεγεί Πρόεδρος των ΗΠΑ. Ασφαλώς τα κριτήρια επιλογής του υπήρξαν συνθετα και ο αμερικανικός λαός τον προέκρινε λαμβάνοντας υπ όψιν του όσα τον ενδιέφεραν. Η περίπτωση Τραμπ συνάντησε την ισχυρή αντίθεση της συντριπτικής πλειοψηφίας των ΜΜΕ καθώς και των παραδοσιακών μηχανισμών του Δημοκρατικού αλλα και του Ρεπουμπλικανικού κόμματος. Παρόλ'αυτά (ή ίσως και χάρις σ´αυτά) ο Τραμπ επικράτησε. Ειναι ασφαλώς νωρίς για προβλέψεις της Πολιτείας του και φυσικά δεν είμαι πολιτικός αναλυτής.
Προσωπικά,έκλινα ελαφρώς υπέρ της Κλίντον έχοντας ωστόσο σοβαρές επιφυλάξεις και για την ίδια.
Η πιο εύκολη ερμηνεία για την εκλογή Τραμπ,ειναι η άνοδος του λαϊκισμού και η επιθυμία των πολιτών για "αντισυστημική" επιλογή. Σε μεγάλο βαθμό αυτα ισχύουν. Υπάρχουν ωστόσο συγκεκριμένα ερωτήματα,τα οποια πρεπει να απαντήσει ενας φιλελεύθερος προκειμένου να σταθεί πολιτικά απέναντι σε όσα ο Τραμπ πρεσβεύει.

Ερώτημα 1ο: ποιά ειναι τα όρια της μεταναστευτικής πολιτικής; Μέχρι πόσους μετανάστες μπορεί η δεδομένη χώρα να υποδεχτεί/σιτίσει/περιθάλψει/εντάξει στις κοινωνικές της υποδομές; Για ποσο χρόνο; Με ποια πολιτισμικά χαρακτηριστικά μεταναστών ειναι συμβατή η ομαλή συνύπαρξη των γηγενών; Κάτω απο ποιες συνθήκες και ποιες προϋποθεσεις;
Ειναι προφανές οτι το ερώτημα απασχολεί τον μέσο πολίτη σε Αμερική και Ευρώπη. Ειναι εξίσου προφανές οτι το να αποφεύγουμε να το θέσουμε επειδη δεν ειναι πολιτικά ορθό,το να απαντάμε με θεωρητικές κατασκευές του 19ου αιώνα περί ελεύθερης διακίνησης ανθρώπων ή τέλος το να κατηγορούμε ως ρατσιστές όσους το θέτουν,διευρύνει την πολιτική επιρροή του κύκλου Τραμπ.

Ερώτημα 2ο: πως μπορεί η Δύση να καθησυχάσει τη μεσαία της τάξη που βλέπει την προνομιακή επι αιώνες θέση της στον κόσμο,να δέχεται ισχυρή αμφισβήτηση απο τις ανερχόμενες οικονομίες της παγκοσμιοποίησης; Το ελεύθερο εμπόριο επαυξάνει τον πλούτο της γης,νέες μεσαίες τάξεις αναπτύσσονται σε χώρες στις οποίες μέχρι πριν είκοσι χρόνια υπήρχε ανείπωτη ενδεια. Αυτό ειναι ασφαλώς θετικό για την ανθρωπότητα,ταυτόχρονα όμως γεννά ανασφάλεια σε μεγάλο τμήμα της μεσαίας τάξης της Δύσης η οποια ανησυχεί για την απώλεια της προνομιακής της θέσης. Η ανασφάλεια ενισχύεται απο τη δημογραφική γήρανση της Δύσης,που οδηγεί σε περικοπές των ασφαλιστικών προνομίων των πολιτών,τις πιέσεις των μεταναστευτικών ροών,την αντικειμενική μείωση του μεριδίου της Δύσης στον παγκόσμιο παραγόμενο πλούτο.
Υπάρχουν απαντήσεις και ποιες;
Οσο αφήνουμε το πεδίο θολό πίσω απο γενικόλογες διακηρύξεις για τα αγαθά του ελεύθερου εμπορίου,τόσο κερδίζει ακροατές η φοβική/κορπορατιστικη αντίληψη τύπου Τραμπ. Ο μερκαντιλισμός επιστρέφει!

Ερώτημα 3ο: ποια ειναι σήμερα η ρεαλιστική επιλογή εξωτερικής πολιτικής για τη Δύση; Προφανώς η "εξαγωγή δημοκρατίας" έχει αποτύχει. Τα παραδείγματα πρώην δικτατόρων του αραβικού κόσμου  που ανατράπηκαν απο τη Δύση (Σανταμ,Κανταφι) και επακολούθησε απόλυτη αναρχία στις χώρες τους ειναι ενδεικτικά. Ανάμεσα σε έναν δικτάτορα και στην έξαρση του ισλαμικού φονταμενταλισμού,οι επιλογές δεν ειναι ποτε αυτονόητες. Η τρομοκρατία και η έξαρση της μετανάστευσης,που προκύπτουν απο μια διαλυμένη χώρα,πρεπει να σταθμίζονται σοβαρά.
Η υποχρέωση του ΝΑΤΟ να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία των πρώην σοβιετικών δορυφόρων της ανατολικής Ευρώπης και νυν μελών του,ειναι ενα ζητημα. Η ανάγκη συνεργασίας με τη Ρωσία για την αντιμετώπιση του ισλαμικού φονταμενταλισμού ένα άλλο, εν πολλοίς συγκρουόμενο με το πρώτο.
Η αντιμετώπιση του καθεστώτος της Β.Κορεας και του Ιράν,ακόμη ενα. Προφανώς τα ζητήματα απασχολούν κατα κύριο λόγο την αμερικανική υπερδύναμη,αλλα έχουν επιπτώσεις και σ εμάς. Θα αναβαθμίσει τον ρόλο της Τουρκίας η Προεδρία Τραμπ και σε ποιο βαθμό; Έχουμε δυνατότητα διπλωματικής παρέμβασης και αν ναι,με τι ανταλλάγματα;



Παρέθεσα τρία ενδεικτικά ερωτήματα προς προβληματισμό. Ασφαλώς υπάρχουν πολλά περισσότερα.
Προσωπικά,δεν εχω απαντήσεις,αναγνωρίζω οτι χρειάζεται περισυλλογή.
Αυτο όμως που δεν μπορεί ενας φιλελεύθερος σήμερα να κάνει,ειναι να τα αγνοήσει,να τα παρακάμψει ως "ασήμαντα" ή να καταφύγει στη θεωρία του 19ου αιώνα για να βρει απαντήσεις.
Η εκλογή Τραμπ στη μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου,δείχνει οτι απασχολούν τους πολίτες.
Το βέβαιο ειναι οτι έχουμε μεγάλες προκλήσεις μπροστα μας.

9/11/2016

Στον αυτόματο πιλότο

Στα φοιτητικά μου χρόνια υπήρξα θιασώτης του Καστοριάδη. Θυμάμαι ότι μια από τις απόψεις που ανέπτυσσε ήταν ότι το καπιταλιστικό σύστημα λειτουργεί περίπου αυτονομημένο από τις προτιμήσεις και επιθυμίες των καπιταλιστών. Η άποψη αυτή,διαπίστωσα ότι είναι κυρίαρχη σε μεγάλο τμήμα της αριστερής σκέψης. Δεν είμαι βέβαιος τι είναι αυτό που την ευνοεί. Ίσως,μια απλουστευμένη ερμηνεία της "αοράτου χειρός" του Adam Smith. Ίσως η πίστη στην ύπαρξη ιστορικών αυτοματισμών και η νομοτέλεια του μαρξιστικού ιστορικού ντετερμινισμού,να οδηγεί σε ανάλογες ερμηνείες και στο χώρο της οικονομίας. Ίσως πάλι η απέχθεια προς τη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος και η απροθυμία κατανόησής του,να οδηγούν σε μια προσληψή του με όρους χαοτικούς ("η ζούγκλα του χρηματιστηρίου","το χάος της αγοράς","η άναρχη ανάπτυξη του κεφαλαίου" και άλλες ενδεικτικές εκφράσεις).
Ενδεχομένως υπάρχουν αρκετές ακόμη αιτίες. Γεγονός είναι οτι υπάρχει σε μεγάλο τμήμα των ανθρώπων εδραιωμένη η αντίληψη πως "το σύστημα",ό τι κι αν αυτό σημαίνει,λειτουργεί αυτονομημένο απο τους ανθρώπους,με μια δική του νομοτέλεια που επιβάλλεται πάνω τους.
Ασφαλώς υπάρχουν πρακτικά παραδείγματα που ενισχύουν αυτή την τάση. Οι χιλιάδες αργομισθίες για παράδειγμα στο δημόσιο-κατά κανόνα-τομέα,τι άλλο αποτελούν παρά την επιβεβαίωση μιας αντίληψης "αυτόματης απόκτησης εισοδήματος" αποκομμένης απο τις παραγωγικές προϋποθέσεις δημιουργίας του;
Η αριστερή κριτική βέβαια,αποφεύγει τέτοια παραδείγματα.Ο Καστοριάδης έγραφε για τον κόσμο που κινείται "σαν τρελό ποτάμι,που κανένας δεν μπορούσε να δαμάσει".Οι αιρετικοί αριστεροί της σχολής της Φραγκφούρτης περιέγραφαν την αδυναμία του καπιταλιστή να απολαύσει τα υπάρχοντά του επειδή είναι υποχρεωμένος "σαν τον Οδυσσέα δεμένο στο κατάρτι" να ακολουθεί την απρόσωπη παραγωγική διαδικασία.Έστω...
Στο δικό μου παράδειγμα,του μη παραγωγικού μισθωτού,η αντίληψη του εγγυημένου εισοδήματος "μήνας μπαίνει,μήνας βγαίνει",δίχως να εξετάζεται το παραγόμενο έργο,η παρεχόμενη υπηρεσία και το κοινωνικό τους αντίκρυσμα,είναι -σε επίπεδο πρακτικής οικονομίας- το χαρακτηριστικό υπόδειγμα της θεωρίας της  υποτιθέμενης "αυτόνομης,άναρχης καπιταλιστικής παραγωγής".

Η αντίληψη αυτή προφανώς δεν αντέχει σε κριτική.
Η διαδικασία της καπιταλιστικής παραγωγής,διαθέτει ένα βασικό μηχανισμό χάρις στον οποίο διαρκώς αναπροσαρμόζεται,σύμφωνα με τις αενάως μεταβαλλόμενες προτιμήσεις των καταναλωτών. Ο μηχανισμός αυτός,είναι οι τιμές των προϊόντων και υπηρεσιών (price system)! Οι τιμές αντανακλούν τη σχέση προσφοράς/ζήτησης και τις μεταβολές της. Γι αυτό και  είναι διαρκώς μεταβαλλόμενες,όπως ακριβώς σε διαρκή μεταβολή υπόκεινται οι προτιμήσεις των καταναλωτών. Σε μια ελεύθερη αγορά,η αντιπροσώπευση τιμής αγοράς/προτίμησης καταναλωτή είναι ακριβής. Σε αγορές με ρυθμιστικές παρεμβάσεις (διατιμήσεις,επιδοτήσεις,δασμούς,περιορισμούς ανταγωνισμού κλπ) η σχέση στρεβλώνεται και η αντανάκλαση καθυστερεί να διαμορφωθεί και παρουσιάζεται λιγότερο ακριβής. Πάντως,διατηρεί σε ικανό βαθμό την εγκυρότητά της.
Η αλλαγή στην τιμή (προϊόντος,υπηρεσίας,μετοχής κλπ) δίνει το κατάλληλο σήμα στους επιχειρηματίες/επενδυτές να αναπροσαρμόσουν τις επενδύσεις τους,τροποποιώντας την κατεύθυνση της παραγωγής προς εκείνους τους τομείς στους οποίους οι καταναλωτές στρέφουν το ενδιαφέρον τους. Έτσι,το σύστημα διαρκώς αυτορρυθμίζεται και διασφαλίζεται η επαρκής κάλυψη των καταναλωτικών αναγκών των ανθρώπων. Ασφαλώς δεν είναι όλα τέλεια,υπάρχουν και οι "κρίσεις" που κλονίζουν την πίστη στην καπιταλιστική οικονομία. Μόνο που οι περισσότερες κρίσεις,οφείλονται στα αδιέξοδα των ρυθμιστικών παρεμβάσεων που προαναφέρθηκαν και όχι στη δήθεν "ασύδοτη/αχαλίνωτη" λειτουργία της αγοράς. Η αγορά,όταν λειτουργεί ελεύθερα,προσαρμόζεται αργά ή γρήγορα στις επιθυμίες των καταναλωτών. Δεν αυτορρυθμίζεται αφ εαυτής,αλλά χάρις στο σύστημα τιμών,το οποίο είναι ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός τρόπος αποτύπωσης των επιθυμιών των ανθρώπων. Η καπιταλιστική παραγωγή,είναι συνεπώς,απολύτως ανθρωποκεντρική.

Η αντίληψη συνεπώς ότι "το σύστημα" δρα κατά έναν μεταφυσικό τρόπο "αυτονομημένο" απ τους ανθρώπους,οφείλεται στην αδυναμία κατανόησης του ρόλου του price system. Εξ ου και συναντάμε αντιλήψεις ελέγχου των τιμών να είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στους εξ αριστερών (σοσιαλιστές) ή εκ δεξιών (συντηρητικούς) πολέμιους του φιλελεύθερου καπιταλισμού.
Η εσφαλμένη εικόνα ενός "οικονομικού ντετερμινισμού" συμπληρώνει την πλάνη του-επίσης ανύπαρκτου- "ιστορικού ντετερμινισμού".
Αυτή η πίστη στη λειτουργία αυτόματων μηχανισμών παραγωγής πλούτου και ιστορικής εξέλιξης οδηγεί σε δυο πολιτικές επιπτώσεις.
Από τη μια μεριά,σε ένα συντηρητικό φαταλισμό,μια μοιρολατρική παραίτηση από την ανάληψη ατομικής πρωτοβουλίας και ευθύνης.
Από την άλλη,σε έναν ακτιβιστικό βολονταρισμό,στη διεκδίκηση αλλαγής του κόσμου απλά και μόνο δια της Θελήσεως. Ο βολονταρισμός αυτός καθαγιάζεται από την αρχή της πλειοψηφίας και φτάνει στον τέλειο αφαιρετικό αφορισμό: "οτιδήποτε θέλει ο λαός,είναι εφικτό"!
Οι δυο τάσεις,συχνά αλληλοκαλύπτονται,ενίοτε δε συγκυβερνούν.

Η σημερινή κυβέρνηση της χώρας,δίνει την εντύπωση ότι εμφορείται από έναν τέτοιο συνδυασμό αντιλήψεων.Εν συντομία : "ο πλούτος παράγεται αυτόματα,το μοναδικό πρόβλημα είναι να τον κατανείμουμε,αλλά θα το λύσουμε επειδή έχουμε τη λαϊκή υποστήριξη"!
Παρακάμπτοντας τα θεμελιώδη λάθη αυτής της υπόθεσης,η κυβέρνηση πολιτεύεται πάνω σ αυτές τις παραδοχές. Τα αποτελέσματα είναι εμφανή: αβελτηρία,αναβλητικότητα,χοντροκομμένες διακηρύξεις αυξήσεων ανύπαρκτου εισοδήματος,συνωμοσιολογικός λόγος,πολεμική κατά των "κακών δανειστών" και κατά των "εσωτερικών εχθρών"!
Ένας συνδυασμός οικονομικής διολίσθησης,κοινωνικής στασιμότητας και πολιτικού διχασμού κυριαρχεί σήμερα στη χώρα.
Ένας θανάσιμος για κάθε ζωντανή κοινωνία συνδυασμός.
Είτε θα του επιτρέψουμε να μας οδηγήσει σε αργό,αλλά αναπόφευκτο θάνατο,είτε θα απαλλαγούμε απ τη δηλητηριώδη μέγγενη κάνοντας την ηθική επιλογή της ατομικής ευθύνης και της ελευθερίας.

26/10/2016

Το σύστημα "Χούτου"

Οι Χούτου,ειναι η μεγαλύτερη φυλή της Ρουάντας. Μοιράζονται τη χώρα με τους Τούτσι,την άλλη φυλή που μειοψηφεί αριθμητικά και την οποία απεχθάνονται. Το διαφυλετικό μίσος έφτασε στο απώγειό του το 1994 όταν και σημειώθηκε η τελευταία γενοκτονία του 20ου αιώνα,σε βάρος των Τούτσι.
Πριν τη μοιραία χρονολογία,ο Χούτου δικτάτορας της χώρας εφάρμοζε το σύστημα των ποσοστόσεων. Σύμφωνα με αυτό,οι Τούτσι εκπροσωπούσαν το 9% του πληθυσμού και συνεπώς θα έπρεπε να αντιπροσωπεύονται στη δημόσια διοίκηση με αυτήν την αναλογία. Το 9% φυσικά,είχε προκύψει αυθαίρετα,δίχως καμια επίσημη απογραφή.
Η ποσόστωση απαιτούσε,στις δημόσιες υπηρεσίες μόνο το 9% των υπαλλήλων να ειναι Τούτσι. Στα σχολεία,μόνο το 9% των μαθητών,στα νοσοκομεία μονο το 9% των ιατρών (και των ασθενών) και ούτω κάθ εξής.
Ο δικτάτορας όμως,δεν αρκέστηκε σ' αυτό. Εφάρμοσε μια ακόμη φαεινότερη ιδέα. Την αντίστροφη ποσόστωση. Σύμφωνα με αυτήν,αν σε ένα διαγωνισμό για πρόσληψη σε δημόσια θέση αντιστοιχούσαν στους Τούτσι δέκα θέσεις, τότε δεν επιλέγονταν οι δέκα πρώτοι,αλλά οι δέκα τελευταίοι! Μ αυτόν τον τρόπο,απέκλειε την πρόσβαση στον κρατικό μηχανισμό στους κατα τεκμήριο πιο ικανούς και επέλεγε τους έχοντες λιγότερα τυπικά προσόντα. Έτσι κατόρθωνε δυο πράγματα: αφενός μεν στελέχωνε τη διοίκηση με ευκολότερα χειραγωγήσιμους Τούτσι,αφετέρου δε στερούσε τη δυνατότητα κοινωνικής ανέλιξης στους πιο προικισμένους Τούτσι!
Φυσικά,το συστημα εφαρμόστηκε εκ των υστέρων,μετα το διαγωνισμό,αφού αν ήταν εκ των προτέρων γνωστό,τότε όλοι θα έσπευδαν να σαμποτάρουν τις επιδόσεις τους.
Πρωτότυπο πραγματικά και πολιτικά σατανικό!
Στην Ελλάδα σήμερα,η τελευταία εκλεγμένη κυβέρνηση φαίνεται να εμπνέεται απο αυτό το παράδειγμα.
Στελεχώνει λοιπόν τη δημόσια διοίκηση,όχι απλά με τα "δικά της παιδιά" αλλά μάλλον με τα "λιγότερο προικισμένα δικά της παιδιά"!
Ιδεολογικοποιεί δε αυτήν την επιλογή απαξιώνοντας την αριστεία ως "ρετσινιά" και αναμοχλεύοντας ένα πρωτόγονο ταξικό μίσος σε βάρος των "χάρβαρντ" (sic) και προς όφελος δήθεν των "λύκων της Γκράβας και της Δραπετσώνας" (double sic). Η αριστερά της διανόησης μας άφησε χρόνους,την υποκατέστησε η αριστερά της αμάθειας που αποθεώνει τη λούμπεν αντίληψη του βίου και ερωτοτροπεί αισθητικά με τον ολοκληρωτισμό του μεσοπολέμου: ο χειρώνακτας ειναι το ηθικό υποκείμενο του νέου ανθρώπου που θα οικοδομηθεί μέσω της εξόντωσης του αστικού "διανοουμενισμού"!
Όλα αυτά,προκαλούν ρίγη ανατριχίλας σε όσους είναι υποψιασμένοι. Το τέρας έχει για τα καλά ξυπνίσει και βρυχάται.
Οι υπόλοιποι μάλλον παρακολουθούν απαθείς την εκπαιδευτική αποδόμηση της κοινωνίας μας, την "νέα ηθική" και τη "νέα αισθητική" να διεκδικούν την επικυριαρχία τους επί του κοινωνικού σώματος και τα φαντάσματα του μεσοπολέμου να συγκεντρώνονται στους πρόποδες του Παρθενώνα.
Δεν υπάρχει θέση για καμια διαλεκτική σ αυτό που οικοδομείται .
Δεν υπάρχει κανείς ανθρωπισμός στο "σύστημα Χούτου"!
Στο τέλος της διαδρομής,παραμονεύει η φρίκη.

6/7/2016

Η τοξική συνείδηση

Με αφορμή την αντιδικία περί της λειτουργίας του εργοστασίου εξόρυξης χρυσού στη Χαλκιδική,ο υπουργός εργασίας Π.Σκουρλέτης εκ των πολεμίων της επένδυσης,δήλωσε μεταξύ άλλων ότι "οι εργαζόμενοι μεταλλωρύχοι έχουν χάσει την ταξική τους συνείδηση"!
Οι άνθρωποι δηλαδή που αντιδρούν στο ενδεχόμενο απώλειας της δουλειάς τους,είναι ένοχοι -κατά τον υπουργό- ελλειπούς "ταξικής συνειδητότητας"!
Θα προσπεράσω το ήθος που αποπνέει μια τέτοια δήλωση σχολιάζοντας εν συντομία. Έναν άνθρωπο που πρόκειται να απολυθεί λόγω μακροοικονομικών μεταβολών δεν τον χλευάζεις,πολύ δε περισσότερο δεν του καλλιεργείς συνειδησιακές τύψεις. Δεν πρόκειται για ανθρώπους που κινδυνεύουν να χάσουν τις δουλειές τους επειδή ήταν αντιπαραγωγικοί ή επειδή βιαιοπραγούσαν σε βάρος της επιχείρησης ή των συναδέλφων τους. Πρόκειται για εργαζόμενους των οποίων η εργασία απειλείται από μακροοικονομικούς όρους και δη από την κυβερνητική πολιτική.
Το βασικό επίδικο της συγκεκριμένης επένδυσης,οι επιπτώσεις της δηλαδή στο περιβάλλον,αποτελούν αντικείμενο δικαστικής διερεύνησης και ως εκ τούτου περιττεύει η προσωπική μας άποψη. Η πιο πρόσφατη πάντως σχετική δικαστική απόφαση από το ΣτΕ είναι υπέρ της συνέχισης της λειτουργίας του έργου http://www.protothema.gr/politics/article/523455/to-ste-akurose-tin-apofasi-skourleti-gia-tis-skouries/

Αυτό το οποίο έχει κατά τη γνώμη μου σημασία,είναι το θεωρητικό υπόβαθρο του αφορισμού Σκουρλέτη,δηλαδή η μαρξιστική θεωρία περί κοινωνικών τάξεων και πάλης των τάξεων. Σύμφωνα με αυτήν, υπάρχει μία επικυρίαρχος τάξη-η αστική- η οποία κατέχει τα μέσα παραγωγής και εκμεταλλεύεται την υπεραξία του προϊόντος που παράγει η εργασία της εργατικής τάξης. Η τελευταία-πάντα κατά τον Μαρξ- οδηγείται σε συνθήκες διαρκούς φτωχοποίησης ("προλεταριοποίησης") και είναι "ιστορικά προορισμένη" να εξαλείψει τη διαδικασία της αστικής εκμετάλλευσης και,ιδιοποιούμενη τα μέσα παραγωγής,να δημιουργήσει μια αταξική κοινωνία,επιφέροντας το τέλος του κράτους και της ιστορικής κοινωνικής διαπάλης.
Όλα αυτά είναι λίγο-πολύ γνωστά και χιλιογραμμένα,έχουν δε αναλυθεί τόσο κατά το επιστημονικό όσο και κατά το προφητικό τους τμήμα.
Το θεμέλιο της μαρξιστικής ανάλυσης είναι η έννοια της "κοινωνικής τάξης".Πρόκειται ασφαλώς για αφαίρεση,όπως κάθε απόπειρα ομαδικής ταξινόμησης των ανθρώπων.Αλλά και ο ίδιος ο πυρήνας της είναι προβληματικός.

Η έννοια της "κοινωνικής τάξης",γράφει ο Mises στο "Socialism" εδράζεται πάνω σε δυο υποθέσεις οι οποίες είναι αναληθείς. Η πρώτη υπόθεση ισχυρίζεται πως οι άνθρωποι που ασκούν το ίδιο επάγγελμα,έχουν σε κάθε περίπτωση κοινά συμφέροντα.Η δεύτερη-συνυφασμένη με την πρώτη- πως δεν είναι μεταξύ τους ανταγωνιστικοί.
Δε νομίζω πως χρειάζεται ιδιαίτερη προσπάθεια για να συμφωνήσει κανείς με τις διαπιστώσεις του Mises.
Ας χρησιμοποιήσουμε παραδείγματα.

-Στον ιατρικό επαγγελματικό κλάδο δραστηριοποιούνται οι εξής κατηγορίες ιατρών: ιατροί του ΕΣΥ,στρατιωτικοί ιατροί,πανεπιστημιακοί ιατροί,ελεύθεροι επαγγελματίες ιατροί συμβεβλημένοι με τον ΕΟΠΥΥ,ελεύθεροι επαγγελματίες ιατροί μη συμβεβλημένοι με τον ΕΟΠΥΥ. Μέχρι πριν λίγα χρόνια,ξεχωριστή κατηγορία ήταν οι ιατροί του ΙΚΑ,εντός των οποίων υπήρχαν υποκατηγορίες ιατρών συμβεβλημένων ή μη με άλλα ταμεία,όπως ο ΟΠΑΔ,ο Οίκος Ναύτου,το ΤΕΒΕ κλπ. αλλά και μερικές κατηγορίες ιατρών που εργάζονταν επί συμβάσει σε ιδιωτικές κλινικές,μεγάλες μονάδες ΔΕΚΟ,θεραπευτήρια "ειδικού τύπου" κλπ.
Μια πραγματική πανσπερμία λοιπών εργασιακών συνθηκών και επιλογών εντός ενός επαγγέλματος!
Φαντάζεται κανείς στα σοβαρά ότι αυτοί οι άνθρωποι είχαν κοινά συμφέροντα ή ήσαν μεταξύ τους μη ανταγωνιστικοί; Ασφαλώς και η σκέψη μόνο,αποτελεί φενάκη!
-Ας αφήσουμε το ιατρικό επάγγελμα και ας διερευνήσουμε το υπαλληλικό.Υπάρχουν ιδιωτικοί υπάλληλοι,υπάρχουν και δημόσιοι υπάλληλοι.Και οι δύο εργάζονται σε συνθήκες υπαλληλίας,υπό την εποπτεία προϊσταμένου στον οποίο λογοδοτούν και ο οποίος τους επιβλέπει.Οι μεν είναι μη μόνιμοι και διαρκώς αξιολογούμενοι,οι δε μόνιμοι και μηδέποτε αξιολογούμενοι.Οι μεν απολύονται,οι δε συνταξιοδοτούνται πρόωρα.Οι μεν εργάζονται δίχως bonus,δώρα εορτών ή εφάπαξ,οι δε έχουν νομοθετικά θεμελιωμένο δικαίωμα σε όλα αυτά.
Μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι οι εργαζόμενοι αυτοί έχουν κοινά συμφέροντα ή είναι μη ανταγωνιστικοί μεταξύ τους;
-Να εξετάσουμε τους αυτοκινητιστές; Υπάρχουν οι έχοντες δίπλωμα και άδεια και οι έχοντες μόνο δίπλωμα,αλλά μη έχοντες τη μικρή περιουσία που απαιτείται για την αγορά της πολυπόθητης άδειας.Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τους φαρμακοποιούς.
-Οι αγρότες πάλι αποτελούν μια διακριτή και πολυτεμαχισμένη κατηγορία.Υπάρχουν οι πλήρους και οι μερικής απασχόλησης,οι μικροί καλλιεργητές και οι κάτοχοι μεγάλων αγροτικών εκτάσεων,οι έχοντες πρόσβαση σε επιδοτήσεις και οι μη έχοντες,οι διαβιώνοντες επιδοτούμενοι και αυτοί που επενδύουν σε πρωτοποριακές καλλιέργειες,οι συνεταιριζόμενοι και οι αυτόνομοι κ.ο.κ. Και εδώ μπορεί κανείς να διακρίνει ποικιλία συμφερόντων και επιδιώξεων και βέβαια,ανταγωνισμό.

Για να μη μακρηγορούμε,σε κάθε επαγγελματικό κλάδο τα χαρακτηριστικά εργασίας οδηγούν τους ασκούντες το ίδιο επάγγελμα σε ανταγωνισμό και αμφισβητούν την αντίληψη του "κοινού επαγγελματικού συμφέροντος".Κάτι τέτοιο μπορεί να υπάρξει μόνο υπό μία πολύ διασταλτική αντίληψη "κοινών επαγγελματικών χαρακτηριστικών" εθιμικού κυρίως τύπου.
Ήδη,από το 18ο αιώνα,ο Adam Smith είχε παρατηρήσει τη δυσκολία συμπόρευσης των επαγγελματιών του ίδιου κλάδου προσθέτοντας πως όποτε αυτό συνέβαινε ο σκοπός ήταν κάποια "συνωμοσία σε βάρος του κοινού και απέληγε συχνά σε κάποια ευνοϊκή ρύθμιση για τον κλάδο από πλευράς της Πολιτείας".
Οι αγγλοσάξονες έχουν προφανώς διακρίνει την αδιαμφισβήτητη αυτή αλήθεια,γι'αυτό και είναι εξαιρετικά προσεκτικοί στην ορολογία τους. Αναφέρονται στις διεκδικήσεις των "συνδικάτων" και όχι των "εργαζομένων".Υπάρχουν και εργαζόμενοι εκτός συνδικάτων,υπάρχουν και άνεργοι που θα ήταν δυνάμει εργαζόμενοι και των οποίων συχνότατα οι επιδιώξεις αντιτίθενται σ'εκείνες των συνδικάτων. Οι συνδικαλιστές αντίθετα,για προφανείς λόγους,επιδιώκουν να συσκοτίζουν τις διαφοροποιήσεις και να γενικεύουν τον αντιπροσωπευτικό τους ρόλο ομιλώντας εξ ονόματος όλων των εργαζομένων του κλάδου.
Πριν τέσσερα χρόνια,η Πολιτεία προχωρούσε σε μία ιστορική μεταρρύθμιση.Πιεζόμενη από την αναγκαιότητα να μειώσει το κόστος της πρωτοβάθμιας περίθαλψης,αφαιρούσε από τους ιατρούς του ΙΚΑ το προνόμιο της αποκλειστικής συνταγογράφησης φαρμάκων για τους ασφαλισμένους του οργανισμού και "άνοιγε" τη συγκεκριμένη αγορά σε έναν ευρύτερο αριθμό ιατρών. Η αντίδραση των ιατρών του ΙΚΑ θύμισε τις αντίστοιχες των Λουδιτών στη Βρετανία του 19ου αιώνα. Κατέλαβαν εξ εφόδου το υπουργείο υγείας και εξέδιδαν συνταγές από το αμφιθέατρό του,κατά παράβαση κάθε έννοιας ιατρικής δεοντολογίας και εξευτελίζοντας πλήρως το κατ'ευφημισμόν "ιατρικό λειτούργημα"! Ήταν χαρακτηριστική βέβαια η στάση των τότε ιατρικών συλλόγων ανά την επικράτεια: καλούσαν τα μέλη τους σε "απεργιακή συμπαράσταση",υπερασπιζόμενοι ουσιαστικά το δικαίωμα μιας μερίδας ιατρών σε κατ'εξαίρεση και κατ'αποκλειστικότητα απολαβές! Επειδή βέβαια το σκανδαλώδες του ζητήματος ήταν-ακόμη και για γιατρούς-εξόφθαλμο,συνόδευαν τις παραινέσεις τους και με απειλές πειθαρχικών διώξεων...

Από όσα εξιστορήθηκαν,προκύπτει με σαφήνεια νομίζω,η επαλήθευση της άποψης του Mises. Κοινό επάγγελμα δε σημαίνει απαραίτητα κοινό επαγγελματικό συμφέρον.Πολύ συχνά,ισχύει το αντίθετο!
Αν λοιπόν οι ασκούντες το ίδιο επάγγελμα,υπόκεινται σε ποικιλία διαφορετικών ρυθμίσεων που συνεπάγονται και διαφοροποιήσεις ως προς το εισόδημα,γίνεται σαφές πως δεν μπορεί να υπάρξει κανενός είδους "κοινή ταξική χωροθέτηση"! Η αντίληψη περί "ταξικής συνείδησης" αποδεικνύεται μια θεωρητική κατασκευή,ένα εφεύρημα που χρησιμοποιούν οι συνδικαλιστές προκειμένου να αιτιολογήσουν τη φιλοδοξία τους να προβάλλουν ως καθολικοί εκπρόσωποι των επαγγελματιών.
Ενίοτε,τον όρο χρησιμοποιούν και υπουργοί της αριστεράς,όπως ο Σκουρλέτης,προκειμένου να "απενοχοποιήσουν" την πολιτική τους "ενοχοποιώντας" όσους πλήττονται απ'αυτήν.
Τουλάχιστον,αυτό επιχειρεί,κατά τρόπο αδιάντροπο ο συγκεκριμένος υπουργός.

Καμία "ταξική συνείδηση" λοιπόν δεν πλήττεται από την πολιτική Σκουρλέτη. Πλήττονται άνθρωποι που κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους. Σκληρά εργαζόμενοι,που ο καθένας τους έχει ασφαλώς τη δική του συνείδηση και δε θα δώσει λόγο σε κανέναν υπουργό γι'αυτήν.
Περί συνειδήσεως ασφαλώς δεν μπορούμε να κάνουμε ανάλυση,το πεδίο είναι χαώδες και δεν υπάρχουν τεκμήρια για να το προσεγγίσουμε.
Μπορούμε ωστόσο να ανιχνεύσουμε την "τοξική συνείδηση" του υπουργού.
Καμιά φορά ένα γράμμα,κάνει τη διαφορά...


14/1/2016

Σημειολογία περί φιλελεύθερης δημοκρατίας

Η δημοκρατία αποτελεί το πολιτικό σύστημα που είναι περισσότερο συμβατό με το φιλελευθερισμό. Κάθε πολίτης μια ψήφος και κάθε καταναλωτής μια (τελική) επιλογή. Το πολυκομματικό σύστημα αντιστοιχεί στην οικονομία της αγοράς,τα κόμματα και οι ιδεολογίες αντιστοιχούν στα προϊόντα και τις επιχειρήσεις, η ισοδυναμία της ψήφου κάθε πολίτη αποτελεί έκφραση της αρχής της ισονομίας, η αρχή της πλειοψηφίας αντικατοπτρίζει την αρχή της εξέχουσας επιλογής, ο δημοκρατικός πλουραλισμός αντιστοιχεί στην ποικιλότητα της αγοράς. Η πολιτική έλλειψη απόλυτου άρχοντα συμβαδίζει με την απουσία κεντρικά ελεγχόμενης οικονομικής δραστηριότητας. Πολλές ομοιότητες μπορεί κανείς να αντιστοιχίσει μεταξύ του πολιτικού προτύπου της δημοκρατίας και του οικονομικού μοντέλου της οικονομίας της αγοράς.

Υπάρχουν ωστόσο κάποια φιλελεύθερα χαρακτηριστικά που δεν αποτελούν προαπαιτούμενα για ένα δημοκρατικό πολίτευμα και των οποίων η έλλειψη,αφενός μεν υποβιβάζει την ποιότητα της δημοκρατίας,αφετέρου δε αναδεικνύει τα όριά της.
'Ενα κλασικό παράδειγμα είναι το γεγονός ότι η αρχή της πλειοψηφίας δεν μπορεί για έναν φιλελεύθερο να αφορά τα ατομικά δικαιώματα. Τα δικαιώματα του ατόμου ίστανται πέραν της πολιτικής διαβούλευσης,είναι μη αμφισβητήσιμα και δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ψηφοφορίας. Στη χώρα μας,κάτι τέτοιο δεν είναι αυτονόητο. Πριν από χρόνια,με αφορμή το ζήτημα της μη αναγραφής του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες, υπήρξαν απόψεις περί δημοψηφίσματος. Αλλά οι θρησκευτικές αντιλήψεις κάθε ανθρώπου αποτελούν αυστηρά ιδιωτικό του ζήτημα,δεν πρέπει να αφορούν την Πολιτεία και φυσικά δεν τίθενται υπό ψήφιση. Ακόμη και αν υπάρχει θρησκεία την οποία ασπάζεται ένας και μόνο πολίτης,η φιλελεύθερη Πολιτεία οφείλει να προστατεύει το δικαίωμα αυτού του ενός να θρησκεύεται χωρίς να θέτει υπό δημόσια κρίση τη θρησκευτική του αντίληψη και χωρίς φυσικά να έχει λόγο το πολιτικό σώμα περί αυτής. Αν αυτή
η διάκριση δεν ήταν δυνατή από τον τότε προκαθήμενο της εκκλησίας της Ελλάδας μακαριστό Χριστόδουλο αυτό ήταν κάτι μάλλον αναμενόμενο. Εκείνο που αποτέλεσε δυσάρεστη έκπληξη ήταν το γεγονός πως αυτή τη διάκριση αδυνατούσε να κάνει ο τότε επικεφαλής της ΝΔ και μετέπειτα πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής. Τα ατομικά δικαιώματα δεν τίθενται σε ψηφοφορία!

'Ενα άλλο ζήτημα στο οποίο η δημοκρατία δε συμβαδίζει πάντα με το φιλελευθερισμό,είναι αυτό του περιορισμού της ισχύος της εξουσίας και της διάκρισης των εξουσιών. Ο έλεγχος της δύναμης του επικυρίαρχου ("sovereign") αποτελεί διαχρονική επιδίωξη των φιλελεύθερων οι οποίοι γνωρίζουν πως "η δύναμη διαφθείρει και η απόλυτη δύναμη διαφθείρει απόλυτα" (Lord Acton). Η διάκριση των εξουσιών και η ανεξαρτησία της εκτελεστικής από τη νομοθετική εξουσία,αποτελούν ένα δοκιμασμένο θεσμικό μέτρο προς την επίτευξη αυτού του στόχου (checks and balances). Στη χώρα μας,καίτοι συνταγματικά η διάκριση των εξουσιών προβλέπεται,στην πράξη το πολιτικό σύστημα λειτουργεί παρέχοντας υπερεξουσίες τόσο στον πρωθυπουργό,όσο και στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Πρακτικά έχουμε μια μορφή πλειοψηφισμού (majoritarianism) o οποίος μη υπαγόμενος σε επαρκή περιορισμό της ισχύος του και διεισδύοντας ενίοτε στην ιδιωτική σφαίρα του ατόμου,υλοποιεί αυτό που ο Jouvenel αποκαλούσε "δημοκρατικό ολοκληρωτισμό" (totalitarian democracy)!

Ενα τρίτο ζήτημα ανακύπτει αν εξετάσει κανείς τη διαδικασία ιστορικής ανάδειξης του φιλελευθερισμού στη Δυτική Ευρώπη με σημεία αναφοράς την κλασική Ελλάδα, τη χριστιανική θρησκεία και τον ουμανισμό της αναγέννησης, το ρωμαϊκό δίκαιο και τη θρησκευτική μεταρρύθμιση,τη Magna Carta και τις μεγάλες κοινωνικές επαναστάσεις (Αγγλική,Αμερικανική,Γαλλική). Οι παραπάνω ιστορικές καμπές διαμόρφωσαν ένα συγκεκριμένο ήθος και μια αντίστοιχη αισθητική για το φιλελεύθερο αίτημα. Αναφέρομαι στο ήθος που αναγνωρίζει την ιδιαίτερη και μοναδική αξία κάθε ανθρώπου ως αυτεξούσιας και ελεύθερα βουλόμενης ύπαρξης και στην αισθητική που υπαγορεύει την αναγνώριση και το σεβασμό στο "πρόσωπο" του ανθρώπου. Ενας τέτοιος πρoσωποκεντρικός πολιτισμός γεννά την ουμανιστική τέχνη αλλά και θεωρεί αυτονόητη την ελεύθερη παρουσία των πολιτών με ακάλυπτα πρόσωπα . Η απόκρυψη των χαρακτηριστικών του προσώπου μπορεί να αποτελεί μονάχα
 πρόσκαιρη συμβολική ενέργεια στη διάρκεια εθιμικών εκδηλώσεων (Απόκριες/Halloween) και ποτέ μόνιμη πολιτικά αποδεκτή εμφάνιση.
Επιχειρηματολογώντας συγκεκριμένα,η μπούρκα δεν καταργεί μονάχα το πρόσωπο,αλλά και το άτομο καθεαυτό,το σώμα και τα δικαιώματά του. Δίχως πρόσωπο,δεν υπάρχει σώμα,δίχως σώμα δεν υπάρχει habeas corpus, δεν υπάρχει ελεύθερος αυτεξούσιος άνθρωπος,αλλά υποκείμενο χωρίς δικαιώματα, ενεργούμενο τρίτων. Η μπούρκα δεν μπορεί να συνυπάρχει με μια φιλελεύθερη Πολιτεία,όπως ακριβώς κάθε απόπειρα μόνιμης εξάλειψης των δικαιωμάτων του ατόμου δεν μπορεί να είναι αποδεκτή. Πολλοί φιλελεύθεροι συζητώντας για την μπούρκα επικεντρώνονται στο ζήτημα της θρησκευτικής ελευθερίας και τείνουν να την αποδεχτούν. Ωστόσο,αυτό που εν προκειμένω διακυβεύεται,δεν είναι η θρησκευτική ελευθερία,αλλά η κατάλυση της ιδιοπροσωπείας του ατόμου,άρα η de facto εξάλειψη των ατομικών δικαιωμάτων. Μοιάζει με θέατρο του παραλόγου: η μπούρκα ως σκιάχτρο,εξολοθρεύει τον άνθρωπο και ταυτόχρονα διεκδικεί -το σκιάχτρο- δικαίωμα ύπαρξης εν ονόματι των δικαιωμάτων του ανθρώπου!
Δικαιώματα όμως χωρίς υποκείμενο αναφοράς,συνιστούν καθαρή λογική αντίφαση. Κάθε δικαίωμα υπάρχει,από τη στιγμή που ένας άνθρωπος εν ζωή το διεκδικεί. Δεν υφίστανται δικαιώματα καθεαυτά,παρά μόνο σε συνάφεια με το φυσικό τους φορέα:τον άνθρωπο.
Καμιά φορά ο'τι δεν μπορεί να αποσαφηνίσει η ιδεολογία,το διαλευκάνει η αισθητική ή και η ηθική παράδοση ("moral tradition") μιας κοινωνίας.

Ανακεφαλαιώνοντας: το άβατον της ιδιωτικής σφαίρας,η προστασία των μειονοτήτων και το πρωτείο του ατόμου,ο περιορισμός της δύναμης της εξουσίας και η διάκριση των εξουσιών,αποτελούν ζητήματα στα οποία η συμπόρευση φιλελευθερισμού και δημοκρατίας,αν και επιθυμητή,δεν είναι πάντοτε υπαρκτή. Κατά τούτο,υπάρχουν ποιοτικές διαβαθμίσεις ανάμεσα στα δημοκρατικά καθεστώτα,με τα πιο φιλελεύθερα εξ αυτών,ασφαλώς να διαθέτουν τεκμήριο υπεροχής. Επιπλέον,ένα προσωποκεντρικό ήθος και μια αντίστοιχη αισθητική,δίνουν τον πολιτισμικό τόνο που μια ανοιχτή φιλελεύθερη κοινωνία συνήθως διαθέτει,όχι απλά σεβόμενη το ανθρώπινο πρόσωπο,αλλά θεμελιώνοντας την τέχνη και την πνευματική της δημιουργία επ' αυτού.


Φυσικά,ελλείψει δημοκρατίας είναι άτοπη κάθε συζήτηση περί φιλελευθερισμού! Η δημοκρατία είναι συνθήκη αναγκαία (necessary) και-εφόσον πληρούνται και οι ανωτέρω όροι- ικανή (efficient) προυπόθεση φιλελευθερισμού.Κατά τον ίδιο τρόπο που η ελεύθερη αγορά είναι όρος αναγκαίος -αλλά μόνο υπό προυποθέσεις(*) και ικανός-για την ύπαρξη πολιτικής ελευθερίας.

Το ζήτημα φυσικά δεν εξαντλείται εδώ,ελπίζω απλά να το σκιαγράφησα πολύ αδρά.


(*) Στην περίπτωση για παράδειγμα της Κίνας,στην οποία υπάρχουν συνθήκες διεύρυνσης των οικονομικών ελευθεριών,η πολιτική φιλελευθεροποίηση εξακολουθεί να εκκρεμεί.Έχω τη γνώμη πως,ειδικά αυτό το παράδειγμα,επιβεβαιώνει τη σημασία του τρίτου παράγοντα (moral tradition) που είναι και ο περισσότερο ασαφής όλων.

21/12/2015

Η νέα αντιδυτική συμμαχία

Μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο,η δυναμική των πραγμάτων ευνόησε τη διαδικασία απο-αποικιοποίησης. Οι πρώην αποικίες διεκδικούσαν το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση,στην εθνική ανεξαρτησία,στην αποτίναξη της αλλότριας ηγεμονίας.Το πολιτικό αυτό αίτημα το ευνοούσε αφενός μεν η οικονομικο-στρατιωτική εξάντληση των πρώην αποικιακών δυνάμεων (Βρετανίας,Γαλλίας,Ολλανδίας,Πορτογαλίας,Βελγίου,Γερμανίας κατά κύριο λόγο),αφετέρου δε η δυναμική της επιθμίας αυτοδιάθεσης των λαών την επαύριο της φονικότερης διεθνούς σύρραξης που γνώρισε η ανθρωπότητα,αλλά και ο κοινωνικός-πολιτικός-πληθυσμιακός δυναμισμός των πρώην αποικιών.Ασφαλώς ρόλο έπαιξαν και οι δυναμικοί ηγέτες που εξέφρασαν τον αντιαποικιακό αγώνα (Νεχρού,Χο Τσι Μινχ,Νκρούμα,Μπεν Μπελά,Λουμούμπα,Σουκάρνο κ.α).

Ο αντιαποικιακός αγώνας,πέρα από το αναμφισβήτητα δίκαιο αίτημα της αυτοδιάθεσης που εξέφρασε,είναι σημαντικό να τονιστεί ότι διεξάχθηκε μέσα σε ένα ευρύτερο γεωστρατηγικό περιβάλλον στο οποίο δέσποζε ο ψυχρός πόλεμος. Από τη μια μεριά η Δύση με τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες πολιτικο-οικονομικο-στρατιωτικά εξουθενωμένες και ηθικά ένοχες λόγω του αποικιοκρατικού τους παρελθόντος,από την άλλη μεριά η αναδυόμενη υπερδύναμη της ΕΣΣΔ με την ηθική λάμψη της νικήτριας των ναζί και το όραμα ενός άλλου κόσμου δίχως "εκμετάλλευση του ανθρώπου απ'τον άνθρωπο",να θερμαίνει τους οραματισμούς εκατομμυρίων ανθρώπων όπου γης.Το ισοζύγιο έκλινε δραματικά υπέρ των σοβιετικών και μόνο το ηθικό και υλικό κύρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής κατόρθωνε να αποτρέπει την απόλυτη πολιτική επικυριαρχία της ΕΣΣΔ στη μεταπολεμική Ευρώπη.

Αν ωστόσο,στον Ευρωπαϊκό χώρο,είχε επιτευχθεί μια διευθέτηση,ένα modus operandi μεταξύ ΕΣΣΔ και Δύσης,βασισμένο σε μια αντίληψη γεωστρατηγικής ισορροπίας,στον υπόλοιπο κόσμο το πεδίο αντιπαράθεσης παρέμενε ανοιχτό.Οι σοβιετικοί ορθά διέγνωσαν μια πρώτης τάξης ευκαιρία να διευρύνουν τα όρια της γεωστρατηγικής τους επιρροής υποστηρίζοντας λόγω και έργω τα αντιαποικιοκρατικά κινήματα του αναπτυσσόμενου κόσμου.Διόλου τυχαία,τα κομμουνιστικά κόμματα πρωτοστάτησαν στον αντιαποικιακό αγώνα και η αντίληψη του σοσιαλιστικού διεθνισμού υποχώρησε μπροστά στο αίτημα της εθνικής αυτοδιάθεσης.Η στράτευση των τοπικών ΚΚ στον αντιαποικιοκρατικό αγώνα είχε δύο άμεσα πλεονεκτήματα: αφενός μεν διεύρυνε την πολιτική τους επιρροή στο γηγενή πληθυσμό (η "εθνική απελευθέρωση" είναι πιο εύληπτος όρος από την "κοινωνική χειραφέτηση"),αφετέρου δε εξυπηρετούσε τις γεωπολιτικές επιδιώξεις των σοβιετικών.Τα ΚΚ δηλαδή ενίσχυαν την πολιτική τους δύναμη ως αντιαποικιοκρατικοί σχηματισμοί,αλλά και εξυπηρετούσαν τη μεγάλη σοσιαλιστική πατρίδα που διεύρυνε το ζωτικό χώρο  επιρροής της.
Η λογική συνέπεια της πολιτικής αυτής υπήρξε η ένταξη των απελευθερωμένων πρώην αποικιών στη σοβιετική σφαίρα επιρροής.Στις δεκαετίες του '60 και του '70,τα περισσότερα νέα κράτη-πρώην αποικίες,πολιτεύονταν φιλικά προς την ΕΣΣΔ,εισήγαγαν τεχνογνωσία και πολιτικό management από τους σοβιετικούς ή ήταν άμεσα προσκολλημένα στο κομμουνιστικό στρατόπεδο.
Αν εξαιρέσει κανείς την Ινδία,η οποία διαθέτει αυτόνομη δυναμική,τα περισσότερα Αφρικανικά κράτη,οι χώρες της Μέσης Ανατολής και της ΝΑ Ασίας,υπήρξαν για μεγάλο χρονικό διάστημα περιοχές στις οποίες το σοβιετικό πολιτικό μοντέλο ήταν προνομιακό.

Στη Δύση,το ζήτημα της απο-αποικιοποίησης,όπου δεν σκόνταφτε στα εθνικιστικά ένστικτα των θιγόμενων χωρών,αντιμετωπίστηκε μα ανάμικτη διάθεση.Η καθαρή φιλελεύθερη αντίληψη που πρόκρινε το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των λαών,υποστήριξε των αντιαποικιακό αγώνα.Οι σοσιαλιστές έκαναν το ίδιο.Οι κομμουνιστές όπως ήταν λογικό,συντάχθηκαν με τη σοβιετική πολιτική.Οι συντηρητικοί οπαδοί του "εθνικού μεγαλείου του παρελθόντος", αντιμετώπισαν με αμήχανη αντιπάθεια τις εξελίξεις,αλλά το γεωπολιτικό τσουνάμι της εποχής ήταν συντριπτικό.
Πόσοι όμως διείδαν,πίσω από τον αγώνα για αυτοδιάθεση των πρώην αποικιών,τις απώτερες σοβιετικές επιδιώξεις;
Πόσοι αναρωτήθηκαν για τις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες που θα προέκυπταν από το τέλος του αποικιακού κόσμου;
Ασφαλώς λίγοι και,κατά κύριο λόγο,Αμερικανοί.
Το 1946 ο Αμερικανός πρέσβης στη Μόσχα G.Kennan στέλνει το ιστορικό "μακρύ τηλεγράφημα" στο οποίο αναλύει με οξυδέρκεια τα κίνητρα της σοβιετικής πολιτικής και προτείνει την πολιτική περιορισμού της ("containment"). Μαζί με την ιστορική ομιλία του Churchill στο Fulton και την εισαγωγή του όρου "σιδηρούν παραπέτασμα"λίγες μόλις μέρες μετά (!),αυτά τα δυο περιστατικά σηματοδοτούν τη θεωρητική προσέγγιση της Δύσης απέναντι στον ψυχρό πόλεμο.
Μέχρι το 1989,οπότε ο κομμουνισμός κατέρρευσε υπό το βάρος της οικονομικής και πολιτικής του αποτυχίας,αυτό υπήρξε με μικρές παραλλαγές το βασικό αφήγημα των Δυτικών Δημοκρατιών απέναντι στη σοβιετική απειλή.

Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ και η πολιτική απαξίωση της κομμουνιστικής ιδέας,σήμανε μια παροδική περίοδο θριάμβου της φιλελεύθερης αντίληψης,η οποία συνοδεύτηκε και από μια πρωτοφανή άνοδο του βιοτικού επιπέδου παγκοσμίως,ιδιαίτερα στις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου.Όλα τα στατιστικά στοιχεία επιβεβαιώνουν τη συμβολή του ελεύθερου εμπορίου και του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού στην εξάλειψη της φτώχειας σε εκτεταμένα στρώματα πληθυσμού του πλανήτη.Ο καπιταλισμός όμως,εκ της φύσεώς του,αποστρέφεται τις παραδοσιακές κοινωνικές δομές,αμφισβητεί ήθη και έθιμα αιώνων,είναι απόλυτα κοσμικός,αδιάφορος συνεπώς για θρησκευτικές αφηγήσεις και προκρίνει το πρωτείο του ατόμου έναντι των θρησκευτικών δογμάτων.
Ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός υπονομεύει την αυθεντία των θρησκευτικών ηγετών.
Αν αυτό στη Δύση,έχει ήδη επιτευχθεί από την εποχή του Λούθηρου,στην "καθ'ημάς Ορθόδοξη παράδοση" είναι-δυστυχώς-ακόμη ζητούμενο,στη δε Ισλαμική κοσμοαντίληψη αδιανόητο!
Το Ισλάμ,είναι αυτή τη στιγμή,ο μαζικότερος συγκροτημένος χώρος αντίθεσης απέναντι στο Δυτικό καπιταλισμό και όσα τον συνοδεύουν: ατομικά δικαιώματα,κοινοβουλευτική δημοκρατία,πολυπολιτισμικότητα,ανεκτικότητα.
Δεν ισχυρίζομαι ασφαλώς ότι όλοι οι μουσουλμάνοι είναι εχθρικά διακείμενοι απέναντι σ'αυτά,αλλά ότι οι περισσότεροι και εντονότερα εχθρικά διακείμενοι,είναι οπαδοί κάποιας από τις ισλαμικές σέχτες.
Αντιδυτικό μένος τρέφουν φυσικά και άλλοι οπαδοί: νεοναζιστές,θρησκόληπτοι χριστιανοί ζηλωτές,κομμουνιστές κλπ. Μόνο όμως οι ισλαμικές σέχτες παρουσιάζουν τέτοια μαζικότητα και μόνο αυτές έχουν την επιχειρησιακή δυνατότητα να ασκήσουν τρομοκρατία μεγάλης κλίμακας,όπως ήταν η επίθεση στη Ν.Υόρκη το 2001 και στο Παρίσι πριν λίγες μέρες!

Ποια είναι λοιπόν η νέα αντιδυτική συμμαχία που διαμορφώνεται; Είναι ακριβώς η προσάρτηση των ιδεολόγων αντικαπιταλιστών στο άρμα του ισλαμικού φονταμενταλισμού.Μπορεί οι κοινωνικο-πολιτικές τους επιδιώξεις να μη συμπίπτουν με εκείνες των ισλαμιστών,μπορεί να μην έχουν τις θρησκευτικές αναφορές τους,αλλά ταυτίζονται στην κοινή επιδίωξη της καταστροφής του δυτικού μοντέλου οργάνωσης των κοινωνιών.
Η πρόσφατη τρομοκρατική επίθεση στο Παρίσι,επιβεβαίωσε την ιδιότυπη συμπόρευση.
Δύσκολα θα βρεις μετριοπαθή μουσουλμάνο να τη δικαιολογήσει.Αντίθετα,χιλιάδες είναι οι αντικαπιταλιστές εκ δεξιών και εξ αριστερών που έσπευσαν να την αιτιολογήσουν και να την επιβραβεύσουν.Και όταν όλα τα επιχειρήματα ανεπαρκούν,επιστρατεύουν το έσχατο: το αποικιοκρατικό παρελθόν της Γαλλίας!
Ο κύκλος της συμπόρευσης που άνοιξε με την έναρξη του αντιαποικιοκρατικού αγώνα,κλείνει τώρα με την εκ νέου επίκλησή του!
Όχι πια ως ενεργός αδικία που δικαιολογεί την εξέγερση εναντίον της,αλλά ως προπατορικό αμάρτημα και άρα τεκμήριο διαχρονικής ενοχής!
Η επιχειρηματολογία ασφαλώς δεν αντέχει σε λογική επεξεργασία,είναι περισσότερο μια εύκολη καταφυγή στο θυμικό: αυτό ακριβώς συνιστά και την ουσία της ταύτισης των φονταμενταλιστών του ισλάμ με εκείνους του αντικαπιταλισμού.Η ταύτισή τους είναι ψυχολογική,ο δεσμός τους είναι ενστικτώδης,υπακούει στο ορμέμφυτο μίσος τους ενάντια στη Δύση και στα πολιτικά και πολιτισμικά της πρότυπα.Γι'αυτό και ο δεσμός είναι πανίσχυρος: είναι άλογος,τρέφεται από το ένστικτο!
Μπορεί κανείς να ισχυριστεί πως υπάρχει κάποια δόση υπερβολής στη διαπίστωση.Αλλά,προσωπικά,ανάμεσα στο τηλε-διάγγελμα ενός μουλά,στην ομιλία ενός χρυσαυγίτη και στο μανιφέστο ενός αντιεξουσιαστή,δυσκολεύομαι να διακρίνω τις διαφοροποιήσεις.Το κυρίαρχο μήνυμα του αντικαπιταλιστικού μένους επικαλύπτει κάθε άλλη απόχρωση.
Τα παραδείγματα που έφερα δεν επιλέχτηκαν τυχαία.Στη χώρα μας,το φαινόμενο είναι απολύτως υπαρκτό.Οι αντιδράσεις στην πρόσφατη επίθεση των ισλαμιστών στο Παρίσι,η απόπειρα δικαιολόγησής τους,η ενόχληση για όσους έδειξαν τη συμπαράστασή τους στους Γάλλους,είναι φαινόμενα που καταγράφηκαν από τα social media,από τον πιο ευαίσθητο πομπό του σφυγμού της κοινωνίας σε real time.Αν συνυπολογίσουμε δε πως,μέσω των social media,εκφράζονται οι κατά τεκμήριο περισσότερο συμφιλιωμένοι με την τεχνολογική εργαλειοθήκη της Δύσης,η εχθρότητα απέναντι στη Δύση από πολίτες που ζουν σ'αυτήν,εκπλήσσει δυσάρεστα.

Ασφαλώς υπάρχουν πολλά ζητήματα για να ασκήσει κανείς κριτική στις Δυτικές Δημοκρατίες.Παραμένουν ωστόσο,πέραν πάσης αμφιβολίας,από κάθε άποψη,τα προτιμότερα πολιτικά και πολιτειακά μορφώματα από όσα έχουμε διαθέσιμα.Η ορθολογική κριτική,οφείλει να προσβλέπει στη διαρκή τους βελτίωση και όχι στην υπονόμευση των πυλώνων του αξιακού τους περιεχομένου.Κοινοβουλευτική δημοκρατία,διάκριση εξουσιών,κοσμικό κράτος,ατομικά δικαιώματα και προστασία μειονοτήτων,πολιτική ελευθερία,πολιτικός και πολιτισμικός πλουραλισμός,οικονομική ελευθερία,ιδού οι βασικές αξίες του Δυτικού πολιτισμού τις οποίες κάθε φιλελεύθερος άνθρωπος ασπάζεται.
Η νέα αντιδυτική συμμαχία των κηρύκων της καταστροφής,πρέπει να μας βρει σταθερά ενάντιους.
Δίχως υποσημειώσεις και αστερίσκους!


Για το Παρίσι,τη Γαλλία και τον Ελεύθερο κόσμο,ελάχιστος φόρος τιμής,το ποίημα του Jacques Prevert

                                         (Τρία σπίρτα,ένα προς ένα αναμμένα στη νύχτα
                                           το πρώτο για να δω όλο σου το πρόσωπο
                                           το δεύτερο για να δω τα μάτια σου
                                           το τελευταίο για να δω το στόμα σου
                                           κι η σκοτεινιά ολόκληρη για να τα θυμηθώ
                                           σφίγγοντάς σε στην αγκαλιά μου)



16/11/2015